Jump to content

Կուրու (հիվանդություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կուրու
Տեսակհիվանդության կարգ
Պատճառպրիոններ
Հիվանդության ախտանշաններգլխացավ, Հոդացավ, գլխապտույտ, դող, Երկտեսություն, խոսքային խանգարում, Շլություն, Մեծ դեպրեսիվ խանգարում, Ճարպակալում, տրամադրության անկայունություն, մկանաթուլություն, Պառկելախոց և դեմենցիա
Բուժաքննությունֆիզիկալ զննում, մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն, բիոպսիա և histopathology?
Բժշկական մասնագիտությունվարակաբանություն և նյարդաբանություն
Բուժումսիմպտոմատիկ բուժում
Բարդություններվարակ և թոքաբորբ տերմինալ փուլում։
Կանխարգելումխուսափել մարդակերությունից
Հաճախությունհազվադեպ հանդիպող
Մահերի քանակմոտավորապես 2700
 Kuru (disease) Վիքիպահեստում

Կուրու (անգլ.՝ Kuru), հազվադեպ հանդիպող, անբուժելի և մահացու նեյրոդեգեներատիվ խանգարում, որը նախկինում տարածված է եղել Պապուա Նոր Գվինեայի ֆորե ժողովրդի շրջանում։ Այն պրիոնային հիվանդություն է, որը նեյրոդեգեներացիայի հետևանքով առաջացնում է դող և կոորդինացիայի կորուստ։ «Կուրու» տերմինը նշանակում է «դողացող» և առաջացել է ֆորե լեզվի kuria կամ guria («ցնցվել») բառից[1][2]: Այն հայտնի է նաև որպես «ծիծաղող հիվանդություն»՝ հիվանդությանն ուղեկցող ծիծաղի անսովոր պոռթկումների պատճառով։

Այն տարածվել է Ֆորե ժողովրդի շրջանում հուղարկավորության ժամանակ մարդակերության միջոցով։ Մահացած ընտանիքի անդամներին ավանդաբար եփում և ուտում են, ինչը կարծում են, որ օգնում է ազատել մահացածի հոգուն[3]: Կանայք և երեխաները սովորաբար կերել են ուղեղը, որտեղ վարակիչ պրիոններն ամենախիտն են կենտրոնացված, ուստի նրանք ավելի հաճախ են վարակվել։

Համաճարակը հավանաբար սկսվել է այն բանից հետո, երբ գյուղացիներից մեկի մոտ զարգացել է սպորադիկ Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունը և նա մահացել է։ Երբ համագյուղացիները կերել են նրա ուղեղը, նրանք վարակվել են և հիվանդությունը փոխանցել այլոց, ովքեր հետագայում կերել են նրանց վարակված ուղեղը[4]:

Տարիներ առաջ՝ մոտ 1960 թվականին, Պապուա Նոր Գվինեայի ավստրալական վարչակազմի կողմից սահմանված արգելքի պատճառով՝ ֆորե ժողովուրդը հիմնականում դադարեցրել է մարդակերությունը՝ մարդակերության և կուրուի կապի վերաբերյալ լուրջ կասկածների հայտնաբերումից տարիներ առաջ[5]: Այնուամենայնիվ, սա անմիջապես չի կանխել նոր դեպքերի ի հայտ գալը՝ հիվանդության երկար ինկուբացիոն շրջանի պատճառով, որը կարող է ավելի քան 50 տարի տևել[6]: Բռնկման գագաթնակետին՝ մոտ 1957 թվականին, հիվանդությունից տարեկան մահացել է շուրջ 200 մարդ։ Ավելի քան կես դար անց համաճարակն ավարտվել է, մահվան վերջին երկու հայտնի դեպքերը գրանցվել են 2005 և 2009 թվականներին[7][8][9]:

Ախտանիշներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուրուն փոխանցվող սպունգանման էնցեֆալոպաթիա է՝ նյարդային համակարգի հիվանդություն, որը հանգեցնում է ֆիզիոլոգիական և նյարդաբանական խանգարումների, որոնք էլ ի վերջո բերում են մահվան։ Այն բնութագրվում է հարաճուն ուղեղիկային ատաքսիայով կամ մկանային շարժումների կոորդինացիայի և վերահսկողության կորստով[10][11]:

Նախակլինիկական կամ ասիմպտոմատիկ փուլը, որը կոչվում է նաև ինկուբացիոն շրջան, միջինում տևում է 10-13 տարի, բայց կարող է տևել ընդամենը հինգ տարի և սկզբնական շփումից հետո տևել մինչև 50 տարի կամ ավել[12]:

Կլինիկական փուլը, որը սկսվում է առաջին ախտանիշների ի հայտ գալուց հետո, տևում է միջինում 12 ամիս: Կուրուի կլինիկական ընթացքը բաժանված է երեք փուլերի՝ շարժողական, նստակյաց և վերջնական: Չնայած այս փուլերը որոշակի տարբերություններ ունեն ամեն անհատի համար, դրանց ընդհանուր հատկանիշները խիստ պահպանված են տուժած բնակչության շրջանում[10]: Կլինիկական ախտանիշների ի հայտ գալուց առաջ անհատը կարող է նաև ունենալ նախանշանային ախտանիշներ, ինչպիսիք են գլխացավը և ստորին վերջույթների հոդերի ցավը[13]:

Շարժումների պահպանման փուլ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամբուլատոր փուլում վարակված անհատի մոտ կարող է նկատվել անկայուն կեցվածք և քայլվածք, ատաքսիա, բառերի արտասանության դժվարություն (դիզարթրիա) և դող (տիտուբացիա)։ Այս փուլը կոչվում է «ամբուլատոր», քանի որ, չնայած առկա ախտանիշներին, անհատը դեռևս ի վիճակի է ինքնուրույն տեղաշարժվել[13]:

Նստակյաց փուլ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նստակյաց փուլում վարակված անհատն այլևս ի վիճակի չէ քայլել առանց օգնության կամ աջակցության։ Նրա մոտ նկատվում է ատաքսիա՝ շարժումների կոորդինացիայի խանգարում և ուժգին դող։ Բացի այդ, հիվանդի մոտ ի հայտ են գալիս հուզական անկայունության և դեպրեսիայի նշաններ, որոնք զուգորդվում են անվերահսկելի և անսպասելի ծիծաղի պոռթկումներով։ Չնայած առկա այլ նյարդաբանական ախտանիշներին՝ հիվանդության այս փուլում ջլային ռեֆլեքսները դեռևս պահպանված են լինում[13]:

Տերմինալ փուլ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերմինալ փուլում վարակված անհատի առկա ախտանիշները, ինչպիսին է ատաքսիան, զարգանում են այնքան, որ այլևս հնարավոր չէ նույնիսկ նստել առանց օգնության։ Ի հայտ են գալիս նաև նոր ախտանիշներ: Հիվանդի մոտ զարգանում է դիսֆագիա (կլման դժվարացում), ինչը կարող է հանգեցնել ծայրահեղ հյուծվածության (թերսնուցման)։ Նաև կարող է առաջանալ անմիզապահություն, խոսելու ունակության, կամքի կորուստ և շրջակա միջավայրի նկատմամբ անտարբերություն, սակայն գիտակցությունը պահպանվում է[13]: Տերմինալ փուլի վերջին շրջանում վարակվածների մոտ հաճախ առաջանում են քրոնիկ պառկելախոցեր, որոնք հեշտությամբ վարակվում են։ Վարակված անձը սովորաբար մահանում է տերմինալ փուլի առաջին ախտանիշների ի հայտ գալուց հետո՝ երեք ամսից մինչև երկու տարվա ընթացքում[14]՝ հաճախ ասպիրացիոն թոքաբորբի կամ այլ երկրորդային վարակների պատճառով[15]:

Նյարդաախտաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուրուով վարակված հիվանդների շրջանում կատարված հետազոտությունների ընթացքում նկարագրվել են այն պատճառները, թե ինչպես է հիվանդությունն ազդում ուղեղի վրա։ Հիվանդության վաղ փուլերում վարակվածների մոտ կարող է նկատվել ինքնամփոփություն, կոորդինացիայի կորուստ, դող, ինչպես նաև ոտքերի և մատների ծռում[16]: Հավասարակշռության և կոորդինացիայի խանգարումների պատճառները հասկանալու համար վարակված անձանց ուղեղը ենթարկվել է մանրակրկիտ հետազոտությունների։ Կլատցոյի և նրա գործընկերների կողմից իրականացված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ կուրուով վարակված ուղեղի նեյրոնները անսովոր չափով փոքր են և ունեն ավելի բաց երանգ՝ առողջ նեյրոնների համեմատ[16]: Ախտահարված նեյրոններն իրենց բնորոշ դեֆորմացիաների պատճառով ունենում են «ցեցի կերածի նման» տեսք։ Կուրուով վարակված ուղեղի նեյրոնների այս շեղումները նման են Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդության (CJD) ժամանակ նկատվող փոփոխություններին։[16]:

Պատճառներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Նորմալ ծալված պրիոնային սպիտակուց PrPC ենթատիրույթում: Ուշադրություն դարձրեք ալֆա պարույրների առկայությանը (կապույտով առանձնացված):

Տարածվածություն և ծիսակարգային բնույթ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուրուն հիմնականում տեղայնացված է եղել ֆորե ժողովրդի և նրանց հետ ամուսնական կապեր ունեցող մարդկանց շրջանում[17]: Ֆորե ժողովուրդը ծիսականորեն եփել և կերել է իրենց ընտանիքի անդամների մարմնի մասերը նրանց մահից հետո, որպեսզի «մահացածի մարմինը ներառվեր ողջ մնացած հարազատների մարմինների մեջ՝ դրանով իսկ օգնելով ազատել մահացածի հոգին»[18]: Քանի որ վարակիչ պրիոնները հատկապես կենտրոնացված են ուղեղում, կանայք և երեխաները, ոչրոնք ուղեղային հյուսվածքի հիմնական սպառողներն են, վարակվելու շատ ավելի մեծ հավանականություն են ունեցել, քան այն տղամարդիկ, ովքեր սովորաբար սպառում են միայն մկանային հյուսվածքը[19]:

Պրիոն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարակիչ գործոնը տիրոջ օրգանիզմի կողմից կոդավորվող պրիոն (PrP) կոչվող սպիտակուցի ֆոլդինգի սխալն է։ Պրիոնային սպիտակուցները կոդավորվում են պրիոնային սպիտակուցի գենով (PRNP)[20]: Պրիոնի երկու ձևերը նշանակվում են որպես PrPC, որը նորմալ ծալված սպիտակուց է և PrPSc, որը սխալ ծալված ձևն է և հանգեցնում է հիվանդության առաջացմանը: Այս երկու ձևերը չեն տարբերվում իրենց ամինաթթվային հաջորդականությամբ: Սակայն ախտածին PrPSc իզոֆորմը տարբերվում է նորմալ PrPC ձևից իր երկրորդային և երրորդային կառուցվածքով: PrPSc իզոֆորմն ավելի հարուստ է բետա-շերտերով, մինչդեռ նորմալ PrPC ձևը հարուստ է ալֆա-պարույրներով[19]: Կառուցվածքային տարբերությունները թույլ են տալիս PrPSc-ին կուտակվել և չափազանց կայուն լինել ֆերմենտների կամ այլ քիմիական ու ֆիզիկական միջոցների կողմից սպիտակուցների քայքայման նկատմամբ: Մյուս կողմից, նորմալ ձևը հակված է ամբողջական պրոթեոլիզի և լուծելի է ոչ դենատուրացնող լվացող միջոցներում՝ դետերգենտներում[13]:

Ենթադրվում է, որ նախկինում գոյություն ունեցող կամ ձեռքբերովի PrPSc-ը կարող է խթանել PrPC-ի փոխակերպումը PrPSc-ի, որն այնուհետև շարունակում է փոխակերպել այլ PrPC մոլեկուլներին: Սա սկիզբ է դնում շղթայական ռեակցիայի ձևավորման, ինչը թույլ է տալիս դրա արագ տարածմանը՝ հանգեցնելով պրիոնային հիվանդությունների ախտածնությունը[13]:

Փոխանցում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1961 թվականին ավստրալացի բժիշկ-հետազոտող Մայքլ Ալփերսը և մարդաբան Շիրլի Լինդենբաումը, Ֆորե ժողովրդի շրջանում իրականացրել է ոլորտի լայնածավալ հետազոտություններ[21]: Նրանց պատմական ուսումնասիրությունները ենթադրում են, որ համաճարակը կարող է սկիզբ առնել 1900-ականների սկզբին ապրող մի անհատից, որն ապրել է Ֆորեի տարածքում և ում մոտ կարծում են, ինքնաբերաբար զարգացել է Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդության ձևերից որևէ մեկը[22]: Ալփերսի և Լինդենբաումի հետազոտությունները վերջնականապես ապացուցել են, որ կուրուն հեշտությամբ և արագորեն տարածվել է Ֆորե ժողովրդի մեջ նրանց հուղարկավորման ընթացկում տեղի ունեցող ներխմբային մարդակերության սովորույթների պատճառով: Այդ ծիսակարգի ժամանակ հարազատները կերել են մահացածների մարմինները՝ հանգուցյալի «կենսական ուժը» բնիկներին վերադարձնելու համար[23]:

Վարակը ավելի տարածված է եղել կանանց և երեխաների շրջանում, քան տղամարդկանց շրջանում, քանի որ Ֆորե տղամարդիկ կարծել են, թե մարդու միս ուտելը կթուլացնի իրենց պատերազմների ժամանակ: Ուստի հանգուցյալի մարմինը կերել են կանայք և երեխաները: Կերել են նաև ուղեղը, որտեղ պրիոնային մասնիկները հատկապես խիտ են տեղակայված եղել[24]: Բացի դրանից, մեծ է հավանականությունը, որ հիվանդությունը կանանց և երեխաներին ավելի հեշտ է փոխանցվել, քանի որ նրանք էին մահից հետո հարազատներին մաքրում և պատրաստում, ուստի կարող էին ձեռքերի վրա ունենալ բաց վերքեր ու կտրվածքներ[19]:

Չնայած պրիոնային մասնիկների կլանումը հանգեցնում է վարակման[25], վարակման աստիճանը բարձրանում էր, երբ պրիոնային մասնիկները հասնում էին ենթամաշկային հյուսվածքին: Ավստրալիական գաղութային օրենքների կիրառման և տեղի քրիստոնյա ավետարանիչների ջանքերի շնորհիվ, մարդակերության վերացմանը նվիրված Ալփերսի հետազոտությունը ցույց տվեց, որ 1960-ականների կեսերին կուրուն Ֆորեների շրջանում արդեն նահանջում էր: Այնուամենայնիվ, հիվանդության միջին ինկուբացիոն՝ գաղտնի շրջանը 14 տարի է և 40 տարի կամ ավելի լատենտայնությամբ՝ թաքնված ընթացքով յոթ դեպք է գրանցվել այն անձանց մոտ, որոնք գենետիկորեն առավել դիմացկուն են եղել: Հիվանդությունը շարունակել է ի հայտ գալ ևս մի քանի տասնամյակ: Կուրուով վարակված վերջին մարդը մահացել է 2009 թվականին[7][8][9]:

Ախտորոշում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուրուն ախտորոշվում է՝ ուսումնասիրելով անհատի մոտ առկա ուղեղիկային նշանների և ախտանիշների անամնեզը, կատարելով նյարդաբանական հետազոտությունները և բացառելով այլ նյարդաբանական հիվանդությունները[14]: Սովորաբար գնահատվող ախտանիշներն են կոորդինացիայի խնդիրները և մկանների անկառավարելի շարժումները, սակայն այս ցուցանիշները կարող են շփոթվել նյարդային և մկանային համակարգի վրա ազդող այլ հիվանդությունների հետ։ Կուրուն այլ խանգարումներից տարբերելու համար հաճախ պահանջվում է ֆիզիկական զննում[26][27]: Կուրուի առկայությունը որոշելու համար որևէ լաբորատոր ախտորոշիչ թեստ չկա, բացառությամբ կենտրոնական նյարդային համակարգի (ԿՆՀ) հյուսվածքների հետմահու հետազոտության, ուստի ախտորոշումն իրականացվում է այլ հնարավոր հիվանդությունների բացառման միջոցով։

Էլեկտրաուղեղագրությունը (ԷՈւԳ) օգտագործվում է կուրուն Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունից տարբերակելու համար: Վերջինս նմանատիպ էնցեֆալոպաթիա է[27]: ԷՈւԳ-ի միջոցով հետազոտվում է մարդու ուղեղի էլեկտրական ակտիվությունը և չափվում է յուրաքանչյուր ալիքի հաճախականությունը՝ որոշելու համար ուղեղի գործունեության մեջ խնդրի առկայությունը[28]: Պարբերաբար կրկնվող սուր ալիքային համալիրները հաճախ են գրանցվում որոշ հիվանդությունների ժամանակ, սակայն դրանք բացակայում են կուրուի դեպքում[29]: Հետազոտությունները և թեստերը, ինչպիսիք են ԷՈւԳ-ն, մագնիսառեզոնանսային շերտագրությունը (ՄՌՇ), արյան հետազոտությունները և սկանավորումները, կարող են օգտագործվել որոշելու համար՝ արդյոք վարակված անձը տառապում է կուրուով, թե մեկ այլ էնցեֆալոպաթիայով։ Այնուամենայնիվ, բավականին երկար ժամանակ այս թեստերի իրականացումը կարող է դժվար լինել։

Դիմադրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Կուրուով վարակված անձի ուղեղիկը։

2009 թվականին Բժշկական հետազոտությունների խորհրդի հետազոտողները Պապուա Նոր Գվինեայի բնակչության շրջանում հայտնաբերել են պրիոնային սպիտակուցի (PrP) բնական տարբերակը, որն ուժեղ դիմադրողականություն է ապահովում կուրուի նկատմամբ։ Ուսումնասիրության ընթացքում, որը սկսվել էր 1996 թվականին[30], հետազոտողները ուսումնասիրել են ավելի քան 3000 մարդու, ովքեր ապրել են արևելյան բարձրավանդակում և հարակից շրջաններում: Նրանց մոտ հայտնաբերել են G127V պրիոնային սպիտակուցի փոփոխությունը, այն գտնվում է 127-րդ դիրքում և գլիցինը փոխարինում է վալինով[31]: G127V պոլիմորֆիզմը «միսենս» մուտացիայի արդյունք է և աշխարհագրորեն խիստ սահմանափակված է այն շրջաններով, որտեղ կուրուի համաճարակն ամենատարածվածն է։ Հետազոտողները կարծում են, որ PrP-ի այս տարբերակն առաջացել է վերջերս՝ հաշվարկելով, որ վերջին ընդհանուր նախնին ապրել է ընդամենը 10 սերունդ առաջ[31]:

Այս հետազոտության արդյունքները կարող են օգնել գիտնականներին ավելի լավ հասկանալ և մշակել այլ պրիոնային հիվանդությունների բուժման համար բուժման մեթոդները, ինչպիսիք են Կրեյտցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունը[30] և այլ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններ, օրինակ՝ Ալցհայմերի հիվանդությունը[32]:

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուրուն առաջին անգամ նկարագրվել է 1950-ականների սկզբին ավստրալացի զինվորականների կողմից ներկայացված պաշտոնական զեկույցներում, ովքեր հսկել են Պապուա Նոր Գվինեայի արևելյան բարձրավանդակը[7]: Ըստ որոշ ոչ պաշտոնական տվյալների՝ հիվանդությունը տարածաշրջանում առկա է եղել դեռևս 1910 թվականից[33]: 1951 թվականին Արթուր Քերին առաջինն է եղել, որն օգտագործել է «կուրու» տերմինը իր զեկույցում, նկարագրելով մի նոր հիվանդություն, որը հարվածում է Պապուա Նոր Գվինեայի Ֆորե ցեղերի բնակիչներին։ Իր զեկույցում Քերին նշել է, որ կուրուն հիմնականում ախտահարում է Ֆորեի կանանց՝ ի վերջո հանգեցնելով նրանց մահվան։ 1952–1953 թվականներին մարդաբաններ Ռոնալդ և Քեթրին Բերնդտների կողմից կուրուն արձանագրվել է Ֆորե, Յատե և Ուսուրուֆա ժողովուրդների մոտ[33]: 1953 թվականին կուրուն դիտարկվել է պարեկային սպա Ջոն ՄաքԱրթուրի կողմից, որն իր զեկույցում մանրամասն նկարագրել է հիվանդությունը։ ՄաքԱրթուրը կարծում է, որ կուրուն պարզապես հոգեմարմնական դրսևորում է, որն առաջացել է տարածաշրջանի ցեղային ժողովուրդների մոգական պրակտիկայի հետևանքով[7]: Երբ հիվանդությունը վերածվել է ավելի մեծ համաճարակի, ցեղի անդամները խնդրել են լյութերական բժշկական սպա Չարլզ Պֆարին գալ տարածք՝ հիվանդության մասին ավստրալական իշխանություններին զեկուցելու համար[33]:

Ի սկզբանե Ֆորե ժողովուրդը կարծում էր, որ կուրուի պատճառը կախարդությունը կամ վհուկությունն է[34]: Նրանք նաև հավատացել են, որ կուրու առաջացնող մոգությունը վարակիչ է։ Հիվանդությունն անվանել են նաև «նեգի-նագի», ինչը նշանակում է հիմար մարդ, քանի որ զոհերը պարբերաբար և ինքնաբերաբար սկսել են ծիծաղել[35]: Ֆորե ժողովուրդը հավատացել է, որ այս հիվանդությունն առաջանում է ուրվականների պատճառով՝ հիվանդությանը բնորոշ դողի և տարօրինակ վարքագծի պատճառով։ Փորձելով բուժել հիվանդությունը՝ նրանք հիվանդներին կերակրել են ձիագի կեղև[36]:

Երբ կուրուն վերածվել է համաճարակի, վիրուսաբան Դանիել Կարլտոն Գայդուսեկը և բժիշկ Վինսենթ Զիգասը սկսել են հետազոտոել հիվանդությունը[9]: 1957 թվականին նրանք Ավստրալիայի բժշկական ամսագրում հրապարակել են զեկույց, որը ենթադրում է, որ կուրուն ունի գենետիկական ծագում և որ «կուրուի ախտածնության մեջ գործող էթնիկ-բնապահպանական փոփոխականները դեռևս չեն որոշվել»[37]:

Մարդակերությունը որպես հնարավոր պատճառ կասկածվել է հենց սկզբից, սակայն որպես պաշտոնական հիպոթեզ առաջ է քաշվել միայն 1967 թվականին՝ Գլասի կողմից, իսկ ավելի պաշտոնական ձևակերպում է ստացել 1968 թվականին՝ Մեթյուսի, Գլասի և Լինդենբաումի կողմից[35]:

Նախքան մարդակերության և կուրուի կապի հաստատումը, կանիբալիզմն արգելվել է Պապուա Նոր Գվինեայի ավստրալական վարչակազմի կողմից և մինչև 1960 թվականը այդ պրակտիկան գրեթե վերացվեկ է։ Կուրուի դեպքերի թվի նվազման հետ՝ բժշկական հետազոտողները վերջապես հնարավորություն են ստացել պատշաճ կերպով հետազոտել հիվանդությունը, ինչն ի վերջո հանգեցրել է դրա պատճառի հիմքում ընկած պրիոններին[5]:

Կուրու հիվանդության ախտաբանությունը հասկանալու համար Գայդուշեկը ԱՄՆ Առողջապահության ազգային ինստիտուտներում կատարել է առաջին փորձարարական թեստերը՝ շիմպանզեների վրա[33]: Ավստրալացի բժիշկ Մայքլ Ալփերսը համագործակցել է Գայդուշեկի հետ՝ տրամադրելով ուղեղի հյուսվածքների նմուշներ, որոնք նա վերցրել է կուրուից մահացած 11-ամյա ֆորե ցեղի մի աղջկանից[38]: Ջո Գիբսը միացավ Գայդուշեկի հետազոտությանը, որպեսզի հետևի կապիկների վարքագծին, այն արձանագրի և դիահերձումներ կատարի։ Երկու տարվա ընթացքում շիմպանզեներից մեկի՝ Դեյզիի մոտ զարգացել է կուրու՝ ապացուցելով, որ անհայտ հիվանդության գործոնը փոխանցվում է վարակված կենսանյութի միջոցով և ընդունակ է հատել տեսակների միջև պատնեշը՝ անցնելով այլ պրիմատների։ Այն բանից հետո, երբ Էլիզաբեթ Բեկը հաստատել է, որ այս փորձը հանգեցրել է կուրուի առաջին փորձարարական փոխանցմանը, հայտնագործությունը չափազանց կարևոր է համարվել առաջընթաց բժշկության մեջ, ինչը 1976 թվականին Գայդուշեկին Նոբելյան մրցանակ է բերել ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության բնագավառում[33]:

Հետագայում՝ 1960-ականների վերջին և 1970-ականների սկզբին, Է. Ջ. Ֆիլդը երկար ժամանակ է անցկացրել Նոր Գվինեայում, որպեսզի հետազոտի հիվանդությունը[39] և համեմատելով այն ոչխարների քոսի և ցրված սկլերոզի հետ[40]: Նա նշել է հիվանդության փոխազդեցությունը գլիալ բջիջների հետ, ներառյալ այն կարևոր դիտարկումը, որ վարակիչ գործընթացը կարող է կախված լինել տիրոջ մոլեկուլների կառուցվածքային վերադասավորումից[41]:

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Hoskin, J.O.; Kiloh, L.G.; Cawte, J.E. (1969 թ․ ապրիլ). «Epilepsy and guria: The shaking syndromes of New Guinea». Social Science & Medicine. 3 (1): 39–48. doi:10.1016/0037-7856(69)90037-7. PMID 5809623.
  2. ↑ Scott, Graham (1978). The Fore Language of Papua New Guinea. Pacific Linguistics. էջեր 2, 6. doi:10.15144/PL-B47. hdl:1885/146489. ISBN 978-0-85883-173-5.
  3. ↑ Whitfield, Jerome T; Pako, Wandagi H; Collinge, John; Alpers, Michael P (2008 թ․ նոյեմբերի 27). «Mortuary rites of the South Fore and kuru». Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. 363 (1510): 3721–3724. doi:10.1098/rstb.2008.0074. PMC 2581657. PMID 18849288.
  4. ↑ Bichell, Rae Ellen (2016 թ․ սեպտեմբերի 6). «When People Ate People, A Strange Disease Emerged». NPR.org (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 8-ին.
  5. 1 2 Kennedy, John (2012 թ․ մայիսի 15). «Kuru Among the Foré — The Role of Medical Anthropology in Explaining Aetiology and Epidermiology». ArcJohn.wordpress.com (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
  6. ↑ «Kuru». MedlinePlus Medical Encyclopedia. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 14-ին.
  7. 1 2 3 4 Shirley Lindenbaum (2015 թ․ ապրիլի 14). «An annotated history of kuru». Medicine Anthropology Theory. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
  8. 1 2 Rense, Sarah (2016 թ․ սեպտեմբերի 7). «Here's What Happens to Your Body When You Eat Human Meat». Esquire.
  9. 1 2 3 «Kuru». UCL Faculty of Brain Sciences (անգլերեն). Վերցված է 2025 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
  10. 1 2 Alpers, Michael P (2005 թ․ դեկտեմբեր). «The epidemiology of kuru in the period 1987 to 1995». Communicable Diseases Intelligence. 29 (4): 391–399. PMID 16465931. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 10-ին.
  11. ↑ Liberski, Pawel P.; Sikorska, Beata; Lindenbaum, Shirley; Goldfarb, Lev G.; McLean, Catriona; Hainfellner, Johannes A.; Brown, Paul (2012 թ․ փետրվար). «Kuru». Journal of Neuropathology & Experimental Neurology. 71 (2): 92–103. doi:10.1097/NEN.0b013e3182444efd. PMC 5120877. PMID 22249461.
  12. ↑ Collinge, John; Whitfield, Jerome; McKintosh, Edward; Frosh, Adam; Mead, Simon; Hill, Andrew F; Brandner, Sebastian; Thomas, Dafydd; Alpers, Michael P (2008 թ․ նոյեմբերի 27). «A clinical study of kuru patients with long incubation periods at the end of the epidemic in Papua New Guinea». Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. 363 (1510): 3725–3739. doi:10.1098/rstb.2008.0068. PMC 2581654. PMID 18849289.
  13. 1 2 3 4 5 6 Imran, Muhammad; Mahmood, Saqib (2011 թ․ դեկտեմբերի 24). «An overview of human prion diseases». Virology Journal. 8 (1): 559. doi:10.1186/1743-422X-8-559. PMC 3296552. PMID 22196171.
  14. 1 2 Mahat, Sanjay; Asuncion, Ria Monica D. (2023), «Kuru», StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, PMID 32644529, Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 19-ին
  15. ↑ Wadsworth, Jonathan D. F.; Joiner, Susan; Linehan, Jacqueline M.; Desbruslais, Melanie; Fox, Katie; Cooper, Sharon; Cronier, Sabrina; Asante, Emmanuel A.; Mead, Simon; Brandner, Sebastian; Hill, Andrew F.; Collinge, John (2008 թ․ մարտի 11). «Kuru prions and sporadic Creutzfeldt–Jakob disease prions have equivalent transmission properties in transgenic and wild-type mice». Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 105 (10): 3885–3890. Bibcode:2008PNAS..105.3885W. doi:10.1073/pnas.0800190105. PMC 2268835. PMID 18316717.
  16. 1 2 3 Liberski, Pawel P.; Sikorska, Beata; Lindenbaum, Shirley; Goldfarb, Lev G.; McLean, Catriona; Hainfellner, Johannes A.; Brown, Paul (2012 թ․ փետրվար). «Kuru: Genes, Cannibals and Neuropathology». The American Association of Neuropathologists. 71 (2): 92–103. doi:10.1097/NEN.0b013e3182444efd. PMC 5120877. PMID 22249461 – via Journal of Neuropathology and Experimental Neurology.
  17. ↑ Lindenbaum, Shirley (2001 թ․ հունվարի 1). «Kuru, Prions, and Human Affairs: Thinking About Epidemics». Annual Review of Anthropology. 30 (1): 363–385. doi:10.1146/annurev.anthro.30.1.363. S2CID 162196301.
  18. ↑ Whitfield, Jerome T.; Pako, Wandagi H.; Collinge, John; Alpers, Michael P. (2008 թ․ նոյեմբերի 27). «Mortuary rites of the South Fore and kuru». Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. 363 (1510): 3721–3724. doi:10.1098/rstb.2008.0074. ISSN 0962-8436. PMC 2581657. PMID 18849288.
  19. 1 2 3 220043, բաժին Kuru(անգլ.) EMedicine կայքում
  20. ↑ Linden, Rafael; Martins, Vilma R.; Prado, Marco A. M.; Cammarota, Martín; Izquierdo, Iván; Brentani, Ricardo R. (2008 թ․ ապրիլ). «Physiology of the Prion Protein». Physiological Reviews. 88 (2): 673–728. doi:10.1152/physrev.00007.2007. PMID 18391177.
  21. ↑ «A life of determination». Monash University — Faculty of Medicine, Nursing and Health Sciences. 2009 թ․ փետրվարի 23. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 20-ին.
  22. ↑ Kuru: The Science and the Sorcery (Siamese Films, 2010)
  23. ↑ Diamond J.M. (1997). Guns, germs, and steel: the fates of human societies. New York: W.W. Norton. էջ 208. ISBN 978-0-393-03891-0.[Հղում աղբյուրներին]
  24. ↑ «Kuru | About the Disease | GARD». rarediseases.info.nih.gov (անգլերեն). Վերցված է 2025-12-29-ին.
  25. ↑ Gibbs, Clarence J.; Amyx, Herbert L.; Bacote, Alfred; Masters, Colin L.; Gajdnsek, D. Carleton (1980 թ․ օգոստոս). «Oral Transmission of Kuru, Creutzfeldt-Jakob Disease, and Scrapie to Nonhuman Primates». The Journal of Infectious Diseases. 142 (2): 205–208. doi:10.1093/infdis/142.2.205. PMID 6997404.
  26. ↑ «Kuru: MedlinePlus Medical Encyclopedia». medlineplus.gov (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
  27. 1 2 «Kuru: What Is It, Causes, Signs and Symptoms, and More | Osmosis». www.osmosis.org (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
  28. ↑ Services, Department of Health & Human. «EEG test». www.betterhealth.vic.gov.au (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
  29. ↑ Smith, S. J. M. (2005 թ․ հունիսի 1). «EEG in neurological conditions other than epilepsy: when does it help, what does it add?». Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry (անգլերեն). 76 (suppl 2): ii8–ii12. doi:10.1136/jnnp.2005.068486. ISSN 0022-3050. PMC 1765689. PMID 15961870.
  30. 1 2 «Brain disease 'resistance gene' evolves in Papua New Guinea community; could offer insights into CJD». ScienceDaily. 2009 թ․ նոյեմբերի 21. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
  31. 1 2 Mead, Simon; Whitfield, Jerome; Poulter, Mark; Shah, Paresh; Uphill, James; Campbell, Tracy; Al-Dujaily, Huda; Hummerich, Holger; Beck, Jon; Mein, Charles A.; Verzilli, Claudio; Whittaker, John; Alpers, Michael P.; Collinge, John (2009 թ․ նոյեմբերի 19). «A Novel Protective Prion Protein Variant that Colocalizes with Kuru Exposure» (PDF). New England Journal of Medicine. 361 (21): 2056–2065. doi:10.1056/NEJMoa0809716. PMID 19923577.
  32. ↑ «Natural genetic variation gives complete resistance in prion diseases». Ucl.ac.uk. 2015 թ․ հունիսի 11. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
  33. 1 2 3 4 5 Alpers, MP (2007). «A history of kuru». Papua and New Guinea Medical Journal. 50 (1–2): 10–9. PMID 19354007.
  34. ↑ «Kuru». Transmissible Spongiform Encephalopathies. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 21-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
  35. 1 2 Liberski, Paweł P.; Gajos, Agata; Sikorska, Beata; Lindenbaum, Shirley (2019 թ․ մարտի 7). «Kuru, the First Human Prion Disease». Viruses. 11 (3): 232. doi:10.3390/v11030232. PMC 6466359. PMID 30866511.
  36. ↑ Liberski, Paweł; Gajos, Agata; Sikorska, Beata; Lindenbaum, Shirley (2019 թ․ մարտի 7). «Kuru, the First Human Prion Disease». Viruses (անգլերեն). 11 (3): 232. doi:10.3390/v11030232. ISSN 1999-4915. PMC 6466359. PMID 30866511.
  37. ↑ Zigas, Vincent; Gajdusek, Daniel (1957 թ․ նոյեմբերի 23). «Kuru: Clinical study of a new syndrome resembling paralysis agitans of the eastern highlands of Australian New Guinea». Medical Journal of Australia. 2 (21): 745–754. doi:10.5694/j.1326-5377.1957.tb60287.x. PMID 13492772. S2CID 38647011.
  38. ↑ «Revisiting the history of kuru - Hektoen International». hekint.org. 2019 թ․ մայիսի 30. Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 14-ին.
  39. ↑ «Kuru - To Tremble with Fear». Horizon. Season 8. Սերիա 6. 1971 թ․ փետրվարի 22. BBC2.
  40. ↑ Field, EJ (1967 թ․ դեկտեմբերի 7). «The significance of astroglial hypertrophy in Scrapie, Kuru, Multiple Sclerosis and old age together with a note on the possible nature of the scrapie agent». Journal of Neurology. 192 (3): 265–274. doi:10.1007/bf00244170. S2CID 8855940.
  41. ↑ Field, EJ (1978 թ․ փետրվար). «Immunological assessment of ageing: emergence of scrapie-like antigens». Age Ageing. 7 (1): 28–39. doi:10.1093/ageing/7.1.28. PMID 416662.

Լրացուցիչ ընթերցանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կուրու (հիվանդություն)» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Կուրու_(հիվանդություն)&oldid=10722098» էջից