Կուրմանբեկ Բակիև

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կուրմանբեկ Բակիև
President of Kyrgyzstan, Kurmanbek Bakiyev.jpg
 
Կուսակցություն՝ Ակ Ժոլ և People's Movement of Kyrgyzstan?
Կրթություն՝ Սամարայի պետական տեխնիկական համալսարան (1978)
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ
Դավանանք սուննի իսլամ
Ծննդյան օր օգոստոսի 1, 1949(1949-08-01)[1][2][3] (73 տարեկան)
Ծննդավայր Masadan, Suzak District, Ջալալաբադի մարզ, Ղրղզական ԽՍՀ, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
Քաղաքացիություն Flag of Kyrgyzstan.svg Ղրղզստան
Զավակներ Maxim Bakiyev?
 
Պարգևներ
Ազգերի բարեկամության շքանշան, «Աստանայի 10 տարի» մեդալ,
և «Ազգերի համագործակցության» շքանշան

Կուրմանբեկ Սալիևիչ Բակիև (ղրղզ.՝ Салы уулу Курманбек Бакиев օգոստոսի 1, 1949(1949-08-01)[1][2][3], Masadan, Suzak District, Ջալալաբադի մարզ, Ղրղզական ԽՍՀ, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն), Ղրղզստանի քաղաքական և պետական գործիչ, «Ղրղզստանի ժողովրդական շարժում» քաղաքական դաշինքի առաջնորդ (2004-2005), Ղրղզստանի վարչապետ (2000-2002 և 2005)։ Ղրղզստանի Հանրապետության նախագահը 2005 թվականից մինչև 2010 թվականը, իշխանության է եկել «Կակաչային հեղափոխության» ալիքի վրա՝ Ասկար Ակաևի կառավարության դեմ։ 2009 թվականին վերընտրվել Է Ղրղզստանի նախագահի պաշտոնում։ 2010 թվականի ապրիլի 7-15-ի հեղափոխության ընթացքում տապալվեց ընդդիմության կողմից և լքեց երկիրը, քաղաքական արտագաղթի մեջ է Բելառուսում։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատանքային գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նա տեիտ տեսակի բնիկ է, որը պատկանում է իչկիլիկի ճյուղին[4]։ Նրա հայրը՝ Սալիև Բակիևը, կոլխոզի նախագահն էր, ընտանիքում յոթ որդի կար[5]։ Բակիևը աշխատանքային գործունեությունը սկսել է 1970 թվականին Կույբիշևի Մասլեննիկովի անվան գործարանի 2-րդ կարգի դեղագործի պաշտոնով ապա 1971 թվականին՝ ձկնկոմբինատի բեռնակիր։ 1974-1976 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Ծառայության ավարտից հետո Կուրմանբեկը վերադարձել է Կույբիշև, որտեղ սկսել է աշխատել 3-րդ աստիճանի զինվորի պաշտոնում, ապա 5-րդ աստիճանի էլեկտրամեխանիկ, Մասլեննիկովի անվան գործարանի ինժիներ-էլեկտրիկ։ 1978 թվականին Կուրմանբեկ Բակիևը ավարտել է Կույբիշևսկի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ավտոմատիկայի և չափիչ տեխնիկայի ֆակուլտետը՝ Էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաշինություն մասնագիտությամբ[6]։ 1979 թվականին Կուրմանբեկ Բակիևը տեղափոխվել է Ջալալաբադ, որտեղ նշանակվել է  խրոցակներ միակցիչներ գործարանի ավագ ինժեներ[5], այնուհետև մինչև 1983 թվականը եղել է խրոցակի միակցիչ գործարանի տեղեկատվական-հաշվողական կենտրոնի պետ, իսկ 1985 թվականին Բակիևը դարձել է ԽՍՀՄ[6] էլեկտրոնային արդյունաբերության նախարարության «Պրոֆիլ» գործարանի տնօրեն Կոկ-Ժանգակ քաղաքում։

Քաղաքական կարիերայի սկիզբը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1990 թվականին դարձել է ԽՄԿԿԿ-ի Ժանգակի քաղկոմի առաջին քարտուղար, ապա՝ ժողովրդական պատգամավորների քաղաքային խորհրդի նախագահ։ 1991-1992 թվականներին նա զբաղեցրել է ժողովրդական պատգամավորների Ջալալաբադի մարզային խորհրդի նախագահի տեղակալի պաշտոնը։ 1992 թվականին Բակիևը նշանակվել է Ջալալաբադի մարզի Տողուզ-Թորոուզի շրջանի պետական վարչակազմի ղեկավար, իսկ 1994 թվականին՝ Ղրղզստանի պետական գույքի հիմնադրամի նախագահի տեղակալ[6]։ 1995-1997 թվականներին նա եղել է Ջալալ Աբադի աքիմ (մարզպետ), իսկ 1997-2000 թվականներին եղել է Չույայի մարզպետը[5]։

Վարչապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2000 թվականի դեկտեմբերի 21-ին նշանակվել Է Ղրղզստանի վարչապետ։ 2001 թվականի փետրվարին նա Ուզբեկստանի վարչապետ Ուտկիր Սուլթանովի հետ գաղտնի հուշագիր է ստորագրել Ղրղզստանի Հանրապետության և Ուզբեկստանի Հանրապետության միջև պետական սահմանի դելիմիտացիայի իրավական հիմքերի կարգավորման մասին, որի համաձայն նախատեսվում է Ուզբեկստանին Սոհանկլավի միացումը, որը գտնվում է Ղրղզստանի տարածքում և բնակեցված է ուզբեկներով և տաջիկներով, Ուզբեկստանի Ռիշտանի շրջանի հետ Սոհ գետի երկայնքով՝ շրջանցելով Ղրղզական բնակավայրերը՝ համարժեք փոխհատուցմամբ հօգուտ Ղրղզստանի[7]։

2002 թվականի հունվարի 5-ին Ջալալաբադում ձերբակալվել է դատաիրավական հարցերով խորհրդարանական հանձնաժողովի նախագահ Ազիմբեկ Բեկնազարովը՝ Թոքթոգուլի շրջանային քննիչ եղած ժամանակ ծառայողական լիազորությունները չարաշահելու մեղադրանքով[8]։ 2002 թվականի մարտի 7-ին Ակսայի շրջանի բնակիչները սկսեցին բողոքել Ղրղզական տարածքների մի մասը Չինաստանին հանձնելու համար։ Հուզումների անմիջական առիթ է դարձել նաև Ղրղզստանի իշխանությունների կողմից համերկրացի պատգամավոր Ազիմբեկ Բեկնազարովի ձերբակալությունը։ Այդ կապակցությամբ, շրջկենտրոնի ճանապարհին, Բոսպիեկ գյուղում խաղաղ ցուցարարները գնդակահարվել են ոստիկանների կողմից։ Հրազենի կիրառման զոհ Է դարձել 6 մարդ։ Կակաչների հեղափոխությունից հետո զոհվածները հետմահու պարգևատրվել են «Էրդիկ» («Արիություն») մեդալով[8]։ Սակայն այդ իրադարձությունները ընդդիմության զանգվածային ելույթների շարքն են առաջացրել։ Մայիսի 22-ին պետական հանձնաժողովի նախագահ, առաջին փոխվարչապետ Նիկոլայ Տանաևը ելույթ է ունեցել Անվտանգության խորհրդի նիստում, ծառայության աշխատակիցներին մատնանշելով ողբերգության մեղավորներին։ Նույն օրը Անվտանգության խորհրդի նիստին ներկա Կուրմանբեկ Բակիևը, ինչպես նաև նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Ամանբեկ Կարիպկուլովը և ներքին գործերի նախարար Թեմիրբեկ Ակմատալիևը պաշտոնաթողության խնդրագրեր են ներկայացրել, որոնք ընդունվել են նախագահի կողմից[9]։ Վարչապետի պաշտոնակատար է նշանակվել առաջին փոխվարչապետ Նիկոլայ Տանաևը։

Հետագա կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2002 թվականի հոկտեմբերին Բակիևը ընտրվել է Ղրղզստանի Հանրապետության Ժոգորկա Կենեշի (Ժողովրդական ներկայացուցիչների ժողովի) պատգամավոր Ալա-Բուկինի թիվ 15 ընտրատարածքից։ 2003 թվականի փետրվարին Բակիևը ընդգրկվել էր «Ղրղզստանի տարածաշրջաններ» կենտրոնամետ պատգամավորական խմբի կազմում[5]։ 2004 թվականից Ղրղզստանի ժողովրդական շարժում քաղաքական ուժերի միավորման կենտրոնական խորհրդի նախագահ։ 2005 թվականին կրկին նշանակվել Է Ղրղզստանի վարչապետ։

Կակաչների հեղափոխություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2005 թվականին տեղի են ունեցել ընդդիմության զանգվածային ելույթներ՝ Ղրղզստանի նախագահ Ասկար Ակաևի հրաժարականի պահանջով։ Այդ իրադարձությունները ստացել են Կակաչներին հեղափոխություն անվանումը։ 2005 թվականի մարտի 24-ին Ասկար Ակաևը ստիպված էր հեռանալ երկրից (սեփական անվտանգության նկատառումներով)։

Վարչապետ Կուրմանբեկ Բակիևը ժամանակավորապես կատարում էր պետության ղեկավարի պարտականությունները մինչև արտահերթ նախագահական ընտրությունները։ Հիմնական թեկնածուներն էին համարվում ինքը՝ Բակիևը և ընդդիմության առաջնորդ Ֆելիքս Կուլովը։ Սակայն Կուլովը հանել է իր թեկնածությունը Բակիևի օգտին՝ հաղթանակի դեպքում Կուլովին վարչապետ նշանակելու խոստման դիմաց։ Ընտրություններում Բակիևը համոզիչ հաղթանակ է տարել։

Ղրղզստանի նախագահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2006 թվականի խորհրդարանական ճգնաժամը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահ դառնալուց հետո Բակիևը բարձրագույն պաշտոններում նշանակել է ընդդիմության որոշ առաջնորդների, որոնք մասնակցել են «Կակաչների հեղափոխությանը»։ Ֆելիքս Կուլովը դարձավ վարչապետ։ Սակայն մոտ ժամանակներս վարչապետի և նախագահի միջև հարաբերությունները սառել են։ 2006 թվականի հունվարի 6-ին Կուլովը նախագահից պահանջել էր պաշտոնանկ անել ազգային անվտանգության ծառայության նախագահ Տաշտեմիր Այթաբաևին՝ նրան մեղադրելով «հանցագործին քարկոծելու մեջ»։ Կուլովի կողմը կանգնել են Ղրղզստանի խորհրդարանի պատգամավորները, որոնք նույնպես նախագահ Բակիևին խորհուրդ են տվել ազատել Այթբաևին պաշտոնից։

Փետրվարի 3-ին Բակիևը խորհրդարանում հանդես է եկել պատգամավորների աշխատանքի խիստ քննադատությամբ՝ նրանց մեղադրելով քաղաքական լարվածության բորբոքման մեջ, իսկ Ֆելիքս Կուլովին՝ այդ գործընթացին դրդելու և այսպես կոչված իշխանության քրեականացման շուրջ հիստերիայի մեջ։ 2006 թվականի փետրվարին նախագահի վարչակազմը պնդեց Ղրղզստանի խորհրդարանի նախագահ Օմուրբեկ Թեքեբաևի հրաժարականի մասին, որը հակամարտության մեջ էր մտել Բակիևի հետ։ Խորհրդարանում երեքշաբաթյա դիմակայությունից հետո Թեքեբաևը հրաժարական է տվել։ 2007 թվականի հունվարի 29-ին պաշտոնանկ է արվել նաև վարչապետ Կուլովը։

Նոր Սահմանադրություն և խորհրդարանական ընտրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2007 թվականի փետրվարի 9-ին Բակիևը խորհրդարանի և վարչապետի հետ հակամարտությունից հետևություններ անելով՝ հայտարարեց Ղրղըզստանի Սահմանադրության մեջ փոփոխություններ մտցնելու մտադրության մասին։ Առաջարկվել են հետևյալ փոփոխությունները։

  • վարչապետի պաշտոնը լուծարելը, պետության ղեկավարների և կառավարության գործառույթները կկատարվեն մեկ անձի կողմից։
  • խորհրդարանը պետք է ձևավորվի կուսակցությունների պատգամավորների երկու երրորդով, իսկ մեկ երրորդով՝ տարածքային ընտրատարածքների պատգամավորներից։

2007 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Ղրղզստանում տեղի է ունեցել Սահմանադրության նոր խմբագրության վերաբերյալ հանրաքվե, որի օգտին քվեարկել Է ընտրողների 76,1 տոկոսը[10]։ Հաջորդ օրը Բակիևը հրամանագիր է ստորագրել խորհրդարանը ցրելու մասին։ Հրամանագրում ասվել է, որ խորհրդարանն «իր գործողություններով և որոշումներով ճգնաժամ է ստեղծել, որը պայմանավորված է իշխանության օրենսդրական ճյուղը ներկայացնող խորհրդարանի և Ղրղզստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի միջև անհաղթահարելի հակասություններով, որոնք ներկայացնում են իշխանության դատական ճյուղը»[11]։ Ազգային հեռուստատեսության ուղիղ եթերում Ղրղզստանի նախագահն ասել է։

Վիքիքաղվածք
«Խորհրդարանն իր համար ավելի կարևոր էր համարում սեփական լիազորությունների ընդլայնման համար պայքարը։ Իշխանության մյուս ճյուղերի աշխատանքին միջամտելը ձեռք է բերել զանգվածային և անթույլատրելի բնույթ։ Գործը հասել է խորհրդարանական հեղաշրջման փորձերին[12]։»

2007 թվականի աշնանը ստեղծվեց «Ակ-Ժոլ» («լուսավոր ուղի») նախագահամետ կուսակցությունը։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 16-ի խորհրդարանական ընտրություններում «Ակ-Ժոլ»-ը, Ղրղզստանի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի հաշվարկներով՝ առավելագույն թվով տեղեր է ստացել։ Ընդ որում, մանդատներից զրկվել են բոլոր ընդդիմադիր կուսակցությունները, ինչպպիսիք են «Աթա-Մեկենը»։ Շատ միջազգային դիտորդներ Ղրղըզստանի ԿԸՀ-ին մեղադրել են արդյունքները կեղծելու մեջ։

Արտաքին քաղաքականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուրմանբեկ Բակիևը և Դմիտրի Մեդվեդևը 2008 թվականին Բիշքեկում։
Բակիևը Պենտագոնի ղեկավար Դոնալդ Ռամսֆելդի հետ։

Արտաքին քաղաքականության մեջ Բակիևը հեռու է մնացել ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Չինաստանի հետ դիվանագիտական հարաբերություների հաստատումից։ 2009 թվականին Ռուսաստանի ղեկավարության հետ հանդիպման ժամանակ Բակիևը նախագահ Մեդվեդևին խոստացել էր փակել Ամերիկյան ռազմակայանը Մանասի օդանավակայանում։ Ի պատասխան՝ Ռուսաստանը խոստացել է Ղրղզստանին տրամադրել 1,7 մլրդ ԱՄՆ դոլարի վարկ[13]։ 2009 թվականի փետրվարի 9-ին Ղրղզստանի խորհրդարանը կողմ քվեարկեց ռազմակայանի փակմանը[14]։ Սակայն արդեն հունիսի 22-ին Բակիևը ԱՄՆ-ի ղեկավարության հետ պայմանավորվել էր Մանաս ռազմակայանը «տարանցիկ փոխադրումների Կենտրոն» վերակառուցելու մասին՝ Պենտագոնի կողմից դրա վարձակալությունը փաստացի երկարաձգելով։ Այս մանյովրը Ռուսաստանի և Ղրղստանի հարաբերություններում լուրջ սառեցում է առաջացրել[15]։ Ռուսալեզու ԶԼՄ-ներում սկսել են ավելի ու ավելի հաճախ հայտնվել Բակիևի դեմ ուղղված քննադատական և մերկացնող նյութեր։

Կուրմանբեկ Բակիևը, որպես Ղրղզստանի վարչապետ՝ նախագահ Ասկար Ակաևի հետ մեկտեղ, Չինաստանի հետ համաձայնագիր է ստորագրել Ուզենգու Կուշայի վերջին տարածքը հանձնելու մասին։ Ղրղզստանի տարածքի մի մասը Չինաստանին փոխանցելը առաջ է բերել Ակսիական իրդարձությունները, երբ զինվորականները կրակ են բացել Ակսայի բնակիչների վրա սպանվածներ են եղել։

Կադրային քաղաքականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահ Բակիևի կադրային քաղաքականությունը Ղրղզստանում հատուկ քննադատության է արժանացել։ Բակիևը հաճախ է պետական բարձրագույն պաշտոններում նշանակել իր հարազատներին, ինչպես նաև հանցավոր անցյալ ունեցող մարդկանց։

2006 թվականի ապրիլին Ղրղզստանի քրեական հեղինակություն ունեցող Ռիսպեկ Ակմատբաևը հանրահավաք անցկացրեց Բիշքեկի գլխավոր հրապարակում՝ պահանջելով նրան տրամադրել խորհրդարանի պատգամավորի աթոռը։ Նախագահ Բակիևը դուրս եկավ նրա մոտ և խոստացավ պարզել այդ գործը։ Մեկ օր անց գործը քննեց Ղրղզստանի Գերագույն դատարանը և դրական վճիռ կայացրեց։ Դա իր հերթին ընդդիմության վրդովմունքն է առաջացրել։ Նախագահի ընդդիմախոսները պնդում են, որ Կակաչների հեղափոխության կազմակերպմանը և Բակիևի վեհացմանը մասնակցել են կազմակերպված հանցավորության առաջնորդները։ Դրա հետ, իբր, կապված է և Ակմատբաևի հետ կապված միջադեպը, և պետանվտանգության ղեկավար Այթբաևի հրաժարականից հրաժարվելը, որը մեղադրվում է մաֆիայի հետ կապերի մեջ։

Մինչ նախագահի պաշտոնում նշանակվելը Բակիևը մի շարք պաշտոններ էր զբաղեցնում տեղական և պետական իշխանության մարմիններում։ Կուրմանբեկ Բակիևը ղեկավարել է գյուղական վարչությունը Սուզակի շրջանում[16], իսկ ավագությամբ երկրորդ եղբայրը՝ Ժուսուպ Բակիևը, Ջալալաբադի քաղաքային խորհրդի նախագան է, այնուհետև նա դարձել է բնապահպանության և արտակարգ իրավիճակների նախարարությանն առընթեր հանրապետական հիմնադրամի նախագահ։ Բացի այդ, 2005 թվականի աշնանը Կուրմանբեկ Բակիևը իր ավագ որդուն՝ Մարատին, նշանակել է Գերմանիայում Ղրղզստանի դեսպանի պաշտոնում[17]։ 2006 թվականի մարտի 2-ին Կուրմանբեկ Բակիևի մեկ այլ եղբայր՝ Ժանիշը, նշանակվել է Ազգային անվտանգության ծառայության նախագահի տեղակալ։ Կակաչների հեղափոխության ժամանակ նա ղեկավարել է երկրի հարավում ապստամբների գործողությունները, իսկ Ասկար Ակաևի տապալումից հետո զբաղեցրել Ջալալաբադի շրջանի ՆԳՎ ղեկավարի պաշտոնը[18]։

2009 թվականի աշնանը Կուրմանբեկ Բակիևը ձևավորեց զարգացման, նորարարության և ներդրումների կենտրոնական գործակալություն, որը գլխավորեց նրա որդին՝ Մաքսիմ Բակիևը[19]։ Այդ ժամանակ էլ կառավարությունը երկու անգամ ավելացրել է կոմունալ ծառայությունների սակագները (էլեկտրաէներգիա, ջերմամատակարարում)։ 2010 թվականի հունվարին բջջային բանակցությունների հարկ է սահմանվել (յուրաքանչյուր զանգից 2 ցենտ)։ Ինչպես պնդում է ընդդիմությունը, այդ հարկն ուղղվել է «Ազիաունիվերսալբանկ» ԲԲԸ-ի հաշիվներին, որոնք պատկանում են Մաքսիմ Բակիևին, որն այդ կերպ յուրացրել է 5 մլն ԱՄՆ դոլարի չափով գումարներ[20]։

Նախագահական ընտրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2009 թվականի հուլիսի 23-ին Ղրղզստանում նախագահական ընտրություններ են անցկացվել։ Գործող նախագահ Կուրմանբեկ Բակիևը ստացել է ընտրողների ձայների մոտ 90 տոկոսը՝ 80 տոկոս մասնակցության դեպքում։ Դիտորդները կրկին կասկածի տակ են դրել այս ընտրությունների արդարությունը[21][22]։ 2009 թվականի օգոստոսի 2-ին տեղի ունեցավ երդմնակալության արարողությունը, որի ժամանակ Բակիևը երկրորդ ժամկետով ստանձնեց Ղրղզստանի նախագահի պաշտոնը՝ 2009-2014 թվականներին։

Տապալումն ու արտագաղթը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ապստամբները գրոհում են Բիշքեկում գտնվող Կենեշի Ժողորքի շենքը ։ 2010 թվական

2010 թվականին ընդդիմության զանգվածային ելույթներ են տեղի ունեցել Բակիևի հրաժարականի պահանջով։ ՆԳՆ-ի հետ ընդդիմադիրների բախումները 2010 թվականի ապրիլի 7-ին վերածվեցին զինված հեղափոխության[23], որի ընթացքում ընդդիմության կողմնակիցները գրավեցին մայրաքաղաք Բիշքեկն ու հիմնական վարչական շենքերը։ Բակիևը մայրաքաղաքից փախել է Ջալալաբադի մարզ։

Ապրիլի 8-ին Բակիևը հանդես եկավ ուղերձով։ Նա հրաժարվել է հրաժարական տալ, թեև խոստովանել է, որ չի վերահսկում երկրում տիրող իրավիճակը[24]։ Նա հայտարարել Է Ղրղզստանում իրավիճակի ապակայունացման հարցում արտաքին ուժերի շահագրգռվածության մասին, սակայն կոնկրետ չի նշել, թե որ երկիրն է նկատի ունեցել[25]։ Նա կոչ է արել ՄԱԿ-ի խաղաղապահներ մտցնել Ղրղզստան[26]։ Բակիևը հայտարարել է, որ ինքը քննարկում Է Ղրղզստանի մայրաքաղաքը Բիշքեկից երկրի հարավի քաղաքներից մեկը տեղափոխելու հարցը, որտեղ նա վայելում է իր ընտանիքի անդամների աջակցությունը (Ջալալաբադ կամ Օշ)[27]։

Ի պատասխան ընդդիմության ձևավորած ժամանակավոր կառավարությունը սպառնացել է Բակիևին քրեական պատասխանատվության ենթարկել իշխանության ղեկին գտնվելու ընթացքում չարաշահումների համար[28]։ Ավելի ուշ ժամանակավոր կառավարությունը հանել է Բակիևի անձեռնմխելիությունը և սպառնացել հատուկ ջոկատայիներին ուղարկել նրան ձերբակալելու համար[29]։ Ղրղզստանի ժամանակավոր կառավարության ղեկավարի աշխատակազմի ղեկավար Էդիլ Բայսալովը հայտարարել է, որ Կուրմանբեկ Բակիևը որպես նախագահ անձեռնմխելիություն ունի, սակայն նրա ընտանիքի որոշ անդամներ ստիպված կլինեն օրենքով պատասխան տալ մի շարք լուրջ հանցագործությունների համար։ Բայսալովը նաև նշել է, որ բոլորին հայտնի է, թե որտեղ է գտնվում Բակիևը և նրա ընտանիքը, եղբայրների ձերբակալության սանկցիա է տրվել, «բայց ուժ դեռ ոչ ոք չի կիրառում նոր զոհերից խուսափելու համար»[30]։

Բակիևի հրաժարականի դիմումը

Ապրիլի 13-ին Կուրմանբեկ Բակիևը հայտարարել էր, որ հրաժարական կտա, եթե ժամանակավոր կառավարությունը ապահովի իր և իր ընտանիքի անվտանգությունը։ Նա ժամանակավոր կառավարության ղեկավար Ռոզա Օտունբաևին հրավիրել է Ջալալաբադ բանակցությունների և իր կողմից խոստացել է նրա անվտանգությունը։

Ապրիլի 15-ին Ջալալաբադում բանակցություններ են ընթացել ընդդիմության առաջնորդների և Բակիևի միջև։ Ընդդիմության ճնշման տակ Բակիևը համաձայնել է հրաժարականի դիմում ստորագրել անվտանգության երաշխիքների դիմաց։ Նույն օրը նա լքել Է Ղրղզստանը և մեկնել Ղազախստանի Թարազ քաղաք, իսկ ապրիլի 16-ին, գտնվելով Ղազախստանում, ստորագրել Է Ղրղզստանի նախագահի պաշտոնից իր հրաժարականի դիմումը[31]։ Ժամանակավոր կառավարությունը հայտարարել է հակամարտության ավարտի մասին։

Ապրիլի 19-ից Կուրմանբեկ Բակիևը գտնվում է Բելառուսում, որտեղ նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն նրան քաղաքական ապաստան է տրամադրել[32][33][34][35]։

Ապրիլի 21-ին Բելառուսում Կուրմանբեկ Բակիևը ԱՊՀ-ի գործկոմի շենքում հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում ընդդիմության ժամանակավոր կառավարությունը ինքնակոչների ավազակախումբ է անվանել և հրաժարվել է ընդունել իր ավելի վաղ հայտարարված հրաժարականը[36][37]։

Վիքիքաղվածք
««Ես չեմ ընդունում իմ հրաժարականը։ Ինչու-բացատրել ավելի ուշ։ Ինն ամիս առաջ Ղրղզստանի ժողովուրդն ինձ նախագահ է ընտրել, Եվ ես երդվեցի ծառայել նրան։ Չկա ուժ, որը կստիպի ինձ հրաժարվել իմ երդումից։ Միայն մահը կկանգնեցնի ինձ։ Ես՝ Կուրմանբեկ Բակիևը, Ղրղզստանի օրինական ընտրված նախագահը, որը ճանաչվել է համաշխարհային հանրության կողմից»։»

Ապրիլի 23-ին Բելառուսում Բակիևը լրագրողների հետ կիսվել է Ղրղզստանում տիրող իրավիճակի իր տեսակետով և հայտարարել, որ մնում է պաշտոնական նախագահ, քանի որ հրաժարականի մասին հայտարարությունն իր կողմից գրվել է նրա հարազատների կյանքի ճնշման և սպառնալիքի ներքո։ Բակիևը հայտարարել է, որ իրավաբանորեն մնում է նախագահ, քանի որ Ղրղզստանի Սահմանադրության համաձայն նախագահի հրաժարականը պետք է լրացուցիչ հաստատվի խորհրդարանի կողմից, որը ներկայումս ցրել են իշխանությունը զավթած անձանց կողմից[38][39]։

Ապրիլի 27-ին Ղրղզստանի ժամանակավոր կառավարությունը հրամանագիր է ընդունել նախագահ Կուրմանբեկ Բակիևին իշխանությունից հեռացնելու և նրան նախագահական անձեռնմխելիությունից զրկելու մասին[40]։

Մայիսի 6-ին Ղրղզստանի գլխավոր դատախազությունը Բելառուսի Հանրապետություն է ուղարկել Բակիևի արտահանձնման վերաբերյալ հարցում։ Բելառուսի Գլխավոր դատախազությունը որոշում է կայացրել հրաժարվել արտահանձնումից։

2012 թվականի փետրվարի 8-ին բելառուսական ԶԼՄ-ներում տեղեկություն հայտնվեց այն մասին, որ Բակիևը բելառուսական քաղաքացիություն է ստացել և Մինսկի ծայրամասում անշարժ գույք է ձեռք բերել[41][42]։

2013 թվականի փետրվարի 12-ին Ղրղզստանում մեղավոր են ճանաչվել պաշտոնեական դիրքի չարաշահում հոդվածով նախատեսված հանցագործության համար և հեռակա կարգով դատապարտվել 24 տարվա ազատազրկման ուժեղացված ռեժիմի գաղութում[43]։

2014 թվականի ապրիլի 5-ին Կուրմանբեկ Բակիևը հեռակա կարգով դատապարտվել էր 25 տարվա ազատազրկման՝ բրիտանացի գործարար Շոն Դեյլիի դեմ մահափորձ կազմակերպելու համար։ Այս վճիռը կայացրել է Բիշքեկի մայիսմեկյան շրջանային դատարանը[44]։

2021 թվականի հուլիսին Բակիևի նկատմամբ հետախուզում էր հայտարարվել՝ նրան մեղադրում են Կումտոր ոսկու հանքավայրի շահագործման ժամանակ կոռուպցիայի մեջ[45]։

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր կնոջ՝ ազգությամբ ռուս Տատյանա Վասիլևնայի հետ Բակիևը ծանոթացել է Կույբիշևում, որտեղ նա սովորել է[16]։ Որոշ ժամանակ նա գլխավորում էր Մեյերիմ հիմնադրամի չույսկի մարզային բաժանմունքը[16]. Հարցազրույցներից մեկում Տատյանա Բակիևան պատմել է այն մասին, թե ինչպես են ծնողները վերաբերվել իրենց հարաբերություններին։

Վիքիքաղվածք
«Եթե ասեմ, որ նրանք ուրախացան, դա սուտ կլինի։ Մայրս ինձ ասում էր։ «Աստված իմ, Ռուսաստանի կենտրոնը, մեկուկես միլիոնանոց քաղաքը, մի շարք ռուսներ, դե, որտեղից եկավ այս ղրղզը»։! Նա ասում էր, մինչև ես տեսա Կուրմանբեկին... Հավանաբար, նույն կերպ մտածեցին նաև Կուրմանբեկ Սալիևիչի ծնողները, որ, իբր, այս ռուսը մեր տղայի գլուխը մորթեց… Հնարավոր է, որ նրա մայրը, մինչև ինձ չիմացավ, ուզում էր, որ Կուրմանբեկը՝ յոթ որդիներից ամենամեծի կինը ղրղզ լիներ։ Դե, իսկ երբ մենք բոլորս ծանոթացանք, մեզ մոտ հրաշալի հարաբերություններ են ստեղծվել։ Իմ ծնողները ընդհանրապես շատ բարի և փափուկ մարդիկ էին։ Արդեն հորս մահից հետո ես իմացա, որ երբ երիտասարդ ամուսինս գնում էր ինստիտուտ, հայրս հանգիստ հետաքրքրվում էր։ «Դու փող ունես»։ Եվ ինձանից գաղտնի փող դրեց նրա գրպանը։ Հայրը նրան հասկանում էր որպես տղամարդու, նա հասկանում էր, որ նա, ըստ էության, նույնպես երեխա էր, ինչես ես։ Եվ հորս Կուրմանբեկ Սալիևիչը պաշտում էր[46]։»

Այս ամուսնությունից ծնվեցին Բակիևի որդիները՝ Մարատը և Մաքսիմը։

Երկրորդ (քաղաքացիական) կնոջից Կուրմանբեկ Բակիևն ունի 2005 թվականի ծնված որդի և 2000 թվականի ծնված դուստր։ 12010 թվականի ապրիլի 9-ին երկրորդ կնոջ և երկու մանկահասակ երեխաների հետ դուրս է եկել Ղրղզստանից՝ գնացել Բելառուս[47]։

Կանիբեկ, Ժուսուպ, Մարատ և Ժանիշ Բակիև եղբայրները զբաղեցրել են մի շարք պետական պաշտոններ։ Մյուս եղբայրները՝ Ահմաթն ու Ադիլ Բակիևը, զբաղված էին բիզնեսում[16]։

Կուրմանբեկ Բակիևը տիրապետում է ղրղզերեն, ռուսերեն, բելառուսերեն և ուզբեկերեն լեզուներին[5][48]։

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ասիայի Օլիմպիական Խորհրդի Շքանշան (2009);
  • «Համագործակցություն» շքանշան;
  • Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (Բելառուս, 2014)[49]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  3. 3,0 3,1 Munzinger Personen (գերմ.)
  4. Кто по происхождению президент Атамбаев? // Gezitter.org
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Рамиль Мамдли (24/07/2009)։ «Курманбек Салиевич Бакиев. Биографическая справка»։ РИА Новости 
  6. 6,0 6,1 6,2 Рамиль Мамедли։ «Бакиев Курманбек.»։ Военное обозрение։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-04-11-ին։ Վերցված է 2022-01-27 
  7. Аркадий Дубнов (2001-04-26)։ «Рассекреченная Киргизия» (ռուսերեն)։ «Время новостей» 
  8. 8,0 8,1 Дмитрий Глумсков (2002-03-19)։ «Киргизские милиционеры от страха расстреляли толпу»։ «Коммерсантъ» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-02-12 
  9. Дмитрий Глумсков, Антон Лымарь (23.05.2002)։ «Киргизские пикетчики свергли правительство»։ Коммерсантъ 
  10. Фурух Усмонов (2007-10-29)։ «Президент Киргизии укрепляет вертикаль» (ռուսերեն)։ Коммерсантъ-Власть 
  11. «Президент Киргизии распустил парламент» (ռուսերեն)։ Коммерсантъ։ 2007-10-22 
  12. Михаил Зыгарь (2010-04-09)։ «Киргизским депутатам вручили роспуск» (ռուսերեն)։ Коммерсантъ։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-04-ին 
  13. «Киргизия закрывает авиабазу США в аэропорту Манас»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-09-18-ին։ Վերցված է 2010-04-24 
  14. «Парламент Киргизии проголосовал за вывод авиабазы США «Манас»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-02-21-ին։ Վերցված է 2010-04-24 
  15. Кыргызстан: Россия пообещала кредит, новая власть демонстрирует пророссийскую ориентацию
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 Анатолий Победимов (11.07.2005)։ «Большая семейка»։ Коммерсантъ-Власть 
  17. «Отправленный в отставку посол Киргизии в России отказался покинуть свой пост»։ NEWSru.com։ 12 апреля 2010 г. (չաշխատող հղում)
  18. «Курманбек Бакиев поступил по-братски»։ Коммерсантъ։ 03.03.2006 
  19. «Бакиев оказался большим монстром, чем Акаев»
  20. Комментарий к заявлениям Eventis Telecom о компании «Мегаком»: Независимая аналитическая группа «Акыйкат» Archived 2010-04-27 at the Wayback Machine.
  21. WAHLEN IN KIRGISIEN(գերմ.)
  22. OSCE report on the 23 July 2009 presidential election in the Kyrgyz Republic
  23. В Киргизии началась революция? // Труд-7
  24. «Кыргызстан: Пока ещё действующий президент Курманбек Бакиев обратился к народу»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-06-14-ին։ Վերցված է 2010-04-13 
  25. Интервью // Эхо Москвы, 8 апреля 2010.
  26. Бакиев позвал в Киргизию войска миротворцев ООН
  27. Кыргызстан: К. Бакиев заявляет о намерении перенести столицу в Ош и торгуется за сложение полномочий
  28. Временное правительство Киргизии хочет арестовать и предать суду президента // Радио Свобода
  29. Кыргызстан: Временное правительство лишило Курманбека Бакиева президентской неприкосновенности
  30. Курманбек Бакиев заявил, что уйдёт в отставку, если Временное правительство обеспечит безопасность ему и его семье
  31. Личное заявление президента Республики Кыргызстан Курманбека Бакиева об отставке
  32. Лукашенко: Бакиев находится на юге Казахстана, его готовы принять в Беларуси Archived 2010-04-21 at the Wayback Machine. // Interfax.by
  33. Лукашенко сообщил, что Бакиев с семьей находится в Минске Archived 2014-09-04 at the Wayback Machine. // ЭХО планеты
  34. Стенограмма ответа Александра Лукашенко на вопрос депутата белорусского парламента Игоря Карпенко о Курманбеке Бакиеве(չաշխատող հղում)
  35. Заявление президента Республики Беларусь Александра Лукашенко (видео)
  36. Видеообращения президента Кыргызстана Курманбека Бакиева
  37. Обращение президента Кыргызстана Курманбека Бакиева
  38. «Пресс-конференция президента Кыргызстана Курманбека Бакиева. Минск, 23 апреля 2010 г.»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-04-25-ին։ Վերցված է 2010-04-24 
  39. Цитаты из пресс-конференции президента Киргизии Бакиева. Минск, 23 апреля 2010 г.(չաշխատող հղում)
  40. Курманбека Бакиева лишили неприкосновенности и грозят ему смертной казнью Archived 2010-05-01 at the Wayback Machine.
  41. Бакиев получил белорусское гражданство и купил дом в Минске Archived 2013-02-15 at the Wayback Machine. // TUT.BY
  42. Курманбек Бакиев получил белорусское гражданство // Независимая газета
  43. Экс-глава Киргизии заочно приговорён на родине к 24 годам колонии // РИА Новости
  44. Экс-президент Киргизии Бакиев заочно приговорён к 25 годам тюрьмы
  45. «Два бывших президента Киргизии объявлены в розыск»։ lenta.ru։ Վերցված է 2021-07-08 
  46. Рамиль Мамедли (23.06.2005)։ «Татьяна Бакиева (1-я леди Киргизии), «Мы с Майрам Акаевой, как два полюса – Северный и Южный, как белое и черное» (интервью).» (ռուսերեն)։ ЦентрАзия 
  47. «Президент-многожёнец» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 2012-08-26 
  48. «Экс-президенту Кыргызстана Бакиеву — 70. Живет в Лебяжьем, выучил белорусский язык, путешествует» (ռուսերեն)։ TUT.BY։ 2019-08-01։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-08-01-ին։ Վերցված է 2019-08-01 
  49. МИД Кыргызстана требует объяснений от Беларуси по поводу ордена Бакиеву(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]