Հակահայկականությունն Ադրբեջանում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ադրբեջանական զորքերը ոչնչացնում են Ջուղայի հայ գերեզմանատան խաչքարերը

Հակահայկականությունը Ադրբեջանում այսօր ունի շատ լայն տարածում,[1] որը հիմնականում պայմանավորված է Արցախյան ազատամարտի ռազմական գործողություններով[2]։ Համաձայն Եվրոպական հանձնաժողովի ռասիզմի և անհանդուրժողականության դեմ կազմակերպության, հայերը «ամենախոցելի խումբն են Ադրբեջանում ռասիզմի և ռասայական խտրականության դաշտում»[3]։ Ըստ 2012 թվականին անցկացված մի հարցման ադրբեջանցիների 91%-ը հայերին ընկալում են որպես իրենց երկրի ամենամեծ թշնամին[4]։

Հակահայկականության ակունքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1905-1906 թվականներից սկսած, ու հատկապես 1918 թվականից 1920 թվականը, տեղի են ունեցել հայերի բազմաթիվ կազմակերպված սպանություններ Ադրբեջանում, հատկապես մայրաքաղաք Բաքվի և Շուշիի հայկական մշակութային կենտրոններում[5]։ Ներկայիս հայատյացությունը հիմնականում ձևավորվել է Խորհրդային Միության վերջին տարիներին, երբ հայերը պահանջում էին Մոսկովյան իշխանությունից փոխանցել հայաբնակ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը Ադրբեջանական ԽՍՀՄ-ից Հայկական ԽՍՀՄ[6]։ Ի պատասխան Հայոց պահանջատիրության, տեղի ունեցան հակահայկական հանրահավաքներ մի շարք քաղաքներում, որտեղ հակահայկական ազգայնական խմբերը քարոզում էին հայատյացության զարգացումը։ Այս ամենը հանգեցրեցին Սումգայիթում, Կիրովաբադում և Բաքվում տեղի ունեցող հայ բնակչության ջարդերին։ 1988-ից 1990 թվականը մոտ 350,000 հայեր իրենց դեմ ուղղված բռնության հետևանքով փախուստի դիմեցին Ադրբեջանից[7]։

1994 թվականին ձեռք բերված հրադադարը ներկայումս գտնվում է ուժի մեջ, քանի որ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը ճանաչված է որպես դե ֆակտո անկախ պետություն։ Սակայն այս ամենին հանդերձ ադրբեջանական կողմը դեռ շարունակում է իրականացնել հակահայկական քաղաքականություն իր ներսում և երկրից դուրս, որը ներառում է Հայաստանի և հայերի նկատմամբ ատելության քարոզչություն և հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացում[8][9][10]։

Հակահայկականություն ժամանակակից Ադրբեջանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թվականի դեկտեմբերին «Ենի Մուսավաթ» կուսակցության թերթը գրել է, որ հայատյացությունը Ադրբեջանում դարձել է համապետական զբաղմունք։ Թերթում ասվում է, որ Ադրբեջանում հայատյացությունը հասել է այն աստիճանի, որ այդ երկրում հանգիստ ապրելու համար անհրաժեշտ է պարզապես մեղադրել որևէ մեկին հայ լինելու կամ հայկական դիրքորոշում ունենալու մեջ։ Ընդ որում անհրաժեշտ չեն փաստարկներ. հնարավոր է ուղղակի մեղադրել մարդուն ու դառնալ իշխանության սիրելին։

Aquote1.png Հակահայկականության արտահայման բացակայությունը պարզապես արդյունք է արևմուտքի առաջ պարտավորությունների։ Եթե մարդը արտահայտի հակահայկական ատելություն, արևմուտքը նրա հետ չի համագործակցի[11] Aquote2.png


 
«Երգչուհի Շերի դեմ քարոզչություն Ադրբեջանում թուրքական Մադո ռեստորանների ցանցում ծագումով հայ ամերիկացի երգչուհի Շերի երգի հնչելու փաստը լայն արձագանք է ստացել հասարակության մեջ։ Մասնավորապես Ադրբեջանի խորհրդարանի պատգամավոր Ֆազաիլ Աղամլին նշել է[12].
Aquote1.png Որպես Ադրբեջանի քաղաքացի՝ ես հայտարարում եմ, որ նման հարցերում հասարակական կարծիքը չափազանց կարևոր է։ Այդ սրճարանը պետք է տուգանվի։ Հասարակական վայրերում նվագել մի ժողովրդի երաժշտություն, որը գրավել է մեր հայրենիքի 20 տոկոսը, իրականացրել է ցեղասպանություն Խոջալույում, իմ կարծիքով դա նույնիսկ ավելի վատ է, քան հայ լինելը։ Դրա դեմ պետք է արտահայտվի հասարակությունը, պետք է դադարել այցելել տվյալ հաստատությունը։ Նման սրճարանները, որտեղ հնչում է թշնամական երաժշտություն, խափանում են ազգային մտածելակերպը ու պետք է բոյկոտի ենթարկվեն։ Սեփականատերերը չպետք է մոռանան, որ նրանք գործում են Ադրբեջանում, ու նման պահելաձևը կարող է բերել լուրջ հետևանքների։ Aquote2.png
 
«Հայը»՝ որպես վիրավորանք 2014 թվականի նոյեմբերի 24-ին Բաքվում ճանապարհային ոստիկան Նաթիգ Մովլաևի ու քաղաքացի Ազադ Ալիևի միջև տեղի է ունեցել միջադեպ. ոստիկանը տուգանել է քաղաքացուն անթույլատրելի վայրում մեքենան կայանելու համար, վերջինիս հայրը արտահայտվել է՝ անվանելով ոստիկանին «հայ»։ Ոստիկանը դիմել է ոստիկանություն՝ պահանջելով պատասխանատվության ենթարկել Ալիևին, ով, ըստ ոստիկանի խոսքերի, թույլ է տվել հանրության աչքի առաջ վիրավորել իրեն՝ կոչելով իրեն «հայ»։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Report on Azerbaijan»։ Strasbourg: European Commission against Racism and Intolerance։ ապրիլի 15, 2003։ էջ 2։ Արխիվացված օրիգինալից-ից հունվարի 22, 2013-ին։ Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 22։ «Due to the conflict, there is a widespread negative sentiment toward Armenians in Azerbaijani society today." "In general, hate-speech and derogatory public statements against Armenians take place routinely.» 
  2. (ռուս.) Fyodor Lukyanov, Editor-in-Chief of the journal Russia in Global Affairs «Первый и неразрешимый»։ Vzglyad։ օգոստոսի 2, 2011։ Արխիվացված օրիգինալից-ից հունվարի 12, 2013-ին։ Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 12։ «Армянофобия – институциональная часть современной азербайджанской государственности, и, конечно, Карабах в центре этого всего. "Armenophobia is the institutional part of the modern Azerbaijani statehood and Karabakh is in the center of it."» 
  3. «Second report on Azerbaijan»։ Strasbourg: European Commission against Racism and Intolerance։ մայիսի 24, 2007։ Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 23 
  4. «The South Caucasus Between The EU And The Eurasian Union»։ Caucasus Analytical Digest #51-52։ Forschungsstelle Osteuropa, Bremen and Center for Security Studies, Zürich։ հունիսի 17, 2013։ էջ 21։ ISSN 1867-9323։ Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 3 
  5. Horne edited by Robert Gerwarth, John։ War in peace : paramilitary violence in Europe after the Great War։ Oxford: Oxford University Press։ ISBN 9780199654918 
  6. «Human Rights in the OSCE Region: Europe, Central Asia and North America, Report 2005 (Events of 2004)»։ International Helsinki Federation for Human Rights։ Արխիվացված օրիգինալից-ից հունվարի 19, 2013-ին։ Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 19։ «The unresolved conflict with Armenia over Nagorno-Karabakh stimulated "armenophobia."» 
  7. Human Rights Watch (1994)։ Azerbaijan: seven years of conflict in Nagorno-Karabakh։ New York: Humans Rights Watch։ ISBN 1-56432-142-8 
  8. «Azerbaijan: The Status of Armenians, Russians, Jews and other minorities»։ Washington, DC: Immigration and Naturalization Service։ 1993։ էջ 10։ Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 25։ «Despite the constitutional guarantees against religious discrimination, numerous acts of vandalism against the Armenian Apostolic Church have been reported throughout Azerbaijan. These acts are clearly connected to anti-Armenian sentiments brought to the surface by the war between Armenia and Azerbaijan.» 
  9. Peter G. Stone, Joanne Farchakh Bajjaly (2008)։ The destruction of cultural heritage in Iraq։ Woodbridge, Suffolk: Boydell Press։ էջ xi։ ISBN 9781843833840 
  10. Adalian Rouben Paul (2010)։ Historical dictionary of Armenia։ Lanham, Md.: Scarecrow Press։ էջ 95։ ISBN 9780810860964 
  11. Армянофобия в Азербайджане превратилась в общегосударственное занятие. Статья газеты «Ени Мусават»
  12. Депутат Милли Меджлиса призвал народ бойкотировать ресторан «Mado»