Կոնստանտին Պյատս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կոնստանտին Պյատս
Konstantin Päts
Konstantin Päts.jpg
Ծնվել է 23 փետրվարի, 1874
Ծննդավայր Լիֆլյանդյան նահանգ
Մահացել է հունվարի 18, 1956(1956-01-18) (տարիքը 81)
Մահվան վայր Կալինինյան նահանգ
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
Flag of Estonia.svg Էստոնիա
Flag of the Soviet Union (1936–1955).svg ԽՍՀՄ
Կրոն Ուղղափառություն
Կրթություն Տարտուի համալսարան
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ, լրագրող և փաստաբան
Զբաղեցրած պաշտոններ Էստոնիայի Հանրապետության նախագահ, Minister of the Interior, Prime Minister of Estonia և State Elder
Քաղաքական կուսակցություն Farmers' Assemblies
Պարգևներ և
մրցանակներ
Սպիտակ Արծվի շքանշան Երեք աստղի շքանշան, 1-ին կարգ Q23301344? Order of the White Star, Collar Class Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ Ազատության խաչ Արծվի խաչի շքանշան Estonian Red Cross Order First Class Grand Cross of Dannebrog և Knight Grand Cross of the Order of Saints Maurice and Lazarus
Անդամություն Էստոնիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա
Konstantin Päts Վիքիպահեստում

Կոնստանտին Պյատս (էստ․՝ Konstantin Päts, 23 փետրվարի 1874, Լիֆլյանդյան նահանգ — 18 հունվարի 1956, Կալինինյան նահանգ), Էստոնիայի առաջին նախագահը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոնստանտին Պյատսը ծնվել է հողագործ Յակոբ Պյատսի (1848—1909) ընտանիքում։ Նա իր ընտանիքի երկրորդ երեխան էր։ Մայրը՝ Օլգա Տումանովան, ազգությամբ ռուս էր և որդեգրվել էր Վալկի քաղաքագլուխ Ռազումսկու կողմից։ Կոնստանտին Պյատսն ուղղփառ էր։ Լինելով ռուսական բանակի սպա՝ ստացել է սեփական կալվածք։

1898 թ. ավարտել է Յուրևի համալսարանի (այժմ՝ Տարտուի համալսարան) իրավաբանական ֆակուլտետնը։ Ծառայել է ռուսական բանակում։ Եղել է փաստաբան Յ. Պոսկիի օգնականը Ռևելում։ 1901 թ. Ռևելում հիմնում է «Տեատայա» («Լրաբեր») դեմոկրատական թերթը, հետագայում աշխատել է Տալլինի քաղաքապետարանում (1904—1905 թթ.` քաղաքային խորհրդական, 1905 թ.` քաղաքագլխի տեղակալ)։

Կոնստանտին Պյատսը մասնակցել է 1905 թ. հեղափոխությանը, 1906 թ-ից գտնվել է Շվեյցարիայում ու Ֆինլանդիայում, հեռակա դատապարտվել է մահապատժի։ 1909 թ. դտավճիռը չեղյալ է հայտարարվել, Պյատսը վերադարձել է Ռուսաստան, դատապարտվել մեկ տարվա ազատազրկման։ 1911-1916 թթ. Պյատսը եղել է «Տալլինա տեատյա» թերթի խմբագիրը։ 1916 զորակոչվել է բանակ, ծառայել է Ռևելի բերդում։

1918 թ. Կոնստանտին Պյատսը ձերբակալվել է գերմանական իշխանությունների կողմից և հուլիսից մինչև նոյեմբեր գտնվել է Լեհաստանում՝ համակենտրոնացման ճամբարում։ Հայրենիք վերադառնալուց քիչ ժամանակ անց դարձել է վարչապետ ու պաշտպանության նախարար։

1934 թ. մարտի 12-ին Յոհան Լայդոների հետ իրականացրել է պետական հեղաշրջում։ Ռազմական հեղաջրշման արդյունքում հաստատվեց ավտորիտար կառավարություն ու հայտարարվեց արտակարգ դրություն։ Պյատսը հայտարարվեց պետության պաշտպան (Riigihoidja)։ Քաղաքական բոլոր կուսակցություններն արգելվեցին, ներդրվեց մամուլի գրաքննություն։ 1938 թ. Կոնստանտին Պյատսն ընտրվեց Էստոնիայի Հանրապետության նախագահ։

Կոնստանտին Պյատսը իշխանությունը կորցրեց 1940 թ. հունիսին, երբ Էստոնիան միացվեց ԽՍՀՄ-ին։ Պյատսը ձերբակալվեց և ընտանիքի հետ Ուֆա աքսորվեց 1940 թ. հուլիսի վերջին՝ Էստոնիայի՝ ԽՍՀՄ-ին պաշտոնապես միացնելուց առաջ (Էստոնիան ԽՍՀՄ-ին միացվել է նույն թվականի օգոստոսի 6-ին)։ 1942 թ. առանց մեղադրանք ներկայացնելու Պյատսին տեղավորել են Կազանի հոգեբուժական հիվանդանոցում, որ միաժամանակ կալանավայր էր[1]։ Միայն 1952 թ. ներկայացվեց Կոնստանտին Պյատսի դատավճիռը. նա դատապարտվեց 25 տարվա ազատազրկման՝ ամբողջ գույքի բռնագանձմամբ։

Էստոնիայի Հանրապետության ղեկավարները երկրի անկախությա տարեդարձը տոնելիս, 24 փետրվարի, 1940 թ.: Ձախից աջ. գեներալ Յոհան Լայդոներ, Կոնստանտին Պյատս, վարչապետ Յուրի Ուլուոտս

Նամակներ բանտից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանտարկության տարիներին Կոնստանտին Պյատսը կորողացել է փոխանցել երեք նամակ, որոնք 1970-ական թթ. հայտնվոում են Արևմուտքում։ Առաջին նամակում նա ԽՍՀՄ-ին մեղադրում է Բալթիկայի անեքսիայի համար։ Երկրորդ նամակը խորհրդային իշխանությունների դեմ պայքարելու կոչ է ուղղված հայրենակիցներին։ Երրորդ նամակն ինքնակենսագրական է, դրանում Պյատսը պատմում է բանտում անցկացրած կյանքի մասին։

Էստոնիայի առաջին նախագահը մահացել է 1956 թ. հունվարի 18-ին Ռասաստանի Կալինինյան շրջանի Բուռաշևո գյուղի հոգեբուժական հիվանդանոցում։ 1990 թ. վրահուղարկավորվել է Տալլինի Մետսակալմիստու գերեզմանատանը։

Կոնստանտին Պյատսը բանտում

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Martti Turtola։ Presidentti Konstantin Päts. Viro ja Suomi eri teillä. (Մառտտի Տուրտոլա։ «Նախագահ Կոնստանտին Պյատսը. Էստոնիայի ուղիներն ու Ֆինլանդիան»). Otava, Helsinki 2002, ISBN 951-1-17681-1
  • Turtola, Martti։ Kenraali Johan Laidoner ja Viron tasavallan tuho 1939—1940. (Մարտտի Տուռտոլա։ «Գեներալ Լայդոներն ու Էստոնիայի Հանրապետությունը 1939—1940 թթ.»). Otava, Otavan kirjapaino oy 2008, ISBN 978-951-1-22737-3