Կիրա Մուրատովա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox cinema.png
Կիրա Մուրատովա
ուկր.՝ Кіра Мура́това
Muratova.jpg
Ծնվել է նոյեմբերի 5, 1934(1934-11-05)[1]
Ծննդավայր Սորոկի, Սորոկի շրջան, Մոլդովա
Մահացել է հունիսի 6, 2018(2018-06-06)[2] (83 տարեկանում)
Մահվան վայր Օդեսա, Ուկրաինա[3]
Կրթություն Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտ
Քաղաքացիություն Ռումինիայի թագավորություն
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Ukraine.svg Ուկրաինա
Մասնագիտացում կինոռեժիսոր և սցենարիստ
Պարգևներ Բարեկամության շքանշան, «Ուկրաինայի անկախության 20-ամյակի» հոբելյանական մեդալ, Բեռլինյան գեղարվեստական մրցանակ, Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Իշխան Յարոսլավ Իմաստունի շքանշան, Medal "In Commemoration of the 1500th Anniversary of Kiev", Alexandre Dovjenko prize, Շևչենկոյի անվան Ուկրայինայի ազգային մրցանակ, Q20165300? և Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստ
IMDb ID ID 0613645

Կիրա Գեորգիևնա Մուրատովա (ուկր.՝ Кіра Георгіївна Мура́това, օրիորդական ազգանունը՝ Կորոտկովա, նոյեմբերի 5, 1934(1934-11-05)[1], Սորոկի, Սորոկի շրջան, Մոլդովա - հունիսի 6, 2018(2018-06-06)[2], Օդեսա, Ուկրաինա[3]), ուկրաինացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ և դերասանուհի։ Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1990), Ուկրաինայի Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր (1997)։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիրա Մուրատովան ծնվել է 1934 թվականի նոյեմբերի 5-ին Բեսարաբիայի Սորոկի քաղաքում։ Նրա հայրը եղել է Ռումինիայի Կոմունիստական կուսակցության Սորոկիի գավառային ընդհատակյա կոմիտեի քարտուղար[4] Յուրի Ալեքսանդրովիչ Կորոտկովը (ռում.՝ Gheorghe Corotcov, 15 հունվարի, 1907, Օսովեց - 1941)[5], ով անհայտ կորել է հավանաբար 1941 թվականի աշնանը Օդեսայի մոտ[6][7][8]։ Կիրա Մուրատովայի մայրը՝ Նատալյա Իսահակովնա Կորոտկովա-Սկուրուտուն (ռում.՝ Natalia Corotcov-Scurtu, 18 հոկտեմբերի, 1906 - 28 հուլիսի, 1981), ունի հրեական ծագում, ծնվել է Սորոկիում[9][10], Ռումինիայի Կոմկուսի անդամ է 1928 թվականից[11]։ 1934 թվականին ձերբակալվել է Չերնովցիում[12]։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին եղել է Ուֆայում՝ Կոմինտերնի հովանու ներքո գործող «România Liberă» (Ազատ Ռումինիա) ռադիոյի տնօրեն Աննա Պաուկերի քարտուղարը[13]։ Հետագայում աշխատել է Ռումինիայի Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի նախարարությունում, որպես բժիշկ աշխատել է «Polizu» ծննդատանը[14][15], իսկ ավելի ուշ եղել է Ռումինիայի Սոցիալիստական Հանրապետության առողջապահության նախարարի տեղակալ[16][17]։ Հեղինակել է նորածինների խնամքին հարցերին նվիրված մի շարք ուղեցույցներ[18]։ Կիրան դեռ պատերազմից առաջ ընտանիքի հետ տեղափոխվել էր Բուդապեշտ, որտեղ նրա ծնողները ոչ օրինական աշխատանք ունեին[19]։

Կիրա Մուրատովան բանասիրություն է սովորել Մոսկվայի պետական համալսարանում, 1959 թվականին ավարտել է Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը, որտեղ սովորել է Սերգեյ Գերասիմովի ու Թամարա Մակարովայի արվեստանոցում։

1961 թվականին Կիրա Մուրատովան դարձել է Օդեսայի կինոստուդիայի ռեժիսոր։ Որպես սցենարիստ և ռեժիսոր՝ Կիրա Մուրատովան իր առաջին աշխատանքը՝ «Կտրուկ զառիթափ մոտ» կարճամետրաժ ֆիլմը, նկարահանել է 1962 թվականին իր ապագա ամուսնու՝ Ալեքսանդր Մուրատովի հետ միասին։ Երկու տարի անց նրանք միասին նկարահանել են «Մեր ազնիվ հացը» լիամետրաժ ֆիլմը։

Իր առաջին ինքնուրույն ֆիլմերում՝ «Կարճ հանդիպումներ» (1967) և «Երկար լարեր» (1971), Կիրա Մուրատովան հայտարարել է իր հետաքրքրությունը ժամանակակից բարոյակն խնդիրների ու մարդկային ոչ միանշանակ բնավորությունների վերաբերյալ (ֆիլմերը չեն ցուցադրվել մինչև Վերակառուցումը

Օդեսայի կինոստուդիայի ղեկավարության հետ պատահած սկանդալներից հետո Կիրա Մուրատովան ստիպված է եղել Օդեսայից տեղափոխվել Լենինգրադ, որտեղ «Լենֆիլմում» նկարահանել է «Ճանաչելով աշխարհը» (1978)։ Այդ ժամանակ էլ նա ծանոթացել է նկարիչ Եվգենի Գոլուբենկոյի հետ, ով դարձել է նրա երկրորդ ամուսինն ու նրա գրած սցենարների համահեղինակը։ Կիրա Մուրատովայի առավել նշանակալի աշխատանքներից են «Ճակատագրի փոփոխություն» (1987) և «Ասթենիկ համաշխատնիշ» (1989) ֆիլմերը, որ արժանացել են քննադատների ու հասարակության ուշադրությանը։ «Ասթենիկ համաշխտանիշ» ֆիլմը ներկայացվել է Բեռլինի 40-րդ կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակի՝ «Արծաթե արջի» (1990 թվական), և «Նիկա» մրցանակի որպես լավագույն խաղարկային ֆիլմ (1991 թվական

«Հավերժ վերադարձ»ֆիլմի պրեմիերայից հետո Կիրա Մուրատովան հայտարարել է, որ այլևս ֆիլմեր չի նկարահանի[20]:

Կիրա Մուրատովայի ֆիլմերում նկարահանվել են Վլադիմիր Վիսոցկին, Գեորգի Դելիևը, Օլեգ Տաբակովը, Զինաիդա Շարկոն, Նինա Ռուսլանովան. Ռենատա Լիտվինովան, Ալլա Դեմիդովան, Նատալյա Բուզկոն։

Կիրա Մուրատովան համագործակցել է կոմպոզիտորներ Օլեգ Կարավայչուկի և Վալենտին Սիլվեստրովի հետ։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Առաջին ամուսինը՝ Ալեքսանդր Մուրատով, ռեժիսոր և սցենարիստ,
    • Դուստրը՝ Մարիաննա[21][22],
  • Երկրորդ ամուսինը՝ Եվգենի Գոլուբենկո (ծնվել է 1956 թվականին), օդեսացի գեղանկարիչ, բեմադրող նկարիչ, Կիրա Մուրատովայի գրած սցենարների համահեղինակ[23]։

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեժիսորական աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1962 – Կտրուկ զառիթափի մոտ (կարճամետրաժ)
  • 1964 – Մեր ազնիվ հացը
  • 1967 – Կարճ հանդիպումներ
  • 1971 – Երկար լարեր
  • 1979 – Ճանաչելով աշխարհը
  • 1983 – Գործ քարերի միջը
  • 1987 – Ճակատագրի փոփոխություն
  • 1989 – Ասթենիկ համախտանիշ
  • 1992 – Զգայուն ոստիկանը
  • 1994 – Տարվածություն
  • 1997 – Երեք պատմություն
  • 1999 – Նամակ Ամերիկա (կարճամետրաժ)
  • 2001 – Երկրորդական մարդիկ
  • 2002 – Չեխովյան մոտիվներ
  • 2004 – Սարքինացնող
  • 2005 – Տեղեկանք (կարճամետրաժ)
  • 2006 – Տիկնիկ (կարճամետրաժ)
  • 2007 – Երկուսը մեկում
  • 2009 – Երաժշտություն շարմանկայի համար
  • 2012 – Հավերժ վերադարձ[24]

Սցենարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1962 – Կտրուկ զառիթափի մոտ
  • 1967 – Կարճ հանդիպումներ
  • 1979 – Ճանաչելով աշխարհը
  • 1987 – Ճակատագրի փոփոխություն
  • 1989 – Ասթենիկ համախտանիշ
  • 1992 – Զգայուն ոստիկանը
  • 2001 – Երկրորդական մարդիկ
  • 2002 – Չեխովյան մոտիվներ
  • 2004 – Դաշնամուր լարողը
  • 2009 – Երաժշտություն շարմանկայի համար
  • 2012 – Հավերժ վերադարձ

Դերասանական աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1964 – Մեր ազնիվ հացը – Ագապա
  • 1967 – Կարճ հանդիպումներ – Վալենտինա Իվանովնա
  • 1969 – Վտանգավոր հյուրախաղեր – Նինա Ալեքսանդրովնա, հեղափոխական
  • 1987 – Ցանկությունների այգի – կախարդուհի
  • 1993 – Օտարականը/Ընձուղտ

Մրցանակներ և պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Համամիութենական կինոփառատոնի մրցանակակիր «Մեծ մրցանակ» անվանակարգում (1987)
  • Համամիութենական կինոփառատոնի մրցանակակիր «Մրցանակ ռեժիսորական աշխատանքի համար» անվանակարգում (1988)
  • Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1990)
  • «Նիկա» մրցանակ «Լավագույն խաղարկային ֆիլմ» անվանակարգում (1990)
  • Բեռլինի 40-րդ կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակ «Արծաթե արջ» (1990)
  • «Կինոտավր» կինոփառատոնի հատուկ մրցանակ «Ֆիլմեր ընտրյալների համար» ծրագրում (1992)
  • Լոկառնոյի կինփառատոնի պատվավոր «Ընձառյուծ» (1994)
  • «Կինոտավր» մրցանակ «Ռուսական ծրագրի հատուկ մրցանակներ» անվանակարգում (1994)
  • «Նիկա» մրցանակ «Լավագույն խաղարկային ֆիլմ» անվանակարգում (1994)
  • «Նիկա» մրցանակ «Լավագույն ռեժիսորական աշխատանք» անվանակարգում (1994)
  • Ռուսական անկախ մրցանակ «Տրիումֆ» (1995)
  • Ուկրաինայի Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակ (1997)
  • «Կինոտավր» մրցանակ «Հատուկ մրցանակ ռեժիսորական աշխատանքի համար» (1997)[25]
  • Արվեստների գլխավոր մրցանակ (1999, Բեռլինի արվեստների ակադեմիա)
  • Իշխան Յարոսլավ Իմաստունի V աստիճանի շքանշան (1999)[26]
  • «Ազատություն» մրցանակ (2000, Կինոյի ամերիկյան հիմնադրամ
  • Ուկրաինայի Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան պետական մրցանակ (2002) - հայրենական կինոարվեստի զարգացման գործում ունեցած նշանակալի ներդրման համար[27]
  • Բարեկամության շքանշան (2004)[28]
  • Իշխան Յարոսլավ Իմաստունի ІV աստիճանի շքանշան (2004)[29]
  • Իշխան Յարոսլավ Իմաստունի ІІІ աստիճանի շքանշան (2009)[30]
  • Կինոլրագրության միջազգային ֆեդերացիայի ժյուրիի մրցանակ (2009)
  • Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի կողմից պարգևատրվել է Ա. Չեխովի ծննդյան 150-ամյակին նվիրված մեդալով (2005)[31]
  • Միրոն Չերնենկոյի անվան մրցանակ (2010)
  • Ուկրաինայի անկախության 20-ամյակին նվիրված հուշամեդալ (2011)
  • «Նիկա» մրցանակ «ԱՊՀ և Բալթիկայի երկրների լավագույն ֆիլմ» («Հավերժ վերադարձ») (2013)
  • Ռուսաստանի կինոգետների ու կինոքննադատների գիլդիայի մրցանակ «Սպիտակ փիղ» լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար և երիտասարդ կինոքննադատների մրցանակ («Հավերժ վերադարձ») (2014)[32]
  • Ոսկե Դյուկ մրցանակ կինոարվեստում ունեցած ներդրման համար - Օդեսայի միջազգային կինոփառատոն (2014 թվականի հուլիս)[33]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 2,2 BBC Online — 1997.
  3. 3,0 3,1 3,2 Русланович Г. Г. Ukrayinska Pravda / М. Севгіль — 2000.
  4. Фотопортрет Юрия Короткова. Յուրի Կորոտկովը գլխավորել է Ռումինիայի Կոմունիստական կուսակցության Սորոկիի գավառային ընդհատակյա կոմիտեն մինչև 1937 թվականը, իսկ դրանից հետո կուսակցական աշխատանք է կատարել Բուխարեստում:
  5. Списки работников Коминтерна в Румынии: Наталья Исаковна Короткова (партийный псевдоним Скурту) и Юрий Александрович Коротков (в различных источниках отчество матери Исаковна и Исааковна).
  6. Jurnale şi Ordonante (стр. 3): О запросе Натальей Коротковой свидетельства о смерти мужа.
  7. FRATE CU PĂMÂNTUL
  8. Cu ce am venit la congres
  9. Amintiri din comunism cu nepotul lui Foriş
  10. Ассоциация еврейских культурных и общественных организаций Румынии: персоналии (Natalia Corotcov-Scurtu)
  11. Архив Коммунистической партии Румынии: Наталья Скурту (1906—1981), член партии с 1928 года.
  12. Kamer Ilie: arestat la Cernăuţi, cu Pavel Chirtoacă şi Natalia Scurtu
  13. Robert Levy «Ana Pauker: The Rise and Fall of a Jewish Communist» (стр. 69)
  14. Списки награждённых медалью «К 40-летней годовщине образования компартии Румынии» (1961)
  15. Deci ce zice domnul doctor «X»?
  16. Despre numărul membrilor Partidului Comunist din România la 23 august 1944
  17. Privesc din Doftana prin gratii de fier: Mituri, rituri şi istorie
  18. Natalia Scurtu Նատալյա Սկուրտուն գրել է «Cartea tinerei mame» (Երիտասարդ մոր գիրք, 1961) և «Domnișoara» (Տիկին, 1975) գրքերը և մի շարք գիտական հոդվածներ մանկաբարձական օգնության ցուցաբերման վերաբերյալ:
  19. Felicitari, Charles King! Despre geniu, moarte si vis la Odessa (воспоминания Владимира Тисмэняну: [...]de Kira Muratova (mama ei a fost doctorita Natalia Scurtu, o importanta si dura ilegalista al carei sot, Iuri Korotkov, tatal Kirei, a fost impuscat ca partizan in anii razboiului).
  20. «Короткие, долгие и вечные истории Киры Муратовой»։ Վերցված է 2015-09-24 
  21. Александр Муратов: «В моём фильме Высоцкому запретили играть вора.»
  22. Быков Д. Кира Муратова научила Высоцкого хрипеть… // Профиль. – 1997. – 11 марта.
  23. Кира Муратова отмечает 75-летие // Podrobnosti.ua, 5 ноября 2009
  24. Антон Долин (2012-11-19)։ «Вечное возвращение Киры Муратовой» (ռուսերեն)։ OpenSpace.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-07-10-ին։ Վերցված է 2016-01-07 
  25. Мирон Черненко. Кира Муратова - 98 // ВГИК, 1999, № 24.
  26. Нагороджена Указом Президента України від 4 березня 1999 року № 231
  27. Распоряжение о вручении государственной премии Кире Муратовой от 9 сентября 2002 года(ուկր.)
  28. Указ Президента РФ от 19.10.2004 № 1336 «О награждении орденом Дружбы Муратовой К.Г.»
  29. Указ Президента України № 1370/2004 від 04.11.2004 «Про нагородження К. Муратової орденом князя Ярослава Мудрого»
  30. Указ Президента України №377/2009 від 29 травня 2009 року «Про нагородження працівників акціонерного товариства «Одеська кіностудія»
  31. В МХАТе вручили юбилейные чеховские медали. «Театрал» 27 Октября 2010
  32. «Российские критики назвали «Географ глобус пропил» лучшим фильмом года.»։ РИА Новости։ 4 февраля 2014։ Վերցված է 2014-02-04։ «Лучшей режиссёрской работой критики назвали «Вечное возвращение» Киры Муратовой.» 
  33. «Итоги Одесского международного кинофестиваля»։ o1.ua։ 20 июля 2014։ Վերցված է 2014-07-21 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]