ՀՅԴ Զինվորական դպրոց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

XIX դ. վերջին և XX դ. սկզբին օսմանյան դարավոր լծից ազատագրված Բուլղարիան դարձավ այն երկրներից մեկը, որտեղ իր կառույցները ստեղծեց և բազմատեսակ ու եռանդուն գործունեություն ծավալեց հայոց ազատամարտի ղեկը ստանձնած Հ.Յ. Դաշնակցություն կուսակցությունը: Հայ և բուլղար-մակեդոնացի հեղափոխականների համագործակցությունն այդ տարիներին ունեցավ իր ամենաբազմազան դրսևորումները՝ ռումբերի, պայթուցիկ նյութերի և այլ զինամթերքի ձեռք բերում ու փոխադրում Կ. Պոլիս, ազատամարտի համար դրամական միջոցների ձեռքբերման նպատակով իրականացված համատեղ ձեռնարկներ, Բուլղարիայում հայկական զինավարժական-մարմնամարզական կամ նշանառության խմբերի ստեղծում, բուլղարական ռազմական ուսումնարաններում հայազգի զինվորական կադրերի պատրաստում:Հայ-բուլղարական համագործակցության վերը թվարկված շարքում իր արժանվույն տեղը ունեցավ Բուլղարիայում ՀՅԴ Զինվորական գաղտնի դպրոցի հիմնումը և գործունեությունը: ՀՅԴ տպագիր վավերագրերի համաձայն զինվորական դպրոցի ծրագիրը զգալիորեն փոխվում է, երբ դրա կազմակերպման գործը ստանձնում է Անդրանիկը: Վերջինս զենք ձեռք բերելու նպատակով, Ռոստոմի հանձնարարությամբ նախ մեկնում է Փարիզ, ապա` նույն նպատակով 1905 թ. մարտին ժամանում Բուլղարիա: Այստեղ նրան վիճակված էր ստանձնել ՀՅԴ Զինվորական դպրոցի կազմակերպման գործը: Բուլղար գործիչ Լյապով Գուրինի ուղեկցությամբ Անդրանիկը և ՀՅԴ Բալկանյան կենտր. կոմիտեի ներկայացուցիչ Ե. Ալաջաջյանը 1906 թ. մայիսի 30-ին ներկայանում են Բուլղարիայի ռազմական նախարար Սազոնովին:Չնայած կարճատև գոյությանը (1906 թ. նոյեմբեր-1907 թ. հունիս), ՀՅԴ Զինվորական դպրոցը, տալիս է ռազմական արվեստի մեջ հմտացած շուրջ հիսուն շրջանավարտ։ Զինվորական դպրոցն առաջնորդվում էր բուլղարական սպայական վարժարանի ծրագրով, որը հարմարեցված էր հայ իրականությանը բնորոշ պայմաներին:Կարճ ժամանակ անց վարժարանի դասավանդման գործընթացում ներգրավվում է նաև Գարեգին Նժդեհը:Զինվորական դպրոցը, սակայն, չկարողացավ ծավալել երկարատև բնականոն գործունեություն: Այն փակվեց քաղաքական, ֆինանսական և ներքին գաղափարական խնդիրների պատճառով: Այսպիսով, Զինվորական գաղտնի դպրոցը հանդիսացավ հայ-բուլղարական համագործակցության ամենակարևոր արդյունքերից մեկը, որը սկզբնավորվել էր դեռևս 1890-ական թվականներից: Ստեղծվեց ռազմական դպրոց, որում ի մի բերվեց բուլղարական սպայական դպրոցի փորձը, միաժամանակ նպաստելով՝ ունկնդիրների զենքի արվեստի տիրապետման, զինվորական պատրաստվածության և ռազմահայրենասիրական դաստիարակության բարձրացմանը: Զինվորական դպրոցը կարճատև գոյության ընթացքում տվեց հրամանատարներ, որոնցից մի քանիսին վիճակված էր մեծ դեր ունենալ հայոց ազատամարտի պատմության մեջ, ինչպես Գարեգին Նժդեհը, Թռուցիկ Գևորգը, Մատթեոսը, խմբապետ Խորենը և այլք։ Զինվորական դպրոցի սաները մեծ դեր են խաղում նաև բուլղար ժողովրդի ճակատագրում: Նրանց մի մասը տարիներ անց են Գ. Նժդեհի և Անդրանիկի հրամանատարությամբ գործող հայկական վաշտում և մասնակցում Բալկանյան 1-ին պատերազմին:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անդրանիկը և ՀՅԴ Բալկանյան կենտր. կոմիտեի ներկայացուցիչ Ե. Ալաջաջյանը 1906 թ. մայիսի 30-ին ներկայանում են Բուլղարիայի ռազմական նախարար Սազոնովին: Այդ հանդիպումը նպաստում է հայ և բուլղար հեղափոխականների համագործակցության ընդլայնմանը և հանգեցնում մի շարք նոր գործերի և ձեռնարկների իրականացմանը:Դպրոցը բացվում է 1906թ. նոյեմբերին: Դպրոց կարող էին ընդունվել 20-35 տարեկան երիտասարդները, ովքեր չունեին առողջական խնդիրներ: Կարևոր նախապայման էր համարվում նաև ունկնդիրների ազնիվ, բարոյական նկարագիր ունենալն ու հեղափոխական գործին ծառայելու պատրաստակամությունը: Նրանք պարտավոր էին ենթարկվել հրահանգներին և ցուցաբերել կատարյալ կարգապահություն:Դպրոցն իր պարապմունքները սկսեց 24 ունկնդիրներով, որոնցից 10 հոգի ներկայացել էին Բալկանյան երկրներից, նույնքան՝ Ամերիկայից, 4 հոգի՝ Կովկասից:Զինվորական դպրոցը, սակայն, չկարողացավ ծավալել երկարատև բնականոն գործունեություն:1907 թ. մարտի 24-ին փակվեց, բայց չդադարեցրեց իր գործունեությունը: Նրա սաները տեղափոխվեցին թուրքական սահմանից հեռու գտնվող Ռոդոմետի շրջանի Փելովա վանքը: Տեղափոխությունը սկսվեց մարտի 27-ին և ավարտվեց ապրիլի 9-ին, որտեղ գործեց ևս երկու ամիս:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ընկեր Մարտիկ Յովհաննէսեանի յուշերը, Հ.Յ. Դաշնակցութեան Զինվորական դպրոցը, գրեց Օն. Մխիթարեան, «Հայրենիք» ամսագիր, փետրվար, 1931:
  2. Ռոստոմ, Նամականի, մահուան ութսուն ամեակին առթիւ, խմբ. Հ. Տասնապետեան, Պէյրութ, 1999:
  3. Նիւթեր…, Բ. հատոր, խմբ. Հ. Տասնապետեանի, Պեյրութ,1985:
  4. Մինասեան Մ., Զեկուցում Հ.Յ.Դ-եան Զին. դպրոցի, «Հայրենիք» ամսագիր, յուլիս, 1958, № 7:
  5. Արմէն, Հ.Յ. Դաշնակցութիւնը Պալքաններու մէջ (Ասատուր Պետիկեանի յուշերը), «Հայրենիք» ամսագիր, հոկտեմբեր, 1933 , № 12: