Կլոր սեղան (Լեհաստան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Okrągły Stół Pałac Prezydencki w Warszawie 2019.jpg

«Կլոր սեղան» (լեհ.՝ Okrągły Stół), բանակցություններ Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետության իշխանությունների և ընդդիմադիր «Համերաշխություն» արհմիության միջև։ Տեղի են ունեցել Վարշավայում 1989 թվականի փետրվարի 6-ից ապրիլի 5-ը։ Ավարտվել են «Համերաշխության» ազատականացման և քաղաքական բարեփոխման համաձայնագրերով։ Կլոր սեղանի պայմանավորվածությունները, ի վերջո, հանգեցրին երկրում խորը քաղաքական և տնտեսական փոփոխությունների, Լեհական միավորված աշխատանքային կուսակցության ռեժիմի ապամոնտաժմանը, Լեհաստանի անցումը ժողովրդավարությանն ու շուկայական տնտեսությանը, Պոսպոլիտայի երրորդ խոսքի առաջացմանը։

Համատեքստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1988 թվականի գարնանը և ամռանը Լեհաստանը հեղեղեց գործադուլային հզոր ալիքը[1][2]։ Երկրում իրավիճակը փաստացի վերադարձավ 1980 թվականի ամռան իրավիճակին, սակայն Լեհական միավորված աշխատանքային կուսակցությունն արդեն չէր կարող հույսը դնել ԽՍՀՄ-ի աջակցության վրա։ ԼՄԱԿ-ի ղեկավարությունն ու կառավարությունը ստիպված են եղել բանակցությունների գնալ այդ պահին պաշտոնապես արգելված «Համերաշխության» հետ։

Կոմպրոմիսային կուրսի գլխավոր ղեկավար է դարձել ներքին գործերի նախարար, գեներալ Չեսլավ Կիշչակը, որը վերջերս ընդդիմության դեմ ռեպրեսիաների կազմակերպիչ էր[3]։ Թվացյալ պարադոքսը բացատրվում էր նրանով, որ պատժիչ ապարատի ղեկավարը մյուսներից լավ էր հասկանում ստեղծված իրավիճակում «Համերաշխության» ուժային ճնշման անհնարինությունը։ Այդ գիծը պաշտպանում էին ԼՄԱԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար Վոյցեխ Յարուզելսկին և ԼՄԱԿ Կենտկոմի քարտուղար Մեչիսլավ Ռակովսկին, ով շուտով գլխավորում էր Նախարարների խորհուրդը, Կառավարության և Համերաշխության միջև միջնորդներ են հանդես եկել կաթոլիկ եկեղեցու ներկայացուցիչները, առաջին հերթին՝ փոխանորդ եպիսկոպոս Ալոիզի Օրշուլիկը (1980-ականների սկզբին լեհ եպիսկոպոսի մամուլի գրասենյակի ղեկավարը)[4]։

Օգոստոսի վերջին կայացան անձնական հանդիպումներ Կիշչակի և Վալենսայի միջև։ Կառավարությունը ձգտում էր ամեն գնով խուսափել համընդհանուր գործադուլից։ «Համերաշխությունը» ձգտում էր օրինականացնել իր գործունեությունը։ 1988 թվականի սեպտեմբերին ապագա Կլոր սեղանի նախնական օրակարգը համաձայնեցվել էր Մագդալենքի գաղտնի բանակցություններում[5]։

1988 թվականի դեկտեմբերին-1989 թվականի հունվարին ԼՄԱԿ Կենտկոմի պլենումում պաշտոնից հանվեցին «կուսակցական բետոնի» առաջատար ներկայացուցիչները՝ նոմենկլատուրայի ստալինիստական թևը։ Իր հրաժարականի սպառնալիքի տակ գեներալ Յարուզելսկին, գեներալ Կիշչակը, վարչապետ Ռակովսկին և պաշտպանության նախարար գեներալ Սիվիցկին Կենտրոնական կոմիտեից հասել են «Համերաշխության» հետ բանակցելու պատժամիջոցների[6]։

Հիմնական մասնակիցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլոր սեղանի շուրջ պաշտոնական բանակցությունները տեղի են ունեցել Վարշավայում 1989 թվականի փետրվարի 6-ից ապրիլի 5-ը։ Խորհրդակցություններին մասնակցել է 58 մարդ (կոնֆիդենցիալ հանդիպումներին՝ 44)։ Ներկայացվեցին կառավարություն (ԼՄԱԿ, Արհմիությունների համապետական համաձայնագիր, փոխկապակցված կուսակցություններ), ընդդիմություն (Համերաշխություն) և դիտորդներ (կաթոլիկ եկեղեցու և Լյութերական համայնքի ներկայացուցիչներ)[7]։

Կառավարության կողմից

  • Չեսլավ Կիշչակ, ԼՄԱԿ Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամ, ներքին գործերի նախարար (1989 թվականի օգոստոսին՝ Լեհաստանի վարչապետ)
  • Ստանիսլավ Չոսեկ, քաղբյուրոյի անդամ, ԼՄԱԿ Կենտկոմի քարտուղար
  • Վլադիսլավ Բակա, էկոնոմիկայի փոխվարչապետ
  • Մարիան Օժեխովսկի, ԼՄԱԿ կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամ, կրթության կուսակցական կուրատոր
  • Լեշեկ Միլեր, ԼՄԱԿ Կենտկոմի երիտասարդական քաղաքականության և սոցիալական հարցերի քարտուղար (2001-2004 թվականներին՝ Լեհաստանի վարչապետ)
  • Ալֆրեդ Միոդովիչ, председатель ВСПС;
  • Ալեքսանդր Կվասինևսկի, Սպորտի և երիտասարդության հարցերի կառավարական կոմիտեի նախագահ (1995-2005 թվականներին՝ Լեհաստանի նախագահ)
  • Յուզեֆ Օլեքսի, արհմիությունների հետ համագործակցության նախարար (1995-1996 թվականներին՝ Լեհաստանի վարչապետ)
  • Գժեգոժ Կոլոդկո, տնտեսագետ
  • Վլոձիմեժ Ցիմոշևիչ, ագրոբիզնեսմեն (1996-1997 թվականներին՝ Լեհաստանի վարչապետ)։

«Համերաշխություն» կուսակցության կողմից․

Միջնորդներ դավանանքից․

  • Ալոիզի Օրշուլիկ, Սեդլցեի կաթոլիկ փոխանորդ եպիսկոպոս
  • Բրոնիսլավ Դեմբովսկի, կոստել սբ. Մարտինի վանահայր
  • Յանուշ Նարզինսկի, Լեհաստանի Ավետարանական (Լյութերական) եկեղեցու եպիսկոպոս

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]