Կոշկակապեր

Shoe component
Ենթադաս	lacing, shoe component, cord
Մասն է	կոշիկ
Կատարող	S M Shahbaj

Կոշկակապեր, կոչվում են նաև կոշկաքուղեր կամ կոշկաթելեր, կոշիկները, երկարաճիտ կոշիկները և այլ տեսակի ոտնամանները ամրացնելու համար օգտագործվող հարմարանք։ Դրանք սովորաբար բաղկացած են երկու լարերից կամ թելերից՝ մեկական յուրաքանչյուր կոշիկի համար, որոնք երկու ծայրերում ավարտվում են կոշտ մասերով, որոնք կոչվում են էգլետներ։ Յուրաքանչյուր կոշկակապ սովորաբար անցնում է կոշիկի երկու կեղմերում գտնվող մի շարք անցքերի, օղակների, հանգույցների կամ կեռիկների միջով։ Կոշկակապերը թուլացնելը թույլ է տալիս, որ կոշիկը բավական լայն բացվի, որպեսզի ոտքը հնարավոր լինի մտցնել կամ հանել։ Կոշկակապերը ձգելը և ծայրերը կապելը ամուր պահում է ոտքը կոշիկի ներսում։ Կոշկակապերը կարելի է կապել տարբեր ձևերով, իսկ ամենատարածվածը պարզ աղեղնաձև հանգույցն է։

Կոշկակապի կառուցվածք

Ավանդական կոշկակապերը պատրատվում էին կաշվից, բամբակից, ջութից, կանեփից կամ այլ նյութերից, որոնք օգտագործվում էին նաև պարանների արտադրության մեջ։ Ժամանակակից կոշկակապերը հաճախ ներառում են տարբեր սինթետիկ թելեր, որոնք սովորաբար ավելի սահուն են և այդ պատճառով ավելի հեշտ են արձակվում, քան ավանդական թելերից պատրաստված կոշկակապերը։ Մյուս կողմից, հարթ սինթետիկ կոշկակապերը սովորաբար ունեն ավելի քիչ կոպիտ տեսք, ավելի քիչ են մաշվում շփումից և ավելի քիչ են ենթակա խոնավությունից առաջացող փտմանը։ Կոշկակապերը կարող են ծածկվել հատուկ շերտով՝ թե՛ գործարանում, թե՛ հետագայում կիրառվող միջոցներով, որպեսզի ավելացվի շփումը և օգնեն, որ դրանք կապած մնան։ Հատուկ թելեր, օրինակ՝ կրակակայուն նոմեքս, օգտագործվում են հրշեջների անվտանգության կոշիկներում։

Կոշկակապի յուրաքանչյուր ծայրում գտնվող կոշտ հատվածը, որը կանխում է թելի արձակվելը և միաժամանակ հեշտացնում է կոշկակապը բռնելն ու անցկացնելը անցքերին, կոչվում է էգլետ, որին երբեմն նաև գրում են որպես էիգլետ։

Կոշկակապերը, որոնց հատակը հարթ է, սովորաբար ավելի հեշտ է բռնել և ավելի ամուր են կապվում, քան օղակաձև հատակ ունեցողները, քանի որ ավելի մեծ մակերեսն ապահովում է ավելի լավ շփում^[1]։ Շատ լայն հարթ կոշկակապերը հաճախ կոչվում են «հաստ կոշկակապեր»։ Կաշվե կոշկակապերը, որոնց հատակը քառակուսի է և որոնք շատ տարածված են նավակային կոշիկների վրա, հայտնի են նրանով, որ հեշտությամբ արձակվում են։

Էլաստիկացված

Կան նաև տարբեր տեսակի էլաստիկացված կոշկակապեր։ Էլաստիկ կոշկակապերը ոչ միայն ավելի հարմարավետ են դարձնում կոշիկի կապը, այլ նաև թույլ են տալիս կոշիկը հագնել և հանել առանց կապելու կամ արձակելու, ինչը նրանց դարձնում է ժողովրդական ընտրություն երեխաների, տարեցների և մարզիկների համար։ Ավանդական «էլաստիկ» կոշկակապերը տեսքով նույնն են, ինչ սովորական կոշկակապերը, և կարելի է դրանք պարզապես կապել ու արձակել ինչպես սովորաբար։ Դրանք կարող են նաև ունենալ մշտական կցիչ, որպեսզի հնարավոր լինի անտեսանելի ամրացնել։ «Խճճված» կոշկակապերը ունեն մի շարք «լայն» հատվածներ, որոնք սահմանափակում են անցումը անցքերով։ Դրանք կարող են օգտագործվել ամբողջ կոշիկի կապի տարածքում լարվածությունը կարգավորելու համար։ Այս կոշկակապերը կարելի է կապել կամ թողնել ծայրերը ազատ։ «Պտտվող» կոշկակապերը նման են սեղմված էլաստիկ հելիքսի, որոնք կարելի է պարզապես ձգել առանց հանգույցի անհրաժեշտության։

Կոշկակապերի ամրացման համակարգեր

Բազմաթիվ համակարգեր են մշակվել, որպեսզի կանխեն կոշկակապերի արձակվելը, հաճախ՝ մարզական մարզումների և մրցումների ժամանակ, երբ արձակված կամ խրված կոշկակապերը կարող են վտանգ ներկայացնել։ Մեխանիզմները ներառում են ամրացնող կամ փակող սարքեր, էլաստիկ կոշկակապեր կամ կոշկակապի ներսում տեղադրված ընդլայնվող հանգույցներ^[2]։

Կոշկակապերի կապում

Երբ կոշկակապը ամրացվում է հանգույցով, թելը ճզմվում կամ սեղմվում է։ Հիմնականում հենց սա է կանխում, որ կոշկակապը արձակվի։ Իրականում, հանգույցի ներսում թելը ավելի նեղ է, քան ազատ ծայրը, և ազատ ծայրը չի կարող ինքն իրեն փոքրանալ և անցնել հանգույցի միջով։ Ընդհանրապես, հարթ խողովակաձև կոշկակապը ավելի հեշտ է մնալ կապած, քան կլոր կոշկակապը միջուկով, քանի որ հարթ թելը հանգույցի ներսում ավելի լավ է ճզմվում։ Ավելին, մեծ մասը կոշկակապերի, հատկապես բոթասների կոշկակապերի, կլոր են և ունեն բամբակի թելերով միջուկ։ Դրանց ամուր մնալու համար միջուկը պետք է լինի փափուկ և ճկուն։ Կոշկակապերի արձակվելու երկրորդական գործոնն է հանգույցի սլանալը, որը տեղի է ունենում շփման պակասի պատճառով։ Բամբակե կոշկակապերը ունեն կոպիտ մակերես և ավելի վստահելի հանգույց են ապահովում, համեմատած պոլիեսթերի հետ (որը ամենատարածված թելն է կոշկակապերի մեջ)։ Բացի այդ, կոշկակապը կարող է լինել հարթ կամ կոպիտ մակերեսով, ինչը նույնպես ազդում է աշխատանքի արդյունավետության վրա։ Կայունության բարձրացման համար կիրառվում են ավարտող գործընթացներ, ինչպես խոնավացումն ու սիլիկոնային բուժումները, որոնք ավելացնում են շփումը և կանխում հանգույցի քանդվելը։ Այս գործոնները կարևոր են հեծանվավազքի կամ բոթասների կոշկակապերի նախագծման և արտադրության ժամանակ։

Պարզ աղեղնաձև հանգույց

Կոշկակապերը սովորաբար կապվում են կոշիկի վերևում՝ օգտագործելով պարզ աղեղնաձև հանգույց։ Բացի կոշիկը ամրացնելուց, սա նաև կարճացնում է թելի բացված երկարությունը ձգելուց հետո։ Պարզ աղեղնաձև հանգույցը կազմված է երկու կիսահանգույցից, որոնք կապված են մեկը մյուսի վրա, իսկ երկրորդ կիսահանգույցը պտտված է, որպեսզի հնարավոր լինի արագ արձակել։ Հակակրանքի դեպքում, հանգույցը հեշտությամբ թուլացվում է՝ ձգելով մեկ կամ երկու ազատ ծայրը։

Երբ կապում են կիսահանգույցները, աջ վերին վրայով ձախ կիսահանգույցը, որին հաջորդում է ձախ վերին վրայով աջ կիսահանգույցը (կամ հակառակ հերթականությամբ), ստեղծում է քառակուսի հանգույց, որը բավականին արդյունավետ հանգույց է կոշկակապերը կապելու համար։ Այնուամենայնիվ, երկու հաջորդական աջ վերին վրայով ձախ կիսահանգույցների (կամ երկու հաջորդական ձախ վերին վրայով աջ կիսահանգույցների) կապումը ստեղծում է հայտնի granny հանգույցը, որը շատ ավելի քիչ ամուր է^[3]։ Ամենից շատ մարդիկ, ովքեր այն օգտագործում են, հաճախ ստիպված են կրկին կապել իրենց կոշկակապերը^[4]։

Եթե աղեղները խաչաձև են՝ ձախից աջ, հանգույցը, հավանաբար, քառակուսի է։ Եթե աղեղները երկարությամբ են՝ կրունկից մինչև մատներ, հանգույցը, հավանաբար, granny է։

Այլ ավելի ամուր հանգույցներ

Կան մի շարք ավելի ամուր այլընտրանքներ սովորական կոշկակապի աղեղնաձև հանգույցին, որոնց անուններն են՝ Turquoise Turtle Shoelace Knot, կամ Shoemaker's Knot, Better Bow Shoelace Knot, Surgeon's Shoelace Knot, և Ian's Secure Shoelace Knot^[5], կամ երկկողմանի հաստ հանգույց։ Մեկ նման հանգույցը 1999 թվականին արտոնագրվել է՝ «Կոշկակապերի կապման համակարգ» անվանմամբ^[6]։ Սրանք բոլորը նույն գաղափարի տարբերակներ են՝ կապի վերին հատվածը երկու անգամ պտտացնել մեկի փոխարեն, ինչը հանգեցնում է գրեթե նույն տեսքի ավարտված աղեղնաձև հանգույցի, բայց թելերը պտտված են երկու անգամ միջնամասի շուրջ։ Այս կրկնակի պտույտը կոշկակապերը ավելի ամուր պահում է կապած, միևնույն ժամանակ թույլ տալով դրանք արձակել՝ սեղմելով ազատ ծայրը(երը) մի փոքր ուժեղ։ Հնարավոր է ամենապարզը, ինչպես նաև կանոնավոր և բավականին արդյունավետ, այն է, որ սովորական աղեղնաձև հանգույցը կապելուց հետո, ազատ ծայրը(երից) մեկը կապել կիսահանգույցով հարակից աղեղնաձևի շուրջ՝ մոտ հանգույցին։ Այն արձակվում է մյուս (կիսահանգույցի մեջ չմտած) ազատ ծայրը ձգելով։

Երկարություն

Կոշկակապի ճիշտ երկարությունը, որը համապատասխանում է կոշիկին, տարբեր է կախված օգտագործվող կապման տեսակից և կոշկակապի տեսակից։ Այնուամենայնիվ, որպես մոտավոր ուղեցույց կարելի է օգտագործել հետևյալ ցուցիչը^[7]։

Անցքերի քանակը	Երկարություն (սմ)
2	45
3	65
4	75–85
5	85–90
6	100
7	110
8	120
9
10	130
11
12	150
13
14	180
15
16	200

Կոշիկի կապում

Կոշիկի կապման մեթոդներ

Սա այն գործընթացն է, երբ կոշիկի շնորները անցկացվում են անցքերով, աչքերով, ցիկլերով կամ ճարմանդներով, որպեսզի կոշիկի կողմերը միավորվեն՝ օգտագործելով բազմաթիվ տարածված կապման մեթոդներ^[8]։ Իրականում, վեց զույգ անցքեր ունեցող կոշիկը կարելի է կապել գրեթե երկու տրիլիոն տարբեր ձևերով^[9]։

Հաճախակի օգտագործվող կոշիկի կապման ձևեր

Ուղիղ գծային կապում

Ուղիղ գծային կապումը արտաքինից դիտելիս երևում է հորիզոնական և զուգահեռ։ Դասական կոշիկները սովորաբար պահանջում են ուղիղ գծային կապում՝ պահպանելու իրենց մաքուր և խնամված տեսքը^[10]։ Սա հատկապես ճիշտ է դասական կոշիկների համար, որոնք օգտագործում են փակ կապման համակարգ, օրինակ՝ Օքսֆորդներ, քանի որ խաչաձև կապման կենտրոնական անցումները չեն թույլ տալիս, որ կոշիկի կողմերը միանան միջնամասում։

Խաչաձև կապում

Ամենատարածված կապման մեթոդը^[11], որը կոչվում է խաչաձև կապում, նաև ամենաամուր և ամենաարդյունավետ մեթոդներից մեկն է^[12]։ Այնուամենայնիվ, այն սովորաբար օգտագործվում է ավելի առօրյա կոշիկների համար, օրինակ՝ սպորտային կոշիկների և բոթասների մեջ։ Դերբի կոշիկները կարելի է կապել թե՛ ուղիղ գծային կապումով, թե՛ խաչաձև կապումով^[13]։

Սարդոստայնի նման կապում

Սարդոստայնի նման կապով կոշիկները, օրինակ՝ Ջամփ բոթասները, օգտագործվել են պարաշյուտիստների կողմից որպես լրացուցիչ աջակցության միջոց գոտկատեղի համար^[14]^[15]^[16]^[17]։

Այլ կոշիկների կապման մեթոդներ

Շատ կոշիկների կապման մեթոդներ մշակվել են հատուկ գործառնական առավելություններով, օրինակ՝ ավելի արագ կամ հեշտ ամրացնելու և ազատելու, ավելի խիստ ամրացնելու, ավելի հարմարավետ լինելու, ավելի շատ կամ քիչ շնորակ օգտագործելու, չափսը հարմարեցնելու, սահունությունը կանխարգելելու և որոշակի կոշիկների տեսակներին հարմարեցնելու նպատակով։ Մեկ նման մեթոդ, որը 2003 թվականին արտոնագրված է որպես «երկակի հելիքսի կոշիկի կապման գործընթաց», անցնում է երկակի հելիքսի պտույտով և ապահովում է նվազագույն քորոց և ավելի արագ ու հեշտ ամրացում և ազատում^[18]։ Մեկ այլ մեթոդ, որը կոչվում է «ռինլերս ինստանտ լեյսափ», օգտագործում է լրացուցիչ պարագաներ՝ կոշիկը անմիջապես ամրացնելու և ազատելու համար^[19]։

Շատ այլ կապման մեթոդներ ստեղծվել են բացառապես արտաքին տեսքի համար, հաճախ գործառնականության հաշվին։ Առաջնային հանրաճանաչ զարդարական մեթոդներից մեկը՝ շախմատի տախտակի նման կապում, շատ դժվար է ամրացնել կամ ազատել առանց նախշը վնասելու։ Շախմատի տախտակի նման կապում ունեցող կոշիկները, որպես կանոն, վերաբերվում են որպես լուրվող կոշիկներ։

ՊատմությունըԿոշիկի կապման մեթոդներ

Կոշիկների պատմությունը պարզելը որքան դժվար է, նույնքան դժվար է նաև շնորակների ճշգրիտ պատմությունը որոշելը։ Հնագիտական տվյալները կոշիկների վերաբերյալ հազվադեպ են, քանի որ կոշիկները սովորաբար պատրաստվել են նյութերից, որոնք հեշտությամբ քայքայվում էին։ Հայկական Արենի 1 կոշիկը, որը թվագրվում է մոտ 3500 թ. մ.թ.ա., պարզ կաշվե կոշիկ է, որի կաշվե «շնորակները» անցնում են կաշվից կտրած անցքերով՝ «աչքերով»։ Մ.թ.ա. մոտ 3300 թվականին ապրած Էցի Սառցե մարդու կրած ավելի բարդ կոշիկները կապված էին լորենիի կեղևի լարից պատրաստված «կոշիկի կապիչներով»։ Հռոմեական բարձր դասի կաշվե կոշիկի մեծ մասը կապված էր լայն ժապավեններով, որոնք ամրացված էին առջևի մասում կեռիկների կամ օղակների մեջ, ապա դեկորատիվ հանգույցներով։

Ինչ վերաբերում է կոշիկի կապիչներին այն իմաստով, որով մենք դրանք ճանաչում ենք ժամանակակից ժամանակներում, Լոնդոնի թանգարանը փաստաթղթավորել է միջնադարյան կոշիկի օրինակներ՝ թվագրվող դեռևս 12-րդ դարով, որոնք հստակ ցույց են տալիս, որ կապիչներն անցնում են կոշիկի առջևի կամ կողքի մի շարք կեռիկների կամ օղերի միջով և կապվում են հանգույցով, այլ ոչ թե ազատ կախված^[20]։ Իրոք, Տաճարական ասպետների կանոնագիրքն արգելում էր կոշիկի կապիչներ կրելը որպես «զզվելի և հեթանոսական» ունայնություն^[21]։

Կոշիկի կապիչների յուրաքանչյուր ծայրին մետաղական կամ այլ կոշտ ծայրերի՝ անկյունակների տեղադրումը՝ մաշվելը կանխելու համար, արտոնագրվել և տարածվել է Հարվի Քենեդիի կողմից Մեծ Բրիտանիայում 1790 թվականին։

Առասպելներ

Տարածված առասպելն ասում է, որ Բրիտանիայի համար կռվող Գուրխա զինվորները սողում էին գետնի վրայով՝ շոշափելով իրենց հանդիպած զինվորների կապիչները։ Բրիտանացի զինվորները օգտագործում էին ուղիղ կամ ձողաձև կապանքներ, մինչդեռ ճապոնական զորքերը՝ խաչաձև նախշերով։ Հետևաբար, խաչաձև կապանքները կարող էին նշանակել կյանքի և մահվան միջև տարբերություն։ Այսպիսով, բրիտանական զորքերի համար ընդգծվեց ճիշտ կապելու կարևորությունը։ Անկախ նրանից, թե ճիշտ է, թե ոչ, կա մի պատմություն գուրխա զինվորների մասին, որոնք ստուգում էին մթության մեջ հանդիպող զինվորների կոշիկներն ու կապանքները՝ պարզելու համար, թե արդյոք նրանք ընկեր են, թե թշնամի^[22]։

ԿՀՎ կոշիկի կապիչների կոդը

ԿՀՎ-ն կապելու տարբեր տեսակներ էր օգտագործում որպես այլ գործակալների հետ հաղորդակցության միջոց^[23]^[24]։

Կոշիկի կապիչների պարագաներ

Կան կոշիկի կապիչների բազմաթիվ աքսեսուարներ: Կան կեռիկներ, որոնք օգնում են կոշիկի կապիչները ամուր կապել: Դրանք հատկապես օգտակար են չմուշկների համար, որտեղ ամուր կապելը կարևոր է: Կոշիկի կապիչները պաշտպանում են կապիչները, հատկապես ըմբշամարտում: Կոշիկի կապիչների կախազարդերը դեկորատիվ են, ինչպես նաև գունավոր կոշիկի կապիչները: Որոշ ժանյակներ գունավորվում են թանկարժեք ներկանյութերով, մյուսները, ավելի «անձնական» գույներով, նկարվում են մշտական մարկերներով: Որոշ հագուստի կանոններ (հատկապես ավագ դպրոցներում) հատուկ բացառում են գունավոր ժանյակներն ու կախազարդերը: Ժանյակավոր կողպեքները կապիչները միասին են պահում, վերացնելով կապելու անհրաժեշտությունը: Կան կոշիկի կապիչների պիտակներ, որոնք երբեմն կոչվում են դյուբրե, որոնք ունեն երկու անցք կամ ճեղք, որոնց միջով անցնում է կոշիկի կապիչը: Դրանք կրում են կոշիկի կապիչի մատներին ամենամոտ հատվածում, այլ կերպ ասած՝ վերջին ժանյակի վրա, որպեսզի պիտակի վրա պատկերը կամ գրությունը տեսանելի լինի (ինչպես երևում է աջ կողմում):

Մագնիսական կոշիկի փակիչները ադապտիվ հագուստի աքսեսուարների տեսակ են, որոնք կարող են ամրացվել կոշիկին և օգտագործվել այն ամրացնելու կամ թուլացնելու համար՝ առանց կրողի կողմից կապիչները կապելու կամ արձակելու անհրաժեշտության։

Պատկերասրահ

Կոշիկի կապիչներ վաճառքի համար Ավենյու Ռոուդում, Բանգալորում
Կոշիկի կապիչներ տարբեր գույներով
Կապոցների տեսականի
Բրազիլացի զինվորներ՝ սարդոստայնով պատված կոշիկների կապիչներով՝ կանաչ պարակորդից

Ծանոթագրություններ

↑ Crowther, Ken. «It's not the knot». New Scientist. Reed Business Information. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 15-ին.
↑ Werd, Matthew B.; Knight, E. Leslie; Langer, Paul R. (2017-05-27). Athletic Footwear and Orthoses in Sports Medicine (անգլերեն). Springer. ISBN 978-3-319-52136-7.
↑ Ashley, Clifford W. (1944). The Ashley Book of Knots. Doubleday. էջ 75. ISBN 0-385-04025-3.
↑ «The 'Granny Knot'». Ian's Shoelace Site. Վերցված է 2016-06-13-ին.
↑ «Ian's Secure Shoelace Knot». Ian's Shoelace Site.
↑ «Shoelace tying system». Free Patents Online. Վերցված է 2010-06-11-ին.
↑ Royal Laces.
↑ Fieggen, Ian W., 47 Different Ways To Lace Shoes, Ian's Shoelace Site, Վերցված է 2016-06-13-ին
↑ Fieggen, Ian W., 2 Trillion Lacing Methods?, Ian's Shoelace Site, Վերցված է 2006-09-25-ին
↑ «How To Lace Formal Dress Shoes | ShoeTree Project». ShoeTree Project (ամերիկյան անգլերեն). 2018-02-05. Վերցված է 2018-05-28-ին.
↑ «How to Lace Sneaker Creatively? Use These 24 Cool Ways!». Clarco. 2021 թ․ հուլիսի 15. Վերցված է 2021-07-15-ին.
↑ Polster, Burkard (2002), «Mathematics: What is the best way to lace your shoes?», Nature, 420 (6915): 476, doi:10.1038/420476a, PMID 12466832, S2CID 52871921
↑ «Ways To Lace Shoes – The Derby Shoe — Gentleman's Gazette». www.gentlemansgazette.com (ամերիկյան անգլերեն). 2015 թ․ մայիսի 6. Վերցված է 2018-05-28-ին.
↑ Reglamento de Uniformes y Divisas del Ejercito y Fuerza Aerea Mexicanos EDICIONES ATENEO 1970
↑ «Flickr - Photo Sharing!». flickr.com. 2010 թ․ հունվարի 15. Վերցված է 2015-09-03-ին.
↑ «FICHA TECNICA». 3dediana.com.mx. Վերցված է 2015-09-03-ին.
↑ «DOF - Diario Oficial de la Federación». dof.gob.mx. Վերցված է 2015-09-03-ին.
↑ «Double helix shoe lacing process». Free Patents Online. 2003 թ․ փետրվարի 4. Վերցված է 2010-06-11-ին.
↑ «Rinlers Instant Lace Up». Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-22-ին.
↑ Grew, F.; de Neegaard, M. (2006). Shoes and Pattens – Medieval Finds from Excavations in London. The Boydell Press. ISBN 1-84383-238-0.
↑ Jones, Dan (2017). The Templars: The Rise and Spectacular Fall of God's Holy Warriors. Viking. ISBN 978-0525428305.
↑ Fox, Larry (Lew) (2005-09-01), Sleep Johny Sleep at Cassino, WW2 People's War, Monte Cassino, Italy: BBC, A5458656, Վերցված է 2012-03-31-ին
↑ «Recognition Signals» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2021-06-08-ին.
↑ McCarthy, Patrick (2016 թ․ դեկտեմբերի 14). «Covert Communication: The CIA Shoelace Code». RECOIL OFFGRID.

Արտաքին հղումներ

Ian's Shoelace Site — Extensive discussion of ways to lace shoes and tie knots in shoelaces
Shoelace Length Calculator at Ian's Shoelace Site
Tying instructions, with images
wikiHow on How to Lace Shoes
Study Explains Why Shoelaces Come Untied
How to Clean White laces
CIA Shoelace codes
CIA Lacing
Cold War-Era Spy Shoelace Signaling
CIA Spy Techniques: The Shoelace Code and Other Secret Spy Techniques

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կոշկակապեր» հոդվածին։

[1] Crowther, Ken. «It's not the knot». New Scientist. Reed Business Information. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 15-ին.

[2] Werd, Matthew B.; Knight, E. Leslie; Langer, Paul R. (2017-05-27). Athletic Footwear and Orthoses in Sports Medicine (անգլերեն). Springer. ISBN 978-3-319-52136-7.

[3] Ashley, Clifford W. (1944). The Ashley Book of Knots. Doubleday. էջ 75. ISBN 0-385-04025-3.

[4] «The 'Granny Knot'». Ian's Shoelace Site. Վերցված է 2016-06-13-ին.

[5] «Ian's Secure Shoelace Knot». Ian's Shoelace Site.

[Shoelace_knot_patent-6] «Shoelace tying system». Free Patents Online. Վերցված է 2010-06-11-ին.

[7] Royal Laces.

[Ian's_shoe_lacing_methods-8] Fieggen, Ian W., 47 Different Ways To Lace Shoes, Ian's Shoelace Site, Վերցված է 2016-06-13-ին

[Ian's_shoe_lacing_mathematics-9] Fieggen, Ian W., 2 Trillion Lacing Methods?, Ian's Shoelace Site, Վերցված է 2006-09-25-ին

[10] «How To Lace Formal Dress Shoes | ShoeTree Project». ShoeTree Project (ամերիկյան անգլերեն). 2018-02-05. Վերցված է 2018-05-28-ին.

[11] «How to Lace Sneaker Creatively? Use These 24 Cool Ways!». Clarco. 2021 թ․ հուլիսի 15. Վերցված է 2021-07-15-ին.

[Nature-12] Polster, Burkard (2002), «Mathematics: What is the best way to lace your shoes?», Nature, 420 (6915): 476, doi:10.1038/420476a, PMID 12466832, S2CID 52871921

[13] «Ways To Lace Shoes – The Derby Shoe — Gentleman's Gazette». www.gentlemansgazette.com (ամերիկյան անգլերեն). 2015 թ․ մայիսի 6. Վերցված է 2018-05-28-ին.

[14] Reglamento de Uniformes y Divisas del Ejercito y Fuerza Aerea Mexicanos EDICIONES ATENEO 1970

[flickr-15] «Flickr - Photo Sharing!». flickr.com. 2010 թ․ հունվարի 15. Վերցված է 2015-09-03-ին.

[3dediana-16] «FICHA TECNICA». 3dediana.com.mx. Վերցված է 2015-09-03-ին.

[dof-17] «DOF - Diario Oficial de la Federación». dof.gob.mx. Վերցված է 2015-09-03-ին.

[18] «Double helix shoe lacing process». Free Patents Online. 2003 թ․ փետրվարի 4. Վերցված է 2010-06-11-ին.

[19] «Rinlers Instant Lace Up». Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-22-ին.

[Shoes_and_Pattens-20] Grew, F.; de Neegaard, M. (2006). Shoes and Pattens – Medieval Finds from Excavations in London. The Boydell Press. ISBN 1-84383-238-0.

[21] Jones, Dan (2017). The Templars: The Rise and Spectacular Fall of God's Holy Warriors. Viking. ISBN 978-0525428305.

[22] Fox, Larry (Lew) (2005-09-01), Sleep Johny Sleep at Cassino, WW2 People's War, Monte Cassino, Italy: BBC, A5458656, Վերցված է 2012-03-31-ին

[23] «Recognition Signals» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2021-06-08-ին.

[24] McCarthy, Patrick (2016 թ․ դեկտեմբերի 14). «Covert Communication: The CIA Shoelace Code». RECOIL OFFGRID.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]