Jump to content

Կուրտ Վյուտրիխ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կուրտ Վյուտրիխ
գերմ.՝ Kurt Wüthrich
Դիմանկար
Ծնվել էհոկտեմբերի 4, 1938(1938-10-04)[1][2][3][…] (87 տարեկան)
ԾննդավայրԱրբերգ, Շվեյցարիա
Քաղաքացիություն Շվեյցարիա
Կրոնreformed?[4]
ԿրթությունԲազելի համալսարան և Բեռնի համալսարան (1962)
Մասնագիտությունքիմիկոս, կենսաֆիզիկոս և համալսարանի դասախոս
ԱշխատատուԴյուքի համալսարան, Էդինբուրգի համալսարան, Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց և ShanghaiTech University?[5]
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԱնդամությունԼեոպոլդինա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Վեստֆալիայի գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Եվրոպական ակադեմիա[15], Մոլեկուլային կենսաբանության եվրոպական կազմակերպություն, Հնդկաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա[16] և Լինչեի ազգային ակադեմիա[17]
🌐
scripps.edu/wuthrich/
 Kurt Wüthrich Վիքիպահեստում

Կուրտ Վյուտրիխ (հոկտեմբերի 4, 1938(1938-10-04)[1][2][3][…], Արբերգ, Շվեյցարիա) շվեյցարացի քիմիկոս/կենսաֆիզիկոս և Նոբելյան քիմիայի դափնեկիր, հայտնի որպես միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի (NMR) մեթոդների մշակմամբ՝ կենսաբանական մակրոմոլեկուլների ուսումնասիրման համար։[18][19][20][21][22]

Վաղ կյանք և կրթություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Aarberg-ում, Շվեյցարիա, Վյուտրիխը քիմիայի, ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի կրթությունը ստացել է Բեռնի համալսարանում։[23] Նա իր PhD-ն ստացել է Բազելի համալսարանում, 1964 թվականին։[24][25]

Կարիերա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասպիրանտուրան ավարտելուց հետո Վուտրիխը որոշ ժամանակ շարունակեց հետդոկտորական հետազոտությունը Ֆալլաբի հետ, այնուհետ մեկնեց Կալիֆորնիայի համալսարան, Բերքլի, որտեղ աշխատեց երկու տարի (1965 - 1967)։ երկու տարի շարունակ, որից հետո նա տեղափոխվեց Բելլ հեռախոսային լաբորատորիա Մյուրեյ Հիլում, Նյու Ջերսի (1967 - 1969):

1969 թվականին Վյուտրիխը վերադարձել է Շվեյցարիա, Ցյուրիխ, 1969-ին, որտեղ նա սկսել է իր կարիերան Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցում, մինչև 1980 թվականին կենսաֆիզիկայի պրոֆեսոր դառնալը։ Նա լաբորատորիա է վարում Ցյուրիխի ETH-ում, The Scripps Հետազոտական ​​ինստիտուտում, Լա Ջոլլա, Կալիֆորնիա և ՇանհայՏեխ համալսարանում։ Նա նաև հրավիրյալ պրոֆեսոր է եղել Էդինբուրգի համալսարանում (1997–2000), Հոնկոնգի Չինական համալսարանում (որտեղ նա պատվավոր պրոֆեսոր էր) և Յոնսեյի համալսարանում։[23]

Ասպիրանտուրայի տարիներին Վյուտրիխը սկսեց աշխատել էլեկտրոնային պարամագնիսական ռեզոնանսային սպեկտրոսկոպիայի հետ, և նրա թեկնածուական թեզի թեման էր «պղնձի միացությունների կատալիտիկ ակտիվությունը ավտոօքսիդացման ռեակցիաներում»։[26] Բերկլիում հետտդոկտորատուրայի ընթացքում նա սկսեց աշխատել միջուկային մագնիսական ռեզոնանսային սպեկտրոսկոպիայի նոր մշակված և հարակից տեխնիկայի հետ՝ ուսումնասիրելու մետաղական կոմպլեքսների խոնավացումը: Երբ Վյուտրիխը միացավ Բելլ լաբորատորիային, նրան վստահեցին առաջին գերհաղորդիչ NMR սպեկտրոմետրերից մեկը և նա սկսեց ուսումնասիրել սպիտակուցների կառուցվածքն ու դինամիկան: Այդ պահից ի վեր նա շարունակել է հետազոտության այդ ուղղությունը:

Շվեյցարիա վերադառնալուց հետո Վուտրիխը համագործակցեց, ի թիվս այլոց, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ռիչարդ Էռնստի հետ՝ մշակելով առաջին երկչափ NMR փորձերը, և հաստատեց միջուկային Overhauser էֆեկտը՝ որպես սպիտակուցների միջև հեռավորությունը չափելու հարմար միջոց: Հետագայում այս հետազոտությունը հանգեցրեց ռեզոնանսների ամբողջական նշանակմանը, ի թիվս այլոց, տավարի ենթաստամոքսային գեղձի տրիպսինի ինհիբիտորի և գլյուկագոնի համար։

2010 թվականի հոկտեմբերին Վյուտրիխը մասնակցեց ԱՄՆ գիտության և ճարտարագիտության փառատոնի «Lunch with aureate» ծրագրին, որտեղ միջին և ավագ դպրոցի աշակերտները կարող են ոչ պաշտոնական զրույցի բռնվել Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր գիտնականի հետ շագանակագույն պայուսակով ճաշի ժամանակ։[27] Վյուտրիխը նաև ԱՄՆ Գիտության և ճարտարագիտության փառատոնի Խորհրդատվական խորհրդի անդամ է[28] և ՄԱԿ-ի Խորհրդարանական վեհաժողովի ստեղծման քարոզարշավի աջակից, կազմակերպության, որը քարոզարշավ է իրականացնում ՄԱԿ-ում ժողովրդավարական բարեփոխումների համար։[29]

Անձնական տվյալներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2018 թվականի ապրիլի 2-ին, չինական մշտական ​​կացության քարտ ստանալուց հետո, դոկտոր Վուտրիխը մշտական ​​բնակություն հաստատեց Շանհայում, Չինաստան։[30][31]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 Kurt Wüthrich Biographical — Nobel Foundation.
  2. 1 2 Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 Brockhaus Enzyklopädie (գերմ.) — F.A. Brockhaus, 1796.
  4. ↑ verschiedene Autoren Historische Lexikon der Schweiz, Dictionnaire historique de la Suisse, Dizionario storico della Svizzera (գերմ.) — Bern: 1998.
  5. ↑ Montenegro A. ORCID Public Data File 2023 — 2023. — doi:10.23640/07243.24204912.V1
  6. ↑ The Nobel Prize in Chemistry 2002 — Nobel Foundation.
  7. ↑ Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.
  8. ↑ https://www.cuimc.columbia.edu/research/louisa-gross-horwitz-prize/horwitz-prize-awardees/2000-1991-awardees
  9. ↑ https://www.kyotoprize.org/en/laureates/
  10. ↑ https://otto-warburg-medal.org/en/laureates.html
  11. ↑ Acto de Investidura como Doctor “Honoris Causa” del Excm. Sr. Dr. Kurt Wüthrich — University of Valencia, 2004.
  12. ↑ https://web.archive.org/web/20110606042238/http://royalsociety.org/about-us/fellowship/new-fellows-2010/
  13. ↑ https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/1993-en/professeur-kurt-wuthrich/
  14. ↑ https://www.artsci.uc.edu/departments/chemistry/alumni-and-community/the-oesper-award-program-and-symposium/previous-recipients-of-the-oesper-award.html
  15. ↑ www.ae-info.org
  16. ↑ Notable Names Database — 2002.
  17. ↑ (unspecified title) — doi:10.5281/ZENODO.18315206
  18. ↑ Kurt Wuthrich faculty page Արխիվացված 2 Օգոստոս 2004 Wayback Machine at ETH Zürich
  19. ↑ 'An Interview with Kurt Wuthrich Freeview video by the Vega Science Trust
  20. ↑ «The Nobel Prize in Chemistry 2002». NobelPrize.org.
  21. ↑ «Welcome to the Wüthrich Laboratory». Scripps Institute. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 4-ին.
  22. ↑ «Wüthrich, Kurt». hls-dhs-dss.ch.
  23. 1 2 «Wüthrich's CV». The Scripps Research Institute. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 9-ին.
  24. ↑ Wüthrich, Kurt (2003). «Kurt Wüthrich: biographical note». Journal of Biomolecular NMR. 27 (1): 1–12. doi:10.1023/A:1024756526171. ISSN 0925-2738. PMID 15143745. S2CID 37721523.
  25. ↑ Palmer, Arthur G; Patel, Dinshaw J (2002). «Kurt Wüthrich and NMR of Biological Macromolecules». Structure. 10 (12): 1603–1604. doi:10.1016/S0969-2126(02)00915-2. ISSN 0969-2126. PMID 12467565.
  26. ↑ «Kurt Wüthrich – Life Paths». Lindau Nobel Mediatheque (անգլերեն). Վերցված է 2022-05-09-ին.
  27. ↑ «Usasciencefestival.org lunch with a laureate». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ ապրիլի 21-ին.
  28. ↑ «Usasciencefestival.org». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ ապրիլի 21-ին.
  29. ↑ «Overview». Campaign for a UN Parliamentary Assembly (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
  30. ↑ «Nobel Prize winner becomes permanent Shanghai resident». chinaplus.cri.cn. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 2-ին.
  31. ↑ «Nobel Prize laureate becomes permanent Shanghai resident – SHINE». SHINE (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 2-ին.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Կուրտ_Վյուտրիխ&oldid=10542221» էջից