Կեսարյան հատում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Կեսարյան հատումը (լատcaesarea - կայսերական, sectio - հատում) մանկաբարձական վիրահատություն, որի ընթացքում պտուղը և ընկերքը արգանդից դուրս են բերվում արգանդի պատի վրա արհեստականորեն ստեղծված կտրվածքի միջով[1]։

Վիրաբուժական թիմն իրականացնում է կեսարյան հատում

Վիրահատությունը մեծամասամբ տևում է 45 րոպե: Կարելի է կատարել ողնուղեղային կամ ընդհանուր անզգայացման պայմաններում: Պտղի առողջությն տեսանկյունից նախընտրելի է ողնուղեղային անզգայացումը: Միզապարկը դատարկելու համար դրվում է միզային կաթետեր, իսկ մաշկը մշակվում է անտիսեպտիկ նյութով: Կտրվածքն արվում է որովայնի պատի ստորին հատվածում՝ ցայլային համաճոնից 2-3 մատ բարձր, ու ունենում է 15սմ երկարություն: Արգանդի պատը բացվում է երկրորդ կտրվածքով, որից հետո դուրս է բերվում երեխան: ԿԻնը սկսում է կրծքով կերակրումը ինչքան հնարավոր է շուտ: [2] Վիրահատությունից մի քանի օր անց ծննդաբերը դուրս է գրվում հիվանդնաոցից՝ շարունակելու վերականգնումը արտահիվանդանոցային պայմաններում: Վերջին տարիներին կեսարյան հատման հաճախականությունը կազմում է ծննդաբերությունների ընդհանուր թվի 10-15%-ը։

Ցուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

31-ամյա կնոջ որովայնին տեսանելի են 7 շաբաթ արված կեսարյան հատումից մնացած սպին և սև գիծը ( linea nigra)

Տարբերում են բացարձակ և հարաբերական ցուցումներ։ Բացարձակ ցուցումներ են այնպիսի մանկաբարձական իրավիճակները, որոնք վտանգավոր են մոր և պտղի կյանքի համար։

Բացարձակ ցուցումներն են.

  • Հեշտոցային ծննդալուծումը բացառող ախտաբանությունը`
  1. III և IV աստիճանի նեղ կոնքը,
  2. կոտրվածքների և այլ պատճառներով խիստ փոքրացած չափեր և փոփոխված

ձև ունեցող կոնքը (ասիմիլացիոն, սպոնդիլոլիստետիկ, օստեոմիելիտիկ և այլն),

  1. միզապարկի քարերը, որոնք շրջափակում են փոքր կոնքը,
  2. կոնքի ուռուցքները, պարանոցային միոմաները, ձվարանների, միզապարկի

ուռուցքները, որոնք շրջափակում են ծննդաբերական ուղիները,

  1. հեշտոցի և արգանդի պարանոցի արտահայտված սպիական նեղացումները,
  2. լրիվ առաջադիր պլացենտան:
  • Ախտաբանություն, որի դեպքում կեսարյան հատումը ընտրության մեթոդ է`
  1. ոչ լրիվ առաջադիր պացենտան` արյունահոսության առկայության դեպքում,
  2. բնականոն տեղակայված պլացենտայի վաղաժամ շերտազատումը`

անպատրաստ ծննդաբերական ուղիների առկայության պայմաններում,

  1. պտղի միջաձիգ և թեք դրությունները,
  2. արգանդի ոչ լիարժեք սպին,
  3. միզասեռական և աղեսեռական խուղակները նախկինում ու ներկայում,
  4. կլինիկական նեղ կոնքը,
  5. էկլամպսիան (եթե առաջիկա 2-3 ժամվա ընթացքում հեշտոցային

ծննդալուծումը հնարավոր չէ),

  1. հեշտոցի և արտաքին սեռական օրգանների երակների արտահայտված

վարիկոզ լայնացումը,

  1. արգանդի սպառնացող պատռվածքը,
  2. արտաքին սեռական օրգանների, հեշտոցի, արգանդի պարանոցի, ուղիղ աղիքի, միզապարկի քաղցկեղը,
  3. մոր ագոնալ վիճակը կամ մահը՝ պտղի կենդանի և կենսունակ պայմաններում:


Հարաբերական ցուցումները այն իրավիճակներն են, երբ չի բացառվում բնական ճանապարհով ծննդալուծման հնարավորությունը, սակայն մոր և կամ պտղի համար բարդությունների վտանգը գերազանցում է որովայնային ծննդալուծման բարդությունների ռիսկին:

Առավել հաճախ հանդիպում են հետևյալ հարաբերական ցուցումները`

  1. սպի արգանդի վրա,
  2. պտղի կոնքային առաջադրություն,
  3. մի շարք արտասեռական հիվանդություններ (ակնահատակի դիստրոֆիկ

փոփոխություններով ուղեկցվող միոպիա, էպիլեպսիա և այլն),

  1. պտղաջրերի վաղաժամ արտահոսք,
  2. ծննդաբերական գործունեության անկանոնություններ,
  3. բարդացած մանկաբարձական հուշաքննություն՝ անամնեզ (անպտղություն, հղիության

սովորութային կրելախախտ),

  1. խոշոր պտուղ,
  2. պտղի թթվածնաքաղց և այլն:

Կեսարյան հատման պայմաններ են կենսունակ պտուղը, վիրաբույժի համապատասխան որակավորումը, կնոջ համաձայնությունը: Աբդոմինալ ծննդալուծման հակացուցումներն են` պտղի ներարգանդային մահը կամ այնպիսի վիճակը, որը չի բացառում մեռելածնությունը կամ պոստնատալ մահը (խոր անհասություն, կյանքի հետ անհամատեղելի զարգացման արատներ, պտղի խիստ ծանր թթվածնաքաղց և այլն), ցանկացած տեղակայման սուր վարակաբորբոքային հիվանդությունները:

Ցույց է տրվել, որ 38 շաբաթական հղիների շրջանում արվող ընտրողական կեսարյան հատումներից հետո ավելի մեծ է նորածնի առողջական խնդիրների առաջացման ռիսկը: [3] Այդ իսկ պատճառով պլանավորված՝ ընտրողական, կեսարյան հատումները խորհուրդ չի տրվում իրականացնել 39 շաբաթից շուտ: Վաղ ժամկետներում իրականացումը պահանջում է բժշկական ցուցումների առկայություն:

Իրականացման տեխնիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կեսարյան հատման հնարավոր կտրվածքներ
Is: վերպորտային կտրվածք
Im: միջնակ կտրվածք
IM: Մեյլերդի կատտրվածք
IP: Պֆանեշտիլի կտրվածք
Նորածնի դուրսբերումը:
Կեսարյան հատման պատկեր:

Վիրահատության նախապատրաստական շրջանում իրականացվում են հիգիենիկ միջոցառումներ. ցայլքի և որովայնի մազերի սափրում, լոգանք, աղիքների ու միզապարկի դատարկում: Անմիջապես վիրահատությունից և կտրվածք անելուց առաջ վիրահատական դաշտը մշակվում է հականեխիչ (անտիսեպտիկ) նյութով, հիմնականում օգտագործվում է կատամին կամ քլորրհեքսիդին:[4] Արգանդի ստորին հատվածքում արվող միջաձիգ կտրվածքից հետո բութ կերպով լայնացնում են արված բացվածքը: [4] Սկզբում դուրս է բերվում երեխան, ապա ընկերքը:[4] Վիրաբույժի ընտրությամբ կարող է կատարվել արգանդի արտաքին՝ արտամարմնային, զննում: [4] Եթե կինը այլև չի պլանավորում հղիանալ, արգանդի պատ կարելի է վերականգնել միաշերտ կարով: [4] Եթե ենթամաշկային հյուսվածքը 2 և ավելի սմ հաստություն ունի, դրա վրա նույնպես դրվում է վիրաբուժական կար: [4] Հետագա ինֆեկցիաներից խուսափելու համար արվում է արգանդի ներհեշշտոցային ձեռքային քննություն, հատուկ այրող միջոցներով կտրվածքների կատարում, թթվածնաթերապիա: [4]

Կեսարյան հատումը կարող է ավարտվել միաշար կամ երկշար կարով արգանդի պատի վերականգնմամբ: [5] Միաշարք կարը համարվում է ավելի քիչ արյան կորուստ առաջացնող վերականգնման տարբերակ: Սակայն հաստատված չէ՝ արդյոք կարելու տեխնիկան է պատճառը, թեայլ գործոններ՝ կապված կտրվածքի տեղակայման ու տեսակի հետ:[6] Ստանդարտ միջոցռումը ներառում է որովայնամզի ամբողջականության վերականգնում: Կան հետազոտություններ, ըստ որոնց որովայնամզի վիրաբուժական կարում անհրաժեշտ չէ: [7]


Անզգայացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կեսարյան հատման ընթացքում կիրառելի են ինչպես ընդհանուր, այնպես էլ ողնուղեղային ՝ սպինալ, էպիդուրալ կամ կոմբինացված, անզգայացման տեսակները: Մոր և մանկան առողջության վրա ունեցած ազդեցության տեսանկյունից չկան վիճակագրական տվյալներ ընդհանուր և ողնուղեղային անզգայացումների միջև[8] Ողնուղեղային անզգայացմանը կարող է տրվել առավելություն, քանի որ տալիս է հնարավորություն մորը արթուն մնալ և , անմիջապես երեխայի ծնունդից հետո, տեսնել նրան: [9] Ողնուղեղային անզգայացման մնացած առավելությունները ներառում են բոլոր այն ռիսկերի բացակայությունը, որ բնորոշ են ընդհանուր անզգայացմանը: Ինտուբացիոն խողովակով կամ ստամոքսի պարունակությամբ ասպիրացիա:[8] Չնայած սրան, կան կարծիքներ, որ անզգայացումների երկու տեսակների միջև չկան տարբերություններ:

Ողնուղեղային անզգայացումը կիրառվում է ծննդաբերությունների 95%-ի դեպքում: [10] Ողնուղեղային ցավազրկումը մեծապես տարբերվում է հեշտոցային (բնական) ծննդաբերության ընթացքում կիրառվող ցավազրկումից: Ցավը, որ կարող է զգալ կինը վիրահատության ժամանակ, շատ ավելի ուժեղ է, քան բնական ծննաբերության ժամանակ է, ուստի անհրաժեշտ է ավելի ուժեղ ցավազրկում՝ նյարդային հաղորդականության շրջափակում:

Ընդհանուր անզգայացումը կարող է անհրաժեշտ լինել մոր կամ երեխայի համար առկա յուրահատուկ ռիսկերի պատճառով: Ծանր և չկառավարվող արյունահոսությամբ հղիները չեն կարող դիմանալ ողնուղեղային անզգայացման հեմոդինամիկ էֆեկտներին:Ընդհանուր անզգայացումը գերադասելի է նաև շտապ վիրահատական լուծում պահանջող իրավիճակներում, ինչպիսին է պտղի դիսթրես համախտանիշը, երբ չկա բավարար ժամանակ ողնուղեղային անզգայացում իրականացնելու համար:

Ռիսկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցածր ռիսկի խմբի հղիների մոտ զարգանում են հետծննդյան բարդություններ հետևյալ հաճախությամբ՝ 8.6% բնական ճանապարհով ծննդաբերության և 9.2% կեսարյան հատման դեպքում:

Արգանդի ներհեշտոցային սոնոգրաֆիա կեսարյան հատումից հետո. ցուցադրված է արգանդի առաջային պատին սպիի ձևավորումը:

Կեսարյան հատումից հետո հնարավոր է կպումների, հետվիրահատական ճողվածքների և վերքային ինֆեկցիաների առաջացում: [11]Եթե կեսարյան հատումն իրականացվում է շտապ կարգով մի շարք գործոններ բարձրացնում են վիրահատության ռիսկերը: Հղիի ոչ դատարկ ստամոքսը կարող է խնդիրներ առաջացնել անզգայացման ժամանակ: [12] Հնարավոր է սուր արյունահոսություն, որը կարող է արյան փոխներարկման կարիք առաջացնել:


Ապաքինում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կեսարյան հատումից հետո հնարավոր է մի քանի ժամ կամ օրեր տևող փորկապություն՝ աղիքների շարժողականության անկման հետևանքով: Սովորաբար վիճակն ինքնուրույն շտկվում է: Փորկապության շրջանում կինը կարող է զգալ անհարմարություն, սրտխառնոց, հնարավոր են փսխումներ: Կան կարծիքներ, որվիրահատությունից հետո մաստակ ծամելը կարող է արագացնել աղիքների շարժողական ֆունկցիայի վերադարձը: [13] Որովայնի, վերքի և մեջքի ցավերը կարող են շարունակվվել կեսարյան հատումից մի քանի ամիս անց: Որոշ վիճակագրական տվյալներ փաստում են այս իրավիճակում ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների արդյունավետությունը: Կեսարյան հատումից հետո ավելի հավանական է ցավերի զգացողությունը , քան բնական ծննդաբերությունից հետո է, սակայն ամիս անց այլևս չի լինում ատարբերություն: [14] Կա կարծիք, որ հետվիրահատական սթրեսի առաջացման հավանականությունն ավելի մեծ է, քան այն լինում է բնական ճանապարհով ծննդաբերությունից հետո:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Մանկաբարձություն։ Ուսումնական ձեռնարկ ընդհանուր բժշկության ֆակուլտետի ուսանողների համար /Խմբ. բ.գ.դ. պրոֆեսորներ Գ. Ա. Բեգլարյան և Ռ. Ա. Աբրահամյան / Երևան 2010 թ.:
  2. Lauwers Judith, Swisher Anna (2010)։ Counseling the Nursing Mother: A Lactation Consultant's Guide (անգլերեն)։ Jones & Bartlett Publishers։ էջ 274։ ISBN 9781449619480 
  3. Current Opinion in Obstetrics & Gynecology. 27(2):121-7, 2015 Apr.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Dahlke Joshua D., Mendez-Figueroa Hector, Rouse Dwight J., Berghella Vincenzo, Baxter Jason K., Chauhan Suneet P. (2013)։ «Evidence-based surgery for cesarean delivery: an updated systematic review»։ American Journal of Obstetrics and Gynecology 209 (4): 294–306։ ISSN 0002-9378։ PMID 23467047։ doi:10.1016/j.ajog.2013.02.043 
  5. «Evaluation of combinations of procedures in cesarean section»։ Int J Gynaecol Obstet 48 (3): 273–6։ March 1995։ PMID 7781869։ doi:10.1016/0020-7292(94)02306-J 
  6. Dodd Jodie M., Anderson Elizabeth R., Gates Simon, Grivell Rosalie M. (2014-07-22)։ «Surgical techniques for uterine incision and uterine closure at the time of caesarean section»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews (7): CD004732։ ISSN 1469-493X։ PMID 25048608։ doi:10.1002/14651858.CD004732.pub3 
  7. Bamigboye AA, Hofmeyr GJ (11 August 2014)։ «Closure versus non-closure of the peritoneum at caesarean section: short- and long-term outcomes»։ The Cochrane database of systematic reviews 8: CD000163։ PMC 4448220։ PMID 25110856։ doi:10.1002/14651858.CD000163.pub2 
  8. 8,0 8,1 «Regional versus general anaesthesia for Caesarean section»։ Cochrane Database Syst Rev 10: CD004350։ 2012։ PMID 23076903։ doi:10.1002/14651858.CD004350.pub3 
  9. «Anesthesia-related deaths during obstetric delivery in the United States, 1979–1990»։ Anesthesiology 86 (2): 277–84։ 1997։ PMID 9054245։ doi:10.1097/00000542-199702000-00002 
  10. «Obstetric anesthesia workforce survey: twenty-year update»։ Anesthesiology 103 (3): 645–53։ 2005։ PMID 16129992։ doi:10.1097/00000542-200509000-00030 
  11. Pai, Madhukar (2000)։ «Medical Interventions: Caesarean Sections as a Case Study»։ Economic and Political Weekly 35 (31): 2755–61 
  12. «Why are Caesareans Done?»։ Gynaecworld։ Վերցված է 2006-07-26 
  13. Pereira Gomes Morais Edna, Riera Rachel, Porfírio Gustavo Jm, Macedo Cristiane R., Sarmento Vasconcelos Vivian, de Souza Pedrosa Alexsandra, Torloni Maria R. (2016-10-17)։ «Chewing gum for enhancing early recovery of bowel function after caesarean section»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 10: CD011562։ ISSN 1469-493X։ PMID 27747876։ doi:10.1002/14651858.CD011562.pub2 
  14. Lydon-Rochelle MT, Holt VL, Martin DP (July 2001)։ «Delivery method and self-reported postpartum general health status among primiparous women»։ Paediatric and Perinatal Epidemiology 15 (3): 232–40։ PMID 11489150։ doi:10.1046/j.1365-3016.2001.00345.x 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]