Կոնփեյտո
| Ենթակատեգորիա | Nanbangashi, շաքարային կոնֆետ  | |
|---|---|---|
| Կոչվել է ի պատիվ | comfit | |
| Ծագման երկիր | Ճապոնիա | |
| Նյութ | շաքար | |
Կոնփեյտոն (japonais|konpeitō ou kompeitō|金平糖/金米糖/金餅糖) ճապոնական փոքրիկ, փշոտ գնդիկի տեսքով կոնֆետ է, որը պատրաստված է ներկված և մեղմ բուրումնավետ շաքարից։
Ստուգաբանություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Kompeitō անունը ծագում է պորտուգալերեն confeito բառից[1], որը նշանակում է քաղցրավենիք։ Ճապոներենում դրա սովորական գրառումը ավանդաբար օգտագործում է 金平糖 նշանները, որոնք բառացիորեն կարող են թարգմանվել որպես «ոսկե հարթ շաքար»։ Սակայն, այս հիերոգլիֆները ընտրվել են հիմնականում որպես պորտուգալական տերմինի հնչյունային համապատասխանություն (Ateji)։ Նույնը վերաբերում է այլ տարբերակներին, ինչպիսիք են 金米糖 («ոսկե բրինձ-շաքար») և 金餅糖 («ոսկե մոչի-շաքար»)։
Հակառակը վերաբերում է 糖花 («շաքարե ծաղիկ») տարբերակին, որը Jukujikun օրինակ է, այս դեպքում նշանակությունը համապատասխանում է արտահայտությանը, սակայն հնչյունաբանական կապ չկա, և դրա համար ընտրվել է Kompeitō ընթերցումը[1]։
Ժամանակակից օգտագործման մեջ Kompeitō-ն երբեմն գրվում է նաև մաքուր ֆոնետիկ կերպով Katakana コンペイトー կամ Hiragana こんぺいとう գրությամբ[2]։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]«Կոնփեյտո» (Konpeitō) բառը փոխառվել է պորտուգալական confeito տերմինից (որը կապված է իտալական confetto բառի հետ) և նշանակում է շաքարապատ կոնֆետ։ Այսպիսի կոնֆետները Ճապոնիա են ներմուծվել 15-16-րդ դարերում եվրոպացի վաճառականների կողմից, հավանաբար առաջին անգամ՝ 1549 թվականին, այն ժամանակ, երբ Սուրբ Ֆրանցիսկոս Խավիերը (San Francesco Saverio) ժամանեց Կագոշիմա։ Այդ ժամանակ Ճապոնիայում դեռևս շաքարի վերամշակման տեխնոլոգիա գոյություն չուներ[3][4]։
1569 թվականին պորտուգալացի միսիոներ Լուիս Ֆրոիշը (Luís Fróis) նվիրեց Կոնփեյտոյի շշով մի նվեր Օդա Նոբունագային (Oda Nobunaga), որպեսզի ստանա քրիստոնեության տարածման թույլտվություն[5]։
Արտադրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կոնփեյտոն սովորաբար ունի 5-ից 10 մմ (0.20-ից 0.39 դյույմ) տրամագիծ և արտադրվում է՝ շաքարային օշարակը բազմակի շերտերով պատելով միջուկի վրա, որը կազմված է կոշտ շաքարի հատիկից։ Սկզբում որպես միջուկ օգտագործվում էր կակաչի սերմը։ Արտադրության գործընթացը որոշ չափով նման է dragée կոնֆետների պատրաստման մեթոդին, սակայն Կոնփեյտոն ստեղծվում է շաքարային օշարակով պատման և դանդաղ պտտվող, տաքացվող, գոնգի ձև ունեցող մեծ անոթի (dora, 銅鑼) ներսում մշակման միջոցով։
Շարունակական պտտման, տաքացման և օշարակի ավելացման շնորհիվ միջուկային շաքարի հատիկները մի քանի օրվա ընթացքում մեծանում են և պատվում փոքրիկ ուռուցիկ կետերով։ Կոնփեյտոյի պատրաստումը սովորաբար տևում է 7-ից 13 օր, և դրանք մինչև այսօր պատրաստվում են վարպետների կողմից[6]։
Օգտագործում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Շաքար զինվորների համար
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Սկզբում կայսերական բանակը զինվորներին ապահովում էր չորացրած արիշտայով, որի մեջ ավելացվում էր բրնձի շաքար, որպեսզի նրանք ավելի արագ վերականգնեին իրենց էներգիան: Սակայն ժամանակի ընթացքում քաղցր արիշտան փոխարինվեց կոնֆետներով։ Սկզբում դրանք պարզապես սպիտակ էին, բայց Սիբիր ուղարկված զինվորներին դա դուր չեկավ, քանի որ սպիտակ գնդիկները հիշեցնում էին սառույց։ Այդ պատճառով բանակը սկսեց օգտագործել հստակորեն սահմանված հինգ գույներով կոնֆետներ՝ դեղին, կապույտ, մանուշակագույն, վարդագույն և կանաչ։ Գույները հետագայում փոփոխվեցին, և այժմ ճապոնական ռազմական շտապ օգնության փաթեթները ներառում են նաև Կոնփեյտո (konpeitó) կոնֆետների պահածո: Ըստ նախարարության հրամանագրի, յուրաքանչյուր 150 գրամանոց ռազմական կոնֆետների փաթեթում պետք է լինի 8 սպիտակ, 3 կարմիր, 2 դեղին և 2 կանաչ կոնֆետ։
Շաքարի փոխարինող
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Այս կոնֆետների հիմնական բաղադրիչը բյուրեղային շաքարն է։ Այդ պատճառով որոշ բիզնեսներ օգտագործում են Կոնփեյտոն որպես հետաքրքիր շաքարի փոխարինող և մատուցում այն ըմպելիքների, առավել հաճախ՝ թեյի հետ։
Նվերներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ավելի վաղ ավանդույթ էր տարբեր կոնֆետներ բերել որպես հիկիմոնո (հատուկ տեսակի նվեր, որը բաժանվում էր տոնակատարությունների ժամանակ) կայսերական ընտանիքին։ 19-րդ դարի վերջից Կոնփեյտոն սկսեց ներառվել դասական կոնֆետների շարքում։
Ժամանակի ընթացքում դրանք դարձան համընդհանուր նվեր՝ հարմար տարբեր հանդիսավոր առիթների համար, և այսօր Կոնփեյտոն նվիրում են հարսանիքների, երեխայի ծնունդի ժամանակ, ինչպես նաև կրոնական արարողությունների ընթացքում՝ որպես աղոթքի նվեր։
Մանկական երգեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կոնփեյտոն հաճախ հայտնվում է որպես թեմա մանկական հաշվարկային երգերում։ Դրանց մեջ մեծ դեր են խաղում կոնֆետների վառ գույներն ու ձևերը։
Այլ կիրառություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ճապոնիայի Պաշտպանության նախարարության արտակարգ սննդի պահպանման պահածոները և Ճապոնիայի ցամաքային ինքնապաշտպանության ուժերի մարտական ռացիոնների պահածոները, հացիքամ կոշտ բիսկվիթների և այլ սննդամթերքի հետ միասին, պարունակում են Կոնփեյտո (Konpeito) կոնֆետներ։ Այս կոնֆետները ոչ միայն ավելացնում են անհրաժեշտ կալորիաները ֆիզիկական ակտիվության համար, այլ նաև խթանում են թքարտադրությունը, ինչը հեշտացնում է չոր հաց ուտելը։ Պաշտպանության նախարարության չափանիշների համաձայն՝ «յուրաքանչյուր սպիտակ արտակարգ ռացիոնային փաթեթ պետք է պարունակի 150 գ փոքր չոր հաց, ինչպես նաև 8 սպիտակ, 3 կարմիր, 2 դեղին, 2 կանաչ կոնֆետ՝ ընդհանուր առմամբ 15 գ կամ ավելի քաշով»: Կարծում են, որ «գունավոր և հաճելի» Կոնփեյտոն նաև կօգնի նվազեցնել աղետների ժամանակ առաջացող սթրեսը[7]։
Կոնփեյտոն հաճախ օգտագործվում է տոնակատարությունների՝ օրինակ՝ ամուսնության և երեխայի ծննդի առիթով, և ներկայացվում է բարդ ձևավորումներով կոնֆետների արկղերում, որոնք կոչվում են բոնբոնիեր (ボンボニエール)՝ ֆրանսերեն bonbonnière բառից, որը նշանակում է «կոնֆետների արկղ»[8]։ Այն նաև տրվում է նվեր՝ տաճարներում և սրբավայրերում աղոթքների համար։ Բոնբոնիեր նվիրելու ավանդույթը սկիզբ է առել 1889 թվականին՝ Մեյձիի սահմանադրության հռչակման արարողության ժամանակ, և այնուհետև համարվել է բարի բախտի խորհրդանիշ։ Ճապոնիայի կայսերական ընտանիքը 130 տարուց ավելի օգտագործում է այս Onshino Konpeitō կոնֆետները որպես պաշտոնական «Բարի գալուստ» նվեր[9][10][11]։
Ժողովրդական մշակույթում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]«Սեն և Չիհիրոյի խորհրդավոր արկածները» անիմեում[12](Le Voyage de Chihiro), կերպար Լինը (Կաղապար:Japonais) փոքրիկ, գունավոր աստղանման կոնֆետներ է տալիս Susuwatari կոչվող սև արարածներին, որոնք շատ նման են Կոնփեյտո կոնֆետներին[13]։
Վիդեոխաղերում՝
- Super Mario Galaxy և Super Mario Galaxy 2 խաղերում Մարիոն հավաքում է աստղային բեկորներ, որոնք ոգեշնչված են Կոնփեյտո կոնֆետներից։ Super Mario Galaxy-ի պատմության գրքում նշվում է, որ այս բեկորները ունեն մեղրի նման քաղցր համ։
- Super Mario Odyssey-ում Լուսնի աշխարհի մանուշակագույն մետաղադրամները նույնպես ձևով հիշեցնում են Կոնփեյտո։
- Dragon Quest խաղաշարի որոշ տարբերակներում հայտնվում է Slurperstar անունով հրեշը, որը ճապոներենում կոչվում է Konpeitō։ Այս կերպարը աստղի տեսք ունի և սիրում է քաղցրավենիք[14]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 «金平糖[[Category:Articles containing Japanese-language text]] [[Կատեգորիա:Լեզուների կաղապարներ|Կոնփեյտո]]». 世界大百科事典 第２版 bei kotobank.jp (ճապոներեն). Վերցված է 2012-10-26-ին.
{{cite web}}: URL–wikilink conflict (օգնություն); line feed character in|title=at position 113 (օգնություն); line feed character in|website=at position 121 (օգնություն) - ↑ «金米糖・金平糖[[Category:Articles containing Japanese-language text]] [[Կատեգորիա:Լեզուների կաղապարներ|Կոնփեյտո]]». 大辞林 第三版 bei kotobank.jp (ճապոներեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-28-ին. Վերցված է 2012-10-26-ին.
{{cite web}}: URL–wikilink conflict (օգնություն); Unknown parameter|archiv-bot=ignored (օգնություն); line feed character in|title=at position 117 (օգնություն); line feed character in|website=at position 117 (օգնություն) - ↑ Shozo Ishizaka; Y. Kato; R. Takaki (1987). Science on form: proceedings of the First International Symposium (PDF). էջ 4. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016-03-04-ին. Վերցված է 2017-02-05-ին. «This candy was brought to Japan for the first time by a Portuguese missionary, Luis Frois, in 1569. It was among some presents to Nobunaga, the ruler of Japan of that time. The sugar candy was kept in a bottle of glass, and was called "confeitos" in Portuguese.»
- ↑ Dorothy Blair (1973). A history of glass in Japan. Corning Museum of Glass. էջ 159. «The Jesuit Father Luis Frois is said to have presented to Oda Nobunaga candles and a glass flask filled with kompeito (a kind of sugar candy); and to Ashikaga Yoshiaki, silk and a glass vessel with a broken handle.»
- ↑ «..まずは、チャイコフスキーの「くるみ割り人形」から「金平糖の精の踊り」。», Shūkan Asahi, vol. 106, էջ 125, 2001
- ↑ 金平糖の作り方, Ebisudo-Seika
- ↑ «Original PDF». doi.org. Վերցված է 2025-02-15-ին.
- ↑ Fischer, Felice (1991). «Japanese Buddhist Art». Philadelphia Museum of Art Bulletin. 87 (369): 1. doi:10.2307/3795444. ISSN 0031-7314.
- ↑ «（皇室トリビア）引き出物の菓子器ボンボニエールの世界». Արխիվացված է օրիգինալից 2022-07-04-ին. Վերցված է 2019-12-13-ին.
- ↑ «幸せを贈る"ボンボニエール"とは？ 皇室ゆかりの菓子器として、引き出物やお祝いに人気». 2024 թ․ հունվարի 4.
- ↑ «皇室の菓子器「ボンボニエール」｜農畜産業振興機構». 農畜産業振興機構 (ճապոներեն). Վերցված է 2022-01-26-ին.
- ↑ «Being Spirited Away». Spirited Away. 2008. doi:10.5040/9781838713249.ch-001.
- ↑ Beekman, Bibi (2020-11-02). The Conservation of 38 Mesolithic Birch Bark Rolls from Star Carr. Routledge. էջեր 191–197. ISBN 978-0-429-34225-7.
- ↑ Gascon, Alain (2005-05-01). «Djibouti: Singapour sur mer Rouge Un confetti d'Empire futur dragon africain». Outre-Terre. n o 11 (2): 451–466. doi:10.3917/oute.011.0451. ISSN 1636-3671.