Կրոնն Իսպանիայում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տոլեդոյի տաճար, որը հանդիսանում է Իսպանիայի արքեպիսկոպոսի նստավայրը և երկրի գլխավոր տաճարը

Իսպանիայի թագավորությունը աշխարհիկ պետություն է, որտեղ պաշտոնապես եկեղեցին բաժանված է պետությունից: Իսպանիայի սահմանադրության հոդված 16-ը հռչակում է դավանանքի ազատությունը: Սահմանադրությունը նաև արգելում է կրոնական հիմքի վրա խտրականությունը: Ասվածին զուգահեռ սահմանադրությունը ճանաչում է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու հետ ունեցած հատուկ հարաբերությունները[1]:

Իսպանիայի քաղաքացիների մեծամասնությունը դավանում են քրիստոնեություն: Տարբեր տվյալներով 2010 թվականի դրությամբ բնակչության 78 %-ից մինչև 95 %-ը դավանում են քրիստոնեություն[2][3]: 2017 թվականին այդ ցուցանիշը կազմել է 68,4 %[4]:

Քրիստոնեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպանիայի ավետարանական եկեղեցու տաճարը Մադրիդում

Քրիստոնեությունը ժամանակակից Իսպանիայի տարածք է մտել 1-ին և 2-րդ դարերի սահմանագոտում: Ժողովուրդների մեծ գաղթի ժամանակաշրջանում Պիրենեյան թերակղզին գհրավվում է վեստգոթերի կողմից, ովքեր Իսպանիան բնակեցրած իբերահռոմեացիների ժառանգներին փորձում էին պարտադրել արիոսականություն: Սակայն վեստգոթերի այդ փորձերը ձախողվեցին:

8-րդ դարում Պիրենեյան թերակղզին գրավվում է արաբների կողմից և հետագա մի քանի դարերի ընթացքում Իսպանիայի մեծ մասը հայտնվում է մուսուլմանների գերիշխանության ներքո: Արաբական ժամանակաշրջանին հաջորդած Ռեկոնկիստան թերակղզում ուժեղացրեց կաթոլիկ եկեղեցու գերիշխանությունը:

Ներկա ժամանակներում բնակչության մինչև 75 %-ը հանդիսանում են կաթոլիկներ: Նրանց մեծ մասը պահպանում է լատինական ծեսը: Երկրում գործում է նաև Ուկրաինական հունակաթոլիկ եկեղեցին, ինչպես նաև մի շարք ոչ հռոմեական կաթոլիկ փոքրաթիվ խմբեր:

Իսպանիայում Բողոքականների առաջին համայնքները ձևավորվել են դեռևս 16-րդ դարում, սակայն ոչնչացվել իսպանական ինկվիզիցիայի կողմից: Այդ դաժան իրադարձություններից հետո բողոքականները պլիմուտյան եղբայրներ, բարենորոգիչներ, մեթոդիստներ, բաբտիստներ) սկսել են Իսպանիայում իրենց քարոզչությունն իրականացնել 19-րդ դարի երկրորդ կեսից: 1920-ական թվականներին նրան միացան նաև հոգեգալստականներ: 20-րդ դարի վերջին երկու տասնամյակում հոգեգալստականները թվաքանակի աճի տպավորիչ ցուցանիշներ գրանցեցին և արդեն 21-րդ դարի սկզբին ներկայացնում էին իսպանական բողոքականների գրեթե կեսին[5]:

Ներկա ժամանակներում Իսպանիայում բողոքականների թվաքանակը գնահատվում է 460-ից 567 հազար հավատացյալ[6][7]: Հոգեգալստականները առաջին հերթին ներկայացված են «Ֆիլադելֆիա» անվանում ունեցող ավետարանական եկեղեցով (312 հազար[7]) և իսպանական Աստծո ժողովով: Իսպանիայում անգլիկանների թվաքանակը կազմում է 76 հազար: Պլիմուտյան եղբայրները, բաբտիստները, ադվենտիստներն ու Իսպանիայի վերանվանված ավետարանական եկեղեցին ունեն ավելի քան 10 հազար հավատացյալներ[7]: Իսպանիայի ուկրայնական համայնքում գործում է Ուկրաինայի ավետարանական հավատքի քրիստոնյաների եկեղեցու յոթ ծուխ[8]:

Վերջին 25 տարիների ընթացքում Արևելյան Եվրոպայից դեպի Իսպանիա աշխատանքային միգրանտների ներհոսքի հետևանքով երկրում աճեց ուղղափառների թվաքանակը (շուրջ 900 հազար)[6]: Նրանցից շատերը հանդիսանում են Կոստանդնուպոլսի, Ռուսական, Ռումինական և Սերբական ուղղափառ եկեղեցիների հետևորդներ:

Եվ 210 հազար իսպանացիներ պատկանում են կեղծ քրիստոնեական կրոնական կազմակերպությունների[3], մասնավորապես՝ Եհովայի վկաների ու մորմոնների հետևորդներ:

Իսլամ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մզկիթ Պեդրո Աբադում, որը կառուցվել է ահմադինների կողմից 1982 թվականին: Ռեկոնկիստայից հետո Իսպանիայում կառուցված առաջին մզկիթն է

Իսպանիայում իսլամը սկսել է տարածվել 711 թվականից, երբ արաբները սկսեցին ներխուժել Պիրենեյան թերակղզի: Ժամանակակից Իսպանիայի տարածքում իսլամի զարթոնքը տեղի ունեցավ Կորդովայի խալիֆայության տարիներին, սակայն ռեկոնկիստայի ժամանակ մուսուլմանները հեռացվեցին թերակղզու տարածքից:

Մուհամմադի հետևորդները սկսեցին կրկին մասսայաբար տեղափոխվել Իսպանիա 19-րդ դարի վերջերին: Նրանց գերակշիռ մասը Մարոկկոյից ժամանած աշխատավորներ էին: Մուսուլմանների թվաքանակը սկսեց նկատելիորեն աճել 20-րդ դարի երկրորդ կեսից, երբ մարոկկացի միգրանտներին սկսեցին միանալ նաև Հյուսիսային Աֆրիկայի այլ երկրների փախստականներ: Ներկա ժամանակներում Իսպանիայի իսլամադավան բնակչությունը գերազանցում է 1 միլիոնը (ընդհանուր բնակչության 2,3 %-ը)[9]: Միևնույն ժամանակ երկրի իսլամադավան առաջնորդները նշում են 2 միլիոն թիվը[1]: Հատուկ իրավիճակ է ստեղծվել Սեուտա և Մելիլյա ինքնավար քաղաքներում: Մասնավորապես Մելիլյայում մուսուլմանները կազմում են քաղաքի 86-հազարանոց բնակչության 40 %-ը[10]: Կանխատեսվում է, որ առաջիկա տսնամյակներում Սեուտան ու Մելիլյան Ռեկոնկիստայի ավարտից հետո կդառնան Իսպանիայի՝ գերակշիռ մուսուլման բնակչությամբ առաջին քաղաքները:

Իսլամում գերակշիռ դիրք է զբաղեցնում սունիզմը, որը հիմնականում ներկայացված է Մալիքիական մազհաբով: Իսպանիայում բնակվում են նաև Ահմադի շարժման հետևորդներ:

Հուդայականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տոլեդո քաղաքի հրեական փողոցի ցուցանակը

Հնագիտական գտածոները վկայում են, որ հրեաները ժամանակակաից Իսպանիայի տարածքում ներկա են եղել 1-ին դարից: Վեսթգոթերի իշխանության ժամանակ հրեաները ենթարկվում էին լրջագույն խտրականության: Արաբական ներխուժումների ժամանակ հրեական համայնքը ծաղկում ապրեց: Թերակղզուց արաբներին հեռացնելուց և քրիստոնեների իշխանություն հաստատելուց հետո սկզբնական ժամանակաշրջանում հրեաների նկատմամբ որևէ էական ազդեցություն չեղավ, սակայն, արդեն 14-րդ դարի վերջին Իսպանիայում հրեաների դրությունը կտրուկ վատթարացավ: 1492 թվականի երկրից հրեաների վտարման մասին Ալհամբրյան հրովարտակի հրապարակումից հետո սկսվեց հավատացյալ հրեաների մասսայական գաղթ:

Իսպանիայում հրեաները կրկին սկսեցին ազատորեն դավանել հուդայականություն 19-րդ դարից: Առաջին սինագոգը բացվեց 1917 թվականին Մադրիդում: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Իսպանիայի տարածքը որպես տրանզիտ Նացիստական Գերմանիայի կողմից գրավված եվրոպական երկրների հազարավոր հրեաների կողմից օգտագործվեց որպես տարանցիկ ճանապարհ: Նրանց մի մասը իրավունք ստացան մշտպես բնակվել Իսպանիայում: Շնորհիվ պատերազմից հետո Լատինական Ամերիկայի երկրներից ժամանած միգրանտների՝ երկրում հրեաների թվաքանակն աճեց:

Ներկա դրությամբ Իսպանիայում գտնվող հավատացյալ հրեաների թվաքանակը գնահատվում է շուրջ 15 հազար[3]: Հրեական համայնքներ են գործում խոշոր քաղաքներում, առաջին հերթին՝ Մադրիդում, Բարսելոնայում և Մալագայում: Հուդայական սինագոգներ են գործում նաև Մարբելյայում, Սևիլյայում, Տոռեմոլինոսում, Վալենսիայում և Կանարյան կղզիներում:

Այլ ուղղություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արագոնի բուդդայական տաճար

Իսպանիայում նկատելի կրոնական համայնքներից է բուդդիստների համայնքը (47 հազար[3]): Նրանց մեծ մասը հարավ-արևելյան Ասիայի երկրներից են: Իսպանիա ժամանակ առաջին հինդուիստները (45 հազար[7]) եկել են Աֆրիկայից, որոնց հետագայում միացել են Հնդկաստանի և հարավ-արևելյան Ասիայի մի շարք այլ երկրների բնակիչներ: Իսպանացիների մեջ կան նաև նեոհինդուիզմի կողմնակիցներ, որոնք հանդիսանում են Կրիշնայական գիտակցության միջազգային հանրության, Սատյա Սայի Բաբայի, Սահաջա յոգայի, Տրանսցենդենտալ մեդիտացիայի, Անանդա Մարգայի և այլ ուղղությունների հետևորդներ:

Համաձայն Համաշախրհային քրիստոնեական տվյլների բազայի՝ 2005 թվականին բահաի համայնքի անդամների թվաքանակը կազմում էր 13 հազար[11]: Բահաի առաջին քարոզիչն Իսպանիա է եկել 1947 թվականին:

Բենալմադենայի հինդուական տաճարը, որի բացում տեղի է ունեցել 2001 թվականին

Հիմնականում երկրի նավահանգստային քաղաքներում բնակվում են սիկհիստների փոքր համայնքներ (շուրջ 1,4 հազար[3]): Իսպանիայում բնակվող չինացիների թվում առկա են չինական ժողովրդական կրոնի քիչ թվով հետևորդներ: Բրազիլիայից ժամանած մարդկանց շարքում փոքր թվիվ են կազմում նաև աֆրո-բրազիլական մակումբա կրոնի հետևորդները:

Բացի թվարկածներից Իսպանիայում գործում են ավելի քան 100 փոքրաթիվ կրոնական խմբեր և աղանդավորական խմբակներ: Դրանցից 54 կազմակերպություն որակավորվում են որպես «սատանայական»: Այդպիսի խմբերի մեծ մասը գործում է Մադրիդում և Բարսելոնայում[12]:

Այլ տեսակի կրոնական կազմակերպություններից են հանդիսանում արևմտյան էզոթերիկ ավանդույթի խմբերը, ինչպիսին է Ժուլ Դունալի Գնոստիկ եկեղեցին, «գնոստիկական այլ եկեղեցիներ», արևելյան տաճարականների միաբանությունը, իլիումինատները և այլն: Այդպիսի ամենամեծ կազմակերպությունը Նոր ակրոպոլիսն է (1000 հետևորդ)[13]: Մյուս խմբերի կողմնակիցների թիվը գնահատվում է մի քանի հարյուր հետևորդով: Իսպանիայում առկա են նաև «Նոր դարի» օկուլտիկ, էզոթերիկ և սինկրետիկ խմբեր (թեոսոֆյան համայնք, ռաելիտների շարժում, սաենթոլոգներ, միացման եկեղեցի, մունիտներ և այլն): Դրանց ընդհանուր թվաքանակը համեմատաբար քիչ է:

Ոչ կրոնական կազմակերպություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպանիան եվրոպական այն երկրներից է, որը բախվել է վերջին սերնդի շրջանում քրիստոնեաների (հիմնականում կաթոլիկների) թվաքանակի նվազման և ոչ կրոնական մարդկանց համապատասխան աճով: Դեռևս 1975 թվականին բնակչության 96 %-ը իրենց անվանել էին քրիստոնեաներ[14]: Ներկա դրությամբ իրենց ոչ կրոնական են համարում երկրի բնակչության 19 %-ը[15]: Մի շարք հարցումների արդյունքների համաձայն այդպիսի մարդկանց թվաքանակը էլ ավելի մեծ է: 2015 թվականի հունիսին Սոցիալական հետազոտությունների կենտրոնի կատարած հարցումների համաձայն հարցվածների 25,4 % հայտարարել էին իրենց ոչ կրոնական լինելու մասին, ընդ որում, նրանցից 9,5 %-ը իրենց համարում էին աթեիստներ և 15,9 %-ը՝ չհավատացողներ[16]: Ոչ հավատացյալ մարդկանց թվաքանակը հատկապես մեծ է երիտասարդության շրջանում:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor։ «Report on International Religious Freedom. Spain»։ 2014 Report on International Religious Freedom (անգլերեն)։ U.S. State Department։ Վերցված է 2016-02-27 
  2. «Christian Population as Percentages of Total Population by Country» (անգլերեն)։ The Pew Research Center's Religion and Public Life Project։ 12-19-2011։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-01-07-ին։ Վերցված է 2014-12-25 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Javier Martinez-Torron Spain // Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices / J. Gordon Melton, Martin Baumann. — Oxford, England: ABC CLIO, 2010. — С. 2686. — 3200 с. — ISBN 1-57607-223-1
  4. Centro de Investigaciones Sociológicas. BARÓMETRO DE FEBRERO 2017. CIS (Febrero 2017). Իսպանիայի սոցիալական հետազոտությունների կենտրոնի հարցում, 2017 թվականի փետրվար, էջ 20(իսպ.)
  5. J. Gordon Melton Spain // Encyclopedia of Protestantism. — New York, NY: Facts On File, Inc., 2005. — P. 513-514. — 657 p. — ISBN 0816069832
  6. 6,0 6,1 «Global Christianity» (անգլերեն)։ The Pew Forum on Religion & Public Life։ 2011-12-19։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-22-ին։ Վերցված է 2013-05-13 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Jason Mandryk Spain // Operation World: The Definitive Prayer Guide to Every Nation. — InterVarsity Press, 2010. — P. 764-769. — 978 p. — (Operation World Set). — ISBN 0-8308-5724-9
  8. «У Барселоні відкрито нову місіонерську церкву ХВЄ» (ուկրաիներեն)։ Церква християн віри євангельської України։ Վերցված է 2016-03-07 
  9. «The Future of the Global Muslim Population» (անգլերեն)։ Pew Research Center։ January 2011։ Վերցված է 2014-03-07 
  10. «La presión de 'nuestro' islam» (իսպաներեն)։ El País։ 2005-09-12։ Վերցված է 2016-02-28 
  11. «Most Baha'i Nations (2005)» (անգլերեն)։ The Association of Religion Data Archives։ Վերցված է 2014-03-07 
  12. Clifton L. Holland (2003)։ «Religion in Spain» (անգլերեն)։ Latin American Socio-Religious Studies Program / Programa Latinoamericano de Estudios Sociorreligiosos (PROLADES)։ Վերցված է 2016-02-28 
  13. Carlos Longarela (2000)։ «Las Sectas Destructivas y Demoníacas en España» (իսպաներեն)։ Latin American Socio-Religious Studies Program / Programa Latinoamericano de Estudios Sociorreligiosos (PROLADES)։ Վերցված է 2016-02-28 
  14. Patrick Johnstone, Jason Mandryk Spain // Operation World 2001. — London: Paternoster Publishing, 2001. — 798 p. — (Operation World Series). — ISBN 1-8507-8357-8
  15. «The Global Religious Landscape» (pdf) (անգլերեն)։ Pew Research Center։ December 2012։ Վերցված է 2015-07-02 
  16. Centro de Investigaciones Sociológicas (Junio 2015)։ «BARÓMETRO DE JUNIO 2015»։ CIS։ Վերցված է 2016-02-28