Կիֆոզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կիֆոզ
Scheuermanns diseasebl.jpg
Շոյերմանի հիվանդությամբ (հիպերկիֆոզի տեսակ) տառապող 22-ամյա տղամարդու մինչվիրահատական նկար
Տեսակ հիվանդություն
Ենթադաս Ողնաշարի ծռում
Բուն պատճառ C34754[1]
Բժշկական մասնագիտություն ռեմատոլոգիա
ՀՄԴ-9 737.0, 737.1 և 756.19 732.0, 737.0, 737.1 և 756.19
ՀՄԴ-10 M40.2, M42.0, E64.3, Q76.4, M84.0, M96.2 և M96.3 M40.0, M40.2, M42.0, E64.3, Q76.4, M84.0, M96.2 և M96.3
Հիվանդությունների բազա 21885
MedlinePlus 001240
MeSHID D007738
NCI Thesaurus C34754[1]
Kyphosis Վիքիպահեստում

Կիֆոզ (հունարեն՝ κυφός՝ կուզ, սապատ), ողնաշարի չափազանց ուռուցիկ անոմալ կիֆոտիկ թեքություն (կորություն), որը կարող է առաջանալ կրծքային, կրծքագոտկային և գոտկային հատվածներում[2][3]: Այն կարող է լինել այնպիսի դեգեներատիվ խնդիրների հետևանք, ինչպիսիք են՝ հոդաբորբ, զարգացման խնդիրներ, հիմնականում՝ Շոյերմանի հիվանդություն, օստեոպորոզ՝ ողի սեղմված կոտրվածքով, միելոմա կամ վնասվածք: Ողնաշարի կրծքային հատվածը նորմալ վիճակում տարածվում է 1-ինից 12-րդ ողերի երկայնքով և պետք է ունենա թեթևակի կիֆոտիկ (թեք) անկյուն՝ 20°-45°: Երբ թեքությունը գերազանցում է 45°-ը, այդ երևույթն անվանում են «կիֆոզ» կամ «հիպերկիֆոզ»: Շոյերմանի հիվանդությունը հիպերկիֆոզի ամենադասական օրինակն է և հանդիսանում է պատանեկության տարիներին զարգացող սեղմված ողի հետևանք: Պատճառը դեռևս անհայտ է. այս երևույթը համարվում է բազմագործոն, առավել հաճախ դիտվում է տղամարդկանց մոտ, քան կանանց[4]:

Դեֆորմացիայի տեսանկյունից կիֆոզը հանդիսանում է ողնաշարի պաթոլոգիական ծռում, երբ ողնասյան հատվածները կորցնում են գոտկային ուրվագիծը լիովին կամ մասնակիորեն: Սա առաջացնում է մեջքի խոնարհում, որը դիտվում է որպես կոր կեցվածք:

Թեև կիֆոզի դեպքերի մեծ մասը մեղմ է ընթանում և պարզապես պահանջում է հսկողության սահմանում, կարող են հանդիպել նաև ծանր դեպքեր, որոնք չափազանց հյուծիչ են: Կիֆոզի բարձր աստիճանները կարող են պատճառել սուր ցավ և անհարմարություն, շնչելու և մարսողության բարդություններ, սիրտանոթային խանգարումներ, նյարդաբանական դեֆիցիտ և, ավելի սուր դեպքերում, կյանքի զգալիորեն կրճատվող տևողություն: Ծռումների նման տեսակները սովորաբար լավ չեն ենթարկվում կոնսերվատիվ բուժման, և գրեթե միշտ առաջանում է ողնաշարի վիրահատության անհրաժեշտություն, որը կարող է վերականգնել ծռվածության բնականոն աստիճանը:

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունի կիֆոզի մի քանի տեսակ (ՀՄԴ-10 դասակարգմամբ).

  • Դիրքային (պոստուրալ, աղեղնաձև) կիֆոզ (M40.0). ամենատարածված տեսակն է, սովորաբար արտահայտվում է մեջքի խոնարհմամբ, կարող է հանդիպել ինչպես երիտասարդ, այնպես էլ տարեց[5] մարդկանց մոտ: Երիտասարդների մոտ այն հաճախ անվանում են կորացում, որը դարձելի է՝ մկանային անհամաչափությունը շտկելու միջոցով: Տարեցների մոտ այն կարող է լինել հիպերկիֆոզի դրսևորում, որին անվանում են «այրու կուզ»: Տարեց մարդկանց մոտ ամենածանր հիպերկիֆոզի դեպքերի շուրջ մեկ երրորդն ուղեկցվում է ողնային կոտրվածքներով[6]: Բացի այդ, ծերացող մարմինը հակված է հենաշարժիչ համակարգի ամբողջականության խախտման[7], և հիպերկիֆոզը կարող է լինել բացառապես տարիքի հետևանք[8]: Դիրքային կիֆոզի պատճառ կարող են լինել մեջքի մկանների բնածին թուլությունը, մանկական տարիքում տարած ծանր ռախիտը, իրանի երկարատև ծռված դիրքը: Դրա առկայությունը ոչ միայն փոխում է մարդու կեցվածքը, այլև հանգեցնում կրծքավանդակի շնչառական տարողության փոքրացման, քանի որ լիարժեք շնչառումը պահանջում է ողնաշարի առավելագույն ուղղում, իսկ անբավարար շնչառությունը կարող է բացասաբար ազդել արյան շրջանառության վրա։ Հաճախ աղեղնաձև կիֆոզի ժամանակ ուսերն առաջ թեքված են և իջած, որովայնը՝ դուրս պրծած, փոքր-ինչ կախ ընկած[9]։
  • Շոյերմանի հիվանդություն կամ կիֆոզ (M42.0). արտաքնապես շատ ավելի բարդ է, կարող է ուղեկցվել ցավի տարբեր աստիճաններով և վնասել ողնաշարի տարբեր հատվածներ (սովորաբար արտահայտվում է միջգոտկային հատվածում): Շոյերմանի կիֆոզը ողնաշարի երկրորդային օստեոխոնդրոզի տարատեսակ է և առավել հաճախ անվանվում է Շոյերմանի հիվանդություն: Հանդիպում է հիմնականում դեռահասների շրջանում, հատկապես տղաների մոտ[10], և շատ ավելի մեծ ծռում է առաջացնում, քան պոստուրալ կիֆոզը: Այս հիվանդությամբ տառապող հիվանդը չի կարող գիտակցաբար ուղղել կեցվածքը[11][12]: Կորության գագաթը, որը գտնվում է գոտկային ողի վրա, բավականին անշարժ է: Այդ հատվածում հիվանդը կարող է ունենալ սուր ցավեր, որոնք կարող են ավելի սրվել ֆիզիկական ակտիվության, երկարատև նստելու կամ կանգնելու հետևանքով: Սա կարող է զգալի բացասական ազդեցություն ունենալ հիվանդի կյանքի վրա, քանի որ նրա ակտիվության մակարդակը սահմանափակվում է ֆիզիկական վիճակից ելնելով. երեխաների պարագայում նրանք կարող են իրենց մեկուսացված և անհարմար զգալ հասակակիցների շրջանում: Ի տարբերություն դիրքային կիֆոզի, երբ ողներն ու միջողնային սկավառակները նորմալ վիճակում են, Շոյերմանի հիվանդության դեպքում դրանք անկանոն են, հաճախ ճողված և նվազագույնը երեք հարակից մակարդակներում՝ սեպաձև: Հոգնածությունը շատ տարածված ախտանիշ է հավանաբար մկանների ինտենսիվ աշխատանքի հետևանքով, որը կատարվում է ճիշտ նստելու կամ կանգնելու ջանքեր գործադրելիս: Կա կարծիք, որ այս հիվանդությունը ժառանգական է, չնայած որ մինչև այսօր դա հաստատված չէ: Հիվանդների մեծ մասը կեցվածքն ուղղելու նպատակով դիմում է վիրահատական միջամտության:
  • Բնածին կիֆոզ (Q76.4). կարող է հանդիպել նորածինների մոտ, որոնց ողնաշարը ճիշտ չի ձևավորվել արգանդում: Ողները կարող են սխալ ձևավորված կամ միաձուլված լինել, ինչը հետագայում երեխայի զարգացմանը զուգընթաց կարող է հանգեցնել զարգացող կիֆոզի[13]: Սկզբնական շրջանում կարող է առաջանալ վիրահատական միջամտության կարիք, որպեսզի վերադարձվի բնական կորությունը, իսկ հետագայում պետք է պարբերաբար ստուգել փոփոխությունները: Այնուամենայնիվ, այդ ամենն իրականացնելու որոշումը շատ բարդ է, քանի որ երեխայի համար պարունակում է պոտենցիալ ռիսկեր: Բնածին կիֆոզը կարող է ի հայտ գալ նաև դեռահասության տարիներին, հիմնականում մանկական ուղեղային կաթված և այլ նյարդաբանական խանգարումներ ունեցող երեխաների մոտ:
  • Սննդային կիֆոզ. կարող է առաջանալ սննդային պակասության հետևանքով, հատկապես փոքր տարիքում, օրինակ՝ վիտամին D-ի պակասություն, որը փափկեցնում է ոսկրերը և երեխայի քաշի ծանրության տակ հանգեցնում ողնաշարի ու վերջույթների ծռումների:
  • Անկյունաձև կիֆոզ. առաջանում է հիմնականում ողնաշարի կրծքային հատվածում և կոչվում Է կուզ։ Հիմնական պատճառը տուբերկուլյոզի հետևանքով ողների ախտահարումն է և դրանց տափակելը[14]: Անկյունաձև կիֆոզն ուղեկցվում է իրանի արտահայտված կարճացմամբ (վերը գտնվող մարմնամասերի ծանրության տակ) ու կրծքի խիստ դուրս պրծնելով։ Այս ձևախախտումը ծանր է անդրադառնում ներքին օրգանների ֆունկցիաների, հիվանդի աշխատանքային գործունեության և անձնական կյանքի վրա։
  • Հետվնասվածքային կիֆոզ (M84.0). կարող է առաջանալ չբուժված կամ անարդյունավետ բուժված ողնային կոտրվածքների հետևանքով:

Աստիճանակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սագիտալ հավասարակշռության չափում[15]

Կիֆոզը կարող է աստիճանակարգվել ըստ ծանրության՝ ելնելով Քոբի անկյունից: Դա այն անկյունն է, որը ձևավորվում է կորությունից վեր գտնվող ողներից մեկի վերին եզրի նկատմամբ զուգահեռ տարված գծի և կորությունից մեկ մակարդակ ներքև գտնվող ողի ստորին եզրի նկատմամբ զուգահեռ տարված գծի միջև[16][17]: Կարող է չափվել նաև սագիտալ հաշվեկշիռը, որը կողմնային ռենտգենոգրաֆիայով դիտելիս C7 ողի կենտրոնի և S1 ողի վերին-հետին եզրի միջև հորիզոնական հեռավորությունն է[18]:

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիֆոզի ախտորոշումը հիմնականում իրականացվում է զննման և չափման միջոցով: Ինքնածին (իդիոպաթիկ) պատճառները, ինչպիսիք են սեպաձև ողերը կամ այլ անոմալիաները, կարող են հաստատվել ռենտգենոգրաֆիայի միջոցով: Օստեոպորոզը, որը կիֆոզի պոտենցիալ պատճառ է, կարող է հաստատվել ոսկրի խտության սկանավորման (դենսիտոմետրիայի) միջոցով: Դիրքային կրծքային կիֆոզը կարող է բուժվել կենտրոնացումն ամրապնդող վարժություններով: Անկյունաձև կրծքային կիֆոզը սեպաձև ողների, կոտրվածքների կամ ողնային այլ անոմալիաների պատճառով ավելի դժվար է կարգավորել, քանի որ ճիշտ կեցվածքի վերականգնումը կարող է անհնար լինել ողում կառուցվածքային փոփոխություն կատարելու միջոցով: Երեխաները, ում զարգացումը դեռևս չի ավարտվել, կարող են անցնել կազդուրման երկարատև փուլեր: Կարող են ցուցվել վարժություններ, որոնք միտված են մեջքի մկանների գերլարումից առաջացած անհարմարությունները մեղմացնելուն: Անկյունաձև կիֆոզի սուր դեպքերի ժամանակ կարող է ցուցվել վիրահատական միջամտություն:

Կորսետներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրծքային կիֆոզի բուժման ժամանակակից կորսետ, որը պատրաստված է CAD/CAM սարքավորման կիրառմամբ[19]:
Գոտկային կամ կրծքագոտկային կիֆոզի բուժման ժամանակակից կորսետ, որը պատրաստված է CAD/CAM սարքավորման կիրառմամբ և կարող է կիրառվել նաև գոտկային լորդոզի համար[20]:

Օրթոպեդիկ կորսետներն իրենց արդյունավետությունը ցույց են տվել պատահական վերահսկվող հետազոտությունների ժամանակ[21]: Վերջինս հիմնականում բժշկական գիտափորձ է, որի ժամանակ մասնակիցները բաժանվում են երկու խմբերի, որոնցից մեկում կատարվում է փորձարկում, իսկ մյուսում կիրառվում է բուժման ստանդարտ մեթոդ կամ պլացեբո[22]: Գիտափորձի արդյունքում էլ պարզվում է բժշկական միջամտության տարբեր ձևերի արդյունավետությունը[23]:

Ժամանակակից CAD/CAM կորսետներն օգտագործվում են կիֆոզի տարբեր տեսակները բուժելու համար: Այլ կորսետների համեմատությամբ դրանք շատ ավելի հեշտ է կրել, իսկ ուղղման հնարավորություններն ավելի մեծ են: Քանի որ ծռումները հանդիպում են երեք հիմնական հատվածներում՝ կրծքային, կրծքագոտկային և գոտկային, ուստի կիրառվում են կորսետների տարբեր տեսակներ, որոնք ունեն իրենց յուրահատուկ առավելություններ և թերություններ[24]:

Ֆիզիոթերապիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանիայում ինչպես Շոյերմանի հիվանդության, այնպես էլ գոտկային կիֆոզի բուժման համար կիրառվող հիմնական մեթոդը Շրոթի մեթոդն է՝ ֆիզիոթերապիա սկոլիոզի և դրա հետ կապված ողնաշարային ծռումների համար[25]: Այն կատարվում է մեջքի վրա պառկած դիրքում սրբանային հատվածում բարձ դնելով, որից հետո ողնաշարի պարանոցային հատվածում դեպի հետ ձգումներ են կատարվում:

Վիրահատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շատ ծանր դեպքերում կարող է կիրառվել վիրահատական բուժում: Ողների զարգացող կիֆոտիկ դեֆորմացիայով տառապող հիվանդների մոտ կիֆոպլաստիկան կարող է դադարեցնել դեֆորմացիայի զարգացումը և մեղմացնել ցավը: Կիֆոպլաստիկան նվազագույն ինվազիվ մեթոդ է[26], որի դեպքում պահանջվում է մաշկի վրա անել փոքր բացվածք: Հիմնական նպատակը վնասված ողն իր մարմնի նախնական բարձրությանը հնարավորինս մոտեցնելն է[27]:

Բարդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիֆոզի դեպքում ողնաշարի վիրահատության հետ կապված լուրջ բարդությունների ռիսկը մոտ 5% է, ինչպես և սկոլիոզի վիրահատության դեպքում: Հնարավոր բարդություների թվին են դասվում փափուկ հյուսվածքի բորբոքումը կամ խորը բորբոքային երևույթները, շնչառական խանգարումները, արյունահոսությունը, նյարդի վնասումը: Վերջին տվյալները վկայում են, որ իրական բարդությունները կարող են էականորեն ավելի բարձր լինել: Անգամ այն հիվանդների շրջանում, ովքեր չեն ունենում լուրջ բարդություններ, նրանցից մոտ 5%-ը ունենում է հինգ տարի անց վիրահատական միջամտությունը կրկնելու կարիք, և ընդհանուր առմամբ անհայտ է, թե ինչ կարելի է սպասել վիրահատությունից երկարաժամկետ հեռանկարում[28][29]: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ողնաշարի ծռումների նշաններն ու ախտանիշերը չեն կարող փոխվել վիրահատական միջամտության օգնությամբ՝ վիրահատությունը մնում է զուտ կոսմետիկ ցուցում[30][31]: Դժբախտաբար, վիրահատության կոսմետիկ արդյունքները ոչ միշտ են կայուն լինում[32]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 "Disease ontology" թողարկում 16.04.2015 — 2015.
  2. Fon GT, Pitt MJ, Thies AC. Thoracic kyphosis:range in normal subjects. Am J Roentgenol. 1980;134: 979–983
  3. Voutsinas SA, MacEwan GD. Sagittal profiles of the spine. Clin Orthop. 1986;210:235–242.
  4. Scoliosis Research Society.
  5. Annals of Human Biology, Volume 1, Number 3 / July 1974.
  6. Kado DM, Prenovost K, Crandall C (2007). "Narrative review: hyperkyphosis in older persons". Ann. Intern. Med. 147 (5): 330–8. doi:10.7326/0003-4819-147-5-200709040-00008. PMID 17785488.
  7. Keller TS, Harrison DE, Colloca CJ, Harrison DD, Janik TJ (2003). "Prediction of osteoporotic spinal deformity". Spine. 28 (5): 455–62. doi:10.1097/00007632-200303010-00009. PMID 12616157.
  8. Kado DM, Prenovost K, Crandall C (2007). "Narrative review: hyperkyphosis in older persons". Ann. Intern. Med. 147 (5): 330–8. doi:10.7326/0003-4819-147-5-200709040-00008. PMID 17785488.
  9. Ողնաշարի ծռումներ. պաթոգենեզ
  10. Ողնաշարի դեֆորմացիաներ. «Օրթեզ» օրթեզավորմաան կենտրոնի կայք էջ
  11. Medtronic. "Scoliosis and Spinal Curvatures".
  12. Scheuermann Disease: Practice Essentials. Medscape, Drugs & Diseases, Physical Medicine and Rehabilitation.
  13. "Natural History of Congenital Kyphosis and Kyphoscoliosis. A Study of One Hundred and Twelve Patients. The Journal of Bone & Joint Surgery", MICHAEL J. MCMASTER, M.D., F.R.C.S.†; HARWANT SINGH, M.D., F.R.C.S.‡, EDINBURGH, SCOTLAND J Bone Joint Surg Am, 1999 Oct; 81 (10): 1367 -83.
  14. Ողնաշարի ծռումներ. կիֆոզի առաջացման պատճառներ
  15. Tebet, Marcos Antonio (2014). "Conceitos atuais sobre equilíbrio sagital e classificação da espondilólise e espondilolistese". Revista Brasileira de Ortopedia. 49 (1): 3–12. doi:10.1016/j.rbo.2013.04.011. ISSN 0102-3616.
  16. Keynan, Ory; Fisher, CG; Vaccaro, A; Fehlings, MG; Oner, FC; Dietz, J; Kwon, B; Rampersaud, R; Bono, C; France, J; Dvorak, M (Mar 1, 2006). "Radiographic measurement parameters in thoracolumbar fractures: a systematic review and consensus statement of the spine trauma study group." (PDF). Spine. 31 (5): E156–65. doi:10.1097/01.brs.0000201261.94907.0d. PMID 16508540.
  17. Cobb JR. Outline for the study of scoliosis. The American Academy of Orthopedic Surgeons Instructional Course Lectures. Vol. 5. Ann Arbor, MI: Edwards; 1948.
  18. Tebet, Marcos Antonio (2014). "Conceitos atuais sobre equilíbrio sagital e classificação da espondilólise e espondilolistese". Revista Brasileira de Ortopedia. 49 (1): 3–12. doi:10.1016/j.rbo.2013.04.011. ISSN 0102-3616.
  19. Weiss, Hans-Rudolf; Turnbull, Deborah (2010). "Kyphosis - Physical and technical rehabilitation of patients with Scheuermann's disease and kyphosis". International Encyclopedia of Rehabilitation.
  20. Weiss, Hans-Rudolf; Turnbull, Deborah (2010). "Kyphosis - Physical and technical rehabilitation of patients with Scheuermann's disease and kyphosis". International Encyclopedia of Rehabilitation.
  21. Pfeifer M, Begerow B, Minne HW (2004). "Effects of a new spinal orthosis on posture, trunk strength, and quality of life in women with postmenopausal osteoporosis: a randomized trial". American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation. 83 (3): 177–86. doi:10.1097/01.PHM.0000113403.16617.93. PMID 15043351.
  22. Медицина, основанная на доказательствах: учебное пособие. — 2012. — 144 с.
  23. Chalmers TC, Smith H Jr, Blackburn B, Silverman B, Schroeder B, Reitman D, Ambroz A (1981). "A method for assessing the quality of a randomized control trial". Controlled Clinical Trials. 2 (1): 31–49. doi:10.1016/0197-2456(81)90056-8. PMID 7261638.
  24. Weiss, Hans-Rudolf; Turnbull, Deborah (2010). "Kyphosis - Physical and technical rehabilitation of patients with Scheuermann's disease and kyphosis". International Encyclopedia of Rehabilitation.
  25. Lehnert-Schroth, Christa (2007). Three-Dimensional Treatment for Scoliosis: A Physiotherapeutic Method for Deformities of the Spine. (Palo Alto, CA: The Martindale Press): 185–187 and passim.
  26. Kyphoplasty, Minimally invasive procedure diagrams.
  27. "Kyphoplasty - Spine University". A Patient's Guide to Kyphoplasty, September 28th, 2007
  28. Hawes M. 2006. Impact of spine surgery on signs and symptoms of spinal deformity. Pediatr. Rehabil. Oct–Dec; 9(4): 318–39.
  29. Weiss HR, Goodall D: Rate of complications in scoliosis surgery – a systematic review of the Pub Med literature. Scoliosis. 2008 Aug 5;3:9.
  30. Hawes M. 2006. Impact of spine surgery on signs and symptoms of spinal deformity. Pediatr. Rehabil. Oct–Dec; 9(4): 318–39.
  31. Hawes MC, O'Brien JP. 2008. A century of spine surgery: What can patients expect? Disabil Rehabil. 30(10):808-17.
  32. Hawes M. 2006. Impact of spine surgery on signs and symptoms of spinal deformity. Pediatr. Rehabil. Oct–Dec; 9(4): 318–39.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]