Կյուրեղ-մեթոդիոսական եղբայրություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նիկոլայ Կոստոմարովի «Ոկրաինական ժողովրդի ծագումնաբանությունը» գրքի կազմը

Կյուրեղ-մեթոդիոսական եղբայրություն (ուկրաիներեն՝ Кири́ло-Мефо́діївськеще, նաև՝ Кирило-Мето́діївське[1][2][3][4][5], Україно-слов'янське товариство, Кирило-Мефодіївське братство) , ուկրաինական առաջին գաղտնի քաղաքական կազմակերպությունը: Ստեղծվել է ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ժամանակաշրջանում՝ 1845 թվականի վերջերին, Կիևում[6] և հենվել է ուկրաինական ազատագրական, ինքնավարական շարժման ավանդույթների վրա: Եղել է ուկրաինական հողի վրա ազգային շարժման վերելքի և համասլավոնական շարժման ակտիվացման դրսևորումներից մեկը, շարժումներ, որ սկիզբ էին առել ու ծավալվել «Ժողովուրդների գարուն» անվանումով հայտնի համաեվրոպական հեղափոխական ճգնաժամի հասունացման ժամանակաշրջանի ազատագրական գաղափարների ազդեցությամբ[6]:

Գաղտնի ընկերության անդամներ (ի դեպ, նրանք միմյանց «եղբայրիկ»՝ братчик էին անվանում) դարձել են Կիևի և Խարկովի համալսարանների սաներ, շրջանավարտներ ու աշխատակիցներ, որոնցից առաջատար դեր են խաղացել Ն.Կոստոմարովը, Տ. Շևչենկոն, Գ. Անդրուզսկին, Վ. Բելօզերսկին, Ն. Գուլակը, Պ. Կուլիշը: Ընկերության գոյության ժամանակամիջոցում նրա գաղափարախոսությունն էական փոփոխություններ է կրել. գաղտնի կազմակերպության ստեղծման հիմքը հանդիսացած սլավոնների միավորման խնդիր-գաղափարը հետագայում կոնկրետացել է երկու ուղղություններում՝ 1.սլավոնական ժողովուրդների իրավահավասար համագործակցություն և 2.Ուկրաինայի վերածնունդ[6]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաղտնի ընկերության նպատակներն էին՝ քրիստոնեական սկզբունքների և սլավոնաֆիլ հայացքների համաձայն ազատականացնել կայսերական Ռուսաստանի հասարակական-քաղաքական համակարգը, վերջ տալ ճորտատիրությանը, լայնորեն մատչելի դարձնել հանրային կրթությունը, ռուսական կայսրությունը վերածել սլավոնական ազատ ժողովուրդների դաշնության, որտեղ ռուսները պետք է լինեին մյուսներին հավասար, և ոչ թե տիրապետող ազգություն: Ըստ ընկերության անդամ Միխայլո Հրուշևսկու՝ պետք է ներմուծվեին նաև խոսքի, մտքի, կրոնի ազատության ազատական-ժողովրդավարական սկզբունքներ[7]:

Ընկերության ստեղծման գլխավոր նախաձեռնողը ռուս և ուկրաինացի անվանի պատմաբան Նիկոլայ Կոստոմարովն էր (1818-1885): Հենց նրա առաջարկությամբ էլ գաղտնի կազմակերպությունը անվանակոչվել էր ի պատիվ սլավոնական ազգերի սուրբ հերոսներ համարվող Կյուրեղի և Մեթոդիոսի, ովքեր տարածել էին քրիստոնեությունը և ստեղծել էին գիր, որը գործածում էին և ներկայումս էլ գործածում են սլավոնական մի շարք ժողովուրդներ:

1847 թվականի մարտի 3-ին Կիևի համալսարանի ուսանող Ա. Պետրովը իշխանություններին հայտնել է գաղտնի ընկերության մասին: Մարտ-ապրիլ ամիսներին ժանդարմները ջախջախել են կազմակերպությունը, անդամների մեծ մասին բանտերը նետել կամ աքսորել: Տարաս Շևչենկոյին ուղարկել են հարկադիր զինվորական ծառայության, Կոստոմարովին աքսորել են Սարատով:

Գրական, գիտական, դասախոսական աշխատանքի նրանք կարողացել են վերադառնալ 1850-ական թվականներին:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Зінченко Арсен (2016)։ Кирило-Методіївське братство 1918 – 1920 рр. в українському церковному рус։ Українознавство 
  2. Міяковський, В. 3 історії української книжки, II. Видавничі пляни Кирило-методіївського товариства / В. Міяковський // Книгар. - 1919. - № 28. - стлб. 1895-1902
  3. Величковська Юлія (2016)։ Антиколоніальні ідеї Кирило-Методіївського братсва։ Українознавство 
  4. Паламарчук Ніна (2016)։ Освітні ідеї православних братств та Кирило-Методіївського товариства (порівняльний аспект)։ Українознавство 
  5. Міяковський, В. 3 нових матеріялів до історії Кирило-методіївського братства
  6. 6,0 6,1 6,2 Р.Г. Симоненко {{{заглавие}}}. — Т. 4:Ка-Ком.
  7. Ukraine's Struggle for Self-Government - by Professor Michaelo Hrushevsky, The New York Times Magazine, February 17, 1918 (PDF)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]