Կոնստանտին Վոլկով

Կոնստանտին Վոլկով;
Մահացել է	1945
Քաղաքացիություն	ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն	հետախույզ

Կոնստանտին Վոլկով (ռուս.՝ Константин Волков, - 1945), խորհրդային հետախույզ, ՆԿՎԴ-ի գործակալ Թուրքիայում։ Անհետացել է Միացյալ Թագավորություն մեկնելու ցանկություն հայտնելուց հետո, երբ Ստամբուլում բրիտանական գլխավոր հյուպատոսությանն ասել է, որ կնշի երեք բարձրաստիճան կրկնակի գործակալների, ովքեր աշխատում էին Լոնդոնում խորհրդային հետախուզության ծառայության համար: Այդ գործակալներից մեկը Կիմ Ֆիլբին էր, ով ռուսներին հուշում էր, թե ինչ են ծրագրում Վոլկովն ու նրա կինը: Ֆիլբիից երեք շաբաթ պահանջվեց ժամանելու համար, ինչը բավական ժամանակ էր, որպեսզի խորհրդային անվտանգության գործակալները գտնեն զույգին և հետ տանեն Մոսկվա:

Հաղորդվում է, որ զույգին վերջին անգամ տեսել են Ստամբուլում Մոսկվա մեկնող ինքնաթիռ նստելիս: Ստամբուլում բրիտանական հյուպատոսությունը Ֆիլբիի պահվածքը որակել է որպես հանցավոր անփութություն։ Այնուամենայնիվ, խորհրդային հետախույզը կարողացավ փարատել իր մասին կասկածները՝ համոզիչ կերպով պնդելով, որ ինքը մեղավոր չի եղել իր հետաձգված ճանապարհորդության մեջ։

Անհաջող փախուստ

1945 թվականի օգոստոսի վերջին Ստամբուլում Խորհրդային Միության փոխհյուպատոս Կոնստանտին Վոլկովը նամակ է ուղարկել Ստամբուլում Մեծ Բրիտանիայի գլխավոր հյուպատոսության փոխհյուպատոս Չանթրի Համիլթոն Փեյջին՝ հրատապ հանդիպում խնդրելով։ Փեյջը որոշել է, որ նամակը «կատակ» է և անտեսել է այն: Մի քանի օր անց՝ սեպտեմբերի 4-ին, Վոլկովը կնոջ՝ Զոյայի ուղեկցությամբ, անձամբ եկել և խնդրել է հանդիպում Փեյջի հետ^[1]։ Փեյջը ռուսերեն չէր խոսում, և այդ պատճառով նա բերեց հյուպատոսության առաջին քարտուղար Ջոն Լի Ռիդին՝ Վոլկովի թարգմանիչը լինելու համար։

Ես ծառայում էի Թուրքիայում մեր դեսպանատանը 1945 թվականին... Մի առավոտ այս ռուսը մտնում է ընդունարան, շատ նյարդայնացած տեսքով և խնդրում է տեսնել գլխավոր հյուպատոսի պաշտոնակատար Չանթրի Փեյջին։ Ռուսը՝ Կոնստանտին Վոլկով, Փեյջի գործընկերը խորհրդային դեսպանատանը։ Ես հանձնել էի ռուսաց լեզվի քննությունները, ընդունվել աշխատանքի որպես թարգմանիչ։ Այսպես թե այնպես, պարզվեց, որ Վոլկովն իրականում ՆԿՎԴ սպա է, և նա որոշել է փախչել։ Նա ասում էր, որ ուզում է իր և կնոջ համար Կիպրոսի անցաթուղթ և 27500 ֆունտ ստեռլինգ: Դրա դիմաց նա առաջարկում էր Մեծ Բրիտանիայում աշխատող երեք խորհրդային գործակալների իրական անունները։ Նա ասում էր, որ նրանցից երկուսն աշխատում են ԱԳՆ-ում, մեկը Լոնդոնի հակահետախուզական կազմակերպության ղեկավարն է

- Ջոն Լի Ռիդ^[2]

Պահանջներ

Մասնավորապես, Վոլկովը պատրաստ էր բացահայտել 314 խորհրդային գործակալների Թուրքիայում և 250 խորհրդային գործակալների Մեծ Բրիտանիայում՝ 27500 ֆունտ ստեռլինգ (մոտավորապես 1 միլիոն ֆունտ ստերլինգ 2023 թվականին)^[3] և քաղաքական ապաստան տրամադրելու խոստման դիմաց։ Նա նաև ասաց, որ գիտի երկու բրիտանացի դիվանագետների (հետագայում պարզվեց, որ Գայ Բյորջեսը և Դոնալդ Մաքլինն են) արտաքին գործերի նախարարությունում և բրիտանական գաղտնի հետախուզական ծառայության (SIS) հակահետախուզության վարչության MI6-ի բարձրաստիճան սպայի անունը (հետագայում բացահայտվել է, որ դա Կիմ Ֆիլբին է), ով լրտեսել է ԽՍՀՄ-ի համար^[4]:

Դավաճանություն

Վոլկովը պատասխան է պահանջել երեք շաբաթվա ընթացքում։ Բայց նա պնդել է, որ իր խնդրանքը չպետք է հեռագրով ուղարկվի Ստամբուլից, քանի որ Խորհրդային Միությունը կարդում էր բրիտանական գաղտնագրման համակարգի տեղեկատվությունը: Փոխարենը, դիվանագիտական սուրհանդակով ուղարկված լուրը մեկ շաբաթվա ընթացքում հասավ Լոնդոնի ՀՔԾ ղեկավար սըր Ստյուարտ Մենզիեսին^[4]։

Վոլկովին հանձնել են ռուսական բաժնի ղեկավար Կիմ Ֆիլբիին։ Ֆիլբին վտանգ էր տեսնում իր համար և այդ մասին հայտնեց իր խորհրդային ղեկավարներին: Այնուհետև նա երեք շաբաթով հետաձգեց իր թռիչքը դեպի Ստամբուլ՝ հայտնվելով ՀՔԾ-ի և արտաքին գործերի նախարարության միջև միջգերատեսչական բյուրոկրատիայի մեջ: Այս ուշացումը բավական ժամանակ տվեց խորհրդային հակահետախուզության սպաներին, որպեսզի առաջինը հասնեն նախ Ստամբուլ և ապա Վոլկովին^[5]:

Անհետացում

Այն երեք շաբաթվա ընթացքում, որ Ֆիլբիին պահանջվեց Թուրքիա հասնելու համար, Վոլկովն ու կինը անհետացան: Ըստ տեղեկությունների՝ նա վերադարձել է խորհրդային հյուպատոսություն, որտեղից արագ անհետացել է։ Վերջին անգամ նրան տեսել են վիրակապված, կնոջ հետ Մոսկվա մեկնող խորհրդային ինքնաթիռ նստելիս^[4]^[6]:

Հետևանքներ

Ֆիլբին խստորեն պաշտպանում էր իրեն հյուպատոսության պաշտոնյաների մեղադրանքներից, ըստ որոնց՝ նրա գործողությունները հանցավոր անգործություն էին: Ֆիլբին շտապել է նշել, որ իր 21-օրյա ուշացումը հիմնականում պայմանավորված էր Լոնդոնում առաքիչների դանդաղկոտությամբ: Երկրորդ՝ ՀՔԾ-ն և ԱԳՆ-ն չկարողացան պայմանավորվել, թե ով պետք է վերահսկեր դասալքությունները, քանի որ մոտեցումն իրականացվում էր դիվանագիտական ուղիներով: Երրորդ՝ պարզվել է, որ Ստամբուլում բրիտանական հյուպատոսության և Անկարայում բրիտանական դեսպանատան միջև հեռախոսագծերը գաղտնալսվել են խորհրդային հետախուզության կողմից, և այս ընթացքում եղել են զանգեր, որոնցում նշվել է Վոլկովի անունը։ Այս ապացույցը բավարար էր Ֆիլբիին՝ հերքելու, որ նա ձախողել է Վոլկովի հարցում^[5]:

Ֆիլբիի հանդեպ կասկածներ առաջացան: Վոլկովից վեց տարի անց նա ի վերջո հեռացվեց MI6-ից 1951 թվականին՝ մի շարք կասկածելի միջադեպերի պատճառով։ Միայն 1963 թվականին Ֆիլբիի ինքնությունը որպես խորհրդային գործակալ վերջնականապես հաստատվեց, երբ նա գնաց ԽՍՀՄ: Տարիներ անց, երբ ԽՍՀՄ-ում էր, Ֆիլբին խոստովանել է, որ Ստամբուլ մեկնելուց առաջ պատմել է Վոլկովի մասին իր ՆԿՎԴ-ի իր կոնտակտին։ Նա արհամարհանքով նկարագրել է Վոլկովին որպես «նողկալի գործ» և այդ միջադեպը անվանել ամենամեծ խոչընդոտը, որին նա երբևէ հանդիպել է որպես կրկնակի գործակալ^[7]:

Աղբյուրներ

Andrew Boyle, The Climate of Treason, pp. 269–70 Hutchinson 1979 0-09-139340-X
Kim Philby, My Silent War: The Autobiography of a Spy, Panther 1969 0-586-02860-9

Ծանոթագրություններ

↑ «Biography of Konstantin Volkov». Spartacus Educational.
↑ John Leigh Reed, interviewed by Phillip Knightley (July, 1988)
↑ «Inflation calculator». www.bankofengland.co.uk. Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
1 2 3 Philipps, Roland (2018). A Spy Named Orphan. The Enigma of Donald Maclean. էջ 165. ISBN 978-0-393-60857-1.
1 2 Whitehead, Tom (2015 թ․ հոկտեմբերի 22). «The Spy Files: How MI5 missed chance to expose Russian agent Kim Philby». Daily Telegraph.
↑ Wright, Peter; Greengrass, Paul (1987 թ․ մարտի 1). Spycatcher: The Candid Autobiography of a Senior Intelligence Officer. Dell. էջ 301. ISBN 9780440201328 – via Google Books.
↑ Knightley, Phillip (1988 թ․ մարտի 1). Philby: KGB Masterspy. Andre Deutsch. էջ 138. ISBN 9780233000480 – via Google Books.

Արտաքին հղումներ

[1] «Biography of Konstantin Volkov». Spartacus Educational.

[2] John Leigh Reed, interviewed by Phillip Knightley (July, 1988)

[3] «Inflation calculator». www.bankofengland.co.uk. Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 25-ին.

[Roland-4] 1 2 3 Philipps, Roland (2018). A Spy Named Orphan. The Enigma of Donald Maclean. էջ 165. ISBN 978-0-393-60857-1.

[Tel-5] 1 2 Whitehead, Tom (2015 թ․ հոկտեմբերի 22). «The Spy Files: How MI5 missed chance to expose Russian agent Kim Philby». Daily Telegraph.

[6] Wright, Peter; Greengrass, Paul (1987 թ․ մարտի 1). Spycatcher: The Candid Autobiography of a Senior Intelligence Officer. Dell. էջ 301. ISBN 9780440201328 – via Google Books.

[7] Knightley, Phillip (1988 թ․ մարտի 1). Philby: KGB Masterspy. Andre Deutsch. էջ 138. ISBN 9780233000480 – via Google Books.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]