Jump to content

Կունդալինի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կունդալինի, չակրաներ և նադիներ
Կունդալինի
պատկեր
ՏեսակՉակրա և կրոնական հասկացություն
 Kundalini Վիքիպահեստում

Կունդալինի (սանսկրիտ՝ कुण्डलिनी, (Բացել ֆայլի մասին տվյալները արտասանություն)), հինդուիզմում աստվածային կանացի էներգիայի (կամ Շակտիի) ձև, որը ենթադրաբար, գտնվում է ողնաշարի հիմքում՝ մուլադհարայում։ Այն կարևոր հասկացություն է Շաիվա Տանտրայում, որտեղ այն համարվում է ուժ կամ զորություն, կապվում է աստվածուհու աստվածային կանացի կամ անձև կողմի հետ։ Երբ այս էներգիան նուրբ մարմնում մշակվում և արթնանում է տանտրիկ պրակտիկայի միջոցով, համարվում է, որ հանգեցնում է հոգևոր ազատագրման։ Կունդալինին կապված է աստվածուհի Պարվատիի կամ Ադի Պարաշակտիի հետ, որը Շակտիզմի գերագույն էակն է, և աստվածուհիներ Բհայրավիի և Կուբջիկայի հետ[1][2]։ Այս տերմինը, ինչպես նաև դրա հետ կապված պրակտիկաները, ընդունվել են Հաթհա Յոգայի մեջ 9-րդ դարում[3]։ Այդ ժամանակվանից ի վեր այն ընդունվել է հինդուիզմի այլ ձևերում, ինչպես նաև ժամանակակից հոգևորականության և Նյու Էյջի մտածողության մեջ։

Կունդալինիի արթնացումները, ինչպես ասում են, տեղի են ունենում տարբեր մեթոդներով: Յոգայի շատ համակարգեր կենտրոնանում են Կունդալինիի արթնացման վրա՝ մեդիտացիայի, պրանայամա, ասանայի պրակտիկայի և մանտրաների արտասանության միջոցով[4]: Կունդալինի յոգան ազդված է հինդուիզմի շակտիզմի և տանտրա դպրոցներից: Այն իր անունը ստացել է կունդալինի էներգիայի արթնացման վրա կենտրոնանալուց՝ մանտրայի, տանտրայի, յանտրայի, ասանաների կամ մեդիտացիայի կանոնավոր պրակտիկայի միջոցով[4][5]: Երբ կունդալինին արթնանում է ինքնաբուխ կամ առանց առաջնորդության, դա կարող է հանգեցնել կունդալինիի համախտանիշի, որը երբեմն դրսևորվում է որպես հոգեբանական խանգարում[6]:

Ստուգաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կունդալինի հասկացությունը հիշատակվում է Ուպանիշադներում (մ.թ.ա. 9-7-րդ դարեր)[7]: Սանսկրիտերեն kuṇḍalin ածականը նշանակում է «շրջանաձև, օղակաձև»: Այն հիշատակվում է որպես «օձ» գոյական («գանգուր» իմաստով) 12-րդ դարի Ռաջատարանգինի տարեգրության մեջ (I.2): Kuṇḍa (գոյական, որը նշանակում է «աման, ջրաման») հանդիպում է որպես Նագայի (օձի աստվածություն) անուն Մահաբհարաթա 1.4828-ում): 8-րդ դարի Տանտրասադբհավա Տանտրան օգտագործում է կունդալի տերմինը, որը Դեյվիդ Գորդոն Ուայթը մեկնաբանել է որպես «օղակաձև կին»[8]:

Կունդալիի օգտագործումը որպես Դուրգա աստվածուհու անվանում (Շակտիի մի ձև) հաճախ հանդիպում է տանտրիզմում և շակտիզմում՝ սկսած 11-րդ դարից՝ Շարադատիլակայում[9]: Այն որպես տեխնիկական տերմին ընդունվել է Հաթհա յոգայում 15-րդ դարում և լայնորեն օգտագործվել է Յոգա Ուպանիշադներում 16-րդ դարում: Էկնաթ Իսվարանը տերմինը վերաձևակերպել է որպես «պարուրված ուժ», ուժ, որը սովորաբար գտնվում է ողնաշարի հիմքում և նկարագրվում է որպես «պարուրված օձի պես»[10]:

Շաիվիզմի մեջ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Շիվայի և Շակտիի արձանները Կամախյա տաճարում, որը Շակտա պիտաներից ամենահինն է և շակտիզմի՝ աստվածուհիներին կենտրոնացած հինդուիստական ավանդույթի կարևոր սրբավայրերից մեկը։

Կունդալինին առաջացել է որպես կենտրոնական հասկացություն Շայվա Տանտրայում, հատկապես Շակտա աղանդների շրջանում, ինչպիսին է Կաուլան: Այս տանտրական ավանդույթներում Կունդալինին «մարմնավորված գիտակցության բնածին բանականությունն» է[11]: Տերմինի առաջին հնարավոր հիշատակումը Տանտրասադբհավա-տանտրայում է (ութերորդ դար), սակայն այլ վաղ շրջանի տանտրաներում նշվում է Շակտիի պատկերացումը կենտրոնական ալիքում և պրանայի կամ կենսական ուժի վերև շարժումը (որը հաճախ կապված է Կունդալինիի հետ ավելի ուշ շրջանի աշխատություններում)[12]: Դեյվիդ Գորդոն Ուայթի խոսքերով՝ այս կանացի հոգևոր ուժը կոչվում է նաև բհոգավատի, որն ունի «վայելք» և «պարուրված» կրկնակի իմաստ և նշանակում է նրա ամուր կապը երանության և հաճույքի հետ, թե՛ աշխարհիկ ֆիզիկական հաճույքի, թե՛ հոգևոր ազատագրման երանության (մոկշա) հետ, որը Շիվայի ստեղծագործական գործունեության վայելքն է և աստվածուհու հետ վերջնական միությունը[13]:

Շակտայի Կաուլա կոչվող ազդեցիկ ավանդույթում Կունդալինին դիտվում է որպես «թաքնված բնածին հոգևոր ուժ», որը կապված է Կուբջիկա աստվածուհու (բառացիորեն՝ «ծուռը») հետ, որը գերագույն աստվածուհին է (Պարադևի): Նա նաև մաքուր երանություն և զորություն է (Շակտի), բոլոր մանտրաների աղբյուրը և գտնվում է կենտրոնական ալիքի երկայնքով գտնվող վեց չակրաներում: Շաիվա տանտրայում այս հոգևոր ուժը արթնացնելու և երանության ու հոգևոր ազատագրման վիճակ ստեղծելու համար օգտագործվել են տարբեր պրակտիկաներ, ինչպիսիք են պրանայաման, բանդհաները, մանտրաների արտասանությունը և տանտրիկ ծեսը[14][15]:

Կաուլա և Տրիկա տոհմերի մեծ տանտրիկ գիտնականի և վարպետ Աբհինավագուպտայի համաձայն՝ Կունդալինիի երկու հիմնական ձև կա՝ վերև շարժվող Կունդալինի (ուրդհվա), որը կապված է ընդարձակման հետ, և ներքև շարժվող Կունդալինի (ադհա), որը կապված է կծկման հետ[16]։ Համեմատական կրոնի գիտնական Գևին Ֆլադի կարծիքով՝ Աբհինավագուպտան Կունդալինիին կապում է «մարմինը, շնչառությունը և հաճույքի ու ցավի փորձառությունները մարմնավորող ուժի», «սեռականության ուժի՝ որպես վերարտադրության աղբյուրի» հետ և հետևյալի հետ՝

«հա» վանկի ուժը մանտրայում և «ահամ» հասկացությունը, գերակա սուբյեկտիվությունը որպես ամենի աղբյուր, որտեղ «ա»-ն գիտակցության սկզբնական շարժումն է, իսկ «մ»-ը՝ նրա վերջնական ետ գնացը: Այսպիսով, մենք ունենք կապակցությունների մանրամասն շարք, որոնք բոլորն էլ փոխանցում են տիեզերքի կենտրոնական պատկերացումը որպես գիտակցության դրսևորում, մաքուր սուբյեկտիվության, որտեղ Կունդալինին հասկացվում է որպես գիտակցությունից անբաժանելի ուժ, որը կենդանացնում է արարչագործությունը և որը, իր մասնավորացված ձևով մարմնում, առաջացնում է ազատագրում իր վերին, կեղծիքները ճշտող շարժման միջոցով[17]։

Վայշնավիզմի մեջ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած Շաիվա և Շակտա ավանդույթների հետ հիմնականում կապված լինելուն, Կունդալինի Շակտիի հասկացությունը բոլորովին էլ օտար չէ վայշնավիզմին: Նարադա Պանչարատրա անունով հայտնի վայշնավական տեքստը մանրամասն, թեև որոշ չափով տարբեր նկարագրություն է տալիս չակրաների և Կունդալինի Շակտիի մասին՝ համեմատած շաիվիզմի և շակտիզմի հետ[18]:

Նկարագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Մեդիտացիայի մեջ գտնվող յոգիի ձեռագրի նկարի մանրամասնություն, որը ցույց է տալիս կունդալինի օձը՝ փաթաթված փորի մեջ՝ չակրաների տակ գտնվող սուշումնա նադիի շուրջ, և մուլադհարա չակրան՝ իր գլխավոր աստված Գանեշայով դրա վերևում։

Ուիլյամ Ֆ. Ուիլյամսի կարծիքով, կունդալինին հինդուիստական ավանդույթի կրոնական փորձառության տեսակ է, որի շրջանակներում այն համարվում է ողնաշարի հիմքում կուտակվող «տիեզերական էներգիայի» մի տեսակ[19]։

Արթնանալիս կունդալինիի շարժումը նկարագրվում է որպես մուլադհարա չակրայից վեր բարձրանալով՝ ողնաշարի ներսում կամ դրա երկայնքով կենտրոնական նադիով (կոչվում է սուշումնա) հասնելով գլխի գագաթին։ Ենթադրվում է, որ կունդալինիի առաջընթացը տարբեր չակրաների միջով հանգեցնում է արթնացման տարբեր մակարդակների և միստիկական փորձառության, մինչև Կունդալինին վերջապես հասնում է գլխի գագաթին՝ Սահասրարա կամ պսակի չակրա, առաջացնելով գիտակցության խորը վերափոխում[20]։

Աստվածային Կյանքի Ընկերության Սվամի Սիվանանդա Սարասվատին իր «Կունդալինի Յոգա» գրքում նշել է, որ «Գերզգայական տեսիլքներ են հայտնվում ձգտողի մտավոր աչքի առջև, նոր աշխարհներ՝ աննկարագրելի հրաշքներով ու հմայքներով, բացվում են Յոգիի առջև նոր աշխարհներ՝ աննկարագրելի հրաշքներով ու հմայքներով, ինքնաթիռներ ինքնաթիռների հետևից բացահայտում են իրենց գոյությունն ու վեհությունը պրակտիկանտին, և Յոգին ստանում է աստվածային գիտելիքներ, զորություն և երանություն՝ աճող աստիճաններով, երբ Կունդալինին անցնում է Չակրայով մեկ՝ ծաղկեցնելով դրանք իրենց ողջ փառքով...»[21]։

Կունդալինիի փորձառություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կունդալինիի արթնացման տեխնիկաներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յոգայի գուրուները կարծում են, որ Կունդալինին կարող է արթնանալ շակտիպատի (Գուրուի կամ ուսուցչի կողմից հոգևոր փոխանցման) կամ հոգևոր պրակտիկաների միջոցով, ինչպիսիք են յոգան կամ մեդիտացիան[22]:

Կունդալինիի արթնացման երկու լայն մոտեցում կա՝ ակտիվ և պասիվ: Ակտիվ մոտեցումը ներառում է համակարգված ֆիզիկական վարժություններ և կենտրոնացման, վիզուալիզացիայի, պրանայամա (շնչառական պրակտիկա) և մեդիտացիայի տեխնիկա՝ կոմպետենտ ուսուցչի ղեկավարությամբ: Այս տեխնիկաները ծագում են յոգայի հիմնական ճյուղերից որևէ մեկից և յոգայի որոշ ձևերից, ինչպիսիք են կրիյա յոգան և կունդալինի յոգան, որոնք շեշտը դնում են Կունդալինիի տեխնիկայի վրա[23]:

Պասիվ մոտեցումը, փոխարենը, հանձնվելու ուղի է, որտեղ մարդը թողնում է արթնացման բոլոր խոչընդոտները, այլ ոչ թե փորձում է ակտիվորեն արթնացնել Կունդալինին: Պասիվ մոտեցման հիմնական մասը շակտիպատն է, որտեղ մեկ անհատի Կունդալինին արթնանում է մեկ ուրիշի կողմից, ով արդեն ունի այդ փորձը: Շակտիպատը միայն ժամանակավորապես է բարձրացնում Կունդալինին, բայց ուսանողին տալիս է փորձառություն, որը կարող է օգտագործել որպես հիմք[24]:

Քսաներորդ դարի յոգի և միստիկ Գոպի Կրիշնան, ով նպաստեց Կունդալինիի հայեցակարգի տարածմանը արևմտյան աշխարհում, նշել է, որ[25]՝

Ինչպես որ հնագույն գրողները ասել են, դա կենսական ուժն է կամ պրանան, որը տարածված է և՛ մակրոկոսմոսում՝ ամբողջ Տիեզերքում, և՛ միկրոկոսմոսում՝ մարդկային մարմնում: Ատոմը պարունակվում է այս երկուսում էլ: Պրանան կյանքի էներգիան է, որը պատասխանատու է երկրային կյանքի երևույթների և տիեզերքի այլ մոլորակների վրա կյանքի համար: Պրանան իր համընդհանուր տեսանկյունից անյութական է: Բայց մարդկային մարմնում... Ուղեղը կենդանի է միայն պրանայի շնորհիվ... լուսավորված անձը...դառնում է գթասիրտ և ավելի անկախ: Ավելի քիչ էգո կլինի, առանց բռնության կամ ագրեսիայի կամ սուտի հակումների: Արթնացած կյանքային էներգիան բարոյականության մայրն է, քանի որ ամբողջ բարոյականությունը ծագում է այս արթնացած էներգիայից: Սկզբից ի վեր այս էվոլյուցիոն էներգիան է, որ ստեղծել է բարոյական հասկացությունները մարդկային էակներում[26]։

Ամերիկացի համեմատական կրոնագետ Ջոզեֆ Քեմփբելը Կունդալինիի հասկացությունը նկարագրում է որպես «պարուրված կին օձի կերպար՝ օձի աստվածուհի, որը ոչ թե «կոպիտ», այլ «նուրբ» էություն ունի, որը պետք է դիտարկել որպես թուլ, քնած վիճակում գտնվող նուրբ կենտրոնում՝ յոթից առաջինում, ողնաշարի հիմքի մոտ. յոգայի նպատակն է արթնացնել այս օձին, բարձրացնել նրա գլուխը և նրան ողնաշարի նուրբ նյարդով կամ ալիքով վեր բարձրացնել դեպի այսպես կոչված «հազարաթերթիկ լոտոսը» (Սահասրարա)՝ գլխի գագաթին։ Նա, ամենացածրից մինչև ամենաբարձր լոտոսի կենտրոնը բարձրանալով, կանցնի և կարթնացնի միջև ընկած հինգը, և յուրաքանչյուր արթնացման հետ պրակտիկանտի հոգեբանությունն ու անհատականությունը լիովին և հիմնարար կերպով կվերափոխվեն»[27]։

Հաթհա յոգա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Հաթհա Յոգայի ուշ շրջանի Կունդալինի մոդելը, ինչպես նկարագրված է Հաթհա Յոգա Պրադիպիկայում։ Այս մոդելը հակասում է նույն տեքստում ներկայացված Բինդուի նախկին մոդելին[28]։

Համաձայն Գորակշաշատակայի կամ «Գորակսայի հարյուր տողերի», հաթհա յոգայի այնպիսի պրակտիկաները, ինչպիսիք են մուդրաս մուլա բանդհան, ուդիյանա բանդհան և ջալանդհարա բանդհան, ինչպես նաև կումբհակայի պրանայամա պրակտիկան, կարող են արթնացնել Կունդալինին[29]։ Հաթհա յոգայի մեկ այլ տեքստ՝ Խեչարիվիդյան, նշում է, որ խեչարի մուդրան թույլ է տալիս բարձրացնել Կունդալինին և մուտք գործել գլխում գտնվող ամրիտայի պաշարներին, որոնք հետագայում ողողում են մարմինը[30]։

Shaktipat

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հոգևոր ուսուցիչ Մեհեր Բաբան շեշտեց ուսուցչի անհրաժեշտությունը՝ Կունդալինիին արթնացնելու ակտիվ փորձերի ժամանակ[31]՝

Կունդալինին ծածուկ ուժ է բարձր մարմնում: Երբ արթնանում է, այն ծակում է վեց չակրաների կամ գործառական կենտրոնների միջով և ակտիվացնում է դրանք: Առանց վարպետի՝ կունդալինիի արթնացումը չի կարող ոչ մեկին շատ հեռու տանել Ճանապարհին. և այդպիսի անխտիր կամ վաղահաս արթնացումը լի է ինքնախաբեության, ինչպես նաև ուժերի չարաշահման վտանգներով: Կունդալինին հնարավորություն է տալիս մարդուն գիտակցաբար հատել ցածր հարթությունները, և այն վերջապես միաձուլվում է համընդհանուր տիեզերական ուժի հետ, որի մասն է, և որը նույնպես երբեմն նկարագրվում է որպես կունդալինի...բայց այն չի կարող հրաժարվել Կատարյալ Վարպետի շնորհի անհրաժեշտությունից[32]։

Իր «Ազնիվ աշխարհի կառուց» գրքում Շիվ Ռ. Ջհավան նկարագրում է իր Շակտիպատի փորձը Մուկտանանդայի հանրային ծրագրում Չիկագոյի Լեյք Փոյնթ աշտարակում 1974 թվականի սեպտեմբերի 16-ին հետևյալ կերպ՝

Բաբան Սվամի Մուկտանանդան նոր սկսել էր իր ելույթը բացման հայտարարությամբ՝ «Այսօրվա թեման մեդիտացիան է»...«Կունդալինին սկսում է պարել, երբ մարդ կրկնում է Օմ Նամահ Շիվայա»: Լսելով սա, ես մտովի կրկնեցի մանտրան, նկատեցի, որ իմ շնչառությունը ծանրանում է: Հանկարծ զգացի հզոր ուժի ներսումս բարձրանալը: Այս բարձրացող կունդալինի ուժի ինտենսիվությունը այնքան գերզորական էր, որ իմ մարմինը մի փոքր բարձրացավ և ընկավ այսու մեջ. իմ ակնոցը թռավ: Երբ պառկած էի փակ աչքերով, կարող էի տեսնել շարունակական աղբյուր կուրորող սպիտակ լույսերի, որոնք պայթում էին ներսումս: Պայծառությամբ այս լույսերն ավելի վառ էին արևից, բայց ճառագայթություն չունեին: Ես զգում էի «Ես եմ»-ի անմտածական վիճակը, գիտակցելով, որ «Ես» միշտ եղել եմ և շարունակելու եմ գոյություն ունենալ՝ հավիտենական: Ես լիովին գիտակցական էի և ամբողջովին տեղյակ, մինչ զգում էի մաքուր «Ես եմ»-ը՝ գերակա երանության վիճակ: Արտաքինից, հենց այդ ակնթարթին, Բաբան ուրախությամբ գոչեց իր հարթակից. «Ես ոչինչ չարեցի: Էներգիան բռնել է մեկին»'[33]'։

Կունդալինիի զարթոնք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կունդալինիի արթնացման փորձառությունը կարող է տեղի ունենալ, երբ մարդը կամ պատրաստ է, կամ անպատրաստ[34]։

Հինդուիստական ավանդույթի համաձայն, այս հոգևոր էներգիան ինտեգրելու համար սովորաբար նախապես անհրաժեշտ է մարմնի և նյարդային համակարգի մանրակրկիտ մաքրման և ամրապնդման մի շրջան[35]։ Յոգան և տանտրան ենթադրում են, որ Կունդալինին կարող է արթնանալ գուրուի (ուսուցչի) կողմից, բայց մարմինը և հոգին պետք է նախապատրաստվեն յոգայի խստությամբ, ինչպիսիք են պրանայաման կամ շնչառության վերահսկողությունը, ֆիզիկական վարժությունները, պատկերացումը և երգեցողությունը։ Ուսանողին խորհուրդ է տրվում հետևել ուղուն բաց սրտով[36]։

Կրոնական մեկնաբանություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկական մեկնաբանություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կունդալինին համարվում է նուրբ մարմնի չակրաներում և նադիներում տեղի ունեցող երևույթ։ Ասում են, որ յուրաքանչյուր չակրա պարունակում է հատուկ բնութագրեր, և պատշաճ մարզման դեպքում Կունդալինին այս չակրաների միջով տեղաշարժելը կարող է օգնել արտահայտել կամ բացահայտել այդ բնութագրերը[37]։

Կունդալինին նկարագրվում է որպես մարդու օրգանիզմի քնած, անգործունակ պոտենցիալ ուժ[38]։

Այն «նուրբ մարմնի» էզոտերիկ նկարագրության բաղադրիչներից մեկն է, որը բաղկացած է նադիսներից (էներգետիկ ալիքներ), չակրաներից (հոգեկան կենտրոններ), պրանայից (նուրբ էներգիա) և բինդուից (էության կաթիլներ):

Կունդալինին նկարագրվում է որպես ողնաշարի հիմքում փաթաթված։ Տեղակայման նկարագրությունը կարող է փոքր-ինչ տարբեր լինել՝ ուղիղ աղիքից մինչև պորտ[39] էջ 229–231։ Ասում են, որ Կունդալինին գտնվում է եռանկյունաձև սրբոսկրի մեջ՝ երեքուկես պարույրներով[40]։

Սվամի Վիվեկանանդան իր «Ռաջա Յոգա» գրքում համառոտ նկարագրում է Կունդալինին հետևյալ կերպ[41]`

Յոգիների համաձայն, ողնաշարում կան երկու նյարդային հոսանքներ, որոնք կոչվում են Պինգալա և Իդա, ինչպես նաև փող ուղի, որը կոչվում է Սուշումնա և անցնում ողնուղու միջով: Փող ուղու ստորին ծայրում գտնվում է այն, ինչ յոգիները կոչում են «Կունդալինիի Լոտոս»: Նրանք նկարագրում են այն եռանկյունաձև ձևով, որում կա ուժ, որը կոչվում է Կունդալինի՝ փաթթված: Երբ այդ Կունդալինին արթնանում է, այն փորձում է ուժով անցնել այս փող ուղու միջով, և երբ այն բարձրանում է քայլ առ քայլ, կարծես, միտքի շերտ առ շերտ բացվում է։ Երբ այն հասնում է ուղեղ, յոգին լիովին անջատվում է մարմնից և միտքից՝ հոգին գտնում է իրեն ազատ: Ձախը Իդան է, աջը՝ Պինգալան, և այդ փող ուղին, որը անցնում է ողնուղու կենտրոնով, Սուշումնան է: Ուղին փակ է ստորին ծայրում, մոտ այն, ինչ կոչվում է սակրալ հյուսակ։ Տարբեր հյուսակները, որոնք իրենց կենտրոնները ունեն ողնական ուղում, շատ լավ կարող են ներկայացնել յոգիների տարբեր «լոտոսները»[42]։

Երբ Կունդալինի Շակտին ընկալվում է որպես աստվածուհի, ապա, երբ այն բարձրանում է դեպի գլուխ, այն միավորվում է Գերագույն Էակի (Տեր Շիվա) հետ։ Այնուհետև ձգտողը կլանվում է խորը մեդիտացիայի և անսահման երանության մեջ։ Պարամահանսա Յոգանանդան իր «Աստված խոսում է Արջունայի հետ. Բհագավադ Գիտա» գրքում նշում է[43]՝

Խորը մեդիտացիայի մեջ գտնվող յոգիի հրամանով այս ստեղծագործական ուժը շրջվում է ներսի և հետ է հոսում դեպի իր աղբյուրը՝ հազարաթերթանի լոտոսում, բացահայտելով հոգու և հոգու աստվածային ուժերի և գիտակցության ներքին փայլուն աշխարհը: Յոգան այս ուժը, որը հոսում է coccyx-ից դեպի հոգի, անվանում է արթնացած կունդալինի:

Պարամահանսա Յոգանանդան նաև նշում է՝

Յոգին շրջում է բանականության, միտքի և կենսական ուժի որոնման լույսերը ներս՝ գաղտնի աստղային անցուղու միջով, կունդալինիի փաթթված ճանապարհով պոչուկային հյուսակում, և վերև՝ սակրալ, մեջքային և ավելի բարձր կրծքային, վիզային և մեդուլյար հյուսակների միջով, և հոգևոր աչքի միջով ճակատի կետում, որպեսզի վերջապես բացահայտի հոգու ներկայությունը ամենաբարձր կենտրոնում (Սահասրարա) ուղեղում[44]:

Կրիշնամաչարյան, որը հաճախ անվանում են «ժամանակակից յոգայի հայր», կունդալինին նկարագրել է տարբեր կերպ։ Նրա համար Կունդալինին վերելք ապրող էներգիա չէ. այն խցանում է, որը խանգարում է պրանա վայուին (շնչառությանը) մտնել սուսումնա և վերելք ապրել։ Այս մեկնաբանությունը մասամբ բխում է իր սեփական փորձից, մասամբ էլ՝ Վիշնուին երկրպագող տաճարային քահանաների երկու աղանդների ուսմունքներից[45]։

Արևմտյան նշանակություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սըր Ջոն Վուդրոֆը (1865–1936), որը հայտնի է նաև իր կեղծանվամբ՝ Արթուր Ավալոն, բրիտանացի արևելագետ էր, որի հրատարակված աշխատանքները խթանեցին հինդուիզմի փիլիսոփայության և յոգայի պրակտիկայի նկատմամբ լայնածավալ հետաքրքրությունը: Կալկաթայի Բարձրագույն դատարանի դատավոր ծառայելիս նա ուսումնասիրել է սանսկրիտերենը և հինդուիզմի փիլիսոփայությունը, մասնավորապես՝ հինդու տանտրային վերաբերող: Նա թարգմանել է բազմաթիվ բնօրինակ սանսկրիտական տեքստեր և դասախոսություններ է կարդացել հնդկական փիլիսոփայության ՝ յոգայի և տանտրայի մասին: Նրա «Օձի ուժը. տանտրիկ և շակտիկ յոգայի գաղտնիքները» գիրքը դարձել է Կունդալինի յոգայի պրակտիկայի բազմաթիվ ժամանակակից արևմտյան ադապտացիաների հիմնական աղբյուր: Այն ներկայացնում է երկու հիմնական արևելյան տեքստերի ակադեմիական և փիլիսոփայական առումով բարդ թարգմանություն և մեկնաբանություն՝ Տանտրիկ Պուրնանանդա Սվամիի (1526) կողմից գրված Շաչակրանիրուպանա (Վեց մարմնական կենտրոնների նկարագրություն և հետազոտություն) և Պադուկա-Պանկակա՝ Կալիչարանայի (Գուրուի հնգակի ոտնաթաթի) մեկնաբանության սանսկրիտերենից: Սանսկրիտերեն «Կունդալի Շակտի» տերմինը թարգմանվում է որպես «Օձի ուժ»։ Կունդալինին համարվում է անհատի ներսում մեդիտացիայի որոշակի տեխնիկաների միջոցով արտազատվող էներգիա։ Այն խորհրդանշորեն ներկայացված է որպես ողնաշարի հիմքում փաթաթված օձ[46]։

Երբ Վուդրոֆը հետագայում մեկնաբանեց իր աշխատանքի ընդունելությունը, նա պարզաբանեց իր նպատակը՝ «Ամբողջ աշխարհը (ես, իհարկե, խոսում եմ նման թեմաներով հետաքրքրվողների մասին) սկսում է խոսել Կունդալինի Շակտիի մասին»[47]: Նա իր մտադրությունը նկարագրեց հետևյալ կերպ. «Մենք, ովքեր օտարերկրացիներ ենք, պետք է մեզ դնենք հինդուի մաշկի մեջ և պետք է նայենք նրանց վարդապետությանն ու ծեսին նրանց աչքերով, այլ ոչ թե մեր սեփականով»[47]։

Կարլ Յունգ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կունդալինիի մասին արևմտյան իրազեկությունը ամրապնդվեց շվեյցարացի հոգեբույժ և հոգեվերլուծաբան Կարլ Յունգի (1875–1961) հետաքրքրության շնորհիվ[48]։

«Յունգի սեմինարը Կունդալինի յոգայի մասին, որը ներկայացվեց Ցյուրիխի Հոգեբանական ակումբում 1932-ին, լայնապես դիտարկվեց որպես կարեւոր նշանակություն ունեցող իրադարձություն Արեւելյան մտածողության և ներքին փորձառության խորհրդանշական վերափոխումների հոգեբանական ըմբռնման մեջ: Կունդալինի յոգան Յունգին ներկայացրեց բարձր գիտակցության զարգացման փուլերի մոդել, և նա մեկնաբանեց նրա խորհրդանիշները անհատականացման գործընթացի տեսանկյունից՝ զգայունությամբ դեպի նոր սերնդի հետաքրքրությունը այլընտրանքային կրոնների և հոգեբանական ուսումնասիրության նկատմամբ»:

[49] Յունգի «Կունդալինի յոգայի հոգեբանությունը» գրքի նախաբանում Սոնու Շամդասանին նշում է՝

Բազմաթիվ զեկույցներ կան Կունդալինիի ամբողջական փորձառությունների մասին, որոնք գագաթնակետն են հասցնում գիտակցության գերբնական մարմնից դուրս վիճակով: Իրականում շատ մարդիկ այս փորձառությունը համարում են լուսավորության դեպի գերագույն ուղի: Հիմնական դրույթը խրախուսելն է Կունդալինի էներգիայի հոսքը ողնաշարով վերև և դեպի գլխի գագաթը՝ թագավորի չակրան՝ այսպիսով ձեր գիտակցությունը նախագծելով տիեզերքի բարձր երկնային չափումներ: Արդյունքը գիտակցության աննկարագրելի ընդարձակումն է հոգևոր տիրույթներ՝ գերազանցելով ձևն ու մտքը:

[50]էջ xviii-xix

Ավելի վերջին տեսակետներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամերիկացի գրող Ուիլյամ Բուլմանը 1969 թվականին սկսեց անցկացնել արտամարմնային փորձառությունների միջազգային հետազոտություն՝ մարմնից դուրս ապրելու փորձառությունների մասին տեղեկություններ հավաքելու համար՝ մարմնից դուրս ապրելու ժամանակ սովորաբար տեղի ունեցող ախտանիշների՝ ձայների, թրթռումների և այլ երևույթների մասին տեղեկություններ հավաքելու համար։ Նրա հիմնական հետաքրքրությունն էր համեմատել արդյունքները յոգիների, ինչպիսին է Գոպի Կրիշնան, կողմից արված զեկույցների հետ, որոնք նմանատիպ երևույթներ, ինչպիսին է «թրթռացող վիճակը», անվանել են իրենց կունդալինիի հետ կապված հոգևոր փորձառության բաղադրիչներ։ Նա բացատրում է[51]՝

Բազմաթիվ զեկույցներ կան Կունդալինիի ամբողջական փորձառությունների մասին, որոնք գագաթնակետն են հասցնում գիտակցության գերբնական մարմնից դուրս վիճակով: Իրականում շատ մարդիկ այս փորձառությունը համարում են լուսավորության դեպի գերագույն ուղի: Հիմնական դրույթը խրախուսելն է Կունդալինի էներգիայի հոսքը ողնաշարով վերև և դեպի գլխի գագաթը՝ թագավորի չակրան՝ այսպիսով ձեր գիտակցությունը նախագծելով տիեզերքի բարձր երկնային չափումներ: Արդյունքը գիտակցության աննկարագրելի ընդարձակումն է հոգևոր տիրույթներ՝ գերազանցելով ձևն ու մտքը[52]։

Շրի Աուրոբինդոն Կունդալինիի վերաբերյալ մեկ այլ խոշոր գիտական հեղինակություն էր՝ Վուդրոֆի տեսակետին զուգահեռ, բայց մի փոքր այլ տեսանկյունից. սա ըստ Մերի Սքոթի, ով ինքը Կունդալինիի և դրա ֆիզիկական հիմքերի վերջին ժամանակների գիտնական է և Թեոսոֆիական ընկերության նախկին անդամ[53]:

Հոգեբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Կարլ Յունգի՝ «Կունդալինիի հասկացությունը մեզ համար ունի միայն մեկ կիրառություն՝ նկարագրելու մեր սեփական փորձը ենթագիտակցության հետ»[54]։ Յունգը Կունդալինիի համակարգը օգտագործել է խորհրդանշականորեն՝ որպես գիտակցական և ենթագիտակցական գործընթացների միջև դինամիկ շարժը հասկանալու միջոց[55]։

Շամդասանիի խոսքերով՝ Յունգը պնդում էր, որ Կունդալինի յոգայի խորհրդանշականությունը ենթադրում է, որ հիվանդների կողմից երբեմն ներկայացված տարօրինակ ախտանիշաբանությունը իրականում Կունդալինիի արթնացման արդյունք է։ Նա պնդում էր, որ նման խորհրդանշականության իմացությունը հնարավորություն է տալիս շատ բաներ, որոնք այլապես կդիտվեին որպես հիվանդության գործընթացի անիմաստ ենթամթերքներ, ընկալել որպես իմաստալից խորհրդանշական գործընթացներ, և բացատրում էր ախտանիշների հաճախ յուրահատուկ ֆիզիկական տեղայնացումները[56]։

Արևելյան հոգևոր պրակտիկաների ժողովրդականացումը կապված է Արևմուտքում հոգեբանական խնդիրների հետ: Հոգեբուժական գրականությունը նշում է, որ «1960-ական թվականներից սկսած արևելյան հոգևոր պրակտիկաների ներհոսքից և մեդիտացիայի աճող ժողովրդականությունից ի վեր շատ մարդիկ տարբեր հոգեբանական դժվարություններ են ունեցել՝ կամ ինտենսիվ հոգևոր պրակտիկայով զբաղվելիս, կամ ինքնաբուխ»[57]: Ինտենսիվ հոգևոր պրակտիկայի հետ կապված հոգեբանական դժվարությունների շարքում մենք գտնում ենք «Կունդալինիի զարթոնքը», «բարդ ֆիզիո-հոգեբանական հոգևոր փոխակերպման գործընթաց, որը նկարագրված է յոգական ավանդույթում»[57]: Տրանսպերսոնալ հոգեբանության և մահվան մոտիկության ուսումնասիրությունների ոլորտների հետազոտողները նկարագրել են Կունդալինիի հասկացության հետ կապված զգայական, շարժիչ, մտավոր և աֆեկտիվ ախտանիշների բարդ օրինաչափություն, որը երբեմն կոչվում է Կունդալինիի համախտանիշ[58][59][60]:

Հոգեբույժները, ովքեր ծանոթ չեն մշակույթին, կարող են Կունդալինիի զարթոնքի հետ կապված հոգևոր արտակարգ իրավիճակների տարբերակումը դիտարկել որպես սուր փսիխոտիկ դրվագ: Որոշակի յոգական պրակտիկաների ժամանակ P300 ամպլիտուդների աճի կենսաբանական փոփոխությունները կարող են հանգեցնել սուր փսիխոզի: Յոգական տեխնիկաների կենսաբանական փոփոխությունները կարող են օգտագործվել մարդկանց նման ռեակցիաներից զգուշացնելու համար[61]:

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Frawley, David (2009 թ․ փետրվար). Inner Tantric Yoga: Working with the Universal Shakti: Secrets of Mantras, Deities and Meditation. Lotus Press. էջեր 163–164. ISBN 978-0-940676-50-3.
  2. ↑ Dyczkowski, Mark S. G. (1989). The Canon of the Saivagama and the Kubjika Tantras of the Western Kaula Tradition. Motilal Banarsidass. էջեր 60, 89.
  3. ↑ Mallinson, James. "Śāktism and Haṭhayoga." In: Goddess Traditions in Tantric Hinduism: History, Practice and Doctrine, edited by Bjarne Wernicke-Olesen London: Routledge, 2016. pp. 109–140.
  4. 1 2 «Spotlight on Kundalini Yoga». Yoga Journal. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
  5. ↑ Swami Sivananda Radha, 2004, pp. 13, 15.
  6. ↑ Sharma, M.; Dhankar, M.; Kumar, D. (2022). «Awakening of Kundalini Chakras Presenting as Psychosis—A Case Report». Indian Journal of Psychological Medicine. 44 (5): 526–528. doi:10.1177/02537176221082936. PMC 9460011. PMID 36157024.
  7. ↑ Dale, Cyndi (2011). Kundalini: Divine Energy, Divine Life (1st ed.). Woodbury, Minnesota: Llewellyn Publications. ISBN 978-0-7387-2863-6.
  8. ↑ White, David Gordon (2004). Kiss of the Yogini: "Tantric Sex" in its South Asian Contexts (Paperback ed.). The University of Chicago Press. էջ 230. ISBN 978-0-226-89483-6.
  9. ↑ Saivism, Kashmir Saivism (1990). Vac: The Concept of the Word in Selected Hindu Tantras. Sri Satguru Publications. էջեր 124–136. ISBN 978-1-4384-1532-1.
  10. ↑ Morrison, Diana (1977). A Glossary of Sanskrit from the Spiritual Tradition of India. Nilgiri Press. էջ 5. ISBN 978-0-915132-11-9.
  11. ↑ Wallis, Christopher, Recognition Sutras: Illuminating a 1,000-Year-Old Spiritual Masterpiece, Mattamayura Press, 6 Oct 2017, Introduction.
  12. ↑ Flood (1996), p. 99.
  13. ↑ White, David Gordon (1998). The Alchemical Body: Siddha Traditions in Medieval India. University of Chicago Press. էջեր 219–220.
  14. ↑ Dyczkowski, Mark S. G. (1989). The Canon of the Saivagama and the Kubjika Tantras of the Western Kaula Tradition. Motilal Banarsidass. էջեր 60, 89.
  15. ↑ White, David Gordon (1998). The Alchemical Body: Siddha Traditions in Medieval India. University of Chicago Press. էջեր 219–220.
  16. ↑ Flood, Gavin (2006). The Tantric Body: The Secret Tradition of Hindu Religion. I.B. Tauris. էջեր 160–161.
  17. ↑ Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ «Flood2» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  18. ↑ Dasa, Purnaprajna, ed. (2013 թ․ հունիսի 18). Narada Pancaratra full in 2 parts: Srila Vyasadeva. Vol. 2: Third, Fourth, and Fifth Ratras. Translated by Das, Bhumipati. Internet Archive.
  19. ↑ Williams, W. F. (2000). «Kundalini». Encyclopedia of Pseudoscience: From Alien Abductions to Zone Therapy. Routledge. էջ 211. ISBN 978-1-135-95522-9.
  20. ↑ Saraswati, Swami Satyananda (1984). Kundalini Tantra (2nd ed.). Munger, Bihar, India: Bihar School of Yoga. էջեր 34–36. ISBN 978-8185787152.
  21. ↑ Saraswati, Sri Swami Sivananda (2010). Kundalini Yoga (14th ed.). Himalayas, India: The Divine Life Trust Society. էջ 27. ISBN 978-81-7052-052-8.
  22. ↑ Muktananda, Swami (1978). Play of Consciousness. Siddha Yoga Publications. ISBN 0-911307-81-8.
  23. ↑ Eastman, David T. (1985 թ․ սեպտեմբեր). «Kundalini Demystified». Yoga Journal: 37–43.
  24. ↑ Eastman, David T. (1985 թ․ սեպտեմբեր). «Kundalini Demystified». Yoga Journal: 37–43.
  25. ↑ Krishna, Gopti (1995). Kundalini Questions and Answers (Smashwords ed.). The Institute for Consciousness Studies. էջեր 6–8. ISBN 978-0-9938316-6-9.
  26. ↑ Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ «Krishna» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  27. ↑ Campbell, Joseph (2011). A Joseph Campbell Companion: Reflections on the Art of Living. San Anselmo, California: Joseph Campbell Foundation. էջ 117. ISBN 978-1-61178-006-2.
  28. ↑ Mallinson, James; Singleton, Mark (2017). Roots of Yoga. Penguin Books. էջեր 32, 180–181. ISBN 978-0-241-25304-5. OCLC 928480104.
  29. ↑ White, David Gordon (2012). Yoga in Practice. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. էջեր 2, 268–270. ISBN 978-0-691-14085-8.
  30. ↑ Mallinson, James (2007). The Khecarividya of Adinatha: A Critical Edition and Annotated Translation of an Early Text of Hathayoga. London: Routledge. էջ 29. ISBN 978-0-415-39115-3.
  31. ↑ Baba, Meher (1958). Beams from Meher Baba on the Spiritual Panorama (PDF). San Francisco: Sufism Reoriented. էջեր 13–14. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2021-03-04-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 14-ին.
  32. ↑ Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ «Baba» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  33. ↑ Jhawar, Shiv (2004). Building a Noble World.
  34. ↑ Eastman, David T. (1985 թ․ սեպտեմբեր). «Kundalini Demystified». Yoga Journal: 37–43.
  35. ↑ Maheshwarananda, Paramhans Swami (2004). The Hidden Power in Humans: Chakras and Kundalini. Ibera Verlag. էջեր 47–48. ISBN 978-3-85052-197-0.
  36. ↑ Eastman, David T. (1985 թ․ սեպտեմբեր). «Kundalini Demystified». Yoga Journal: 37–43.
  37. ↑ Scotton, Bruce W. (1999). Textbook of Transpersonal Psychiatry and Psychology. New York: Basic Books. էջ 261. ISBN 978-0-465-09530-8.
  38. ↑ Swami Satyananda Saraswati. Kundalini Tantra. Bihar School of Yoga, 2006. 978-8185787152
  39. ↑ White, David Gordon (2004). Kiss of the Yogini: "Tantric Sex" in its South Asian Contexts (Paperback ed.). The University of Chicago Press. էջ 230. ISBN 978-0-226-89483-6.
  40. ↑ Nirmala Devi Srivastava (1997). Meta Modern Era (3rd ed.). Vishwa Nirmala Dharma. էջեր 233–248. ISBN 9788186650059.
  41. ↑ Vivekananda, Swami (1995). Raja Yoga: Conquering the Internal Nature. Calcutta: Advaita Ashrama. էջեր 48–49. ISBN 978-8185301167.
  42. ↑ Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ «Vivek» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  43. ↑ Yogananda, Paramahansa (1995). The Bhagavad Gita: God Talks with Arjuna: Royal Science of God Realization: the Immortal Dialogue Between Soul and Spirit: a New Translation and Commentary (1st ed.). Los Angeles: Self Realization Fellowship. էջ 18. ISBN 978-0-87612-030-9.
  44. ↑ Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ «Yogananda» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  45. ↑ Atkinson, Simon (2022). Krishnamacharya on Kundalini : the origins and coherence of his position. Bristol: Equinox. էջեր 31–57. ISBN 9781800501522.
  46. ↑ Taylor, Kathleen (2001). Sir John Woodroffe, Tantra and Bengal: 'An Indian Soul in a European Body?'. Routledge. ISBN 978-0700713455.
  47. 1 2 Woodroffe, John (1950). The Serpent Power (PDF) (4th ed.). Madras: Ganesh & Co.
  48. ↑ Jung, Carl Gustav (1996). The Psychology of Kundalini Yoga: Notes of the Seminar Given in 1932 by C.G. Jung. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. էջ xvi. ISBN 978-0-691-02127-0.
  49. ↑ Nichol, Davi (1999). Psychoanalytic Books. {{cite journal}}: Missing or empty |title= (օգնություն)
  50. ↑ Jung, Carl Gustav (1996). The Psychology of Kundalini Yoga: Notes of the Seminar Given in 1932 by C.G. Jung. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. էջ xvi. ISBN 978-0-691-02127-0.
  51. ↑ Buhlman, William (2011). The Secret of the Soul: Using Out-of-Body Experiences to Understand Our True Nature (1st ed.). San Francisco: HarperCollins. էջ 191. ISBN 978-0-06-196808-2.
  52. ↑ Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ «Buhlman» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  53. ↑ Scott, Mary (1983). Kundalini in the Physical World. London: Routledge & Kegan Paul. էջեր 259–263. ISBN 978-0-7100-9417-9.
  54. ↑ Hayman, Ronald (2001). A Life of Jung. New York: W. W. Norton. էջ 304. ISBN 978-0-393-32322-1. «the concept of Kundalini has for us only one use ...»
  55. ↑ Shamdasani, Sonu (2012). The Psychology of Kundalini Yoga: Notes of the Seminar Given in 1932 by C.G. Jung (New ed.). Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-2191-4.
  56. ↑ Shamdasani, Sonu (2012). The Psychology of Kundalini Yoga: Notes of the Seminar Given in 1932 by C.G. Jung (New ed.). Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-2191-4.
  57. 1 2 Turner, R. P.; Lukoff, D.; Barnhouse, R. T.; Lu, F. G. (1995 թ․ հուլիս). «Religious or spiritual problem. A culturally sensitive diagnostic category in the DSM-IV». The Journal of Nervous and Mental Disease. 183 (7): 435–444. doi:10.1097/00005053-199507000-00003. ISSN 0022-3018. PMID 7623015.
  58. ↑ Scotton, Bruce W. (1999). Textbook of Transpersonal Psychiatry and Psychology. New York: Basic Books. էջ 261. ISBN 978-0-465-09530-8.
  59. ↑ Kason, Yvonne (2008). Farther Shores: Exploring How Near-Death, Kundalini and Mystical Experiences Can Transform Ordinary Lives (Revised ed.). Bloomington, New York: Author's Choice Press. ISBN 978-0-595-53396-1.
  60. ↑ Greyson, Bruce (1993). «Near-death experiences and the physio-kundalini syndrome». Journal of Religion & Health. 32 (4): 277–290. doi:10.1007/BF00990954. PMID 24271550. S2CID 1892471.
  61. ↑ Bharadwaj, Balaji (2012). «Proof-of-concept studies in Yoga and mental health». International Journal of Yoga. 5 (1): 74. doi:10.4103/0973-6131.91719. PMC 3276938. PMID 22346071.

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Կունդալինի&oldid=10839082» էջից