Հաղարջենի սև

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հաղարջենի սև
Schwarzejohannisbeere.jpg
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Կարգ Քարաբեկածաղկավորներ
Ընտանիք Կոկռոշազգիներ
Ցեղ Հաղարջենի
Տեսակ Հաղարջենի սև
Լատիներեն անվանում
Ribes nigrum
Lineaus

Հաղարջենի սև (լատ.՝ Ribes nigrum L.), կոկռոշազգիների ընտանիքի, հաղարջենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերևաթափ թուփ է` 1-1,5 մետր բարձրությամբ։ Ընձյուղները մազմզուկապատ են, սկզբնական շրջանում՝ բաց գույնի, հետագայում՝ շագանակագույն։ Տերևներն ունեն 3-5 լայն եռանկյունաձև բլթակներ, որոնցից միջինը հաճախ մյուսներից ավելի խոշոր է, խոշոր և սուր ատամնաեզր, վերևի կողմից մերկ, անփայլ, մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ ջղերի ուղղությամբ, մազմզուկապատ։ Ողկույզների երկարությունը 8 սմ է, կազմված 5-10 ծաղիկներից։ Ծաղիկներն ունեն 0,7-0,9 սմ երկարություն, զանգականման են, կարմրակապտավուն կամ մոխրավարդագույն, դրսի կողմից մազմզուկապատ։ Պսակաթերթիկները ձվաձև են, բաժակաթերթիկները սրածայր, դեպի դուրս ոլորված։ Հատապտուղները մոտ 1 սմ տրամագիծ ունեն, գորշասևավուն են կամ կանաչավուն, 3-37 սերմերով։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում է հուլիսին։

Պտուղները հավաքում են ձեռքով և չորացնում վերնատներում ,վառարաններում և չորանոցներում,ուր ջերմաստիճանը չպետք է գերազանցի 60 աստիճանից: Տերևները հավաքեւմ են ծաղկման ընթացքում, չորացնում բացօթյա, ստվերոտ տեղում:

Քիմիական կազմը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հատապտուղները պարունակում են մեծ քանակությամբ վիտամիններ, ասկորբիթթու, կարոտին, վիտամին B1 և P, շաքար, օրգանական թթուներ, դաբաղանյութեր, ներկանյութեր, հանքային աղեր, միկրոտարրեր: Տերևները նույնպես պարունակում են մեծ քանակությամբ վիտամիններ, հատկապես վիտամին C:

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնական պայմաններում հանդիպում է Ռուսաստանի եվրոպական մասի կենտրոնական շրջաններում, Սիբիրում, Միջին Ասիայում, հյուսիս-արևելյան Ղազախստանում, Մոնղոլիայի հյուսիսում։ Արևմտյան Եվրոպայում հավանաբար վայրիացած է։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է ամենուրեք, հատկապես միջին և բարձր լեռնային շրջաններում։ Հայտնի են այս տեսակի բազմաթիվ պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում խայտաբղետ, խոր կտրտված տերևներով, դեղին, սպիտակ կամ կանաչ պտուղներով։ Մշակվող սորտերն աչքի են ընկնում խոշոր պտուղներով[1]:

Բուժական ազդեցությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերևները և հատապտուղները հակացինգային հրաշալի միջոց են: Ընդհանրապես հաղարջենին կիրառվում է սակավավիտամինոզների դեպքում: Օգնում է աթերոսկլերոզը և հիպերտոնիկ հիվանդությունները բուժելիս: Ժողովրդական բժշկությանը հնուց ի վեր հայտնի են պտղի միզամուղ, քրտնամուղ և հակալուծողական հատկությունները: Հատապտուղներից պատրաստված թարմ հյութը հաջողությամբ է կիրառվում ստամոքսի և տասերկումատնյա աղու խոցերի, ցածր թթվայնությամբ ընթացող գաստրիտների բուժումը կազմակերպելիս: Բույսի միզամուղ ազդեցությունը հնարավորություն է տալիս օգտագործել այն այտուցների և միզակապության դեպքում:

Քանի որ բույսն օգնում է օրգանիզմին ազատվելու միզաթթվի և պուրինային նյութերի ավելցուկներից, ապա այն կարելի է օգտագործել երիկամների և միզապարկի քարերի, հոդակապի և ռևմատիզմի դեպքում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 18։