Կենտրոնական սիոնիստական արխիվ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կենտրոնական սիոնիստական արխիվ
הארכיון הציוני המרכזי
Central Zionist Archives Building in Jerusalem.JPG
Տեսակարխիվներ
ԵրկիրFlag of Israel.svg Իսրայել
Հիմնադրված1937
Կայքzionistarchives.org.il
Կոորդինատներ: 31°47′12.699996100001″ հս․ լ. 35°12′3.6000001000018″ ավ. ե. / 31.78686111002777892° հս․. լ. 35.201000000027775627° ավ. ե. / 31.78686111002777892; 35.201000000027775627

Կենտրոնական սիոնիստական արխիվ (անգլ.՝ הארכיון הציוני המרכזי‏‎, անգլ.՝ Central Zionist Archives), սիոնիստական շարժման հետ կապված նյութերի հավաքագրման պահպանման և մատուցման աշխատանքներն ապահովող հիմնական հաստատություն: Կենտրոնական սիոնիստական արխիվը (ԿՍԱ) համարվում է Համաշխարհային սիոնիստական կազմակերպության հաստատություններից մեկը: Արխիվը իր կողմից կատարած աշխատանքների համար հաշվետու է Սիոնիստական գերագույն խորհրդի և Համաշխարհային սիոնիստական կոնգրեսի առջև: ԿՍԱ-ի գործունեությունը գտնվում է կառավարման կոմիտեի հսկողության ներքո, որը կազմված է Համաշխարհային սիոնիստական կազմակերպության, Հրեական գործակալության, Հրեական ազգային հիմնադրամի և Կերեն հա-Իեսոդ հիմնադրամի ներկայացուցիչներից[1]:

ԿՍԱ-ի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԿՍԱ-ն ստեղծվել է 1919 թվականի մայիս հունիս ամիսներին Բեռլինում: Արխիվի ստեղծման նախաձեռնողը եղել է Գերմանիայում սիոնիստական շարժման առաջնորդներից մեկը դոկտոր Արթուր Հանթկեն, ում խնդրանքով պատմաբան Գևորգ Հերլիցը սկսեց աշխատել արխիվի ստեղծման վրա: 1920 թվականից մինչև 1933 թվականը ընկած ժամանակաշրջանում արխիվը զբաղվել է սիոնիստական շարժման վաղ շրջանի պատմությանը վերաբերվող փաստաթղթերի, լուսանկարների, գրքերի և պարբերական հրատարակությունների հավաքագրմամբ:

Ազգային ինստիտուտների տուն, Երուսաղեմ

Նացիստների իշխանության գալուց հետո, 1933 թվականին Գևորգ Հերլիցն արխիվը տեղափոխում է Երուսաղեմ և իր օգնականի հետ միասին հայրենադարձում Էրեց-Իսրայել (Պաղեստին): Երուսաղեմում ԿՍԱ-ն տեղավորվում է Ազգային ինստիտուտների տանը («Սոհնուտի» շենք), որտեղ էլ շարունակում է մնալ մինչև 1987 թվականը:

1934 թվականի աշնանը արխիվը նորից վերաբացվում է հանրության համար: Այդ ժամանակահատվածում ԿՍԱ-ն սկսում է նյութեր հավաքել Պաղեստինում գործող սիոնիստական կազմակերպությունների և ինստիտուտների վերաբերյալ, ինչպես նաև նյութեր կապված իշուվի առաջնորդների գործունեության հետ:

1937 թվականին Վիեննայից ՑՍԱ է տեղափոխվում Թեոդոր Հերցլի անձնական արխիվը, որը հիմնականում բաղկացած էր գերմաներեն լեզվով փաստաթղթերից, սևագրերից և հրապարակումներից: Իսրայել պետության կազմավորումից հետո 1948 թվականին արխիվը համալրվում է Ազգային կոմիտեի և Հրեական գործակալության առանձին բաժինների փաստաթղթերով:

50-ական թվականների կեսերից արխիվը իր առջև խնդիր է դնում փնտրել, գտնել և հավաքագրել Հոլոքոստից հետո Եվրոպայում պահպանված հրեական կազմակերպությունների արխիվները: Արխիվում պահվող նյութերի ծավալի անընդհատ աճի և Երուսաղեմում այդ նպատակով լրացուցիչ տարածքների որոնման անհրաժեշտությունից ելնելով, Համաշխարհային սիոնիստական կազմակերպության և Հրեական գործակալության ղեկավարությունը որոշում է կայացնում ԿՍԱ-ի համար հատուկ շենք կառուցելու վերաբերյալ: Շինարարությունը սկսվեց 1985 թվականին ճարտարապետ Մոշե Զարհի նախագծով և արդեն 1987 թվականին բացվեց Կենտրոնական սիոնիստական արխիվի նոր շենքը, որտեղ տեղակայված էին ընթերցասրահներ, դասախոսությունների դահլիճներ, արխիվի աշխատողների աշխատասենյակներ և արխիվային նյութերի պահպանման համար նախատեսված 4 ստորգետնյա հարկեր:

90-ական թվականներին արխիվից օգտվողների շրջանակը զգալիորեն ընդլայնվեց: Նրանց, ում հետաքրքրում էր անշարժ գույքի, կամ հարազատների որոնման վերաբերյալ տվյալները, հնարավորություն էր ընձեռվում ծանոթանալ հողատարածքների և հայրենադարձվածների վերաբերյալ տվյալների բազային: Սկսած 90-ական թվականների երկրորդ կեսից ԿՍԱ-ում ներդրվեց ավելի ժամանակակից տեխնոլոգիա, որն ապահովում էր արխիվի կատալոգների և ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների համակարգչային հասանելիությունը ընթերցասրահներից օգտվողների համար: Նոր տեխնիկական միջոցների օգնությամբ սկանավորվում էին միլիոնավոր փաստաթղթեր, լուսանկարներ, քարտեզներ և պաստառներ:

2004 թվականին ստեղծվեց ԿՍԱ-ի վեբ կայքը, որից հետո արխիվի կատալոգները և առանձին փաստաթղթեր Ինտերնետում հասանելի դարձան լայն հասարակությանը : Կայքի հրապարակումները ներկայացվում էին երկու լեզուներով, անգլերեն և եբրայերեն: 2011 թվականին ԿՍԱ-ն հայտարարեց, որ տարվա ընթացքում սկսվում է իր կայքի նոր տարբերակի մշակումը:

2005 թվականին Սիոնի բանտարկյալների կազմակերպության արխիվը հանձնվեց ԿՍԱ-ին և արխիվի նյութերը հասանելի դարձան ինչպես մասնավոր անձանց, այնպես էլ տարբեր կազմակերպությունների[2][3]:

Պահպանվող օբյեկտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենտրոնական սիոնիստական արխիվում պահվում են միլիոնավոր փաստաթղթեր, լուսանկարներ, նեգատիվ սևանկարներ, քարտեզներ, հոդվածներ, պլակատներ, գրքեր, պարբերական հրատարակություններ և այլ նյութեր: ԿՍԱ-ում պահվող նյութերը արտացոլում են Համաշխարհային սիոնիստական կազմակերպության, Հրեական գործակալության, Հրեական ազգային հիմնադրամի, Կերեն հա-Իեսոդ հիմնադրամի և Սիոնիստական կոնգրեսների աշխատանքները: Բացի այդ այստեղ պահվում են այլ սիոնիստական և հրեական կազմակերպությունների գործունեության հետ կապված նյութեր, ինչպես նաև սիոնիստական, հրեական և իսրայելական գործիչների անձնական արխիվներ[4]:

Թեոդոր (Բինյամին Զեէվի) Հերցլի անձնական արխիվից բացի ԿՍԱ-ում են պահվում Մաքս Նորդաուի, Իսրայել Զանգվիլլի, Խայիմ Վեյցմանի, Նահում Սոկոլովի, Մենահեմ Ուսիշկինի և այլ բազմաթիվ նշանավոր գործիչների անձնական արխիվները: ԿՍԱ-ում պահվում են նաև 1919-1968 թվականներին Էրեց Իսրայել հայրենադարձվածների ցուցակների պատճենները[5]:

Արխիվի ղեկավարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դոկտոր Գեորգ Հերլից (1919-1955)
  • Դոկտոր Ալեքս Բեյն (1955-1971)
  • Դոկտոր Միխայել Հեյման (1971-1990)
  • Իյորամ Մայորեկ (1990-1998)
  • Մատիտյահու Դրոբլես (1998-2012)
  • Ցվի «Կիտո» Հասոն (2012 թվականից)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Годовой отчёт Центрального сионистского архива за 2002 год (составлен в соответствии с директивами государственного архивариуса) (անգլ.)»։ Центральный сионистский архив։ 2003։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-24-ին։ Վերցված է 10 августа 2011 
  2. «Конференция в Центральном Сионистском архиве»։ Ассоциация «Запомним и сохраним»։ 2006։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-24-ին։ Վերցված է 9 августа 2011 
  3. «Архив Организации узников Сиона из СССР (անգլ.)»։ Центральный сионистский архив։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-24-ին։ Վերցված է 9 августа 2011 
  4. «Руководство по тематическим группам и коллекциям архива (անգլ.)»։ Центральный сионистский архив։ 01.07.2003։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-24-ին։ Վերցված է 9 августа 2011 
  5. Дов Винер. Развитие политики оцифровки культурного наследия учреждений памяти // Научный электронный журнал ЭБ. — 2006. — В. 2. — Т. 9.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]