Կարմիր թխկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կարմիր թխկի
Red maple.png
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Թխկի
Ընտանիք Թխկազգիներ
Լատիներեն անվանում
Ácer rúbrum
Հատուկ պահպանություն
Արեալ
պատկեր

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Կարմիր թխկի (լատ.՝ Ácer rúbrum), տերևաթափ ծառ, Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան մասում ավելի հաճախ հանդիպող ծառատեսակ, ցեղային տեսակը թխկի, ընտանիքը թխկազգիներ:

Ձևաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուսաբանական պատկերազարդում Ն.Լ.Բրիտտոնի և Ա.Բրաունի գրքից (անգլ.՝ Addison Brown) Illustrated flora of the northern states and Canada, 1913.

Միջին չափսերի տերևաթափ ծառ, 9—28 մ բարձրությամբ և մինչև 1,6 մ տրամագծով բնով: Չնայած նրան, որ կարմիր թխկին հեշտ է նույնականացվում, այն ունի բավականին լայն ձևաբանական հատկանիշներ, քան որևէ այլ թխկի Հյուսիսային Ամերիկայում: Այս տեսակի ճանաչման ամենահեշտ ճանապարհը տերևների ձևն է:

Ինչպես և այս ցեղի մյուս ներկայացուցիչների մոտ, կարմիր թխկու տերևները դասավորված են հակառակ և ձմռանը թափվում են: Տերևները պարզ են, 5—10 սմ երկարությամբ: Տերևի վերին հատվածը վառ դեղին է, իսկ ներքևի հատվածը՝ գունատ: Տերևները սովորաբար կարմիր են, այնպես, ինչպես ընձյուղները: Աշնանը տերևները դառնում են վառ կարմիր:

Կեղևը հարթ է, տատանվում է մոխրագույն-շագանակագույնից սպիտակ գույների միջև, տարիքի հետ մգանում է և պատվում ճաքերով: Ճյուղերը նման են արծաթագույն թխկենու ճյուղերին - կարմիր են, տերևի V-աձև կտրվածքներով, միայն թե արծաթագույն թխկենու պատռվածքներում կա տհաճ հոտ: Տերևների մեծ մասի վրա կան փոքր ընձյուղներ:

Ընձյուղները սուր չեն, կարմիրից մոխրագույն-շագանակագույն գույների, ձմռանը հստակ տեսանելի են հեռավորության վրա: Ծաղիկները տարասեռ են (թեև արական և իգական ծաղիկները գտնվում են նույն ծառի վրա): Իգական սերմերով ծաղիկները վառ կարմիր են, յուրաքանչյուրը հինգ ծաղկաթերթերով: Արական ծաղիկները իրենցից ներկայացնում են միայն դեղին առէջներ, որոնք դուրս են ցցված փոքրիկ ճյուղերից: Երիտասարդ ծառերը կարող են ունենալ միայն մեկ սեռի ծաղիկներ: Ծաղկումը սկսվում է վաղ գարնանը, մինչ տերևների հայտնվելը:

Կարմիր թխկին հաճախ ստեղծում է հիբրիդ իրեն մոտ արծաթագույն թխկու հետ: Ստացված հիբրիդը × freemanii ունի երկու ծառատեսակների հատկանիշները:

Կարմիր թխկիները ապրում են 100-200 տարի, երբեմն ավելի երկար:

Տարածում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարմիր թխկին տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, դեպի հարավ և արևելք Անտառային լճից (անգլ.՝ Lake of the Woods) ամերիկական նահանգ Մինեսոտայի և կանադական նահանգ Օնտարիոյի սահմաններում: Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան ծովեզրին արեալը սահմանափակված է Նյուֆաունդլենդով և Նոր Շոտլանդիայով, հարավում Ֆլորիդայի Մայամի քաղաքով: Տարածման հարավարևմտյան սահմանները անցնում են Տեխաս նահանգով:

Կարմիր թխկին հեշտությամբ է հարմարվում բնական լանդշաֆտների մեծ շրջանին. նրան կարելի է հանդիպել ճահճային, ինչպես նաև սննդարար նյութերով աղքատ հողերում:

Բնական նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարմիր թխկու տերևներով և ճյուղերով վայրի բնության մեջ սնվում են սպիտակապոչ եղնիկները (Odocoileus virginianus), որմզդեղները (Alces alces), վապիտի եղնիկները և ամերիկական նապաստակները (Lepus americanus): Թխկու ճյուղերին հաճախ բույն են դնում բվերը (Otus), սրածայր փայտփորիկները (Dryocopus pileatus) և ոսկեգույն փայտփորիկները (Colaptes auratus):

Օգտագործում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օգտագործվում է կահույքի, ֆաներների, տակառների, փայտյա տարաների, պարկետի և երկաթուղային կոճափայտերի արտադրման համար: Հազվադեպ օգտագործվում է նաև թխկու օշարակի պատրաստման համար:

Կարմիր թխկին հաճախ օգտագործվում է այգիների և պուրակների կանաչապատման համար, բացի այն վայրերից, որտեղ հողը ալկալային կամ թթվային է: Հատկապես այնտեղ են տնկում, որտեղ շատ տարածք կա նրա արմատային համակարգի համար: Այս թխկու առավելություններից է նրա հանդուրժողականությունը խոնավ և չոր լանդշաֆտների, շրջակա միջավայրի աղտոտման հանդեպ: Կարմիր թխկիներին ուշադրություն են դարձնում սկյուռները, որոնք վաղ գարնանը սնվում են թխկու ընձյուղներով:

Որոշ սորտեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 'October Glory', 6—12 մ բարձրություն ունեցող ծառ: Տերևները ամռանը պսպղուն են, կանաչավուն, աշնանը բոսորագույն-կարմիր: Ցրտադիմացկունության գոտին. 4-ից սկսած և ավելի տաք:[1].
  • 'Red Sunset', 6—12 մ բարձրություն ունեցող ծառ: Տերևները ամռանը մուգ կանաչ են, աշնանը նարնջագույնից կարմիր: Ցրտադիմացկունության գոտին. 4-ից սկսած և ավելի տաք:[2].

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Acer rubrum October Glory®» (անգլերեն)։ Weston Nurseries Inc.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-16-ին։ Վերցված է 2013-2-12 
  2. «Acer rubrum Red Sunset®» (անգլերեն)։ Weston Nurseries Inc.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-16-ին։ Վերցված է 2013-2-12