Jump to content

Կլիմայական ֆինանսավորում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման օրինակ է կայուն էներգիայի (մաքուր էներգիայի) ոլորտում ներդրումները։ Դրանք աճել են օրգանական հանածո վառելիքի բարձր գների և տարբեր երկրներում քաղաքականության աջակցության աճի պատճառով[1]։ Մինչև 2025 թվականը էներգետիկ անցման ոլորտում ներդրումները աճել են մոտ երկու անգամ՝ բրածո վառելիքի (նավթ, բնական գազ և ածուխ) ներդրումների համեմատ[2]։

Կլիմայական ֆինանսավորում, համարընդհանուր տերմին, որը վերաբերում է այնպիսի ֆինանսական ռեսուրսներին, ինչպիսիք են, կլիմայի մելիորացման, ադապտացիայի կամ ճկունությանը վերաբերող վարկերը, դրամաշնորհները կամ ներքին բյուջետային հատկացումները: Ֆինանսավորումը կարող է ստացվել մասնավոր և պետական աղբյուրներից: Այն կարող է ուղղորդվել տարբեր միջնորդների կողմից, ինչպիսիք են միջազգային արժությաին-ֆինանսական կառույցները կամ այլ զարգացման գործակալությունները: Այդ գործակալությունները հատկապես կարևոր են զարգացած երկրներից զարգացող երկրներին հանրային ռեսուրսների փոխանցման համար՝ հաշվի առնելով զարգացած երկրների կողմից ՄԱԿ-ի կլիմայի փոփոխությունների մասին շրջանակային կոնվենցիայի ստանձնած պարտավորությունները[3]:  

Կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման երկու հիմնական ենթակարգ կա՝ հիմնված տարբեր նպատակների վրա։ Մելիորացման ֆինանսավորումը ներդրում է, որի նպատակն է նվազեցնել համաշխարհային ածխածնի արտանետումները։ Կլիմայի ադապտացիայի ֆինանսավորումը նպատակ ունի արձագանքել կլիմայի փոփոխությունների հետևանքներին[4]։ Աշխարհում կլիմայի մեղմացման վրա շատ ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում, ինչը կազմում է կլիմայի վրա ծախսերի ավելի քան 90%-ը[5][6]։Վերականգնվող էներգիան կարևոր աճի ոլորտ է կլիմայի մեղմացման ներդրումների համար և ունի աճող քաղաքականության աջակցություն[7]:

Ֆինանսավորումը կարող է գալ մասնավոր և պետական աղբյուրներից, և երբեմն ֆինանսական լուծումներ ստեղծելու համար պահանջվում է այս երկուսի համադրումը[8]։ Ընդունված է, որ պետական բյուջեները բավարար չեն կարող լինել կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի ֆինանսավորման ընդհանուր կարիքները բավարարելու համար, և, որ մասնավոր ֆինանսավորումը կարող է կարևոր լինել այդ ֆինանսական բացը լրացնելու համար[9]։ Կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի գործողությունները ֆինանսավորելու համար օգտագործվել են բազմաթիվ ֆինանսական մոդելներ կամ գործիքներ: Օրինակ՝ կանաչ պարտատոմսերը, ածխածնի հավասարակշռումը և էկոհամակարգային ծառայությունների վճարումը որոշ խթանվող լուծումներ են: Այս ոլորտում կա զգալի նորարարություն: Օգտագործվում են նաև այնպիսի լուծումներ, որոնք հատուկ չեն մշակվել կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման համար, ինչպիսիք են պետական-մասնավոր հատվածների գործընկերությունները և խառը ֆինանսավորումը:

Մինչդեռ պետական ֆինանսավորումը կարևոր դեր է խաղում ԱՄՆ-ի կլիմայի ֆինանսավորման գործում, Միացյալ Նահանգներում կլիմայի հետ կապված ներդրումների մեծ մասը տրամադրվում է մասնավոր աղբյուրների կողմից: Միջազգային էներգետիկ գործակալության տվյալներով՝ զարգացած տնտեսություններում մաքուր էներգիայի և ցածր ածխածնային ներդրումների մեծ մասը ֆինանսավորվում է մասնավոր կապիտալի միջոցով՝ ներառյալ կորպորատիվ հաշվեկշիռները, նախագծերի ֆինանսավորումը, բանկային վարկավորումը և կապիտալի շուկաները, որտեղ պետական քաղաքականությունը հիմնականում ծառայում է ռիսկերի նվազեցմանը և ներդրումային խթանների բարելավմանը[10][11]: Հետևաբար, պետական կլիմայական քաղաքականությունները, ինչպիսիք են հարկային եկամուտներից վարկերի նվազեցումը, վարկային երաշխիքները և կարգավորող ստանդարտները, մշակված են ոչ միայն նախագծերը ուղղակիորեն ֆինանսավորելու, այլև մեղմացման և դիմադրողականության նպատակներին ուղղված մասնավոր ներդրումների զգալիորեն ավելի մեծ ծավալներ մոբիլիզացնելու համար[12][13]:  

Կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման հետ կապված կան բազմաթիվ մարտահրավերներ։ Նախ, կան դժվարություններ՝ կապված ֆինանսական հոսքերի չափման և վերահսկման հետ։ Երկրորդ, կան նաև հարցեր՝ արտանետումները կրճատելու և ազդեցություններին հարմարվելու համար զարգացող երկրներին արդարացի ֆինանսական աջակցության վերաբերյալ։ Դժվար է նաև համապատասխան խթաններ տրամադրել մասնավոր հատվածի ներդրումների համար[14]։

Սահմանում և համատեքստ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմայի փոփոխության մասին ՄԱԿ-ի շրջանակային կոնվենցիայի (ՄԱԿԿՓԿ) Ֆինանսավորման մշտական կոմիտեի սահմանմամբ՝ «կլիմայական ֆինանսավորումը նպատակ ունի նվազեցնել արտանետումները և բարելավել ջերմոցային գազերի կլանման համակարգերը, ինչպես նաև նպատակ ունի նվազեցնել մարդկային և էկոլոգիական համակարգերի խոցելիությունը, պահպանել և մեծացնել դրանց դիմադրողականությունը կլիմայի փոփոխության բացասական հետևանքների նկատմամբ»[15]:

Կայուն ֆինանսների տերմինաբանությունը ժամանակի ընթացքում զարգացել է քաղաքականության շրջանակների և շուկայական պրակտիկայի հետ մեկտեղ: 2026 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ վաղ հետազոտությունները հիմնականում օգտագործել են հասկացություններ, ինչպիսիք են էթիկական ֆինանսները, սոցիալական ներդրումները և շրջակա միջավայրի ֆինանսները, նախքան ոլորտի աստիճանական համախմբումը ESG-ի վրա հիմնված կայուն ֆինանսների շուրջ[16]: Դրանց պարբերականացումը պարզաբանում է մրցակից տերմինների (ածխածնային ֆինանսավորում, կլիմայական ֆինանսավորում, շրջակա միջավայրի ֆինանսներ, կանաչ ֆինանսներ և կայուն ֆինանսներ) միջև տարբերություններն ու նմանությունները: Հեղինակները տարբերակում են երեք հիմնական ժամանակաշրջան[16].

Առաջին ժամանակաշրջանն ընդգրկում է 1970-ական թվականներից մինչև 2010 թվականը: Այս ընթացքում ստեղծվել են տեսական հիմքերը, և Բրունդտլանդի զեկույցի հրապարակումից հետո ի հայտ են եկել առաջին կանաչ ֆինանսական գործիքները և առաջին թիրախային հետազոտությունները: Կանաչ կլիմայի հիմնադրամի ստեղծումից (2010) հետո սկսվել են ածխածնային, շրջակա միջավայրի և կլիմայական ֆինանսավորման դարաշրջանները: Միասին, սա կազմում է վաղ կայուն ֆինանսների հետազոտությունների դարաշրջանը, որը տևել է մինչև 2021 թվականը՝ COP26-ի տարին: Դրան հաջորդում է հասուն հետազոտությունների դարաշրջանը, որը բնութագրվում է կանաչ և կայուն ֆինանսներով:

ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության շրջանակային պայմանագրի պարտավորություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՄԱԿ-ի կլիմայի փոփոխությունների մասին շրջանակային կոնվենցիայի համաձայն՝ կլիմայական ֆինանսավորումը վերաբերում է բարձր եկամուտ ունեցող երկրներից ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներին պետական միջոցների փոխանցումներին։ Սա իրականացվում է նրանց պարտավորությունների լույսի ներքո նոր և լրացուցիչ ֆինանսական ռեսուրսներ տրամադրելու միջոցով։ 2015 թվականի ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության կոնֆերանսը նոր դարաշրջաի սկիզբ է դրել կլիմայի ֆինանսավորման, քաղաքականության և շուկաների համար։ Այդ կոնֆերանսում ընդունված Փարիզի համաձայնագիրը սահմանել է գլոբալ գործողությունների ծրագիր՝ աշխարհը կլիմայի վտանգավոր փոփոխությունից խուսափելու համար՝ գլոբալ տաքացումը սահմանափակելով 2°C-ից ցածր։ Համաձայնագիրը ներառում է կլիմայի փոփոխության մեղմացումը, կլիմայի հարմարվողականությունը և ֆինանսավորումը։ Ֆինանսավորման տարրը ներառում է կլիմային հատուկ աջակցության մեխանիզմներ և ֆինանսական օգնություն՝ կլիմայի մեղմացման և հարմարվողականության գործընթացների համար։ Այս գործողությունների նպատակներն են արագացնել էներգետիկ անցումը դեպի ցածր ածխածնային տնտեսություն և կլիմայի նկատմամբ դիմացկուն աճը[17]։

Կողմերի 2010 թվականի 16-րդ համաժողովում (Կանկուն, 2010) զարգացած երկրները պարտավորվել են մինչև 2020 թվականը համատեղ տարեկան 100 միլիարդ ԱՄՆ դոլար մոբիլիզացնել զարգացող երկրների կարիքները հոգալու համար։ Կողմերի 21-րդ համաժողովի (Փարիզ, 2015) որոշումը ներառել է նաև մինչև 2025 թվականը իրենց գործող կոլեկտիվ մոբիլիզացման նպատակը շարունակելու պարտավորությունը[18][19]։ 2025 թվականին նախատեսվել է նոր պարտավորության ընդունում։

Այնուամենայնիվ, իրականում տրամադրված ֆինանսավորման ծավալը գնահատվել է նպատակային ցուցանիշից զգալիորեն ցածր: Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) տվյալների համաձայն, կլիմայական փոփոխությունների դեմ պայքարի համար տրամադրված և մոբիլիզացված ֆինանսավորումը 2020 թվականին հասել է 83.3 միլիարդ դոլարի, իսկ 2021 թվականին՝ 89.6 միլիարդ դոլարի[20][21]։ Սա նշանակում է, որ մինչև 2020 թվականը տարեկան 100 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի նպատակը չի իրականացվել:

Մասնավոր կապիտալի ներգրավման քաղաքականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարկային եկամուտներից վարկերի նվազեցումը և արտադրական խթանները հստակորեն նախատեսված են վերականգնվող էներգիայի, էներգիայի պահեստավորման և ցածր ածխածնային տեխնոլոգիաների ոլորտում մասնավոր ներդրումներ «ներգրավելու» համար[22][23]: «Գնաճի նվազեցման մասին» օրենքը և «Երկկուսակցական ենթակառուցվածքների մասին» օրենքը կիրառում են երկարաժամկետ կանխատեսելի խթաններ, վարկային երաշխիքներ և պետական համաներդրումներ՝ կլիմայի ֆինանսավորման նախագծերում ներդրումների ռիսկը և արժեքը նվազեցնելու համար[24][25]: Էմպիրիկ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ պետական քաղաքականությունը և արտոնյալ ֆինանսավորումը կարող են մոբիլիզացնել մասնավոր կապիտալի զգալի հոսքերը մաքուր էներգիայի մեջ[26][27]:

Ֆինանսավորման կարիքների գլոբալ գնահատականներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաշխարհային կլիմայի ֆինանսավորումը, ըստ գնահատականների, 2021-2022 թվականներին կազմել է տարեկան մոտ 1.3 տրիլիոն դոլար։ Այնուամենայնիվ, գլոբալ ջերմաստիճանի բարձրացումը 1.5°C-ի սահմաններում պահելու և կլիմայի փոփոխության ամենավատ հետևանքներից խուսափելու համար անհրաժեշտ է շատ ավելին։ 2024 թվականի զեկույցում գնահատվել է, որ կլիմայի ֆինանսավորման հոսքերը պետք է աճեն առնվազն վեց անգամ՝ համեմատած 2021-2022 թվականների մակարդակի հետ՝ մինչև 2030 թվականը հասնելով տարեկան 8.5 տրիլիոն դոլարի[28]։

Ենթակատեգորիաներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մելիորացման ֆինանսավորումը ներդրում է, որի նպատակն է նվազեցնել համաշխարհային ածխածնի արտանետումները: Հարմարվողականության ֆինանսավորումը նպատակ ունի արձագանքել կլիմայի փոփոխության հետևանքներին[29]: Կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման այս երկու ենթակատեգորիաները սովորաբար դիտարկվում են առանձին: Այնուամենայնիվ, երկու ոլորտներն էլ հայտնի են բազմաթիվ փոխզիջումներով, համատեղ օգուտներով և համընկնող քաղաքական նկատառումներով: Փարիզի համաձայնագիրը կառավարությունների միջև կարևոր միջազգային համաձայնագիր է, որը նաև նպաստել է ֆինանսական հաստատությունների ներգրավմանը կլիմայի փոփոխության օրակարգում: Համաձայնագրի երրորդ նպատակը (հոդված 2.1 գ) ֆինանսական հոսքերը համաձայնագրի մեղմացման և հարմարվողականության նպատակներին համապատասխանեցնելն է[29]: Համաձայնագիրը կոչ է անում ապահովել կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման հավասարակշռություն՝ հարմարվողականության և մեղմացման միջև։

Մեղմացման համար ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Graph of global investment for renewable energy, electrified heat and transport, and other non-fossil-fuel energy sources
Էլեկտրաֆիկացված տրանսպորտը և վերականգնվող էներգիան էներգետիկ անցման միջոցով կլիմայի փոփոխության մեղմացման ներդրումների հիմնական ոլորտներն են[30][31][32][33]։   
Չինաստանում բազմաերկրյա արտոնագրերի հայտերի թիվը 2010-ականների կեսերից ի վեր կտրուկ աճել է՝ առաջատար դիրք գրավելով մարտկոցների և արևային էներգիայի ոլորտում, չնայած Եվրոպան դեռևս գերիշխող դիրք է գրավում քամու էներգիայի և խելացի ցանցերի ոլորտում[34]։ Չինաստանը նաև առաջատար է համաշխարհային գրախոսվող ամսագրերում մեջբերվող հրապարակումների քանակով[34]։

Համաշխարհային կլիմայական ֆինանսավորումը մեծապես կենտրոնացած է կլիմայի մեղմացման վրա: Ներդրումների հիմնական ոլորտներն են եղել վերականգնվող էներգիան, էներգաարդյունավետությունը և տրանսպորտը[35]: 2020 թվականին զարգացող երկրներին տրամադրված մոտավորապես 83.3 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի մեծ մասը ուղղված է եղել կլիմայի մեղմացմանը (48.6 միլիարդ ԱՄՆ դոլար կամ 58%)[36]: Համաշխարհային մասշտաբով կլիմայի մեղմացման ֆինանսավորումը կազմում է կլիմայի ֆինանսավորման ներդրումների ավելի քան 90%-ը: Այս մեղմացման միջոցների մոտ 70%-ը ուղղվել է վերականգնվող էներգիային, սակայն ցածր ածխածնային տնտեսագիտությունը զարգացման հիմնական ոլորտն է[37][38]: Համաշխարհային էներգետիկ ներդրումները աճել են 2020 թվականի COVID-19 համավարակի ճգնաժամից ի վեր: Այնուամենայնիվ, ճգնաժամը մեծ լրացուցիչ ճնշում է գործադրել համաշխարհային տնտեսության, պարտքի և ֆինանսավորման մատչելիության վրա, որոնք, ինչպես կանխատեսվում է, կզգացվեն առաջիկա տարիներին[35]:

Կլիմայի մեղմացման ծախսեր և ֆինանսական կարիքներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականին Համաշխարհային զարգացման զեկույցում զարգացող երկրներում կլիմայի մեղմացման և հարմարվողականության գործողությունների ֆինանսավորման կարիքների նախնական գնահատականները տատանվել են տարեկան 140-ից մինչև 175 միլիարդ դոլարի սահմաններում՝ հաջորդ 20 տարիների ընթացքում կատարվելիք կլիմայի մեղմացման համար[39] :

Միջազգային էներգետիկ գործակալության 2011 թվականի «Համաշխարհային էներգետիկայի հեռանկարը» գնահատում է, որ մինչև 2035 թվականը էներգիայի աճող պահանջարկը բավարարելու համար կանխատեսվում է 16.9 տրիլիոն դոլարի ներդրում նոր էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար, որի 60%-ը կկազմի վերականգնվող էներգիան (ՎԷ)[40]: Մինչև 2030 թվականը կանխատեսվող էներգիայի պահանջարկը բավարարելու համար անհրաժեշտ կապիտալը միջինում տարեկան կազմում է 1.1 տրիլիոն դոլար, որը բաշխվում է (գրեթե հավասարաչափ) խոշոր զարգացող տնտեսությունների (Չինաստան, Հնդկաստան, Բրազիլիա և այլն) և մնացած զարգացող երկրների միջև[41]: Ենթադրվում է, որ հաջորդ 15 տարիների ընթացքում աշխարհը կպահանջի մոտ 90 տրիլիոն դոլար ներդրում նոր ենթակառուցվածքների համար, որոնց մեծ մասը՝ զարգացող և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում[42]։ Համաշխարհային էներգետիկ գործակալությունը գնահատում է, որ դարի վերջին գլոբալ ջերմաստիճանի բարձրացումը 2 աստիճանից ցածր սահմանափակելու համար կպահանջվի տարեկան միջինում 3.5 տրիլիոն դոլարի ներդրումներ էներգետիկայի ոլորտում՝ մինչև 2050 թվականը[42]։

2023 թվականի մետա-վերլուծությունը ուսումնասիրել է ԵՄ-ում «կլիմայի հետ կապված ենթակառուցվածքների համար մինչև 2035 թվականը անհրաժեշտ տեխնոլոգիական մակարդակի ներդրումային տեղաշարժերը» և պարզել, որ դրանք «ամենակտրուկն են էլեկտրակայանների, էլեկտրոցանցերի և երկաթուղային ենթակառուցվածքների համար», մոտ 87 միլիարդ եվրոյով ավելի են, քան մոտ ապագայում (2021–2025) նախատեսված բյուջեները, և կարիք ունեն կայուն ֆինանսական քաղաքականության[43][44]:  

Հարմարվողականության ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմայի փոփոխության հարմարվողականության ֆինանսավորումը կարևոր խթան է թե՛ զարգացած, թե՛ զարգացող երկրների համար[45]։ Այն կարող է գալ տարբեր աղբյուրներից: Հանրային ֆինանսավորումը տրամադրվում է անմիջապես կառավարությունների կողմից կամ միջնորդների միջոցով, ինչպիսիք են զարգացման ֆինանսավորման հաստատությունները (օրինակ՝ զարգացման բազմակողմ բանկեր կամ այլ զարգացման գործակալություններ): Այն կարող է նաև ուղղորդվել բազմակողմ կլիմայական հիմնադրամների միջոցով: Որոշ բազմակողմ կլիմայական հիմնադրամներ իրենց մանդատի շրջանակներում հատուկ ուշադրություն են դարձնում կլիմայի հարմարվողականությանը: Դրանց թվում են Կանաչ կլիմայի հիմնադրամը, CIF-ները և հարմարվողականության հիմնադրամը: Մասնավոր ֆինանսավորումը կարող է գալ առևտրային բանկերից, ինստիտուցիոնալ ներդրողներից, մասնավոր կապիտալից կամ այլ ընկերություններից կամ տնային տնտեսությունների կամ համայնքային ֆինանսավորումից: Հետևողական ֆինանսավորման մեծ մասը (մոտ 98%) ծագում է պետական աղբյուրներից: Սա մասամբ պայմանավորված է նախագծերի վրա ներդրումների գրավիչ եկամտաբերությամբ, հստակ սահմանված եկամտի հոսքի կամ բիզնես պլանի բացակայությամբ[45][46]:

Ֆինանսավորումը կարող է տրամադրվել մի շարք գործիքների միջոցով, ներառյալ դրամաշնորհներ կամ սուբսիդիաներ, արտոնյալ և ոչ արտոնյալ (այսինքն՝ շուկայական) վարկեր, ինչպես նաև այլ պարտքային գործիքներ, բաժնետոմսերի թողարկումներ (ցուցակագրված կամ չցուցակագրված բաժնետոմսեր) կամ կարող է տրամադրվել սեփական միջոցների միջոցներից, ինչպիսիք են խնայողությունները[47]: Հարմարվողականության ֆինանսավորման ամենամեծ մասնաբաժիններն ուղղվել են ենթակառուցվածքների, էներգետիկայի, կառուցապատված միջավայրի, գյուղատնտեսության, անտառտնտեսության/բնության և ջրային ռեսուրսների հետ կապված նախագծերին[47]։  

Կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարին հատկացվել է ընդհանուր ֆինանսավորման միայն մոտ 4-8%-ը։ Մեծ մասը հատկացվել է կլիմայի մեղմացմանը, մինչդեռ այլ նպատակների համար՝ միայն մոտ 1-2%-ը[48]։  

Հարմարվողականության ծախսեր և հարմարվողականության ֆինանսավորման կարիքներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարմարվողականության ծախսերը հարմարվողականության պլանավորման, նախապատրաստման, հեշտացման և իրականացման ծախսերն են[49]։ Հարմարվողականության օգուտները կարելի է գնահատել կլիմայի փոփոխության հետևանքներից առաջացող վնասների նվազման տեսանկյունից: Տնտեսական առումով, հարմարվողականության արժեքի և օգուտի հարաբերակցությունը ցույց է տալիս, որ յուրաքանչյուր դոլար կարող է մեծ օգուտներ բերել: Օրինակ, գնահատվում է, որ ափամերձ ջրհեղեղների դեմ հարմարվողականության մեջ ներդրված յուրաքանչյուր 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլարը հանգեցնում է տնտեսական վնասների 14 միլիարդ ԱՄՆ դոլարով կրճատման[49]: Զարգացող երկրներում ավելի դիմացկուն ենթակառուցվածքներում ներդրումներ կատարելը յուրաքանչյուր ներդրված 1 դոլարի դիմաց ապահովում է միջինը 4 դոլար օգուտ[50]։ Այլ կերպ ասած, ներդրումային ծախսերի փոքր տոկոսային աճը կարող է մեղմել ենթակառուցվածքային ծախսերի հնարավոր շատ մեծ խաթարումը։

2023 թվականի ուսումնասիրությունը պարզել է, որ բոլոր զարգացող երկրների համար հարմարվողականության ընդհանուր ծախսերը մինչև 2030 թվականը կազմելու են տարեկան մոտ 215 միլիարդ ԱՄՆ դոլար: Հարմարվողականության ամենաբարձր ծախսերը գետերի ջրհեղեղներից պաշտպանության, ենթակառուցվածքների և ափամերձ պաշտպանության համար են: Նրանք նաև պարզել են, որ դեպքերի մեծ մասում հարմարվողականության տարեկան ծախսերը զգալիորեն ավելի բարձր կլինեն մինչև 2050 թվականը[51]:

Դժվար է գնահատել թե՛ հարմարվողականության ծախսերը, թե՛ հարմարվողականության ֆինանսավորման կարիքները: Հարմարվողականության ծախսերը տարբերվում են՝ կախված նպատակից և անհրաժեշտ հարմարվողականության մակարդակից, ինչպես նաև նրանից, թե ինչն է ընդունելի որպես մնացորդային, այսինքն՝ «չկառավարված» ռիսկ[52]: Նմանապես, հարմարվողականության ֆինանսավորման կարիքները տարբերվում են՝ կախված երկրի, քաղաքի կամ տարածաշրջանի համար նախատեսված ընդհանուր հարմարվողականության ծրագրերից: Այն նաև կախված է օգտագործվող գնահատման մեթոդներից: 2023 թվականի ուսումնասիրությունը վերլուծել է ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության մասին կոնվենցիային ներկայացված երկրի մակարդակի տեղեկատվությունը Ազգային հարմարվողականության ծրագրերում և ազգային մակարդակով սահմանված ներդրումներում (85 երկիր): Այն գնահատել է զարգացող երկրների գլոբալ հարմարվողականության կարիքները մինչև 2030 թվականը ընկած ժամանակահատվածի համար տարեկան միջինը 387 միլիարդ ԱՄՆ դոլար[52]:  

Ե՛վ ծախսերի, և՛ կարիքների գնահատականները ունեն բարձր անորոշություն: Հարմարվողականության ծախսերը սովորաբար ստացվում են տնտեսական մոդելավորման վերլուծությունից (գլոբալ կամ ոլորտային մոդելներ): Հարմարվողականության կարիքները հիմնված են ծրագրային և նախագծային մակարդակի ծախսերի հաշվարկի վրա[53]: Այս ծրագրերը կախված են բարձր մակարդակի հարմարվողականության գործիքից՝ ինչպիսիք են պլանը, քաղաքականությունը կամ ռազմավարությունը: Շատ զարգացող երկրների համար պլաններում նշված որոշակի գործողությունների իրականացումը պայմանավորված է միջազգային աջակցություն ստանալուց: Այս երկրներում ֆինանսական կարիքների մեծ մասը (85%) նախատեսվում է բավարարել միջազգային հանրային կլիմայական ֆինանսավորումից, այսինքն՝ զարգացած երկրներից ուղղված ֆինանսավորումից[53]: Բարձր եկամուտ ունեցող երկրներում հարմարվողականության ծախսերի և հարմարվողականության ֆինանսավորման կարիքների վերաբերյալ տվյալները քիչ են։ Տվյալները ցույց են տալիս, որ մեկ շնչի հաշվով կարիքները հակված են աճել եկամտի մակարդակին զուգընթաց, սակայն այս երկրները կարող են նաև իրենց թույլ տալ ավելի շատ ներդրումներ կատարել ներքին շուկայում[53]։  

Ֆինանսավորման ներկայիս մակարդակ և ֆինանսական բաց

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2017-2021 թվականների ընթացքում զարգացող երկրներին կլիմայի փոփոխության հարմարվողականության համար տրամադրվող միջազգային պետական ընդհանուր ֆինանսավորումը մնացել է տարեկան 30 միլիարդ ԱՄՆ դոլարից զգալիորեն ցածր[54]։ Սա կազմում է ընդհանուր պետական կլիմայական ֆինանսավորման մոտ 33%-ը, իսկ լրացուցիչ 14%-ը ծախսվում է միջոլորտային գործունեության վրա (աջակցելով և՛ հարմարվողականությանը, և՛ մեղմացմանը): Սա ներառում է միջազգային արժութային-ֆինանսական կառույցների, երկկողմ գործակալությունների և բազմակողմ կլիմայական հիմնադրամների կողմից տրամադրվող ֆինանսավորումը՝ որպես երեք ամենամեծ մատակարարներ: Հարմարվողականությանը հատուկ ֆինանսավորման 63%-ը տրամադրվել է վարկերի, իսկ 36%-ը՝ դրամաշնորհների տեսքով[54]: Հարմարվողականության համար նախատեսված միջոցների հատկացումը՝ հատկացված գումարների 66%-ը, շատ ավելի ցածր է, քան մեղմացման համար նախատեսված միջոցների հատկացումը։ Սա վկայում է իրականացման դժվարության և բարդության մասին[54]։

Հարմարվողականության ֆինանսավորման ճեղքը հարմարվողականության գնահատված ծախսերի և հարմարվողականության համար հասանելի ֆինանսավորման գումարի միջև տարբերությունն է[55]։ 2017–2021 թվականների տվյալների հիման վրա՝ գնահատված ծախսերը կամ կարիքները մոտ 10-18 անգամ գերազանցում են պետական հոսքերի ներկայիս մակարդակը։ Այս թվերում չեն ներառված ներքին բյուջեները և կլիմայական փոփոխություններին հարմարվողականության համար նախատեսված մասնավոր ֆինանսավորումը։ Նախորդ գնահատականների համեմատ, բացը մեծացել է։ Միջազգային և ներքին պետական ֆինանսավորման ավելացումը և մասնավոր ֆինանսավորման մոբիլիզացումը կարող են օգնել փակել ֆինանսական բացը։ Այլ տարբերակներից են դրամական փոխանցումները, փոքր բիզնեսի համար ֆինանսավորման ավելացումը և միջազգային ֆինանսական համակարգի բարեփոխումը, օրինակ՝ խոցելի երկրների պարտքային բեռի կառավարման փոփոխությունների միջոցով[56][55]։   

2025 թվականի հունվարին հրապարակված զեկույցը ցույց է տվել, որ ցածր ածխածնային էներգիայի ներդրումները հասել են 2.1 տրիլիոն դոլարի, սակայն աճի տեմպը 2024 թվականին ավելի քան 2 անգամ ցածր է եղել (11%)՝ նախորդ 3 տարիների համեմատ: 2021, 2022, 2023 թվականներին աճի տեմպը շատ չի փոխվել՝ մնալով 24%-29%: Ներդրումները նվազել են ԵՄ-ում և Մեծ Բրիտանիայում և նույնն են մնացել ԱՄՆ-ում: Փարիզի համաձայնագրին համապատասխանելու համար ներդրումները պետք է կազմեն միջինը 5.6 տրիլիոն դոլար ամեն տարի՝ 2025-ից 2030 թվականներին[57]:

Ֆինանսների տեսակներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բազմակողմանի կլիմայական ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բազմակողմանի կլիմայական հիմնադրամներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բազմակողմանի կլիմայական ֆոնդերը (կառավարվում են մի քանի ազգային կառավարությունների կողմից) կարևոր են կլիմայական ֆինանսավորման համար գումարներ վճարելու տեսանկյունից: 2022 թվականի դրությամբ ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության կոնվենցիայի կողմից համակարգվում են հինգ բազմակողմանի կլիմայական ֆոնդեր: Դրանք են՝ Կանաչ կլիմայական ֆոնդը (ԿԿՀ), Ադապտացիոն ֆոնդը (ԱՖ), Ամենաքիչ զարգացած երկրների ֆոնդը (ԼԶՖՀ), Կլիմայի փոփոխության հատուկ ֆոնդը (ԿՓՀ), Գլոբալ էկոլոգիական հիմնադրամը (ԳԷՖ) և Արդար էներգետիկ անցման գործընկերությունները[58][59]: Դրանցից ամենամեծը՝ ԿԿՀ-ն, ստեղծվել է 2010 թվականին[60][61]:  

Մյուս հիմնական բազմակողմանի հիմնադրամը՝ Կլիմայի ներդրումային հիմնադրամները (ԿՆՀ), համակարգվում է Համաշխարհային բանկի կողմից: Կլիմայի ներդրումային հիմնադրամները կարևոր դեր են խաղացել կլիմայի ֆինանսավորման գործում 2008 թվականից ի վեր[62][63]: Այն ներառում է երկու հիմնադրամ՝ Մաքուր տեխնոլոգիաների հիմնադրամը և Կլիմայի ռազմավարական հիմնադրամը: Վերջինս հովանավորում է կլիմայի փոփոխության առկա մարտահրավերներին ուղղված նորարարական մոտեցումները, մինչդեռ առաջինը ներդրումներ է կատարում զարգացող երկրներում մաքուր տեխնոլոգիաների նախագծերում:

2022 թվականին երկրները համաձայնության են եկել կորուստների և վնասների հիմնադրամ ստեղծելու առաջարկի շուրջ՝ համայնքներին աջակցելու վնասներն ու ռիսկերը կանխելու, նվազագույնի հասցնելու և լուծելու հարցում, երբ հարմարվողականությունը բավարար չէ կամ ուշանում է[64]:  

Որոշ կլիմայի փոփոխության հիմնադրամներ գործում են միայն դրամաշնորհային ծրագրերի միջոցով: Այլ բազմակողմ կլիմայական հիմնադրամներ օգտագործում են ֆինանսավորման ավելի լայն գործիքներ, այդ թվում՝ դրամաշնորհներ, արտոնյալ վարկեր, բաժնետոմսեր (կազմակերպության բաժնետոմսեր) և ռիսկերի մեղմացման տարբերակներ[65]: Սրանք նախատեսված են ֆինանսավորման այլ աղբյուրներ ներգրավելու համար, լինեն դրանք ներքին կառավարություններից, այլ դոնորներից, թե մասնավոր հատվածից։

Բազմակողմ զարգացման բանկեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջազգային արժութային-ֆինանսական կազմակերպություններըմիջազգային կլիմայական ֆինանսավորման կարևոր մատակարարներ են: Դրանք ֆինանսական միջոցներ են, որոնք ստեղծվել են կառավարությունների կողմից՝ հիմնականում զարգացող երկրներում տնտեսական և սոցիալական աշխատանքներին աջակցելու համար: Կազմակերպութոյունների նպատակները սովորաբար արտացոլում են իրենց հիմնադիր անդամների օգնության և համագործակցության կանոնակարգերը[66]: Դրանք լրացնում են (ազգային կառավարությունների) անդամների երկկողմ զարգացման գործակալությունների ծրագրերը՝ թույլ տալով նրանց աշխատել ավելի շատ երկրներում և ավելի մեծ մասշտաբով[67]: Փարիզի համաձայնագիրը խթան է հանդիսացել արժութային-ֆինանսական կազմակերպությունների համար՝ իրենց ներդրումներն ու ռազմավարությունները կլիմայական նպատակներին համապատասխանեցնելու համար, և 2018 թվականին կազմակերպությունները համատեղ հայտարարել են ֆինանսական հոսքերի համատեղ շրջանակի մասին[68]: Բազմակողմ զարգացման բանկերը օգտագործում են ֆինանսավորման գործիքների ամենալայն շրջանակը, ներառյալ դրամաշնորհները, ներդրումային վարկերը, բաժնետոմսերը, երաշխիքները, քաղաքականության և արդյունքների վրա հիմնված ֆինանսավորումը[69]:

Համաշխարհային բանկը օգտագործում է Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) երկրների կառավարությունների և ընկերությունների կողմից տրամադրված գումարները՝ զարգացող երկրներում և անցումային տնտեսություն ունեցող երկրներում նախագծերի վրա հիմնված ջերմոցային գազերի արտանետումների կրճատումների հասնելու համար: Դրանց թվում է Կենսածխածնային հիմնադրամի նախաձեռնությունը, որը պետական-մասնավոր գործընկերություն է, որը ֆինանսավորում է տրամադրում հողօգտագործման ոլորտին:Անտառային ածխածնային գործընկերության հիմնադրամը ուսումնասիրում է ածխածնային շուկայի եկամուտների օգտագործումը անտառահատումից և անտառների քայքայումից արտանետումները կրճատելու համար (REDD+)[70]:

Միջազգային մակարդակով, ԱՄՆ-ի կողմից աջակցվող բազմակողմ նախաձեռնությունները նույնպես օգտագործում են խառը ֆինանսավորում՝ զարգացող երկրների կլիմայի մեղմացման և հարմարվողականության նախագծերում մասնավոր ներդրումները խրախուսելու համար[71]:

Երկկողմանի կլիմայական ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Կլիմայի փոփոխության մեղմման և հարմարվողականության ֆինանսական հոսքերը զարգացող երկրներում[72]։

Երկկողմանի հաստատությունների թվում են զարգացման համագործակցության գործակալությունները և ազգային զարգացման բանկերը: Մինչև վերջերս դրանք կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի ֆինանսավորման ամենամեծ ներդրումն են ունեցել, սակայն 2020 թվականից ի վեր երկկողմ հոսքերը նվազել են, մինչդեռ բազմակողմ ֆինանսավորումն աճել է[73]: Որոշ երկկողմանի դոնորներ ունեն թեմատիկ կամ ոլորտային առաջնահերթություններ, մինչդեռ շատերն ունեն նաև աշխարհաքաղաքական նախասիրություններ որոշակի երկրներում կամ տարածաշրջաններում աշխատելու համար[74]։  

Երկկողմ հաստատությունների թվում են այնպիսի դոնորներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալությունը (USAID), Ճապոնիայի միջազգային համագործակցության գործակալությունը (JICA), Գերմանիայի KfW զարգացման բանկը և Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի, համագործակցության և զարգացման գրասենյակը (FCDO): Շատ երկկողմ գործակալություններ նույնպես նվիրատվություններ են կատարում բազմակողմանի ուղիներով, և դա թույլ է տալիս նրանց աշխատել ավելի շատ երկրներում և ավելի մեծ մասշտաբով[75]: Այնուամենայնիվ, կլիմայական փոփոխությունների դեմ պայքարի միջազգային ֆինանսավորման ընդհանուր համակարգը (զարգացած երկրներից զարգացող երկրներ ֆինանսական հոսքերի համար) բարդ և մասնատված է՝ համընկնող մանդատներով և նպատակներով: Սա ստեղծում է համակարգման զգալի խնդիրներ[76][77]:   

Տեղական հանրային կլիմայական ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի ազգային կառավարությունների կողմից ֆինանսական հոսքերը և ծախսերը նշանակալի են։ Կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի ներքին նպատակները սահմանված են ազգային ռազմավարություններում և ծրագրերում, այդ թվում՝ Փարիզի համաձայնագրի շրջանակներում ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության մասին կոնվենցիային ներկայացված ծրագրերում։ Շատ զարգացող երկրների համար ներկայացված ծրագրերը ներառում են միջազգային ֆինանսական և տեխնիկական աջակցությանը կից նպատակներ (այսինքն՝ պայմանական նպատակներ)։

Կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի ֆինանսավորման ազգային մակարդակով համակարգումը կարևոր է այս ներքին նպատակներին հասնելու, իսկ զարգացող երկրների դեպքում՝ նաև միջազգային ֆինանսավորմանը հասանելիություն ունենալու համար[78]։ Բոլոր երկրների և տարածաշրջանների համար ընդունված է, որ պետական ֆինանսավորումը բավարար չի լինի բոլոր ֆինանսական կարիքները բավարարելու համար: Սա նշանակում է, որ քաղաքականության մշակողները պետք է ռազմավարական մոտեցում ցուցաբերեն՝ պետական ֆինանսավորումն օգտագործելով՝ լրացուցիչ մասնավոր ֆինանսավորում ներգրավելու համար: ԱՄՆ Էներգետիկայի նախարարության վարկային ծրագրերի գրասենյակը հատկապես աչքի է ընկել դաշնային վարկային աջակցությունն օգտագործելու հարցում՝ մասնավոր հատվածի կողմից նորարարական մաքուր տեխնոլոգիաների, ինչպիսիք են առաջադեմ մարտկոցները, ջրածնային ենթակառուցվածքները և ածխածնի կառավարման նախագծերի ֆինանսավորումը հնարավոր դարձնելու համար[79]: Այլ ֆինանսավորում կարող է ստացվել ֆինանսական հաստատություններից, ինչպիսիք են բանկերը, կենսաթոշակային ֆոնդերը, ապահովագրական ընկերությունները և այլն: Երբեմն պետական և մասնավոր ֆինանսավորման աղբյուրները կարող են միավորվել մեկ լուծման մեջ, օրինակ՝ ապահովագրության ոլորտում, որտեղ պետական միջոցները ապահովում են կապիտալի մի մասը[80]:  

Մասնավոր կլիմայական ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պետական ֆինանսները ավանդաբար եղել են ենթակառուցվածքային ներդրումների զգալի աղբյուր։ Սակայն պետական բյուջեները հաճախ անբավարար են ավելի մեծ և ավելի բարդ ենթակառուցվածքային նախագծերի համար, մասնավորապես՝ ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում։ Կլիմայական պայմաններին համատեղելի ներդրումները հաճախ ավելի բարձր ներդրումների կարիքներ ունեն, քան ավանդական (բրածո վառելիք) միջոցառումները[81], և կարող են նաև ավելի բարձր ֆինանսական ռիսկեր կրել, քանի որ տեխնոլոգիաները ապացուցված չեն կամ նախագծերն ունեն բարձր նախնական ծախսեր[82]։ Եթե երկրները պատրաստվում են հասանելիություն ունենալ պահանջվող ֆինանսավորման ծավալին, կարևոր է հաշվի առնել ֆինանսավորման աղբյուրների ամբողջ սպեկտրը և դրանց պահանջները, ինչպես նաև դրանցից հասանելի տարբեր մեխանիզմները և դրանց համատեղման եղանակները[83]։ Հետևաբար, առաջանում է այն գիտակցումը, որ ֆինանսավորման պակասորդը ծածկելու համար անհրաժեշտ է մասնավոր ֆինանսավորում[84]։

Մասնավոր ներդրողները կարող են ներգրավվել կայուն քաղաքային ենթակառուցվածքային նախագծերում, որտեղ կանխատեսվում է ներդրումների բավարար եկամտաբերություն՝ հիմնվելով նախագծի եկամտի հոսքերի կամ ցածր ռիսկային պետական պարտքի մարումների վրա: Հետևաբար, բանկային ֆինանսավորման ներգրավման նախապայմաններն են բանկային ֆինանսավորման հասանելիությունը և վարկունակությունը[85]: Կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման հնարավոր աղբյուրներն են առևտրային բանկերը, կենսաթոշակային ֆոնդերը, ապահովագրական ընկերությունները, ակտիվների կառավարման կենտրոնները, սուվերեն հարստության ֆոնդերը, վենչուրային կապիտալը (օրինակ՝ ֆիքսված եկամտի և կապիտալի շուկայի ապրանքները), ենթակառուցվածքային ֆոնդերը և փոխատվությունը (ներառյալ վարկային միություններից ստացված վարկերը): Դրանք ներառում են նաև այլ ոլորտների ընկերություններ, ինչպիսիք են վերականգնվող էներգիայի կամ ջրամատակարարման ընկերությունները, ինչպես նաև անհատական տնային տնտեսություններն ու համայնքները[86]: Այս տարբեր ներդրողների տեսակներն ունեն տարբեր ռիսկ-եկամտաբերության սպասումներ և ներդրումային հորիզոններ, և նախագծերը կառուցվում են պահանջներին համապատասխան[87]: Օրինակ, կան կլիմայի ֆինանսավորման մասնագիտացված վարկային միություններ, ինչպիսին է ԱՄՆ-ում գործող «Մաքուր էներգիայի վարկային միությունը[88], որը ֆինանսավորում է մաքուր էներգիայի մի շարք նախագծեր, այդ թվում՝ արևային ֆոտովոլտային համակարգերի, էլեկտրական տրանսպորտային միջոցների և էլեկտրական հեծանիվների արտադրությունը: Ceres-ը հրապարակել է զեկույց, որում նշվում է, որ վարկային միությունները կարևոր դեր ունեն կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի համար շահագրգիռ կողմերին մոբիլիզացնելու գործում, և կարևորում են յոթ քայլեր, որոնք վարկային միությունները պետք է ձեռնարկեն կլիմայական ռիսկերը հաղթահարելու համար[89]:

COVID-19 համավարակի ընթացքում կլիմայի փոփոխության հարցը լուծել են ԵՄ ձեռնարկությունների 43%-ը։ Չնայած համավարակի՝ բիզնեսների վրա ունեցած ազդեցությանը, կլիմայի հետ կապված ներդրումներ պլանավորող ընկերությունների տոկոսն աճել է մինչև 47%։ Սա աճ է 2020 թվականի համեմատ, երբ կլիմայի հետ կապված ներդրումների տոկոսը կազմել է 41%[90][91]։ 2020-ական թվականներին Եվրոպայում կլիմայի հետ կապված ներդրումները աճել են։ Այնուամենայնիվ, ԵՄ «Fit for 55» կլիմայական փաթեթի անհրաժեշտությունը մնում է տարեկան 356 միլիարդ եվրո։ 2020 թվականից ի վեր ամերիկյան ընկերությունների նորարարությունների ցանկությունն աճել է, մինչդեռ եվրոպական ընկերությունների հետաքրքրվածությունը՝ նվազել[92]։ 2022 թվականի դրությամբ եվրոպական ձեռնարկությունների կլիմայի հետ կապված ծախսերը աճել են 10%-ով՝ միջինում հասնելով 53%-ի։ Սա հատկապես նկատելի է եղել Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում՝ 25%, և փոքր և միջին ձեռնարկություններում (ՓՄՁ)՝ կլիմայի հետ կապված ֆինանսավորման 22% աճով[93]։

Կամավոր ածխածնային շուկաների միջոցով ածխածնային արտանետումների չեզոքացումը մասնավոր հատվածի ձեռնարկությունների համար միջոց է ներդրումներ կատարելու այնպիսի նախագծերում, որոնք խուսափում կամ նվազեցնում են արտանետումները այլուր: Ածխածնային արտանետումները և վարկավորման սկզբնական մեխանիզմները Կիոտոյի արձանագրությունում սահմանված «ճկունության մեխանիզմներ» են։ Կամավոր ածխածնային շուկաները զգալի աճ են գրանցում[94]: REDD+ -ի նման մեխանիզմները ներառում են մասնավոր հատվածի ներդրումները կամավոր ածխածնային շուկաների միջոցով[95]: Այնուամենայնիվ, զարգացած երկրներից դեպի զարգացող երկրներ մասնավոր ֆինանսավորման հարաբերական հոսքերը մնում են բավականին փոքր։ Հաշվարկվում է, որ մասնավոր կլիմայական հոսքերի ավելի քան 90%-ը մնում է ազգային սահմանների սահմաններում[95]։  

Կլիմայական տեխնոլոգիաների ոլորտում վենչուրային կապիտալի ներդրումները շարունակում են աճել[96]: JP Morgan-ի 2024 թվականի զեկույցի համաձայն՝ մարտկոցային և ցանցային տեխնոլոգիաները, մաքուր տրանսպորտը, սննդի և գյուղատնտեսության տեխնոլոգիաները ամենաբարձր ֆինանսավորվող ոլորտներն են, ինչը արտացոլում է էլեկտրական մեքենաների ենթակառուցվածքների, էներգաարդյունավետության և ավելի կայուն սննդի արտադրության պահանջարկը[97]:

Ֆինանսական գործիքներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի գործողությունները ֆինանսավորելու համար օգտագործվել են մի քանի տարբեր ֆինանսական մոդելներ կամ գործիքներ: Ընդհանուր բիզնես մոդելը կարող է ներառել այս ֆինանսավորման մեխանիզմներից մի քանիսը, որոնք համակցված են կլիմայական լուծում ստեղծելու համար: Ֆինանսական մոդելները կարող են պատկանել տարբեր կատեգորիաների, օրինակ՝ պետական բյուջե, պարտք, սեփական կապիտալ, հողի արժեքի գրավման կամ եկամուտ ստեղծող մոդելներ և այլն:

Պարտքի փոխարինում կլիմայական փոփոխություններով

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարտքի դիմաց կլիմայական փոխանակումները տեղի են ունենում, երբ երկրի կողմից կուտակված պարտքը մարվում է պարտապանի և պարտատիրոջ միջև համաձայնեցված պայմաններով, ըստ որի տեղական արժույթով մարման միջոցները վերահասցեագրվում են ներքին նախագծերին, որոնք խթանում են կլիմայի փոփոխության մեղմացման և հարմարվողականության գործողությունները[98]: Կլիմայի փոփոխության մեղմացման գործողությունները, որոնք կարող են օգուտ քաղել «պարտքի դիմաց կլիմայական փոխանակումներից», ներառում են նախագծեր, որոնք խթանում են ածխածնի կլանումը, վերականգնվող էներգիան և կենսաբազմազանության, ինչպես նաև օվկիանոսների պահպանումը:

Օրինակ՝ Արգենտինան հաջողությամբ իրականացրել է նման փոխանակում, որն իրականացրեց այդ ժամանակվա շրջակա միջավայրի նախարար Ռոմինա Պիկոլոտին։ Պարտքի արժեքը կազմել է 38,100,000 դոլար, իսկ շրջակա միջավայրի փոփոխությունների կանխատեսված արժեքը՝ 3,100,000 դոլար, որը վերաուղղորդվել է կենսաբազմազանության, անտառների պահպանմանը և կլիմայի փոփոխության մեղմացման այլ գործողություններին[99]։ Սեյշելյան կղզիները, Բնության պահպանության կազմակերպության հետ համագործակցությամբ, նույնպես ձեռնարկել են նմանատիպ պարտքի դիմաց էկոհամակարգի բարելավում, որի շրջանակներում 27 միլիոն դոլար պարտքը վերաուղղորդվել է ծովային այգիներ ստեղծելու, օվկիանոսների պահպանման և էկոտուրիզմի զարգացմանը[100]։

Կանաչ պարտատոմսեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանաչ պարտատոմսը ֆիքսված եկամտի ֆինանսական գործիք է, որն օգտագործվում է շրջակա միջավայրի դրական հետևանքներ ունեցող նախագծերի ֆինանսավորման համար[68][69][70]: Կանաչ պարտատոմսերը համապատասխանում են կապիտալի շուկաների միջազգային ասոցիացիայի (ICMA) կողմից սահմանված կանաչ պարտատոմսերի սկզբունքներին, և դրանց թողարկումից ստացված եկամուտները պետք է օգտագործվեն կանխորոշված նախագծերի տեսակների համար: «Կանաչ» նախագծերի կատեգորիաները ներառում են, օրինակ, վերականգնվող էներգիա, էներգաարդյունավետություն, աղտոտման կանխարգելում և վերահսկում, կենդանի բնական ռեսուրսների և հողօգտագործման էկոլոգիապես կայուն կառավարում, հողի և ջրային ռեսուրսների կենսաբազմազանություն, էկոլոգիապես մաքուր տրանսպորտ, կլիմայի փոփոխության հարմարվողականություն[71]:

 Սովորական պարտատոմսերի նման, կանաչ պարտատոմսերը կարող են թողարկվել կառավարությունների, բազմազգ բանկերի կամ կորպորացիաների կողմից, և թողարկող կազմակերպությունը դրանք վճարում է տոկոսների հետ միասին: Հիմնական տարբերությունն այն է, որ միջոցները օգտագործվում են միայն կլիմայի դրական փոփոխությունների կամ բնապահպանական նախագծերի համար: Այն ներդրողներին հնարավորություն է տալիս հասնել իրենց բնապահպանական, սոցիալական և կորպորատիվ կառավարման (ESG) նպատակներին ՝ ներդրումներ կատարելով դրանցում: Դրանք նման են կայուն զարգացման պարտատոմսերին, բայց կայուն զարգացման պարտատոմսերը նույնպես պետք է ունենան դրական սոցիալական ազդեցություն[72]:

Պարտատոմսերի շուկաների աճը ավելի ու ավելի շատ հնարավորություններ է ընձեռում ֆինանսավորելու կայուն զարգացման նպատակների (ԿԶՆ) իրականացումը, ազգային մակարդակով սահմանված ներդրումները և այլ «կանաչ աճի» նախագծերը: ՄԱԿ-ի Կայուն զարգացման նպատակներին նվիրված համաժողովը, որը տեղի է ունեցել 2021 թվականին, ընդգծել է կայուն պարտատոմսերի կարևորությունը և նշել, որ շուկաներում առկա մոտ 300 տրիլիոն եվրո ֆինանսական ակտիվներից ԿԶՆ-ին հասնելու համար կպահանջվի ընդամենը 1%[74][75][76]:

Էմպիրիկ ապացույցները ենթադրում են, որ կանաչ պարտատոմսերի թողարկումը կապված է թողարկող իրավասություններում ածխածնի երկօքսիդի ավելի ցածր արտանետումների հետ և կարող է ապահովել համեստ ֆինանսական առավելություններ, ինչպիսիք են ցածր եկամտաբերությունը կամ ներդրողների ավելի լայն բազան[101]։

Առևտրային վարկավորում և կայունության հետ կապված վարկեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կայունության հետ կապված վարկերը, որոնց դեպքում տոկոսադրույքները ճշգրտվում են արտանետումների կրճատման կամ արդյունավետության նպատակների հասնելու հիման վրա, արագորեն ընդլայնվել են ԱՄՆ կորպորացիաների շրջանում[102]:

Ռիսկային կապիտալ և վաղ փուլի ֆինանսավորում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած նախագծային ֆինանսավորման և կորպորատիվ ներդրումների համեմատ ծավալով փոքր լինելուն, վենչուրային կապիտալը (VC) ֆինանսավորում է կլիմայական տեխնոլոգիաների վաղ փուլի նորարարության զգալի մասը այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են մարտկոցները, ջրածնի, ածխածնի կլանումը և ցանցային ծրագրակազմը: ԱՄՆ-ում կլիմայական տեխնոլոգիաների վենչուրային ներդրումները զգալիորեն աճել են 2015-2023 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում՝ արտացոլելով ներդրողների հետաքրքրության աճը և դաշնային խթանների ընդլայնումը[103][104]: Ակադեմիական վերլուծությունները նշում են, որ VC-ն կարևոր դեր է խաղում առաջնային տեխնոլոգիաների զարգացման գործում, բայց բախվում է կառուցվածքային մարտահրավերների՝ երկար առևտրայնացման ժամկետների և բարձր կապիտալի ինտենսիվության պատճառով[105][103][106][107]:   

Այլ ֆինանսական գործիքներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետևյալ ֆինանսական գործիքները նույնպես կարող են օգտագործվել կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման համար, բայց չեն մշակվել հատուկ տվյալ նպատակի համար։

Ֆինանսավորման հատկացում և բաշխում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականին CPI-ը գնահատել է, որ կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի տարեկան ֆինանսավորումը կազմել է ավելի քան 600 միլիարդ ԱՄՆ դոլար[108]։ 2021-2022 թվականների տվյալները ցույց են տվել, որ այն կազմել է գրեթե 1.3 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար, որի աճի մեծ մասը պայմանավորված է կլիմայի մեղմացման ֆինանսավորման աճով(վերականգնվող էներգիայի և տրանսպորտի ոլորտներ)[109]։ Այս թվերը ներառում են բոլոր երկրները, ինչպես նաև մասնավոր և պետական ֆինանսավորումը։ Այս ֆինանսավորման մեծ մասը հավաքագրվում և ծախսվում է երկրի ներսում (84%՝ 2021-2022 թվականներին)։ Զարգացած երկրներից զարգացող երկրներին միջազգային հանրային կլիմայական ֆինանսավորումը 2017-2021 թվականների ընթացքում կազմել է տարեկան 70 միլիարդ ԱՄՆ դոլարից զգալիորեն ցածր[110]։ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը, որը ներառում է արտահանման վարկերը և մոբիլիզացված մասնավոր ֆինանսավորումը, 2021 թվականի հոսքերը գնահատել է 89.6 միլիարդ ԱՄՆ դոլար[111]։ Կան տարբերություններ գնահատականների մեջ՝ պայմանավորված տարբեր սահմանումներով և օգտագործված մեթոդներով։

2020 թվականի նոյեմբերի դրությամբ զարգացման բանկերը և մասնավոր ֆինանսները չեն հասել ՄԱԿ-ի 2020 թվականի կլիմայական բանակցություններում նախատեսված տարեկան 100 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի ներդրմանը[112]։ Այնուամենայնիվ, COVID-19 համավարակի տնտեսական անկման պայմաններում 450 զարգացման բանկեր խոստացել են ֆինանսավորել «կանաչ վերականգնումը» զարգացող երկրներում[112]։

2016 թվականին չորս հիմնական բազմակողմ կլիմայական հիմնադրամները հաստատել են 2.78 միլիարդ դոլարի նախագծերի աջակցություն: Հնդկաստանը ստացել է ամենամեծ աջակցությունը մեկ երկրի հաշվով, որին հաջորդում են Ուկրաինան և Չիլին: Տուվալուն ստացել է մեկ շնչի հաշվով ամենամեծ ֆինանսավորումը, որին հաջորդում են Սամոան և Դոմինիկան: ԱՄՆ-ն չորս հիմնադրամների ամենամեծ դոնորն է, մինչդեռ Նորվեգիան ամենամեծ ներդրումն է կատարում բնակչության թվի համեմատ[113]: Աշխարհի վեց խոշորագույն բազմակողմ զարգացման բանկերի (ԶԶԲ) կողմից կլիմայական ֆինանսավորումը հասել է յոթ տարվա ամենաբարձր՝ 35.2 միլիարդ դոլարի, 2017 թվականին: Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) տվյալների համաձայն՝ կլիմայական ֆինանսավորումը, որը տրամադրվել և մոբիլիզացվել է 2020 թվականին, հասել է 83.3 միլիարդ դոլարի: Մեկ այլ ուսումնասիրության համաձայն՝ կլիմայի փոփոխության համար տրամադրված գումարը կազմել է ասվածի միայն մոտ մեկ երրորդը (21–24.5 միլիարդ դոլար)[114]:

2009 թվականին զարգացած երկրները պարտավորվել են մինչև 2020 թվականը համատեղ տարեկան 100 միլիարդ դոլար ներգրավել կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի ֆինանսավորման համար՝ զարգացող երկրներին արտանետումները կրճատելու և կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու հարցում աջակցելու համար[115]։ Հաջորդ տարիները հաստատել են այս միտումը. 2026 թվականի մայիսի 21-ին հրապարակված OECD զեկույցի համաձայն՝ զարգացած երկրները 2023 թվականին տրամադրել և ներգրավել են 132.8 միլիարդ դոլար, իսկ 2024 թվականին՝ 136.7 միլիարդ դոլար, ինչը երրորդ տարին անընդմեջ նշանավորել է, որ տարեկան 100 միլիարդ դոլարի նպատակը կատարվել է[116]:

Եվրոպական ներդրումային բանկ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականից ի վեր Եվրոպական ներդրումային բանկը (ԵՆԲ) կլիմայական ֆինանսավորման համար տրամադրել է 170 միլիարդ եվրո[117][118]։ 2022 թվականին բանկի կողմից կլիմայի փոփոխության և շրջակա միջավայրի կայունության նախագծերի ֆինանսավորումը կազմել է ընդհանուր առմամբ 36.5 միլիարդ եվրո: Դրա մեջ ներառված 35 միլիարդ եվրոն՝ կլիմայի գործողություններին աջակցող նախաձեռնությունների համար և 15.9 միլիարդ եվրոն՝ շրջակա միջավայրի կայունության նպատակներին աջակցող ծրագրերի համար: Կլիմայի փոփոխության և շրջակա միջավայրի կայունության առավելությունների համակցված նախագծերը ստացել են 14.3 միլիարդ եվրո ֆինանսավորում[119]: 2021-2030 թվականների ընթացքում Բանկը ցանկանում է հասնել 1 տրիլիոն եվրոյի կանաչ ներդրումների[120]: Ներկայումս բանկի կողմից կլիմայի գործողությունների համար տրամադրվող վարկերի միայն 5.4%-ն է նախատեսված կլիմայի հարմարվողականության համար, սակայն ֆինանսավորումը զգալիորեն աճել է 2022 թվականին՝ հասնելով 1.9 միլիարդ եվրոյի[121]:

Եվրոպական ներդրումային բանկը նախատեսում է մինչև 2030 թվականը 1 տրիլիոն եվրոյի չափով ներդրումներ կատարել կլիմայական ոլորտում՝ որպես Եվրոպական կանաչ համաձայնագրի մաս[122]: 2019 թվականին ԵՆԲ տնօրենների խորհուրդը հաստատել է կլիմայական գործողությունների և շրջակա միջավայրի կայունության նոր նպատակներ՝ բրածո վառելիքի ֆինանսավորումը փուլ առ փուլ վերացնելու համար[123][124]: Բանկը մինչև 2025 թվականը բարձրացրել է կլիմայի գործողությունների և շրջակա միջավայրի կայունության համար նախատեսված իր ֆինանսավորման բաժինը մինչև 50%: Եվրոպական ներդրումային բանկի խումբը հայտարարել է, որ մինչև 2020 թվականի վերջը բոլոր ֆինանսավորումները համապատասխանեցվել են Փարիզյան համաձայնագրին: Բանկը նպատակ ունի «առաջատար դեր խաղալ գլոբալ տաքացումը 2˚C-ից զգալիորեն ցածր պահելու համաշխարհային պարտավորությանը հասնելու համար անհրաժեշտ ֆինանսավորման մոբիլիզացման գործում՝ նպատակ ունենալով հասնել 1.5˚C-ի»[125][126]: 2018-2022 թվականներին կայուն կապույտ տնտեսությանը ԵՆԲ-ի տրամադրած վարկերը կազմել են ընդհանուր առմամբ 6.7 միլիարդ եվրո՝ ապահովելով 23.8 միլիարդ եվրո ներդրումներ, և 2.8 միլիարդ եվրո՝ ծովային վերականգնվող էներգիայի ոլորտում[127]: Նույն ժամանակահատվածում Բանկը մոտ 881 միլիոն եվրո է տրամադրել կեղտաջրերի, անձրևաջրերի և պինդ թափոնների կառավարմանը օժանդակելու համար՝ օվկիանոս մտնող աղտոտվածությունը նվազեցնելու համար[128][129]։ 2023 թվականին ԵՆԲ-ի էներգետիկ վարկերը աճել են մինչև 21.3 միլիարդ եվրո՝ 2020 թվականի 11.6 միլիարդ եվրոյի համեմատ։ Այս ֆինանսավորումը աջակցում է էներգաարդյունավետությանը, վերականգնվող էներգիային, նորարարությանը, պահեստավորմանը և նոր էներգետիկ ցանցային ենթակառուցվածքներին[130]։

Եվրոպական ներդրումային բանկը, Եվրոպական հանձնաժողովը և Բիլ Գեյթսի կողմից 2015 թվականին հիմնադրված «Բրեյքթրու Էներջի»-ն համագործակցել են Եվրոպայում կանաչ տեխնոլոգիաների լայնածավալ նախաձեռնություններ իրականացնելու և կարևորագույն կլիմայական տեխնոլոգիաների ոլորտում ներդրումները խրախուսելու համար[131]։

Ավելի շատ ընկերություններ (Եվրոպայում) պլանավորում են ներդրումներ կատարել ցածր ածխածնային ոլորտներում և պայքարել կլիմայի փոփոխության դեմ[132]։

2020 թվականի համայնքների հարցման համաձայն՝ Եվրամիության համայնքների 56%-ը մեծացրել է կլիմայական ներդրումները, մինչդեռ 66%-ը կարծում է, որ նախորդ երեք տարիների ընթացքում իրենց կլիմայական ներդրումները բավարար չեն եղել[133][134][135]։ Համավարակին նախորդող երեք տարիների ընթացքում ԵՄ քաղաքների ավելի քան երկու երրորդը մեծացրել է ենթակառուցվածքային ներդրումները, որոնցից 56%-ը կենտրոնացել է կլիմայի փոփոխության մեղմացման վրա[136]։

Տեղական համայնքները կազմում են կառավարության ընդհանուր ներդրումների 45%-ը։ Հիմնական ենթակառուցվածքները, ինչպիսիք են հասարակական տրանսպորտը կամ ջրամատակարարումը, ներառված են նրանց ներդրումների մեջ։ Նրանք նաև արդիականացնում են հանրային օբյեկտները, այդ թվում՝ դպրոցները, հիվանդանոցները և սոցիալական բնակարանները։ Այս նախագծերում էներգաարդյունավետությանը առաջնահերթություն տալը կօգնի Եվրոպային հասնել կլիմայական նպատակներին[137][138]։  

Արևելյան Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի բիզնեսները հետ են մնում իրենց հարավեվրոպական գործընկերներից՝ կանաչ կառավարման պրակտիկայի միջին որակի առումով, մասնավորապես՝ էներգիայի սպառման և արտանետումների սահմանված նպատակների առումով[139][140]: Ավելի քիչ ֆինանսական սահմանափակումներ և ավելի ուժեղ կանաչ կառավարման պրակտիկա ունեցող ընկերություններն ավելի հակված են ներդրումներ կատարել կանաչ նախաձեռնությունների ավելի մեծ բազմազանության մեջ: Էներգաարդյունավետության ներդրումները լավ են ինչպես վերջնական արդյունքի, այնպես էլ շրջակա միջավայրի համար[139][140]:

Մարտահրավերներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի ֆինանսավորման հոսքերի հետևում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման հոսքերի վերաբերյալ տեղեկատվությունը շատ ավելի լավ է միջազգային կլիմայի փոփոխության, քան ներքին կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման համար[141]։ Միջազգային հանրային ֆինանսավորումը բազմակողմ և երկկողմ աղբյուրներից կարող է համարվել որպես կլիմայի մեղմացման կամ հարմարվողականության, կամ երկուսի նպատակը (այսինքն՝ լայնածավալ է)[142]: Ընթացքի մեջ են մի շարք նախաձեռնություններ՝ միջազգային կլիմայական ֆինանսավորման հոսքերը վերահսկելու և հետևելու համար[143]: Օրինակ՝ Կլիմայի քաղաքականության նախաձեռնության (CPI) վերլուծաբանները 2011 թվականից ի վեր ամեն տարի հետևել են տարբեր աղբյուրներից ստացված հանրային և մասնավոր հատվածի կլիմայական ֆինանսավորման հոսքերին:

Այս աշխատանքը ներառվել է ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության մասին շրջանակային կոնվենցիայի երկամյա գնահատման և կլիմայի ֆինանսավորման հոսքերի ակնարկի մեջ[144], ինչպես նաև IPCC-ի հինգերորդ գնահատման զեկույցի և IPCC-ի վեցերորդ գնահատման զեկույցի կլիմայի ֆինանսավորմանը վերաբերող գլուխներում: Դրանք ենթադրում են կլիմայական ֆինանսավորման հոսքերի ավելի արդյունավետ մոնիթորինգի անհրաժեշտություն[145]: Մասնավորապես, դրանք ենթադրում են, որ ֆոնդերը կարող են ավելի լավ կատարել տվյալների իրենց հաշվետվությունների սինխրոնիզացիան, հետևողական լինել իրենց թվերի հաշվետվությունների ներկայացմանը և ժամանակի ընթացքում նախագծերի և ծրագրերի իրականացման վերաբերյալ մանրամասն տեղեկատվություն տրամադրելուն: Անհրաժեշտություն կա նաև բարելավելու հաշվետվությունները և հետևողականությունը կլիմայի ֆինանսավորման ներքին և մասնավոր գործիչների կողմից: Դրան կարելի է հասնել պարտադիր և ստանդարտացված բացահայտման ազգային կանոնակարգերի միջոցով[146]:  

Կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման բաց

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ երկկողմանի կլիմայական ֆինանսավորման թվերը զգալիորեն ցածր են, քան ներկայիս պաշտոնական գնահատականները[147][148][149][150]։ Պատճառներից են, ի թիվս այլոց, միջազգային կլիմայական ֆինանսավորման համար համընդհանուր համաձայնեցված սահմանումների բացակայությունը և վերահսկողության բացակայությունը[151]։ Սա հանգեցրել է ոչ կլիմայական նախագծերի ներառմանը, թափանցիկության բացակայությանը և, ի վերջո, միջազգային կլիմայական ֆինանսավորման պաշտոնական հաշվետվությունների հավաստիության խնդրի առաջացմանը[151]։

Կլիմայի քաղաքականության նախաձեռնության վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հարմարվողականության ֆինանսավորումը կազմում է կլիմայական ֆինանսավորման ընդհանուր հոսքերի միայն մի փոքր մասը, հիմնականում՝ կանխատեսելի եկամուտների հոսքեր ստեղծելու և դիմադրողականության օգուտները դրամայնացնելու դժվարությունների պատճառով[152]։ Արդյունքում, ջրհեղեղներից պաշտպանության, ջերմակայունության և համայնքային ենթակառուցվածքների նման ոլորտներում հարմարվողականության ներդրումները շարունակում են հիմնականում հույսը դնել պետական ֆինանսավորման, դրամաշնորհների և ապահովագրության վրա հիմնված մեխանիզմների վրա[152][153]։  

Կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման բացը, այսինքն՝ ներդրումների պակասը, գնահատականները տարբերվում են՝ կախված աշխարհագրական տարածքներից, ներառված ոլորտներից և գործունեությունից, ժամանակացույցից և փուլավորումից, նպատակից և հիմքում ընկած ենթադրություններից: 2018 թվականի երկամյա գնահատումը 2020-2030 թվականների ընթացքում մեղմացման համար ֆինանսավորման կարիքները գնահատել է տարեկան 1.7-2.4 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար[154]:

Բարոյական պատասխանատվություն և իրավական պարտավորություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զարգացած երկրները պատասխանատու են արդյունաբերացման հետևանքով ջերմոցային գազերի արտանետումների մեծ մասի համար և, ընդհանուր առմամբ, ունեն աջակցություն ցուցաբերելու ավելի մեծ կարողություն: Հետևաբար, պնդվում է, որ նրանք ունեն բարոյական պատասխանատվություն և իրավական պարտավորություն՝ ֆինանսավորում տրամադրել զարգացող երկրներին կլիմայական գործողություններ ձեռնարկելու հարցում[155]: 2010 թվականին Կողմերի 16-րդ համաժողովում զարգացած երկրները պարտավորվել են մինչև 2020 թվականը համատեղ տարեկան 100 միլիարդ ԱՄՆ դոլար մոբիլիզացնել զարգացող երկրների կարիքները բավարարելու համար, և ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության համաժողովի 2015 թվականի որոշումը ներառել է նաև իրենց գործող կոլեկտիվ մոբիլիզացման նպատակը շարունակելու պարտավորությունը մինչև 2025 թվականը[155]: Այնուամենայնիվ, այս համաձայնագրերը ուղեցույց չեն տալիս այն մասին, թե ինչպես բաշխել կլիմայական ֆինանսավորման պատասխանատվությունը առանձին երկրների միջև:

Մի շարք հաստատություններ և հետազոտողներ մշակել են մեթոդաբանություններ՝ երկրին բնորոշ ներդրման բաժինները որոշելու համար, հիմնվելով արդարության սկզբունքների վրա: Բոլոր մոդելներն ունեն ընդհանուր առանձնահատկություն. դրանք օգտագործում են առնվազն մեկ հարստության փոփոխական (օրինակ՝ ՀՆԱ-ի կամ ՀՆԱ-ի բաժինը)՝ վճարունակությունը հաշվի առնելու համար, և արտանետումների փոփոխական (CO2-ի կամ ջերմոցային գազերի բաժինը)՝ արտանետումների պատասխանատվությունը արտացոլելու համար[156]: Որոշ մոդելներ լրացուցիչ հաշվի են առնում երկրների բնակչությունը կամ նրանց վճարելու պատրաստակամությունը[156]: Ավելին, մեկ այլ մեխանիզմ առաջարկում է ներառել ապագային ուղղված տվյալներ՝ այսպես կոչված դինամիկ մոդելներում: Դինամիկ բաղադրիչների համար ՀՆԱ-ի բաժինը որոշվում է 2030 թվականի կանխատեսմամբ՝ ճշգրտված կլիմայական սպասվող վնասների համար, իսկ ջերմոցային գազերի բաժինը ներառում է մինչև 2030 թվականը ապագա արտանետումները և հաշվի է առնում երկրների կողմից ներկայացված արտանետումների կրճատման անվերապահ նպատակները, որտեղ դրանք հասանելի են[157]:

Մասնավոր ֆինանսավորման սահմանափակումներ կլիմայական նպատակներին հասնելու գործում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մի շարք միջազգային հաստատություններ զգուշացնում են, որ միայն մասնավոր կապիտալը չի կարող փակել կլիմայի փոփոխության ֆինանսավորման բացը: Արժույթի միջազգային հիմնադրամը և Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) ընդգծում են, որ կլիմայական շատ ներդրումներ, մասնավորապես՝ հարմարվողականության, վաղ փուլի նորարարության և խոցելի համայնքների ոլորտներում, ստեղծում են բարձր սոցիալական օգուտներ, բայց սահմանափակ մասնավոր եկամուտներ[158]: Արդյունքում, մասնավոր ներդրումները երկարաժամկետ կլիմայական նպատակներին համապատասխանեցնելու համար անհրաժեշտ են կայուն պետական ֆինանսներ, կարգավորող շրջանակներ և ռիսկերի բաշխման մեխանիզմներ[158][159]:  

Հարմարվողականության ոլորտում մասնավոր ներդրումների խթանում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիմայի փոփոխությանը հարմարվողականությունը շատ ավելի բարդ ներդրումային ոլորտ է, քան մեղմացումը։ Սա հիմնականում պայմանավորված է հստակ սահմանված եկամտի հոսքի կամ նախագծերի վրա ներդրումների գրավիչ եկամտաբերություն ապահովող բիզնես պլանի բացակայությամբ։ Մասնավոր ներդրումների համար կան մի քանի կոնկրետ մարտահրավերներ[160][161]՝  

  • Հարմարվողականությունը հաճախ անհրաժեշտ է ոչ շուկայական ոլորտներում կամ կենտրոնացած է շատերին օգուտ բերող հասարակական բարիքների վրա։ Այսպիսով, պակասում է մասնավոր հատվածի համար գրավիչ նախագծերը։
  • Կարճաժամկետ հեռանկարում անհրաժեշտ ներդրումների ժամկետների և միջնաժամկետ կամ երկարաժամկետ հեռանկարում հնարավոր օգուտների միջև անհամապատասխանություն կա։ Ապագա եկամուտները ներդրողների համար պակաս գրավիչ են, քան կարճաժամկետ եկամուտները։
  • Ներդրումային հնարավորությունների վերաբերյալ տեղեկատվության պակաս կա։ Սա հատկապես վերաբերում է ապագա ազդեցությունների և օգուտների հետ կապված անորոշություններին։ Սրանք հիմնական նկատառումներ են, երբ եկամուտները կարող են կուտակվել ավելի երկար ժամանակահատվածում։
  • Կան բացթողումներ մարդկային ռեսուրսների և կարողությունների մեջ՝ հարմարվողականության նախագծեր մշակելու և իրավական, տնտեսական և կարգավորող շրջանակների ֆինանսական հետևանքները հասկանալու համար։

Այնուամենայնիվ, այս ոլորտում կա զգալի նորարարություն։ Սա մեծացնում է մասնավոր հատվածի ֆինանսավորման ներուժը՝ ավելի մեծ դեր խաղալու հարմարվողականության ֆինանսավորման բացը լրացնելու գործում[162]։ Տնտեսագետները նշում են, որ կլիմայական հարմարվողականության նախաձեռնությունները պետք է լինեն բիզնես ներդրումների համար անհապաղ առաջնահերթություն[163][164]։ Ածխածնի կամավոր շուկայի բարեփոխման վերաբերյալ զեկույցում քննարկվել է Ածխածնի կամավոր շուկայի ամբողջականության խորհուրդը (ICVCM) և դրա «Հիմնական ածխածնային սկզբունքների» չափանիշը՝ ածխածնի վարկի որակի և պիտակավորման համար[165][166]։

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Կլիմայական ֆինանսական լանդշաֆտ - Global Landscape of Climate Finance 2019
  • Բրայան, Գարեթ; Վեբեր, Սոֆի (2024). Կլիմայի ֆինանսավորում. կլիմայի ապագայի վերաբերյալ դիրքորոշման որոշում (բաց մուտք). Նյուքասլ ափոն Թայն, Մեծ Բրիտանիա: Agenda Publishing Limited.

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ «World Energy Investment 2023 / Overview and key findings». International Energy Agency (IEA). 2023 թ․ մայիսի 25. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 31-ին. «Global energy investment in clean energy and in fossil fuels, 2015-2023 (chart)» — From pages 8 and 12 of World Energy Investment 2023 (archive).
  2. ↑ «World Energy Investment 2025 / Executive summary». International Energy Agency. 2025. Արխիվացված օրիգինալից 2025 թ․ հունիսի 7-ին. «IEA. Licence: CC BY 4.0»
  3. ↑ «Top-down Climate Finance Needs». CPI (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2024-06-27-ին.
  4. ↑ Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  5. ↑ OECD (2022), Aggregate trends of Climate Finance Provided and Mobilised by Developed Countries in 2013-2020, https://www.oecd.org/climate-change/finance-usd-100-billion-goal .
  6. ↑ New, M., D. Reckien, D. Viner, C. Adler, S.-M. Cheong, C. Conde, A. Constable, E. Coughlan de Perez, A. Lammel, R. Mechler, B. Orlove, and W. Solecki, 2022: Chapter 17: Decision-Making Options for Managing Risk. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2539–2654, doi:10.1017/9781009325844.026
  7. ↑ «Global Landscape of Climate Finance 2023» (PDF). CPI.
  8. ↑ Zan, Thant Thura; Dokk Smith, Ida; Øverland, Indra (2024). «The Political Economy of Climate Finance: Stakeholder Relationship Dynamics in the Indonesian Just Energy Transition Partnership». Cambridge Journal of Climate Research. doi:10.60866/CAM.123.
  9. ↑ United Nations Environment Programme (2023). Adaptation Gap Report 2023: Underfinanced. Underprepared. Inadequate investment and planning on climate adaptation leaves world exposed. Nairobi. https://doi . org/10.59117/20.500.11822/43796
  10. ↑ «World Energy Investment 2023 / Overview and key findings». International Energy Agency (IEA). 2023 թ․ մայիսի 25. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 31-ին. «Global energy investment in clean energy and in fossil fuels, 2015-2023 (chart)» — From pages 8 and 12 of World Energy Investment 2023 (archive).
  11. ↑ «World Energy Investment 2025 / Executive summary». International Energy Agency. 2025. Արխիվացված օրիգինալից 2025 թ․ հունիսի 7-ին. «IEA. Licence: CC BY 4.0»
  12. ↑ OECD (2023-11-16). Scaling Up the Mobilisation of Private Finance for Climate Action in Developing Countries: Challenges and Opportunities for International Providers. Green Finance and Investment (անգլերեն). OECD Publishing. doi:10.1787/17a88681-en. ISBN 978-92-64-48999-8.
  13. ↑ Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  14. ↑ Zan, Thant Thura; Dokk Smith, Ida; Øverland, Indra (2024). «The Political Economy of Climate Finance: Stakeholder Relationship Dynamics in the Indonesian Just Energy Transition Partnership». Cambridge Journal of Climate Research. doi:10.60866/CAM.123.
  15. ↑ «Documents | UNFCCC». unfccc.int (անգլերեն). Վերցված է 2018-09-08-ին.
  16. 1 2 Sárvári, Balázs; Kuncz, Izabella; Németh, Petra (2026). «Periodizing sustainable finance literature: A comprehensive bibliometric review & future directions». Sustainable Environment. 12 (1). doi:10.1080/27658511.2026.2624177.
  17. ↑ Barbara Buchner, Angela Falconer, Morgan Hervé-Mignucci, Chiara Trabacchi and Marcel Brinkman (2011) "The Landscape of Climate Finance" A CPI Report, Climate Policy Initiative, Venice (Italy), p. 1 and 2.
  18. ↑ Thwaites, Joe; Bos, Julie (2021). «A Breakdown of Developed Countries' Public Climate Finance Contributions Towards the $100 Billion Goal». World Resources Institute: 58. doi:10.46830/writn.20.00145.
  19. ↑ «Banks around world in joint pledge on 'green recovery' after Covid». the Guardian (անգլերեն). 2020-11-11. Վերցված է 2020-11-12-ին.
  20. ↑ OECD (2022), Aggregate trends of Climate Finance Provided and Mobilised by Developed Countries in 2013-2020, https://www.oecd.org/climate-change/finance-usd-100-billion-goal .
  21. ↑ OECD (2023), Climate Finance Provided and Mobilised by Developed Countries in 2013-2021: Aggregate Trends and Opportunities for Scaling Up Adaptation and Mobilised Private Finance, Climate Finance and the USD 100 Billion Goal, OECD Publishing, Paris, doi:10.1787/e20d2bc7-en.
  22. ↑ «Energy Technology Perspectives 2024 – Analysis». IEA (բրիտանական անգլերեն). 2024-10-30. Վերցված է 2025-12-19-ին.
  23. ↑ «World Energy Investment 2023 – Analysis». IEA (բրիտանական անգլերեն). 2023-05-25. Վերցված է 2025-12-19-ին.
  24. ↑ «Shifting and Mobilizing Private Finance | World Resources Institute». www.wri.org (անգլերեն). Վերցված է 2025-12-19-ին.
  25. ↑ «World Energy Investment 2023 – Analysis». IEA (բրիտանական անգլերեն). 2023-05-25. Վերցված է 2025-12-19-ին.
  26. ↑ OECD (2023-11-16). Scaling Up the Mobilisation of Private Finance for Climate Action in Developing Countries: Challenges and Opportunities for International Providers. Green Finance and Investment (անգլերեն). OECD Publishing. doi:10.1787/17a88681-en. ISBN 978-92-64-48999-8.
  27. ↑ Haščič, Ivan; Rodríguez, Miguel Cárdenas; Jachnik, Raphaël; Silva, Jérôme; Johnstone, Nick (2015-02-02). «Public Interventions and Private Climate Finance Flows: Empirical Evidence from Renewable Energy Financing». OECD Environment Working Papers (անգլերեն). 2015. doi:10.1787/5js6b1r9lfd4-en.
  28. ↑ «Top-down Climate Finance Needs». CPI (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2024-06-27-ին.
  29. 1 2 Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  30. ↑ Catsaros, Oktavia (2023 թ․ հունվարի 26). «Global Low-Carbon Energy Technology Investment Surges Past $1 Trillion for the First Time». Bloomberg NEF (New Energy Finance). Figure 1. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 22-ին. «Defying supply chain disruptions and macroeconomic headwinds, 2022 energy transition investment jumped 31% to draw level with fossil fuels»
  31. ↑ «Global Clean Energy Investment Jumps 17%, Hits $1.8 Trillion in 2023, According to BloombergNEF Report». BNEF.com. Bloomberg NEF. 2024 թ․ հունվարի 30. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ հունիսի 28-ին. «Start years differ by sector but all sectors are present from 2020 onwards.»
  32. ↑ 2024 data: «Energy Transition Investment Trends 2025 / Abridged report» (PDF). BloombergNEF. 2025 թ․ հունվարի 30. էջ 9. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2025 թ․ փետրվարի 2-ին.
  33. ↑ Data for 2025 from «BloombergNEF Finds Global Energy Transition Investment Reached Record $2.3 Trillion in 2025, Up 8% from 2024». BloombergNEF. 2026 թ․ հունվարի 26. Արխիվացված օրիգինալից 2026 թ․ հունվարի 28-ին.
  34. 1 2 Bearak, Max; Rojanasakul, Mira (2025 թ․ օգոստոսի 14). «How China Went From Clean Energy Copycat to Global Innovator». The New York Times. Արխիվացված օրիգինալից 2025 թ․ օգոստոսի 15-ին.
  35. 1 2 Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  36. ↑ OECD (2022), Aggregate trends of Climate Finance Provided and Mobilised by Developed Countries in 2013-2020, https://www.oecd.org/climate-change/finance-usd-100-billion-goal .
  37. ↑ Bank, European Investment (2023-09-27). Finance in Africa: Uncertain times, resilient banks: African finance at a crossroads (անգլերեն). European Investment Bank. ISBN 978-92-861-5598-7.
  38. ↑ «Global Landscape of Climate Finance 2023» (PDF). CPI.
  39. ↑ World Bank Group(2010), "World Development Report 2010: Development and Climate Change, World Bank Groupe, Washington DC, ch. 6, p. 257
  40. ↑ International Energy Agency (2011). World Energy Outlook 2011, OECD and IEA, Paris (France), Part B, ch.2
  41. ↑ International Energy Agency (2011). World Energy Outlook 2011}, OECD and IEA, Paris (France), Part B, ch.2
  42. 1 2 «Climate Finance». World Bank (անգլերեն). Վերցված է 2018-09-08-ին.
  43. ↑ «Studie sieht EU-weit 87 Milliarden Euro Mehrbedarf bei Erneuerbaren und E-Verkehr | MDR.DE». www.mdr.de (գերմաներեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ փետրվարի 17-ին. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 17-ին.
  44. ↑ Klaaßen, Lena; Steffen, Bjarne (2023 թ․ հունվար). «Meta-analysis on necessary investment shifts to reach net zero pathways in Europe». Nature Climate Change (անգլերեն). 13 (1): 58–66. Bibcode:2023NatCC..13...58K. doi:10.1038/s41558-022-01549-5. ISSN 1758-6798. S2CID 255624692. {{cite journal}}: |hdl-access= requires |hdl= (օգնություն)
  45. 1 2 New, M., D. Reckien, D. Viner, C. Adler, S.-M. Cheong, C. Conde, A. Constable, E. Coughlan de Perez, A. Lammel, R. Mechler, B. Orlove, and W. Solecki, 2022: Chapter 17: Decision-Making Options for Managing Risk. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2539–2654, doi:10.1017/9781009325844.026
  46. ↑ UNEP (2018). The Adaptation Gap Report 2018. United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya.
  47. 1 2 New, M., D. Reckien, D. Viner, C. Adler, S.-M. Cheong, C. Conde, A. Constable, E. Coughlan de Perez, A. Lammel, R. Mechler, B. Orlove, and W. Solecki, 2022: Chapter 17: Decision-Making Options for Managing Risk. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2539–2654, doi:10.1017/9781009325844.026
  48. ↑ New, M., D. Reckien, D. Viner, C. Adler, S.-M. Cheong, C. Conde, A. Constable, E. Coughlan de Perez, A. Lammel, R. Mechler, B. Orlove, and W. Solecki, 2022: Chapter 17: Decision-Making Options for Managing Risk. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2539–2654, doi:10.1017/9781009325844.026
  49. 1 2 United Nations Environment Programme (2023). Adaptation Gap Report 2023: Underfinanced. Underprepared. Inadequate investment and planning on climate adaptation leaves world exposed. Nairobi. https://doi . org/10.59117/20.500.11822/43796
  50. ↑ Hallegatte, Stephane; Rentschler, Jun; Rozenberg, Julie. 2019. Lifelines: The Resilient Infrastructure Opportunity. Sustainable Infrastructure;. Washington, DC: World Bank. Կաղապար:Hdl License: CC BY 3.0 IGO.
  51. ↑ United Nations Environment Programme (2023). Adaptation Gap Report 2023: Underfinanced. Underprepared. Inadequate investment and planning on climate adaptation leaves world exposed. Nairobi. https://doi . org/10.59117/20.500.11822/43796
  52. 1 2 United Nations Environment Programme (2023). Adaptation Gap Report 2023: Underfinanced. Underprepared. Inadequate investment and planning on climate adaptation leaves world exposed. Nairobi. https://doi . org/10.59117/20.500.11822/43796
  53. 1 2 3 United Nations Environment Programme (2023). Adaptation Gap Report 2023: Underfinanced. Underprepared. Inadequate investment and planning on climate adaptation leaves world exposed. Nairobi. https://doi . org/10.59117/20.500.11822/43796
  54. 1 2 3 United Nations Environment Programme (2023). Adaptation Gap Report 2023: Underfinanced. Underprepared. Inadequate investment and planning on climate adaptation leaves world exposed. Nairobi. https://doi . org/10.59117/20.500.11822/43796
  55. 1 2 United Nations Environment Programme (2023). Adaptation Gap Report 2023: Underfinanced. Underprepared. Inadequate investment and planning on climate adaptation leaves world exposed. Nairobi. https://doi . org/10.59117/20.500.11822/43796
  56. ↑ Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  57. ↑ «Global Investment in the Energy Transition Exceeded $2 Trillion for the First Time in 2024, According to BloombergNEF Report». Bloomberg NEF. 2025 թ․ հունվարի 30. Վերցված է 2025 թ․ փետրվարի 7-ին.
  58. ↑ Zan, Thant Thura; Dokk Smith, Ida; Øverland, Indra (2024). «The Political Economy of Climate Finance: Stakeholder Relationship Dynamics in the Indonesian Just Energy Transition Partnership». Cambridge Journal of Climate Research. doi:10.60866/CAM.123.
  59. ↑ Thura Zan, Thant; Dokk Smith, Ida; Overland, Indra; Pradnyaswari, Indira (2025-06-01). «Transaction costs of the Indonesian Just Energy Transition Partnership». IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. 1511 (1). Bibcode:2025E&ES.1511a2012T. doi:10.1088/1755-1315/1511/1/012012. ISSN 1755-1307.
  60. ↑ «Climate Finance | UNFCCC». unfccc.int (անգլերեն). Վերցված է 2018-12-03-ին.
  61. ↑ Global, IndraStra. «Climate Finance: Essential Components, Existing Challenges, and On-going Initiatives». IndraStra Global (անգլերեն). ISSN 2381-3652. Վերցված է 2022-12-27-ին.
  62. ↑ «Climate Investment Opportunities in Cities - An IFC Analysis». www.ifc.org (անգլերեն). Վերցված է 2021-04-15-ին.
  63. ↑ «10 Years of Climate Action». Climate Investment Funds (անգլերեն). 2019-05-31. Վերցված է 2021-04-15-ին.
  64. ↑ United Nations Environment Programme (2023). Adaptation Gap Report 2023: Underfinanced.Underprepared. Inadequate investment and planning on climate adaptation leaves world exposed. Nairobi. doi:10.59117/20.500.11822/43796
  65. ↑ New, M., D. Reckien, D. Viner, C. Adler, S.-M. Cheong, C. Conde, A. Constable, E. Coughlan de Perez, A. Lammel, R. Mechler, B. Orlove, and W. Solecki, 2022: Chapter 17: Decision-Making Options for Managing Risk. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2539–2654, doi:10.1017/9781009325844.026
  66. ↑ «Multilateral development banks». EIB.org (անգլերեն). Վերցված է 2023-11-03-ին.
  67. ↑ Department for International Development (2011), Multilateral Aid Review: ensuring maximum value for money for UK aid through multilateral organisations
  68. 1 2 Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  69. 1 2 New, M., D. Reckien, D. Viner, C. Adler, S.-M. Cheong, C. Conde, A. Constable, E. Coughlan de Perez, A. Lammel, R. Mechler, B. Orlove, and W. Solecki, 2022: Chapter 17: Decision-Making Options for Managing Risk. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2539–2654, doi:10.1017/9781009325844.026
  70. 1 2 Charlene Watson, Liane Schalatek, and Aurélien Evéquoz "The global climate finance architecture." Overseas Development Institute (2023).
  71. 1 2 OECD (2023-11-16). Scaling Up the Mobilisation of Private Finance for Climate Action in Developing Countries: Challenges and Opportunities for International Providers. Green Finance and Investment (անգլերեն). OECD Publishing. doi:10.1787/17a88681-en. ISBN 978-92-64-48999-8.
  72. 1 2 Atteridge, A., Siebert, C. K., Klein, R. J., Butler, C., & Tella, P. (2009). Bilateral finance institutions and climate change: A mapping of climate portfolios. Stockholm Environment Institute (SEI).
  73. ↑ Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  74. 1 2 New, M., D. Reckien, D. Viner, C. Adler, S.-M. Cheong, C. Conde, A. Constable, E. Coughlan de Perez, A. Lammel, R. Mechler, B. Orlove, and W. Solecki, 2022: Chapter 17: Decision-Making Options for Managing Risk. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2539–2654, doi:10.1017/9781009325844.026
  75. 1 2 Department for International Development (2011), Multilateral Aid Review: ensuring maximum value for money for UK aid through multilateral organisations
  76. 1 2 Atteridge, A., Siebert, C. K., Klein, R. J., Butler, C., & Tella, P. (2009). Bilateral finance institutions and climate change: A mapping of climate portfolios. Stockholm Environment Institute (SEI).
  77. ↑ Coordination Challenges in Climate Finance. Erik Lundsgaarde, Kendra Dupuy, Åsa Persson, Danish Institute for International Studies. Copenhagen: DIIS. 2018. ISBN 978-87-7605-924-8. OCLC 1099681274.{{cite book}}: CS1 սպաս․ այլ (link)
  78. ↑ Coordination Challenges in Climate Finance. Erik Lundsgaarde, Kendra Dupuy, Åsa Persson, Danish Institute for International Studies. Copenhagen: DIIS. 2018. ISBN 978-87-7605-924-8. OCLC 1099681274.{{cite book}}: CS1 սպաս․ այլ (link)
  79. ↑ Public Interventions and Private Climate Finance Flows: Empirical Evidence from Renewable Energy Financing (Report) (անգլերեն). 2015-02-03. doi:10.1787/5js6b1r9lfd4-en.
  80. ↑ Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  81. ↑ Gouldson A, Colenbrander S, Sudmant A, McAnulla F, Kerr N, Sakai P, Hall S, Papargyropoulou E, Kuylenstierna J (2015). «Exploring the economic case for climate action in cities». Global Environmental Change. 35: 93–105. Bibcode:2015GEC....35...93G. doi:10.1016/j.gloenvcha.2015.07.009. {{cite journal}}: |hdl-access= requires |hdl= (օգնություն)
  82. ↑ Schmidt, TS (2014). «Low-carbon investment risks and de-risking». Nature Climate Change. 4 (4): 237–239. Bibcode:2014NatCC...4..237S. doi:10.1038/nclimate2112.
  83. ↑ Understanding 'bankability' and unlocking climate finance for climate compatible development, Climate & Development Knowledge Network, 31 July 2017
  84. ↑ «The rich world claims it has paid its overdue climate debts». The Economist. ISSN 0013-0613. Վերցված է 2023-12-14-ին. «Estimates of the amount of external finance that countries in the global south will need to adapt to climate change tend to be in the trillions of dollars. Stretched finance ministries in the global north suggest that they will use scarce aid money to "crowd in" private finance rather than provide everything themselves.»
  85. ↑ Colenbrander S, Lindfield M, Lufkin J, Quijano N (2018). «Financing Low-Carbon, Climate-Resilient Cities» (PDF). Coalition for Urban Transitions. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2018-04-12-ին. Վերցված է 2018-04-11-ին.
  86. ↑ Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  87. ↑ Floater G, Dowling D, Chan D, Ulterino M, Braunstein J, McMinn T, Ahmad E (2017). «Global Review of Finance for Sustainable Urban Infrastructure». Coalition for Urban Transitions.
  88. ↑ «Clean Energy Credit Union». Clean Energy CU (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2025-05-15-ին.
  89. ↑ «The Changing Climate for Credit Unions». Ceres: Sustainability is the bottom line (անգլերեն). Վերցված է 2025-05-15-ին.
  90. ↑ Bank, European Investment (2022-01-12). EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change (անգլերեն). European Investment Bank. ISBN 978-92-861-5155-2.
  91. ↑ «Latest EIB survey: The state of EU business investment 2021». European Investment Bank (անգլերեն). Վերցված է 2022-01-31-ին.
  92. ↑ «European investment offensive needed to keep up with US subsidies». European Investment Bank (անգլերեն). Վերցված է 2023-02-28-ին.
  93. ↑ Bank, European Investment (2023-04-12). What drives firms' investment in climate change? Evidence from the 2022-2023 EIB Investment Survey (անգլերեն). European Investment Bank. ISBN 978-92-861-5537-6.
  94. ↑ «The Voluntary Carbon Market 2022–2023» (PDF). south pole. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 6-ին.
  95. 1 2 Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  96. ↑ «Venture Investment in Climate Tech Remains Strong Despite Market Uncertainty». Climate Insider. 2025 թ․ փետրվարի 15. Վերցված է 2025 թ․ մարտի 3-ին.
  97. ↑ Belcher, Kelly. «INNOVATION ECONOMY, Sector Spotlight: Climate Technology» (PDF). PwC. Վերցված է 2025 թ․ մարտի 3-ին.
  98. ↑ Picolotti, Romina; Zaelke, Durwood; Silverman-Roati, Korey; Ferris, Richard. Debt-for-Climate Swaps (PDF) (Report). Institute for Governance and Sustainable Development. էջ 3.
  99. ↑ «Debt-for-Climate Swaps Can Help Developing Countries Make a Green Recovery». Sustainable Recovery 2020 (ամերիկյան անգլերեն). 2020 թ․ նոյեմբերի 13. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-11-26-ին. Վերցված է 2020-12-01-ին.
  100. ↑ Goering, Laurie (2020-09-07). «Debt swaps could free funds to tame climate, biodiversity and virus threats». Reuters (անգլերեն). Վերցված է 2020-12-01-ին.
  101. ↑ Flammer, Caroline (2023-11-22). «Green bonds and carbon emissions». Oxford Review of Economic Policy (անգլերեն). 39 (4): 752–764. doi:10.1093/oxrep/grad040. ISSN 0266-903X.
  102. ↑ «Shifting and Mobilizing Private Finance | World Resources Institute». www.wri.org (անգլերեն). Վերցված է 2025-12-19-ին.
  103. 1 2 nparker-nasi (2025-02-13). «Energy Transition Investment Trends». BloombergNEF (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2025-12-19-ին.
  104. ↑ fgiacco (2024-02-13). «Over $50 Billion Flow to Climate-Tech Startups in a Stormy Year». BloombergNEF (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2025-12-19-ին.
  105. ↑ Gaddy, Benjamin E.; Sivaram, Varun; Jones, Timothy B.; Wayman, Libby (2017 թ․ մարտ). «Venture Capital and Cleantech: The wrong model for energy innovation». Energy Policy (անգլերեն). 102: 385–395. Bibcode:2017EnPol.102..385G. doi:10.1016/j.enpol.2016.12.035. OSTI 1416804.
  106. ↑ «Shifting and Mobilizing Private Finance | World Resources Institute». www.wri.org (անգլերեն). Վերցված է 2025-12-19-ին.
  107. ↑ Haščič, Ivan; Rodríguez, Miguel Cárdenas; Jachnik, Raphaël; Silva, Jérôme; Johnstone, Nick (2015-02-02). «Public Interventions and Private Climate Finance Flows: Empirical Evidence from Renewable Energy Financing». OECD Environment Working Papers (անգլերեն). 2015. doi:10.1787/5js6b1r9lfd4-en.
  108. ↑ «Global Landscape of Climate Finance 2019». CPI.
  109. ↑ «Global Landscape of Climate Finance 2023» (PDF). CPI.
  110. ↑ United Nations Environment Programme (2023). Adaptation Gap Report 2023: Underfinanced. Underprepared. Inadequate investment and planning on climate adaptation leaves world exposed. Nairobi. https://doi . org/10.59117/20.500.11822/43796
  111. ↑ OECD (2023), Climate Finance Provided and Mobilised by Developed Countries in 2013-2021: Aggregate Trends and Opportunities for Scaling Up Adaptation and Mobilised Private Finance, Climate Finance and the USD 100 Billion Goal, OECD Publishing, Paris, doi:10.1787/e20d2bc7-en.
  112. 1 2 «Banks around world in joint pledge on 'green recovery' after Covid». the Guardian (անգլերեն). 2020-11-11. Վերցված է 2020-11-12-ին.
  113. ↑ «Mapped: Where multilateral climate funds spend their money». Carbon Brief. 2017.
  114. ↑ «climate finance Short Changed» (PDF) (անգլերեն). OXFAM. Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
  115. ↑ Bos, Julie; Gonzalez, Lorena; Thwaites, Joe (2021 թ․ հոկտեմբերի 7). «Are Countries Providing Enough to the $100 Billion Climate Finance Goal?» (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
  116. ↑ OECD (2026-05-21). «Climate Finance Provided and Mobilised by Developed Countries in 2013‑2024». Climate Finance and the USD 100 Billion Goal (անգլերեն). doi:10.1787/ab5eb9ad-en.
  117. ↑ «CIS Interview: Vice President Ambroise Fayolle, the European Investment Bank». CIS (անգլերեն). 2020-10-27. Վերցված է 2021-05-18-ին.
  118. ↑ «A plan for the long haul to contribute finance to the European Green Deal». European Investment Bank (անգլերեն). Վերցված է 2021-05-18-ին.
  119. ↑ Climate Action and Environmental Sustainability Overview 2023 (Report) (անգլերեն). 2023-02-02.
  120. ↑ EIB Group Sustainability report 2022 (Report) (անգլերեն). European Investment Bank. 2023-06-29. ISBN 978-92-861-5543-7.
  121. ↑ «Press corner». European Commission (անգլերեն). Վերցված է 2023-07-14-ին.
  122. ↑ Harvey, Fiona; Rankin, Jennifer (2020-03-09). «What is the European Green Deal and will it really cost €1tn?». The Guardian (բրիտանական անգլերեն). ISSN 0261-3077. Վերցված է 2020-08-19-ին.
  123. ↑ Holger, Dieter (2019-11-15). «European Investment Bank Will End Fossil Fuel Financing». Wall Street Journal (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0099-9660. Վերցված է 2020-08-19-ին.
  124. ↑ «European Investment Bank to phase out fossil fuel financing». the Guardian (անգլերեն). 2019-11-15. Վերցված է 2020-08-19-ին.
  125. ↑ «EU/China/US climate survey shows public optimism about reversing climate change». European Investment Bank (անգլերեն). Վերցված է 2020-08-19-ին.
  126. ↑ «Climate action». EIB.org. Վերցված է 2020-08-19-ին.
  127. ↑ European Investment Bank. (2023-08-17). Clean oceans and the blue economy Overview 2023 (անգլերեն). European Investment Bank. doi:10.2867/4724. ISBN 978-92-861-5518-5.
  128. ↑ «EU, WBIF extend €2.5 million grant to wastewater project in Kosovo». www.ebrd.com (անգլերեն). Վերցված է 2023-08-28-ին.
  129. ↑ «EU invests €70 million in largest wastewater treatment plant in North Macedonia». WBIF.org.
  130. ↑ «Energy Overview 2024» (անգլերեն). European Investment Bank. 2024-02-27.
  131. ↑ «Energy Overview 2024» (անգլերեն). European Investment Bank. 2024-02-27.
  132. ↑ Bank, European Investment (2022-01-12). EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change (անգլերեն). European Investment Bank. ISBN 978-92-861-5155-2.
  133. ↑ «Cohesion support after the pandemic». European Investment Bank (անգլերեն). Վերցված է 2021-11-15-ին.
  134. ↑ «THE STATE OF LOCAL INFRASTRUCTURE INVESTMENT IN EUROPE: EIB Municipality Survey 2020» (PDF). European Investment Bank. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021-08-02-ին.
  135. ↑ «EIB Investment Report 2020-2021». EIB.org. Վերցված է 2021-11-15-ին.
  136. ↑ European Investment Bank.; Ipsos Public Affairs. (2021-08-02). The state of local infrastructure investment in Europe: EIB Municipalities Survey 2020 (անգլերեն). European Investment Bank. doi:10.2867/071226. ISBN 978-92-861-4954-2.
  137. ↑ «The territorial impact of COVID-19: Managing the crisis across levels of government». OECD (անգլերեն). Վերցված է 2022-05-30-ին.
  138. ↑ European Investment Bank.; Ipsos Public Affairs. (2021-08-02). The state of local infrastructure investment in Europe: EIB Municipalities Survey 2020 (անգլերեն). European Investment Bank. doi:10.2867/071226. ISBN 978-92-861-4954-2.
  139. 1 2 European Investment Bank. (2022-05-18). Business resilience in the pandemic and beyond: Adaptation, innovation, financing and climate action from Eastern Europe to Central Asia (անգլերեն). European Investment Bank. doi:10.2867/832329. ISBN 978-92-861-5086-9.
  140. 1 2 «Pathways to Sustainable Energy» (PDF).
  141. ↑ Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  142. ↑ OECD, 2016, OECD DAC Rio Markers for Climate Handbook
  143. ↑ «Global Landscape of Climate Finance, A Decade of Data: 2011-2020» (PDF). CPI. Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
  144. ↑ «Biennial Assessment and Overview of Climate Finance Flows | UNFCCC». unfccc.int.
  145. ↑ «Watson, C., Nakhooda, S., Caravani, A. and Schalatek, L. (2012) The practical challenges of monitoring climate finance: Insights from Climate Funds Update. Overseas Development Institute Briefing Paper» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014-01-01-ին. Վերցված է 2012-12-06-ին.
  146. ↑ UNEP (2018). The Adaptation Gap Report 2018. United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya.
  147. ↑ Toetzke, Malte; Stünzi, Anna; Egli, Florian (2022 թ․ հոկտեմբեր). «Consistent and replicable estimation of bilateral climate finance». Nature Climate Change. 12 (10): 897–900. Bibcode:2022NatCC..12..897T. doi:10.1038/s41558-022-01482-7. S2CID 252477252.
  148. ↑ Donner, Simon D; Kandlikar, Milind; Webber, Sophie (2016-05-01). «Measuring and tracking the flow of climate change adaptation aid to the developing world». Environmental Research Letters. 11 (5). Bibcode:2016ERL....11e4006D. doi:10.1088/1748-9326/11/5/054006. ISSN 1748-9326.
  149. ↑ Michaelowa, Axel; Michaelowa, Katharina (2011-11-01). «Coding Error or Statistical Embellishment? The Political Economy of Reporting Climate Aid». World Development. Expanding Our Understanding of Aid with a New Generation in Development Finance Information. 39 (11): 2010–2020. doi:10.1016/j.worlddev.2011.07.020. ISSN 0305-750X.
  150. ↑ «Assessing the credibility of how climate adaptation aid projects are categorised» (PDF). Development in Practice. Վերցված է 2023-11-03-ին.
  151. 1 2 «A pledge to fight climate change is sending money to strange places». Reuters (անգլերեն). 2023-06-01. Վերցված է 2023-11-03-ին.
  152. 1 2 «Top-down Climate Finance Needs». CPI (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2024-06-27-ին.
  153. ↑ Kreibiehl, S., T. Yong Jung, S. Battiston, P. E. Carvajal, C. Clapp, D. Dasgupta, N. Dube, R. Jachnik, K. Morita, N. Samargandi, M. Williams, 2022: Investment and finance. In IPCC, 2022: Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi:10.1017/9781009157926.017
  154. ↑ «Biennial Assessment and Overview of Climate Finance Flows | UNFCCC». unfccc.int.
  155. 1 2 Thwaites, Joe; Bos, Julie (2021). «A Breakdown of Developed Countries' Public Climate Finance Contributions Towards the $100 Billion Goal». World Resources Institute: 58. doi:10.46830/writn.20.00145.
  156. 1 2 Thwaites, Joe; Bos, Julie (2021). «A Breakdown of Developed Countries' Public Climate Finance Contributions Towards the $100 Billion Goal». World Resources Institute: 58. doi:10.46830/writn.20.00145.
  157. ↑ Egli, Florian; Stünzi, Anna (2019-11-01). «A dynamic climate finance allocation mechanism reflecting the Paris Agreement». Environmental Research Letters. 14 (11): 114024. Bibcode:2019ERL....14k4024E. doi:10.1088/1748-9326/ab443b. ISSN 1748-9326. {{cite journal}}: |hdl-access= requires |hdl= (օգնություն)
  158. 1 2 Loukoianova, Elena; Prasad, Ananthakrishnan; Oman, William; Xiaochen Feng, Alan (2022). «Mobilizing Private Climate Financing in Emerging Market and Developing Economies». Staff Climate Notes (7): 1. doi:10.5089/9798400216428.066. Վերցված է 2025-12-19-ին.
  159. ↑ OECD (2023-11-16). Scaling Up the Mobilisation of Private Finance for Climate Action in Developing Countries: Challenges and Opportunities for International Providers. Green Finance and Investment (անգլերեն). OECD Publishing. doi:10.1787/17a88681-en. ISBN 978-92-64-48999-8.
  160. ↑ OECD (2015-07-07). Climate Change Risks and Adaptation: Linking Policy and Economics (անգլերեն). OECD. doi:10.1787/9789264234611-en. ISBN 978-92-64-23460-4.
  161. ↑ UNEP (2018). The Adaptation Gap Report 2018. United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya.
  162. ↑ UNEP (2021-01-09). «Adaptation Gap Report 2020». UNEP – UN Environment Programme (անգլերեն). Վերցված է 2022-10-26-ին.
  163. ↑ Chidambaram, Ravi; Khanna, Parag (2022 թ․ օգոստոսի 1). «It's Time to Invest in Climate Adaptation». Harvard Business Review. ISSN 0017-8012. Վերցված է 2022 թ․ սեպտեմբերի 7-ին.
  164. ↑ Dolšak, Nives; Prakash, Aseem (2018 թ․ հոկտեմբերի 17). «The Politics of Climate Change Adaptation». Annual Review of Environment and Resources (անգլերեն). 43 (1): 317–341. Bibcode:2018ARER...43..317D. doi:10.1146/annurev-environ-102017-025739. ISSN 1543-5938.
  165. ↑ «Carbon credit industry watchdog ICVCM 'absolutely willing' to fail subpar certifiers as work enters key phase». Eco-Business. 2024 թ․ ապրիլի 16.
  166. ↑ «US government backs the carbon credit industry's push to fix itself». Climate Home News. 2024 թ․ մայիսի 29.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Կլիմայական_ֆինանսավորում&oldid=10831863» էջից