Կարվինգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ձմերուկի կարվինգ

Կարվինգ[1] (անգլ.՝ carving — «փորագրություն, քանդակագործություն»), խոհարարության մեջ մրգի և բանջարեղենի ձևավորման արվեստ: Մրգային փունջը ձևավորված մրգերի ներդաշնակ համադրություն է: Այնտեղ կարող են լինել ոչ միայն մրգեր, բանջարեղեն և կոնֆետներ, այլև ծաղիկներ, դեկորատիվ բույսեր, ինչպես նաև խաղալիքներ և դեկորատիվ տարրեր:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարվինգի հայրենիքը Հյուսիսարևելյան Ասիան է: Հին ժամանակներում Ճապոնիայում ուտելիքը մատուցել են կավե սպասքով, որը ծածկել են սպասքավորման համար նախատեսված տերևներով: Ավելի ուշ խոհարարները հասկացան, որ տերևների գեղեցիկ դասավորումը և կտրտումը կարող են ուտեստին լրացուցիչ գրավչություն հաղորդել: Տերևների ձևավորման արվեստը ստացավ «մուկիմոնո» (ճապ.՝ 剥き物) անվանումը: Այն պաշտոնապես ընդունվեց XVI դարում, երբ Տոկիոն դարձավ երկրի մայրաքաղաքը: Համաձայն տարածված լեգենդի՝ 1240֊1350 թվականներին (այլ տվյալներով՝ 1364 թվականին) Լոյկրատխոնգ թագավորական փառատոնին մի աղջիկ՝ Նանգ Նոպամար (Nang Noppamart) անունով, ցուցադրել է լողացող լամպ՝ զարդարված ծաղիկներով և բանջարեղենից ու մրգերից ձևավորված թռչնակով: Թագավորին այնքան շատ է դուր եկել կոմպոզիցիան, որ նա հայտարարել է, որ յուրաքանչյուր կին պետք է տիրապետի այդ արվեստին: Ավելի ուշ մրգերի և բանջարեղենի ձևավորման արվեստը՝ «կեսալա»-ն (թայ.՝ แกะสลัก), տարածվեց ամբողջ Հեռավոր Արևելքում և դարձավ ավանդական՝ շատ երկրների համար: 1932 թվականի հեղափոխությունից հետո կարվինգի համբավը այլևս նախկինը չէր: Անհետացման եզրին գտնվող արվեստին աջակցելու համար սկսեցին անցկացնել դասեր: Ներկայումս Թայլանդի[2] դպրոցներում դասավանդվում է կարվինգ՝ 11 տարեկանից բարձր աշակերտների համար:

Մթերք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորաբար կարվինգի համար օգտագործվում են բանջարեղենի բոլոր տեսակները՝ կարտոֆիլ, դդում, բողկ, վարունգ, դդմիկ և այլն: Մրգերից առավելապես կիրառելի են խնձորը, կիտրոնը[3], նարինջը, ձմերուկը, ավոկադոն և այլն: Բազմաթիվ խոհարարական գրքերի հեղինակ Իրինա Բրատուշևան խորհուրդ է տալիս օգտագործել սեզոնային մրգեր: Պարտադիր չէ մթերքի ձևավորումն անել մատուցելուց անմիջապես առաջ: Որոշ մթերքներ կարող են պահպանվել մի քանի օր սառը ջրում կամ հատուկ տարաներում: Բանջարեղենի և մրգի այն տեսակները, որոնք գունափոխվում են կտրելուց հետո, անհրաժեշտ է ցողել կիտրոնի հյութով: Որոշ սահմանափակումներ վերաբերում են կոնկրետ մթերքների և կտրելու եղանակներին: Պետք է ընտրել գազարը չառանձնացող միջուկով, որպեսզի քանդակները շերտերի չբաժանվեն: Նախընտրելի է գործածել միջին չափի լոլիկներ՝ միատեսակ միջուկով և սերմերի սակավաթիվ քանակությամբ: Անհրաժեշտ է, որ կաղամբը ամուր ցողուն ունենա, իսկ կաղամբի գլուխը պետք է խիտ լինի: Կարևոր նշանակություն ունի նաև գունային գամման: Ընտրելով վարունգները՝ պետք է ուշադրություն դարձնել կանաչ գույնի նրբերանգին, իսկ կանաչ սոխի ցողունը պետք է առանձնանա իր մարգարտափայլ սպիտակությամբ: Կարվինգի համար հրաշալի բանջարեղեն է բուլղարական պղպեղը՝ իր հարուստ գույներով:

Գործիքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարվինգի պարզ աշխատանքներ կատարելու համար անհրաժեշտ չէ ունենալ հատուկ գործիքներ: Շատ ձևավորումներ կարելի է անել սովորական դանակով, որն ունի սուր և ճկուն սայր: Սակայն կան նաև հատուկ դանակներ: Առաջնային աշխատանքներն իրականացվում են ունիվերսալ դանակի օգնությամբ: Հիմնական գործիքը թայլանդական դանակն է, որի օգնությամբ կարելի է ստեղծել ցանկացած նախշ: Զարդանախշ ստանալու համար օգտագործում են ձևավոր դանակներ (սուր, V-աձև, քառակուսաձև, կլոր, լայն, նեղ): Քանդակի նեղ եզրերը ձևավորում են մկրատով: Գնդիկներ պատրաստելու համար օգտագործում են կիսաշրջանաձև գոգավոր դանակներ: Բանջարեղենը երկար և բարակ շերտերով կտրելու համար կարելի է օգտագործել բանջարեղեն մաքրելու դանակներ: Կարվինգի համար կիրառում են նաև փորագրության տարբեր դանակներ: Դետալների ամրացման համար օգտագործում են փայտիկներ:

Կարվինգի առանձնահատկությունները տարբեր երկրներում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանջարեղենային կարվինգ Թայլանդում

Կարվինգի հիմնական տեխնիկական քայլերը ունեն էական առանձնահատկություններ տարբեր երկրներում: Չինաստանում և Ճապոնիայում օգտագործվում են մեծ քանակությամբ կաղապարներ, որոնց օգնությամբ ստեղծում են հիերոգլիֆներ, մարդկանց և կենդանիների պատկերներ: Նախշերը հիմնականում պատկերում են վիշապներ, պատերազմի դրվագներ, շնորհավորական գրառումներ: Թայլանդի վարպետները օգտագործում են թայլանդական դանակ և տարբեր կտրիչներ, որոնց օգնությամբ ստեղծում են ծաղկային կոմպոզիցիաներ: Ասիական կարվինգի վարպետները մթերքներից հիմնականում օգտագործում են ձմերուկ, դդում, պապայա, որոնցից ստեղծում են ծաղիկներ և քանդակներ: Իսկ եվրոպական կարվինգի վարպետները ձևավորման համար օգտագործում են բողկ, բազուկ, գազար, բուլղարական և կծու պղպեղներ, դդմիկ, դդում, սմբուկ, սոխ, կաղամբ, վարունգ, ձմերուկ, սեխ:

Ժամանակակից կարվինգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերջին ժամանակներում կարվինգը դարձել է ակտուալ ամբողջ աշխարհում: Տոնական սեղաններին անպայման օգտագործում են մրգերի և բանջարեղենի ձևավորումներ: Այս արվեստը պահանջում է համբերատարություն, ուշադրության կենտրոնացում, լավ աչքաչափ և ամուր ձեռքեր:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. АКАДЕМОС
  2. «The History of Thai Fruit and Vegetable Carving»։ Արխիվացված է օրիգինալից 25 November 2015-ին։ Վերցված է 2014-12-11 
  3. (անգլերեն) Jacqueline M. Piper, Fruits of South-East Asia, Facts and Folklore, Oxford University Press, 1989 0195889045

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]