Jump to content

Համընդհանուր ընտրական իրավունք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Համընդհանուր ընտրական իրավունք, ընտրական իրավունք, որը հասանելի է իրավասության ներքո գտնվող բոլոր չափահասների համար: Այս գաղափարը հաճախ հաստատվում է «Մեկ մարդ, մեկ քվե» կարգախոսով: Շատերի համար համընդհանուր ընտրական իրավունք տերմինը ենթադրում է երիտասարդների և ոչ քաղաքացիների (ի թիվս այլոց) բացառումը[1][2][3]։ Միևնույն ժամանակ, ոմանք պնդում են, որ ընտրական իրավունքը իսկապես համընդհանուր դարձնելու համար անհրաժեշտ է ավելի մեծ ներառականություն[4]։ Դեմոկրատ տեսաբանները, հատկապես նրանք, ովքեր հույս ունեն հասնել ավելի համընդհանուր ընտրական իրավունքի, կողմ են ենթադրյալ ներառմանը, որտեղ իրավական համակարգը կպաշտպանի բոլոր հպատակների ընտրական իրավունքը, եթե կառավարությունը չկարողանա հստակ ապացուցել, որ ընտրական իրավունքից զրկելը անհրաժեշտ է[5]։ Համընդհանուր լիարժեք ընտրական իրավունքը ներառում է ինչպես քվեարկելու իրավունքը, որը կոչվում է նաև ակտիվ ընտրական իրավունք, այնպես էլ ընտրվելու իրավունքը, որը կոչվում է նաև պասիվ ընտրական իրավունք։[6]։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Քվեարկությունը պաշտոնական ժողովրդավարական գործընթացի կարևոր մասն է կազմում։
Եվրոպական խորհրդարանը միակ միջազգային մարմինն է, որն ընտրվում է համընդհանուր ընտրական իրավունքով (1979 թվականից):

Առաջին ժամանակակից ժողովրդավարություններում կառավարությունները քվեարկելու իրավունքը տալիս էին միայն սեփականություն և հարստություն ունեցողներին, ինչը գրեթե միշտ նշանակում էր, որ ընտրել կարող էր տղամարդկանց միայն մի փոքր մասը[7]։ Որոշ երկրներում կամ տարածքներում գոյություն ունեին նաև այլ սահմանափակումներ, օրինակ՝ ընտրողներից պահանջվում էր դավանել որոշակի կրոն[8]։ Բոլոր ժամանակակից ժողովրդավարություններում քվեարկելու իրավունք ունեցող մարդկանց թիվը ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար աճել է։

19-րդ դարում Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում առաջացան բազմաթիվ շարժումներ, որոնք պայքարում էին բոլոր չափահաս տղամարդկանց՝ անկախ սեփականությունից ու հարստությունից, ընտրելու իրավունք տալու համար[9]։ Կանանց ընտրական իրավունքը մեծապես անտեսվել է մինչև 19-րդ դարի երկրորդ կեսը, երբ շարժումները սկսեցին ծաղկել։ Առաջինը Նոր Զելանդիայում էր, որտեղ, 1893 թվականին, անկախ էթնիկ պատկանելությունից, բոլոր չափահաս կանայք ստացան ընտրելու իրավունք[10]։

Մեկ տարի անց Հարավային Ավստրալիան բոլոր քաղաքացիներին շնորհեց քվեարկելու և ընտրվելու իրավունք, դառնալով աշխարհում առաջին վայրը, որտեղ կանայք կարող էին առաջադրվել որպես պատգամավորական թեկնածուներ։ Այդ պահից սկսած, այս հեղափոխական բարեփոխումը նախադեպ ստեղծեց ամբողջ աշխարհում ընտրական իրավունքի ավելի լայն տարածման համար։ Սակայն ընտրական իրավունքը հաճախ սահմանափակվում էր գերիշխող էթնիկ պատկանելության ներկայացուցիչներով[11][12][13]։ Միացյալ Նահանգներում, 1960-ականների սկզբին, ԱՄՆ Գերագույն դատարանի կողմից Էրլ Ուորենի գլխավորությամբ[14][15], «Մեկ մարդ, մեկ քվե» սկզբունքի հաստատումից հետո, ԱՄՆ Կոնգրեսը, Ուորենի դատարանի հետ համատեղ, շարունակեց պաշտպանել և ընդլայնել բոլոր ամերիկացիների, մասնավորապես աֆրոամերիկացիների ընտրական իրավունքը՝ 1964 թվականի «Քաղաքացիական իրավունքների մասին» օրենքի, 1965 թվականի «Ընտրական իրավունքի մասին» օրենքի և Գերագույն դատարանի մի շարք որոշումների միջոցով[16]։ Բացի այդ, Միացյալ Նահանգներում «ընտրական իրավունք» տերմինը կապված է հատկապես կանանց ընտրական իրավունքի հետ։ Կանանց ընտրական իրավունքը տարածելու շարժումը սկսվել է 19-րդ դարի կեսերին և գագաթնակետին է հասել 1920 թվականին, երբ Միացյալ Նահանգները վավերացրել է Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության 19-րդ փոփոխությունը, որը երաշխավորում է կանանց ընտրական իրավունքը[17]։ Մեծ Բրիտանիայում բոլոր կանանց ընտրական իրավունքը երաշխավորվեց 1928 թվականին[18]։

Ֆրանսիան, 1793 թվականի յակոբինյան սահմանադրության համաձայն, առաջին խոշոր երկիրն էր, որը սահմանեց ընտրական իրավունք բոլոր չափահաս տղամարդկանց համար, չնայած այն երբեք պաշտոնապես չկիրառվեց գործնականում (սահմանադրությունը անմիջապես կասեցվեց մինչև կիրառումը, իսկ հետագա ընտրությունները տեղի ունեցան 1795 թվականին, երբ յակոբինյան կառավարության անկումը 1794 թվականին անվավեր ճանաչեց դրանց հետ կապված գաղափարների մեծ մասը, այդ թվում՝ այդ սահմանադրությունը): 1816 թվականին Ֆրանկոֆոն աշխարհի մեկ այլ վայրում՝ Հայիթիի Հանրապետությունում օրենսդրորեն հաստատվեց տղամարդկանց համընդհանուր ընտրական իրավունքը[19]։ Երկրորդ Ֆրանսիական Հանրապետությունը 1848 թվականի հեղափոխությունից հետո սահմանեց չափահաս տղամարդկանց ընտրական իրավունքը[20]։ Դրանից կարճ ժամանակ անց՝ 1894 թվականին ստեղծվեց Հարավային Ավստրալիան, որը երկրորդ գաղութն էր, որը թույլ տվեց կանանց քվեարկել, և առաջինը, որը թույլ տվեց կանանց նաև առաջադրվել ընտրություններում[21]։ 1906 թվականին Ֆինլանդիայի մեծ իշխանություն անունով հայտնի ինքնավար ռուսական տարածքը (որը 1917 թվականին դարձավ Ֆինլանդիայի Հանրապետություն) դարձավ աշխարհում առաջին տարածքը, որը ներդրեց անսահմանափակ համընդհանուր ընտրական իրավունք, քանի որ կանայք կարող էին առաջադրվել որպես թեկնածուներ, ի տարբերություն Նոր Զելանդիայի, և առանց բնիկ էթնիկ խմբերի բացառման, ինչպես Ավստրալիայում։ Սա նաև հանգեցրեց հաջորդ տարի աշխարհում առաջին կին խորհրդարանի անդամների ընտրությանը[22][23]։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ դաշնային նահանգներում և գաղութային կամ ինքնավար տարածքներում համընդհանուր ընտրական իրավունքի վաղ ներդրման բազմաթիվ օրինակներ կան: Այնուամենայնիվ, այս իրավական փոփոխությունները կատարվել են բրիտանական, ռուսական կամ այլ պետական ​​մարմինների թույլտվությամբ, որոնք այդ ժամանակ համարվում էին ինքնիշխան պետություններ: Այդ պատճառով Ավստրալիան (1901), Նոր Զելանդիան (1908) և Ֆինլանդիան (1917) ունեն անկախ պետականության ձեռքբերման տարբեր ամսաթվեր:

Touchatout-ի երգիծական գծանկարը, որը պատկերում է համընդհանուր ընտրական իրավունքի ծնունդը՝ «մարդու ամենասուրբ իրավունքներից մեկը, որը ծնվել է Ֆրանսիայում 1848 թվականի փետրվարի 24-ին»։

Ֆրանսիական առաջին հանրապետությունը 1792 թվականին կարճ ժամանակով ընդունեց տղամարդկանց համընդհանուր ընտրական իրավունքը։ Այն առաջին ազգային համակարգերից մեկն էր, որը վերացրեց բոլոր սեփականության պահանջները՝ որպես տղամարդկանց գրանցվելու և քվեարկելու հնարավորություն ընձեռելու նախապայման։ Հունաստանը տղամարդկանց լիարժեք ընտրական իրավունքը ճանաչեց 1844 թվականին[24]։ Իսպանիան այդ իրավունքը ճանաչել է 1869 թվականի Սահմանադրությամբ, իսկ Ֆրանսիան ու Շվեյցարիան 1848 թվականի հեղափոխությունից ի վեր երկրում մշտապես բնակվող տղամարդ քաղաքացիների համար շարունակաբար քննարկել են դա: 19-րդ դարում անկախություն ձեռք բերելուց հետո մի շարք լատինաամերիկյան երկրներ և Աֆրիկայի Լիբերիան սկզբում ընտրական իրավունքը տարածեցին բոլոր չափահաս տղամարդկանց վրա, սակայն հետագայում սահմանափակեցին այն՝ հիմնվելով սեփականության պահանջների վրա։ Գերմանական կայսրությունը տղամարդկանց լիարժեք ընտրական իրավունքը ներդրեց 1871 թվականին[25]։

Միացյալ Նահանգներում Սահմանադրության տասնհինգերորդ փոփոխությունը, որը վավերացվել է 1870 թվականին Վերակառուցման ժամանակաշրջանում, նախատեսում է, որ «Միացյալ Նահանգների քաղաքացիների ընտրելու իրավունքը չպետք է մերժվի կամ կրճատվի Միացյալ Նահանգների կամ որևէ պետության կողմից ռասայի, մաշկի գույնի կամ ստրկության նախկին պայմանի պատճառով»: Այս փոփոխությունը նպատակ ուներ երաշխավորել աֆրոամերիկացիների ընտրական իրավունքը, որոնցից շատերը ստրկացվել էին Հարավում մինչև Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի ավարտը (1865) և ստրկության վերացումը 1864–1865 թվականներին։ Այնուամենայնիվ, չնայած փոփոխությանը, 1877 թվականից հետո նախկին Կոնֆեդերատիվ նահանգներում սևամորթները զրկվեցին ընտրական իրավունքից։ Հարավային պաշտոնյաները անտեսեցին փոփոխությունը և արգելափակեցին սևամորթ քաղաքացիների քվեարկությունը տարբեր միջոցներով, այդ թվում՝ ընտրական հարկերի, գրագիտության թեստերի և պապական (ժառանգական)դրույթների միջոցով[26]։ Որոշ ընտրողների վախեցնելու համար կիրառվեցին բռնություն և ահաբեկչություն[27]։ Հարավցի սևամորթները քվեարկելու իրավունք իրականում չստացան մինչև 1965 թվականի «Ընտրության իրավունքի մասին» օրենքի ընդդունումը[26]։

1893 թվականին ինքնակառավարվող գաղութ Նոր Զելանդիան դարձավ աշխարհում առաջին երկիրը (բացառությամբ 18-րդ դարում կարճատև գոյատևած Կորսիկական Հանրապետության), որը կանանց տրամադրեց ակտիվ համընդհանուր ընտրական իրավունք՝ տալով քվեարկելու իրավունք։ Սակայն այն համընդհանուր լիարժեք ընտրական իրավունք (քվեարկելու և թեկնածու լինելու իրավունք, կամ ակտիվ և պասիվ ընտրական իրավունք) չտրամադրեց մինչև 1919 թվականը[28]։ 1902 թվականին Ավստրալիայի Միությունը դարձավ առաջին երկիրը, որը կանանց տրամադրեց լիարժեք ընտրական իրավունք, այսինքն՝ քվեարկելու և պաշտոնի համար առաջադրվելու իրավունք[29]։ Սակայն Ավստրալիան այդ ժամանակ չէր ներդրել համընդհանուր ընտրական իրավունք. աբորիգեն ավստրալացիների համար համազգային ընտրական իրավունքը հաստատվել է միայն 1962 թվականին և մինչ դա տարբերվում էր նահանգից նահանգ։

Անցյալում շատ հասարակություններ մերժել կամ կրճատել են քաղաքական ներկայացուցչությունը՝ հիմնվելով ռասայի կամ էթնիկ պատկանելության վրա, ինչը կապված է քաղաքացիության վերաբերյալ խտրական պատկերացումների հետ։ Օրինակ՝ ապարտհեյդի դարաշրջանի Հարավային Աֆրիկայում ոչ սպիտակամորթ մարդիկ, ընդհանուր առմամբ, չէին կարող քվեարկել ազգային ընտրություններում մինչև 1994 թվականի առաջին բազմակուսակցական ընտրությունները։

Կանանց ընտրական իրավունք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շվեդիայում (ներառյալ շվեդների կողմից կառավարվող Ֆինլանդիան) կանանց ընտրական իրավունքը տրամադրվել է «Ազատության դարաշրջանում»՝ 1718-ից մինչև 1772 թվականները[30]։ Կորսիկայում կանանց ընտրական իրավունքը շնորհվել է 1755 թվականին և տևել է մինչև 1769 թվականը[31]։ Նյու Ջերսիում կանանց ընտրական իրավունքը (տղամարդկանց նման գույքային որակավորումներով) շնորհվել է 1776 թվականին (1776 թվականի Սահմանադրությունում «տղամարդիկ» բառի փոխարեն օգտագործվել է «բնակիչներ» բառը) և չեղյալ է հայտարարվել 1807 թվականին՝ որակավորված ընտրական իրավունքը փոխարինելով տղամարդկանց համընդհանուր ընտրական իրավունքով։ Փիթքերն կղզիներում կանանց սահմանափակ ընտրական իրավունք շնորհվեց 1838 թվականին: 1861 թվականից ի վեր, սկսած Հարավային Ավստրալիայից, կանանց ընտրական իրավունք շնորհվեց մի շարք այլ երկրներում և նահանգներում ևս։ Առաջին խոշոր երկիրը, որտեղ 1893 թվականին կանանց անսահմանափակ ընտրական իրավունք շնորհվեց, Նոր Զելանդիան է[28]։ Կանանց ընտրական իրավունքի մասին օրինագիծն ընդունվել է 1893 թվականի համընդհանուր ընտրություններից ընդամենը շաբաթներ առաջ: Մաորի տղամարդիկ ընտրական իրավունք են ստացել 1867 թվականին, սպիտակամորթ տղամարդիկ՝ 1879 թվականին: «Ազատության ինդեքսը աշխարհում» ամենամյա զեկույցը Նոր Զելանդիան համարում է աշխարհի միակ ազատ երկիրը 1893 թվականին[31]: Հարավային Ավստրալիան առաջին անգամ կանանց տվեց ընտրական իրավունք և թույլ տվեց նրանց առաջադրվել խորհրդարանում 1894 թվականին[22][23]։

1906 թվականին Ֆինլանդիայի մեծ իշխանությունը դարձավ առաջին տարածքը, որը կանանց տվեց լիարժեք քաղաքական իրավունքներ, այսինքն՝ և՛ քվեարկելու, և՛ պաշտոնի համար առաջադրվելու իրավունք, և աշխարհում երկրորդը և Եվրոպայում առաջինը, որը կանանց տվեց քվեարկելու իրավունք։ Հաջորդ տարի՝ 1907 թվականին, Ֆինլանդիայում ընտրվեցին աշխարհի առաջին կին պատգամավորները։ Սակայն այդ ժամանակ Ֆինլանդիան ինքնիշխան պետություն չէր, այլ գտնվում էր Ռուսական կայսրության տիրապետության տակ մինչև 1917-18 թվականներին հանրապետության կարգավիճակ ձեռք բերելը։

1918-1919 թվականների Գերմանական հեղափոխությունից հետո Վայմարի սահմանադրությունը 1919 թվականին սահմանեց համընդհանուր ընտրական իրավունք՝ 20 տարեկան նվազագույն ընտրական տարիքով։ Մեծ Բրիտանիան կանանց ընտրելու իրավունք է տվել տղամարդկանց հետ նույն տարիքում (21) 1928 թվականին։ 1931 թվականին Իսպանիայի երկրորդ հանրապետությունը կանանց շնորհեց պասիվ ընտրական իրավունք՝ երեք կանանց ընտրության արդյունքով։ Հանրապետության անկումից հետո և՛ տղամարդիկ, և՛ հատկապես կանայք շատ սահմանափակ ընտրական իրավունք ունեին մինչև 1977 թվականի ընդհանուր ընտրությունները։ Կանանց ակտիվ ընտրական իրավունքի ընդլայնման շուրջ քննարկման ժամանակ ռադիկալ սոցիալիստ Վիկտորիա Քենթը բախվեց ռադիկալ Կլարա Կամպոամորի հետ։ Քենթը պնդում էր, որ իսպանացի կանայք դեռ պատրաստ չեն քվեարկել, և քանի որ նրանք չափազանց ազդված են կաթոլիկ եկեղեցուց, ձայն կտան աջակողմյան թեկնածուների օգտին։ Կամպոամորը, սակայն, հանդես եկավ կանանց իրավունքների օգտին՝ անկախ քաղաքական կողմնորոշումից։ Նրա փաստարկն ի վերջո հաղթեց, և 1933 թվականի ընտրություններում քաղաքական աջերը հաղթանակ տարան 23 տարին լրացած բոլոր սեռերի քաղաքացիների ձայներով։ Թե՛ Կամպոամորը, թե՛ Քենթը կորցրին իրենց տեղերը։

Շվեյցարիայում կանանց ընտրական իրավունքը դաշնային մակարդակով ներդրվեց համաժողովրդական (տղամարդկանց) հանրաքվեի միջոցով 1971 թվականին, սակայն հանրաքվեն կանանց իրավունք չտվեց քվեարկել կանտոնային մակարդակով։ Կանտոններն ինքնուրույն քվեարկեցին կանանց ընտրական իրավունք տալու օգտին։ Առաջին կանտոնը, որը կանանց ընտրական իրավունք տվեց, Վո կանտոնն էր՝ 1959 թվականին։ Վերջին կանտոնը՝ Ապենցել Իներռոդենը, ուներ դարավոր օրենք, որն արգելում էր կանանց քվեարկել։ Դա փոխվեց միայն 1990 թվականին, երբ Շվեյցարիայի Դաշնային դատարանը կարգադրեց կանտոնին կանանց ընտրական իրավունք տալ[32]։

Երիտասարդների ընտրական իրավունք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քվեարկության տարիքը իջեցնելու շարժումը շատերը համարում են համընդհանուր ընտրական իրավունքի մի կողմ[33], որին նպաստել է երիտասարդների իրավունքների շարժումը։ Այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսին է երիտասարդության իրավունքների ազգային ասոցիացիան, ի թիվս երիտասարդների իրավունքներին վերաբերող այլ հարցերի, ակտիվորեն պայքարում են ընտրական տարիքի ցածրացման համար և գրանցում որոշակի հաջողություններ: Ամերիկացի հաշմանդամների ընտրական իրավունքի հետ կապված շարժումը կարևոր նախադեպեր և խաչմերուկ է ստեղծում երեխաների և երիտասարդների ընտրական իրավունքը տարածելու շարժման համար[5]:

Ոչ ռեզիդենտ քաղաքացիների քվեարկություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ իրավասություններ չեն պահանջում, որ անձը ֆիզիկապես ներկա գտնվի իր քաղաքացիության երկրում՝ քվեարկելու համար[34]։

Բազմաքաղաքացիություն և ոչ քաղաքացիների ընտրական իրավունք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ անձինք իրավունք ունեն քվեարկելու մի քանի երկրներում բազմակի քաղաքացիության կամ ոչ քաղաքացի ընտրական իրավունքի և կացության կարգավիճակի շնորհիվ[35]։

Ըստ երկրի

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարբեր պետություններ տարբեր ժամանակներում շնորհել կամ չեղյալ են հայտարարել համընդհանուր ընտրական իրավունքը։

Նշում. այս գրաֆիկը չի ցույց տալիս ավտոկրատական ​​կառավարման ժամանակաշրջանները (երբ քվեարկությունը քիչ կամ ընդհանրապես ուժ չունի):

  • Չափահաս քաղաքացիներ, տարածքների որևէ մասում որոշակի տարիքից բարձր քաղաքացիների միջև որևէ տարբերակում չկա՝ սեռի, գրագիտության, հարստության, սոցիալական կարգավիճակի, կրոնի, ռասայի կամ էթնիկ պատկանելության հիման վրա։
  • Տղամարդիկ, որոշակի տարիքից բարձր բոլոր տղամարդիկ, ովքեր պատկանում են մեծամասնության էթնիկ կամ կրոնական խմբին, անկախ գրագիտությունից, հարստությունից կամ սոցիալական կարգավիճակից, կարող են քվեարկել։
  • Կանայք, որոշակի տարիքից բարձր բոլոր կանայք կարող են քվեարկել տղամարդկանց հետ նույն պայմաններով։
  • Էթնիկ պատկանելություն, վերաբերում է այն դեպքին, երբ որոշակի տարիքից բարձր բոլոր իրավասու ընտրողները կարող են քվեարկել մեծամասնության կամ քաղաքականապես գերիշխող խմբի հետ նույն պայմաններով՝ անկախ կրոնից, ռասայից կամ էթնիկ պատկանելությունից։

Քանի որ պատմականորեն մեկ կամ մյուս խումբը կարող էր կորցնել ընտրական իրավունքը, սակայն հետագայում այն ​​վերականգնել, այս աղյուսակում ներկայացված է վերջին անխափան ժամանակը, երբ որևէ խումբ ստացել է քվեարկելու իրավունք ներկայից ի վեր, եթե այդ խմբի ընտրական իրավունքը լիովին վերականգնվել է։

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նշումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 Տարիների ընթացքում ընտրական իրավունքը աճել և նվազել է՝ հիմնվելով համընդհանուր, սեփականության և մարդահամարի վրա հիմնված ընտրական իրավունքի տարբեր աստիճանների ներդրման, չեղարկման և վերականգնման վրա։ Տղամարդկանց համընդհանուր ընտրական իրավունքը տրվել է 1848 թվականին, իսկ 1944 թվականին կանայք ունեցան տղամարդկանց հետ հավասար համընդհանուր ընտրական իրավունք։ Զինվորականները քվեարկելու իրավունք ստացան 1945 թվականին։
  2. ↑ 1792 թվականին Կոնվենցիայի ժողովը ընտրվում էր 21 տարեկան և բարձր բոլոր ֆրանսիացի տղամարդկանց կողմից՝ անկախ նրանց ազգային պատկանելությունից։ Չնայած ազգային պատկանելությունը չէ, զինվորական ծառայության մեջ ծառայողները քվեարկելու իրավունք ստացան 1945 թվականին։
  3. 1 2 Հռոմի կաթոլիկական օգնության ակտը 1829-ին արտացոլում է պաշտոնի իրավունքը, այլ ոչ թե քվեարկելու իրավունքը:
  4. 1 2 Մինչև 1832 թվականի «Ռեֆորմների մասին» օրենքը, որը սահմանում էր «տղամարդիկ» հասկացությունը, մի քանի կանայք կարող էին քվեարկել խորհրդարանական ընտրություններում՝ սեփականության իրավունքի միջոցով, չնայած դա հազվադեպ էր լինում[104]։ Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում կանայք կորցրեցին քվեարկելու իրավունքը՝ համաձայն 1835 թվականի «Մունիցիպալ կորպորացիաների մասին» օրենքի: Չամուսնացած կանայք հարկ վճարողներ ստացան քվեարկելու իրավունք 1869 թվականի «Մունիցիպալ իրավասությունների մասին» օրենքով: Այս իրավունքը հաստատվեց 1894 թվականի «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքով և ընդլայնվեց՝ ներառելով նաև որոշ ամուսնացած կանանց:[105][106][107]։ 1900 թվականին Անգլիայում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին գրանցվել էր ավելի քան 1 միլիոն կին[108]
  5. ↑ Թեև Հյուսիսային Իռլանդիայում տեղական ինքնակառավարման մարմինների չարաշահումները եղել են անախորժությունների պատճառներից մեկը[103], խորհրդարանական ընտրությունները դեռևս տեղի էին ունենում բոլոր բրիտանացի քաղաքացիների համար: 1972 թվականին Բրիտանական խորհրդարանը չէր ցանկանում Հյուսիսային Իռլանդիայի կառավարությանը տրամադրել ավելի ավտորիտար հատուկ լիազորություններ, քանի որ այժմ համոզված էր կարգուկանոն վերականգնելու իր անկարողության մեջ: Այսպիսով, նրանք կասեցրին Հյուսիսային Իռլանդիայի խորհրդարանի և նահանգապետի պաշտոնի գործունեությունը և նախատեսեցին Միացյալ Թագավորության ընտրված կառավարության ուղղակի կառավարում:
  6. ↑ Համալսարանների շրջանավարտները կորցրել են ընտրելու իրավունքը համալսարանական ընտրատարածքներում, ինչպես նաև խորհրդարանական թաղամասերում և գույքի սեփականատերերը կորցրել են քվեարկելու իրավունքը թե՛ ընտրատարածքում, որտեղ գտնվում էր իրենց սեփականությունը, և թե այն ընտրատարածքում, որտեղ նրանք ապրում էին, եթե երկուսը տարբեր էին: Հյուսիսային Իռլանդիայի խորհրդարանի ընտրությունների համար այս փոփոխությունները կատարվել են 1968 թվականի Ընտրական օրենքի ակտի համաձայն:[111]
  7. ↑ Բրիտանական արտասահմանյան տարածքների մեծ մասը և թագի կախյալ բոլոր տարածքներն ունեն տեղական ներկայացուցչական կառավարություն, չնայած վերջնական իշխանությունը դեռևս գտնվում է Վեստմինստերում: Անցյալում առաջարկվել է օրենսդրություն Բրիտանական արտասահմանյան տարածքների և թագի կախյալ տարածքների համար խորհրդարանական շրջաններ ստեղծելու համար, չնայած 2020 թվականի դրությամբ բրիտանական կառավարությունը որևէ օրինագիծ չի ներկայացրել:[115][116][117][118][119] Բրիտանական քաղաքացիության մասին օրենքը տարիների ընթացքում փոխվել է և վերաիմաստավորել է, թե ով ունի Մեծ Բրիտանիայում ապրելու և աշխատելու ծննդյան իրավունքը: 1968 և 1971 թվականներին, ոչ սպիտակամորթ բրիտանացի քաղաքացիների ներգաղթի աճի վերաբերյալ մտավախությունների հետևանքով, Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը մտցրեց ներգաղթի սահմանափակումներ և զրկեց որոշ բրիտանական արտասահմանյան տարածքներից բրիտանացի հպատակների ծննդյան իրավունքից: 1983 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ գտնվող բրիտանական քաղաքացիության մասին ներկայիս հիմնական օրենքը 1981 թվականի Բրիտանական քաղաքացիության մասին օրենքն է, որը սահմանեց բրիտանական քաղաքացիության բազմաթիվ կատեգորիաների համակարգը:
  8. 1 2 Թեև սահմանադրորեն ընտրելու իրավունքը տրվել է 1870 թվականի տասնհինգերորդ և 1920 թվականի 19-րդ փոփոխություններով, երկրի իրականությունն այնպիսին էր, որ աֆրոամերիկացիների մեծ մասը և որոշ աղքատ սպիտակամորթներ չէին կարող քվեարկել մինչև 1965 թվականի «Ընտրական իրավունքի մասին» օրենքի ընդունումը։ Սկսած 1888 թվականից՝ հարավային նահանգները օրինականացրին ընտրազուրկությունը՝ ընդունելով Ջիմ Քրոուի օրենքները։ Նրանք փոփոխություններ կատարեցին իրենց սահմանադրություններում և ընդունեցին օրենսդրություն՝ սահմանելով քվեարկության տարբեր սահմանափակումներ, այդ թվում՝ գրագիտության թեստեր, ընտրական հարկեր, գույքի սեփականության պահանջներ, բարոյական բնավորության թեստեր, դիմորդների կողմից որոշակի փաստաթուղթ մեկնաբանելու պահանջներ և պապական դրույթներ, որոնք թույլ էին տալիս այլապես ոչ իրավասու անձանց քվեարկել, եթե իրենց պապիկները քվեարկեին (ինչը բացառում էր շատ աֆրոամերիկացիների, որոնց պապիկները ոչ իրավասու էին)։ Այս ժամանակահատվածում Գերագույն դատարանը, ընդհանուր առմամբ, պաշտպանում էր նահանգների ջանքերը՝ խտրականություն գործադրելու ռասայական փոքրամասնությունների նկատմամբ։ Ջայլսն ընդդեմ Հարիսի (1903) գործում Դատարանը որոշեց, որ Տասնհինգերորդ փոփոխությունից անկախ՝ դատական ​​համակարգը չուներ վերականգնողական լիազորություններ՝ նահանգներին ստիպելու գրանցել ռասայական փոքրամասնություններին քվեարկելու համար։ 1924 թվականի «Հնդկաստանի քաղաքացիության մասին» օրենքը բնիկ ամերիկացիներին տվեց քվեարկելու իրավունք և պաշտոնապես ճանաչեց նրանց որպես քաղաքացիներ, որոնց գրեթե երկու երրորդն արդեն իսկ ունեին քաղաքացիություն և քվեարկելու իրավունք։ 1943 թվականին չինացի ներգաղթյալներին Մագնուսոնի օրենքով տրվեց քաղաքացիության և քվեարկելու իրավունք։ Աֆրոամերիկացիները և այլք լիարժեք ընտրական իրավունք ստացան 1965 թվականի Ընտրական իրավունքի մասին օրենքի ընդունման միջոցով։
  9. ↑ 1828 թվականի նախագահական ընտրությունները առաջինն էին, երբ անշարժ գույք չունեցող սպիտակամորթ տղամարդիկ կարող էին քվեարկել նահանգների մեծ մասում, սակայն սա համընդհանուր չէր ամբողջ երկրում, մինչև վերջին նահանգը՝ Հյուսիսային Կարոլինան, 1856 թվականին չեղարկեց սեփականության իրավունքի վերացումը, որի արդյունքում սպիտակամորթ տղամարդկանց համընդհանուր ընտրական իրավունքին մոտեցավ (այնուամենայնիվ, հարկերի վճարման պահանջները մնացին հինգ նահանգներում 1860 թվականին և պահպանվեցին երկու նահանգներում մինչև 20-րդ դարը): 1868 թվականի Տասնչորսերորդ փոփոխությունը փոխեց յուրաքանչյուր նահանգի ներկայացվածության ձևը Ներկայացուցիչների պալատում: Այն հաշվարկեց բոլոր բնակիչներին, այդ թվում՝ ստրուկներին, բաշխման համար՝ անտեսելով Երեք հինգերորդի փոխզիջումը, և նվազեցրեց նահանգի բաշխումը, եթե այն անօրինականորեն զրկում էր 21 տարեկանից բարձր տղամարդկանց քվեարկելու իրավունքից. Սակայն սա գործնականում չի կիրառվել: Որոշ աղքատ սպիտակամորթ տղամարդիկ մնացել են մեկուսացված առնվազն մինչև 1965 թվականը:[120][121] Պետական ​​ընտրությունների համար միայն այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ Գերագույն դատարանը «Հարփերն ընդդեմ Վիրջինիայի ընտրական խորհրդի» (1966) գործով 6-3 ձայներով որոշեց, որ բոլոր պետական ​​ընտրական հարկերը հակասահմանադրական են՝ խախտում են Տասնչորսերորդ փոփոխության հավասար պաշտպանության կետը։ Սա վերացրեց աղքատների վրա բեռը։
  10. ↑ 1920 թվականի 19-րդ փոփոխությունն արգելում էր Միացյալ Նահանգների ցանկացած քաղաքացու զրկել ընտրելու իրավունքից՝ սեռի հիման վրա, սակայն աֆրոամերիկացի կանանց մեծ մասը, որոշ աղքատ սպիտակամորթ կանայք, զրկված էին ընտրելու իրավունքից առնվազն մինչև 1965 թվականը։[120][121] Նահանգային ընտրությունների համար միայն այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ Գերագույն դատարանը «Հարփերն ընդդեմ Վիրջինիայի ընտրական խորհրդի» (1966) գործով 6-3 որոշմամբ որոշեց, որ բոլոր նահանգային ընտրական հարկերը հակասահմանադրական են՝ խախտում են Տասնչորսերորդ փոփոխության հավասար պաշտպանության կետը։ Սա վերացրեց աղքատների վրա բեռը։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ «Universal suffrage definition and meaning | Collins English Dictionary». www.collinsdictionary.com (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
  2. ↑ «Definition of UNIVERSAL SUFFRAGE». www.merriam-webster.com (անգլերեն). Վերցված է 2023-01-18-ին.
  3. ↑ «Suffrage». Britannica (անգլերեն). Վերցված է 2023-01-18-ին.
  4. ↑ Rosenfeld, Sophia (2023-01-03). «Has the United States Ever Been a Democracy?» (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0027-8378. Վերցված է 2023-01-21-ին.
  5. 1 2 Hamilton, Vivian E. (2012). «Democratic Inclusion, Cognitive Development, and the Age of Electoral Majority» (անգլերեն). SSRN 2086875.
  6. ↑ Gwen Jordan, "We Must Forget Every Difference and Unite in a Common Cause - Votes For Woman": Lessons From the Woman Suffrage Movement (Or, Before the Notorious RBG, There Were the Notorious RGBs), 11 ConLawNOW 91 (2020).
  7. ↑ Cartwright, Mark (2018 թ․ ապրիլի 3). «Athenian Democracy». World History Encyclopedia. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 21-ին.
  8. ↑ «America's True History of Religious Tolerance». Smithsonian Magazine (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 21-ին.
  9. ↑ «White Manhood Suffrage». National Museum of American History (անգլերեն). 2017 թ․ մայիսի 3. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 21-ին.
  10. ↑ McLintock, Alexander Hare; Patricia Ann Grimshaw, M. A.; Taonga, New Zealand Ministry for Culture and Heritage Te Manatu. «WOMEN'S SUFFRAGE MOVEMENT». An encyclopaedia of New Zealand, edited by A. H. McLintock, 1966. (անգլերեն). Վերցված է 2022-02-18-ին.
  11. ↑ Pickles, Katie (2019 թ․ սեպտեմբերի 18). «NZ was first to grant women the vote in 1893, but then took 26 years to let them stand for parliament». The Conversation (անգլերեն). Վերցված է 2022-02-18-ին.
  12. ↑ SA, Department of Human Services. «The South Australian women's suffrage campaign». officeforwomen.sa.gov.au (ավստրալիական անգլերեն). Վերցված է 2022-02-18-ին.
  13. ↑ Grimshaw, Patricia (2000). «Settler Anxieties, Indigenous Peoples, and Women's Suffrage in the Colonies of Australia, New Zealand, and Hawai'i, 1888 to 1902». Pacific Historical Review. 69 (4): 553–572. doi:10.2307/3641224. ISSN 0030-8684. JSTOR 3641224.
  14. ↑ Goldman, Ari L. (1986 թ․ նոյեմբերի 21). «One Man, One Vote: Decades of Court Decisions». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 14-ին.
  15. ↑ Pederson, William D. «Earl Warren». www.mtsu.edu (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 14-ին.
  16. 1 2 «Harper v. Virginia Board of Elections». Oyez (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
  17. ↑ «19th Amendment». LII / Legal Information Institute (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 24-ին.
  18. ↑ «Women Get The Vote». parliament.uk.
  19. ↑ Dubois, Laurent (2012). Haiti: The Aftershocks of History. New York: Henry Holt and Company. էջեր 60–61. ISBN 9780805095623. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. «In 1816, the Republic of Haiti put into place a new constitution [...]. The creation of the Chamber of Deputies was a significant advance for democratic government: the deputies were elected by universal male suffrage, with no restrictions on the right to vote [...].»
  20. 1 2 «New Zealand women and the vote | NZ History». nzhistory.govt.nz. Վերցված է 2026-06-25-ին.
  21. ↑ «Women's suffrage». Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
  22. 1 2 «Eduskunnan lyhyt historia». www.eduskunta.fi.
  23. 1 2 «Centenary of women's full political rights in Finland». 2011 թ․ հուլիսի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 20-ին.
  24. ↑ «Greece – Building the nation, 1832–1913». Encyclopedia Britannica. 2023 թ․ հունիսի 25.
  25. ↑ «Karen Offen, "Women, Citizenship, and Suffrage in France Since 1789"». www.iub.edu. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 21-ին.
  26. 1 2 Chandler Davidson, "The Recent Evolution of Voting Rights Law Affecting Racial and Language Minorities" in Quiet Revolution in the South: The Impact of the Voting Rights Act, 1965–1990 (Princeton University Press, 1994: eds. Chandler Davidson & Bernard Grofman), pp. 21–22.
  27. ↑ Gary Gershman, "Fifteenth Amendment (1870)" in Race and Racism in the United States: An Encyclopedia of the American Mosaic (eds. Charles A. Gallagher, Cameron D. Lippard), pp. 441–43.
  28. 1 2 3 Nohlen, Dieter (2001). Elections in Asia and the Pacific: South East Asia, East Asia, and the South Pacific. Oxford University Press. էջ 14.
  29. ↑ «Australian suffragettes». Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-10-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 17-ին.
  30. ↑ Karlsson Sjögren, Åsa, Männen, kvinnorna och rösträtten: medborgarskap och representation 1723–1866 [Men, women and suffrage: citizenship and representation 1723–1866], Carlsson, Stockholm, 2006 (in Swedish)
  31. 1 2 A. Kulinski, K. Pawlowski. "The Atlantic Community – The Titanic of the XXI Century". p. 96. WSB-NLU. 2010
  32. 1 2 «1990 - Einführung des Frauenstimmrechtes» (գերմաներեն). Appenzell, Switzerland: Kanton Appenzell Innerrhoden. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 22-ին. Վերցված է 2016-08-07-ին.
  33. ↑ Pearse, Harry (2022 թ․ դեկտեմբերի 28). «Why aren't children allowed to vote? An expert debunks the arguments against». The Conversation (անգլերեն). Վերցված է 2023-01-18-ին.
  34. ↑ Wellman, Elizabeth Iams; Allen, Nathan W.; Nyblade, Benjamin (2023). «The Extraterritorial Voting Rights and Restrictions Dataset (1950-2020)». Comparative Political Studies. 56 (6): 910. doi:10.1177/00104140221115169 – via Sage Publications.
  35. ↑ Umpierrez de Reguero, Sebastián; Finn, Victoria (2024 թ․ հուլիսի 2). «Migrants' intention to vote in two countries, one country, or neither». Journal of Elections, Public Opinion and Parties. 34 (3): 466–489. doi:10.1080/17457289.2023.2189727. hdl:1814/75483. ISSN 1745-7289.
  36. 1 2 Amcs-Webmaster (2017 թ․ նոյեմբերի 8). «The Fight for Women's Voting Rights». Central Asia Institute.
  37. ↑ «Profile: Ex-king Zahir Shah». BBC News. 2001 թ․ հոկտեմբերի 1.
  38. ↑ Badalyan, Lena (2018 թ․ դեկտեմբերի 5). «Women's Suffrage: The Armenian Formula». Chai Khana. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 30-ին.
  39. ↑ Harutyunyan, Anahit (2018 թ․ մարտի 8). Առաջին խորհրդարանի (1919-1920) երեք կին պատգամավորները. ANI Armenian Research Center. Yerevan: Armenian Research Center for Anteriology. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ մայիսի 4-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 11-ին. «Three female deputies of the first parliament (1919-1920)»
  40. ↑ Simon Vratsian Hayastani Hanrapetutyun (The Republic of Armenia, Arm.), Yerevan, 1993, p. 292.
  41. ↑ «Constitution Act (No 2 of 19 Vic, 1855-6)». 1856 թ․ հունվարի 4. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 9-ին.
  42. ↑ «Australian voting history in action». Australian Electoral Commission. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 9-ին.
  43. ↑ «Women's Suffrage». National Library of Australia (անգլերեն). Վերցված է 2022-07-09-ին.
  44. ↑ «Indigenous Australians' right to vote». National Museum of Australia (անգլերեն). Վերցված է 2022-07-09-ին.
  45. ↑ While the USSR was not formally founded until 1922, a group of socialist republics under the influence of Soviet Russia existed for several years before that.
  46. ↑ «Woman Suffrage Timeline International – Winning the Vote Around the World». Womenshistory.about.com. 1908 թ․ ապրիլի 25. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 6-ին.
  47. ↑ «History | Electoral & Boundaries Commission». Electoral & Boundaries Commission Barbados (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2024-10-25-ին.
  48. ↑ «The House of Assembly». www.barbadosparliament.com. Վերցված է 2025-06-29-ին.
  49. ↑ pt:Constituição brasileira de 1891
  50. ↑ «Constitui o91».
  51. ↑ History of the Constitution of Brazil
  52. ↑ «Constitui o46».
  53. ↑ «Emc25». Արխիվացված է օրիգինալից 2007-07-06-ին.
  54. ↑ «Burma timeline». BBC News. 2011 թ․ մարտի 30.
  55. ↑ «Equality and Justice – for Some». Canadian Human Rights Commission. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 19-ին.
  56. ↑ «When women got the right to vote in 25 places around the world». Insider.com.
  57. ↑ «Valgret 1834–1915». danmarkshistorien.dk. 2025 թ․ մարտի 25. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 7-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
  58. ↑ «Udlandsdanskeres valgret». valg.oim.dk.
  59. ↑ «Zorrilla Ozuna propone incluir voto militar en modificación constitucional». El Día (իսպաներեն). 2015 թ․ հունիսի 1. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 23-ին.
  60. ↑ Official Report of Debates. 1991. էջ 113. {{cite book}}: |work= ignored (օգնություն)
  61. ↑ Thompson, J. M. (1959). The French Revolution. Oxford: Basil Blackwell.
  62. ↑ décret relatif à la formation de la convention nationale du 10 août 1792: « L'assemblée nationale décrète que, pour la formation de la convention nationale prochaine, tout Français âgé de vingt et un ans, domicilié depuis un an, vivant du produit de son travail, sera admis à voter dans les assemblées de commune et dans les assemblées primaires, comme tout autre citoyen actif. »
  63. ↑ Przeworski, Adam (2009). «Conquered or Granted? A History of Suffrage Extensions». British Journal of Political Science (անգլերեն). 39 (2): 291–321. doi:10.1017/S0007123408000434. ISSN 1469-2112.
  64. ↑ M. L. Anderson: Praciticing Democracy. Elections and Political Culture in Imperial Germany. Princeton (NJ) 2000;
  65. ↑ Brown, J.M. & Roger Louis, W.M. (1999) The Oxford History of the British Empire
  66. ↑ «Greece – Building the nation, 1832–1913». Encyclopedia Britannica (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 23-ին.
  67. ↑ «Hungarian Voting Act of 1925» (հունգարերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունիսի 23-ին.
  68. ↑ Jóhannesson, Guðni Th. (2010). «Country Report: Iceland» (PDF). EUDO Citizenship Observatory.
  69. 1 2 3 «Hvenær varð kosningaréttur almennur á Íslandi?». Vísindavefurinn (իսլանդերեն). Վերցված է 2022-04-30-ին.
  70. ↑ «Iceland celebrates Women's Rights Day today!». Iceland Monitor. Վերցված է 2022-04-30-ին.
  71. 1 2 Styrkársdóttir, Auður. «Kvennasögusafn Íslands – Women's suffrage in Iceland». kvennasogusafn.is (իսլանդերեն). Director of the Women's History Archives, Iceland from 2001–2016. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
  72. ↑ Benjamin, Gabríel (2015 թ․ մարտի 6). «Icelanders Celebrate The 100 Year Anniversary Of Women's Suffrage». The Reykjavik Grapevine. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
  73. ↑ «Iran». The National Democratic Institute. Արխիվացված է օրիգինալից 2016-04-09-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 17-ին.
  74. 1 2 «The History of the Parliamentary Franchise». House of Commons Library. 2013 թ․ մարտի 1. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 16-ին.
  75. ↑ "The progressive enlargement of suffrage through to 1913 when universal suffrage among males was granted (...) was a true constitutional change, for it transformed an oligarchical constitution into a democratic one": Bernardo Giorgio Mattarella, ADMINISTRATIVE LAW IN ITALY: AN HISTORICAL SKETCH (1), Riv. trim. dir. pubbl., fasc.4, 2010, pag. 1009.
  76. 1 2 «Lietuvos Valstybės Laikinosios Konstitucijos pamatiniai dėsniai». e-seimas.lrs.lt. Վերցված է 2024-11-30-ին.
  77. ↑ «Rinkimų teisė moterims ir moterys 1920–1940 m. Lietuvos Respublikos Seime». www.lrs.lt (լիտվերեն). Վերցված է 2024-11-30-ին.
  78. ↑ «Right to vote – Luxembourg». 2023 թ․ ապրիլի 26. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 26-ին.
  79. ↑ «Mauritius: History». The Commonwealth. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 28-ին.
  80. ↑ «Mexican women were granted the right to run for office and to vote in national elections in 1953». Thinkfinity. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ օգոստոսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 1-ին.
  81. ↑ «Mexico: Voting Rights and Emigration – Migration News | Migration Dialogue». migration.ucdavis.edu.
  82. ↑ «History of the Vote: Māori and the Vote». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ ապրիլի 29-ին. Վերցված է 2007 թ․ հունիսի 9-ին.
  83. ↑ «Da samer fikk stemmerett». Stortinget (նորվեգերեն). 2018 թ․ մայիսի 15. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 23-ին.
  84. ↑ Tan, Michael (2009 թ․ նոյեմբերի 12). «Suffrage». Philippine Daily Inquirer. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 17-ին.
  85. ↑ Octavian Dobrișan (2016 թ․ դեկտեմբերի 11). «Istoria votului în România [Voting history in Romania]» (ռումիներեն). Radio Oltenia. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 29-ին.
  86. ↑ Ionuț Dulămiță, Ionuț Sociu (2018 թ․ մարտի 26). «80 de ani de când femeile pot vota în România [80 years since women can vote in Romania]» (ռումիներեն). Scena 9. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 29-ին.
  87. ↑ Национальные парламенты мира: энцикл. справ. / А. Х. Саидов; Рос. акад. наук, Ин-т государства и права, p. 148.
  88. ↑ Fahim, Kareem (2020 թ․ նոյեմբերի 27). «Crackdowns by U.S. allies could test Biden's pledge to promote human rights». The Washington Post. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 19-ին.
  89. ↑ Kenneth, Pollack M. (2020 թ․ հոկտեմբերի 16). «The Mysteries of the American-Saudi Alliance». The New York Times. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 19-ին.
  90. ↑ Fields, Jeffrey (2021 թ․ մարտի 3). «Why repressive Saudi Arabia remains a U.S. ally». USC Dornsife. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 19-ին.
  91. ↑ Lacey, Robert (2009). Inside the Kingdom: Kings, Clerics, Modernists, Terrorists, and the Struggle for Saudi Arabia. Viking. էջ 267. ISBN 9780670021185. «Abdullah was already the first Saudi ruler to have presided over elections. Admittedly the voting, held in the spring of 2005, was only for local, virtually powerless municipal councils -- and then for only half the seats on those; women were not allowed to stand for office or to vote. But the male electorate got the change to eat large quantities of mutton for three weeks since Saudi electioneering proved to revolve around lamb and tents ... the candidate held court, inviting voters inside [their tents] and plying them with mountains of rice and whole roasted sheep.»
  92. ↑ Photograph Tasneem Alsultan, National Geographic (2015 թ․ դեկտեմբերի 12). «In a Historic Election, Saudi Women Cast First-Ever Ballots». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 17-ին.
  93. ↑ Cumings, Bruce (2010). The Korean War: A History. էջ 111.
  94. ↑ King, James F. (1953). «The Colored Castes and American Representation in the Cortes of Cadiz». The Hispanic American Historical Review. 33 (1): 33–64. doi:10.2307/2509621. ISSN 0018-2168. JSTOR 2509621.
  95. ↑ «Constituciones Españolas 1812 - 1978».
  96. ↑ «El sufragio universal en Espana (1890–1936)» (PDF). Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 5-ին.
  97. ↑ «Sveriges Riksdag: Kampen för rösträtt».
  98. ↑ Von Wyl, Benjamin (2021 թ․ փետրվարի 2). «Appenzell Inner Rhodes: the last Swiss canton to give women the vote». Swissinfo.ch.
  99. ↑ Bowie, Katherine (n.d.). «Women's Suffrage in Thailand: A Southeast Asian Historiographical Challenge». Comparative Studies in Society and History. 52 (4): 708–741. doi:10.1017/S0010417510000435.
  100. ↑ Coles, Isabel (2011-08-21). «UAE elections: what substance behind the gloss?». Reuters. Վերցված է 2021-05-26-ին.
  101. ↑ Herb, Michael (2009). «A Nation of Bureaucrats: Political Participation and Economic Diversification in Kuwait and the United Arab Emirates». International Journal of Middle East Studies (անգլերեն). 41 (3): 375–395. doi:10.1017/S0020743809091119. ISSN 1471-6380. S2CID 154366494.
  102. ↑ Ledstrup, Martin (2019). Nationalism and Nationhood in the United Arab Emirates (բրիտանական անգլերեն). Palgrave. էջ 10. doi:10.1007/978-3-319-91653-8. ISBN 978-3-319-91652-1. S2CID 158959849.
  103. ↑ Walker, Graham (2004 թ․ սեպտեմբերի 4). A History of the Ulster Unionist Party: Protest, Pragmatism and Pessimism (Manchester Studies in Modern History). Manchester University Press. էջ 162. ISBN 978-0-7190-6109-7.
  104. ↑ Heater, Derek (2006). «Emergence of Radicalism». Citizenship in Britain: A History. Edinburgh University Press. էջ 107. ISBN 9780748626724.
  105. ↑ Heater, Derek (2006). «Emergence of Radicalism». Citizenship in Britain: A History. Edinburgh University Press. էջ 136. ISBN 9780748626724.
  106. ↑ «Women's rights». The National Archives. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 11-ին.
  107. ↑ «Which Act Gave Women the Right to Vote in Britain?». Synonym. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 11-ին.
  108. ↑ «Female Suffrage before 1918», The History of the Parliamentary Franchise, House of Commons Library, 2013 թ․ մարտի 1, էջեր 37–39, Վերցված է 2016 թ․ մարտի 16-ին
  109. ↑ Peter N. Stearns (2008). "The Oxford encyclopedia of the modern world, Volume 7". p. 160. Oxford University Press, 2008
  110. ↑ «From Magna Carta to universal suffrage, the 1000-year history of British democracy». The Telegraph. 2017 թ․ ապրիլի 18. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 11-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 19-ին.
  111. ↑ «Electoral Law Act (Northern Ireland) 1968». www.legislation.gov.uk. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 19-ին.
  112. ↑ Bingham, Adrian (2019 թ․ հունիսի 25). «'The last milestone' on the journey to full adult suffrage? 50 years of debates about the voting age». History & Policy. Վերցված է 2022-12-31-ին.
  113. ↑ Loughran, Thomas; Mycock, Andrew; Tonge, Jonathan (2021-11-03). «Lowering the voting age: three lessons from the 1969 Representation of the People's Act». British Politics and Policy at LSE. Վերցված է 2022-12-31-ին.
  114. ↑ House of Commons Library (2021 թ․ մարտի 6). Who can vote in UK elections? (Report) (բրիտանական անգլերեն).
  115. ↑ Ragoonath, Reshma (2020 թ․ նոյեմբերի 18). «Proposed UK Overseas Territories MP bill a no-go». Cayman Compass.
  116. ↑ «Island Should Be Represented In UK». BERNEWS. 2012 թ․ հունվարի 13. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 2-ին.
  117. ↑ «Having reps in British parliament could help the BVI». BVI News. BVI News, Media Expressions Limited. 2020 թ․ նոյեմբերի 25. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 2-ին.
  118. ↑ «Representation of Overseas Territories Bill». Parliament of the United Kingdom (Session 1999–2000 of the House of Commons). Parliament of the United Kingdom. 2000 թ․ հունիսի 15. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 2-ին.
  119. ↑ «Representation of the People (Gibraltar), Volume 643: debated on Tuesday 19 June 2018». HANSARD (House of Commons Chamber). Parliament of the United Kingdom.
  120. 1 2 3 Scher, Richard K. (2015). The Politics of Disenfranchisement: Why is it So Hard to Vote in America?. Routledge. էջ viii–ix. ISBN 9781317455363.
  121. 1 2 3 «Civil Rights in America: Racial Voting Rights: A National Historic Landmarks Theme Study» (PDF). National Park Service. 2009. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015-07-02-ին.
  122. ↑ «Voting in Early America». Colonial Williamsburg. Spring 2007. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 21-ին.
  123. ↑ «Expansion of Rights and Liberties – The Right of Suffrage». Online Exhibit: The Charters of Freedom. National Archives. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 21-ին.
  124. ↑ Janda, Kenneth; Berry, Jeffrey M.; Goldman, Jerry (2008). The challenge of democracy: government in America (9. ed., update ed.). Houghton Mifflin. էջ 207. ISBN 9780618990948; Murrin, John M.; Johnson, Paul E.; McPherson, James M.; Fahs, Alice; Gerstle, Gary (2012). Liberty, Equality, Power: A History of the American People (6th ed.). Wadsworth, Cengage Learning. էջ 296. ISBN 9780495904991.
  125. ↑ Stanley L. Engerman; Kenneth L. Sokoloff (2005 թ․ փետրվար). «The Evolution of Suffrage Institutions in the New World» (PDF). Yale University. էջեր 16, 35. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016-03-10-ին. «By 1840, only three states retained a property qualification, North Carolina (for some state-wide offices only), Rhode Island, and Virginia. In 1856 North Carolina was the last state to end the practice. Tax-paying qualifications were also gone in all but a few states by the Civil War, but they survived into the 20th century in Pennsylvania and Rhode Island.»
  126. ↑ «U.S. Voting Rights». Infoplease. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 21-ին.
  127. ↑ David Quigley, Acts of Enforcement: The New York City Election of 1870, in: New York History (2002).
  128. ↑ Schultz, Jeffrey D.; Aoki, Andrew L.; Haynie, Kerry L.; McCulloch, Anne M. (2000). Encyclopedia of Minorities in American Politics: Hispanic Americans and Native Americans (անգլերեն). Greenwood Publishing Group. էջ 528. ISBN 978-1-57356-149-5.
  129. ↑ Scher, Richard K. (2015 թ․ մարտի 4). The Politics of Disenfranchisement: Why is it So Hard to Vote in America? (անգլերեն). Routledge. էջ 13. ISBN 978-1-317-45536-3.
  130. ↑ Ashlyn K. Kuersten (2003). Women and the Law: Leaders, Cases, and Documents. p. 13. ABC-CLIO, 2003
  131. ↑ Madsen, Deborah L., ed. (2015). The Routledge Companion to Native American Literature. Routledge. էջ 168. ISBN 978-1317693192.
  132. ↑ Smith, J. Douglas (2015 թ․ հուլիսի 26). «The Case That Could Bring Down 'One Person, One Vote'». The Atlantic (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.
  133. ↑ Goldman, Ari L. (1986 թ․ նոյեմբերի 21). «One Man, One Vote: Decades of Court Decisions». The New York Times (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.
  134. ↑ Transcript of Voting Rights Act (1965) U.S. National Archives.
  135. ↑ The Constitution: The 24th Amendment Time.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Համընդհանուր ընտրական իրավունք» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Համընդհանուր_ընտրական_իրավունք&oldid=10898413» էջից