Կուսթաֆ Ռէթսիւս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Կուսթաֆ Ռեթսիւսից)
Կուսթաֆ Ռէթսիւս
Retzius, Magnus Gustaf by Emil Österman.jpg
Ծնած է 17 Հոկտեմբեր 1842[1]
Ծննդավայր Սթոքհոլմ
Վախճանած է 21 Յուլիս 1919[2]
Քաղաքացիութիւն Շվեդիա Շուէտ
Ուսում

Ուփսալայի Համալսարան

Լունտի Համալսարան
Ամուսին Աննա Հիէրթա
Ծնողներ Անտերս Ռեթսիւս

Մակնուս Կուսթաֆ Ռէթսիւս (շուէտներէն՝ Magnus Gustaf կամ Gustav Retzius, 17 Հոկտեմբեր 1842 - 21 Յուլիս 1919)՝ շուէտացի բնագէտ եւ կազմաբանագէտ, կարեւոր ներդրում ունեցած է նեարդային համակարգի հիւսուածքաբանութեան մէջ:

Կեանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռէթսիւս ծնած է Սթոքհոլմ, զաւակն է կազմաբանագէտ Անտերս Ռէթսիւսի եւ թոռը՝ քիմիագէտ Անտերս Եահան Ռէթսիւսի: Ան Ուփսալայի Համալսարանն ընդունուած է 1860-ին, եւ հոն իր բժշկութեան թեկնածուական աստիճանն ստացած է 1866-ին, 1871-ին հասած է տոքթորականի Լունտի Համալսարանէն ներս:

Ան 1877-ին ստացած է հիւսուածքաբանութեան փրոֆեսորութիւն Շուէտի Թագաւորական հաստատութենէն Karolinska Institute ներս, սակայն երեք տարի անց՝ 1890-ին հոնկէ ազատուած է այլ անդամներու հետ ունեցած տարաձայնութիւններու պատճառաւ:

Լրատուական Դաշտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քանի որ ամուսնացած էր ֆեմինիստ Աննա Հիէրթայի հետ՝ Aftonbladet լրագիրի հիմնադիր Լարս Եոհան Հիէրթայի դստեր, անոր կարողութիւն թոյլ կուտար անոր կատարել հետազոտութիւններ եւ գրել առանց կայուն աշխատանք մը ունենալու: Աւելին, Ռէթսիւս կ'աշխատեր որպէս «Աֆթոնպլատեթի» խմբագիր (1884–87) ու նաեւ՝ որպէս լրագրող:

Գիտական Գործունէութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մակնուս Ռէթսիւս հրատարակած է 300-էն աւելի գիտական աշխատանքներ կազմաբանութեան, սաղմնաբանութեան, եւկենիքայի, գանգաբանութեան, կենդանաբանութեան եւ բուսաբանութեան բնագաւառներուն: Ան իր անունը շնորհած է բժշկական տզրուկներու կեդրոնական նեարդային համակարգի 60 միկրոմեթր տրամագիծով Ռէթսիւսի բջիջները:
Թագաւորական հաստատութեան ներս եղած ատենը կարեւոր ներդրուներ ըրած է միջին ականջի ոսկորներու, ականջի թմբկաթաղանթի մկաններու նկարագրութեան գործին:
Անոր 1896-ի երկհատոր Das Menschenhirn (Մարդու Ուղեղը) աշխատութիւնը եղած է մարդու ուղեղի մանրամասն կազմաբանութեան 19րդ դարու թէրեւս ամէնակարդացուող գիտական աշխատութիւնը:
Ան նաեւ ուսումնասիրած է հնագոյն շուէտական եւ ֆիննական գանգեր, ընթանալով իր հօր Անտերս Ռէթսիւսի հետքերով, որ ուսումնասիրած էր մարդոց տարբեր ռասաներու գանգերը[3], ներդրումներ ընելով կեղծ գիտական գանգագուշակոււթան մէջ:
Իրաւամբ, Ռեթսիւսը եղած է հայրը կեղծ գիտական ռասայեական տեսութեան, որ կը փորձեր փառաբանել «Նորտական ռասան» որպէս մարդկութեան գերագոյն ռասա: [4]

Պատիւ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռէթսիւսը 23 անգամ եղած է Նոպէլեան Մրցանակի թեկնածու 1901-էն մինչեւ 1916-ը:

Բուսաբանական անուններու մեջբերումներուն Կուսթաֆ Ռէթսիւսին անունը կը նշուի G.Retz. հապաւումով:

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ան վախճանած է 1919-ին Սթոքհոլմին մէջ, վերապրելով իր կինը: Նոյն տարուան Շուէտի Աքատեմիոյ իր աթոռը զբաղացուցած է Ատոլֆ Նորեէնը Adolf Noreen:


Ծանօթագրութիւններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://web.archive.org/web/20170707181415/https://riksarkivet.se/sbl
  2. https://web.archive.org/web/20170707181415/https://riksarkivet.se/sbl
  3. https://fokus.dn.se/kyrkan-och-samerna/
  4. Ghelichkhan Pouya (2008)։ «Far och son Retzius – företrädare för en missbrukad vetenskap»։ Läkartidningen 105 (21): 1597–1598