Կարկանդակներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search


Picto infobox mets.png
Կարկանդակներ
04565 Christmas dumplings with dried plums.JPG
Տեսակմակարոնի տեսակ
Ենթատեսակխմորի շերտով կիսաֆաբրիկատներ
Առաջացման երկիրFlag of Poland.svg Լեհաստան
Pierogi Վիքիպահեստում

Կարկանդակներ (լեհ.՝ pierogi), տարբեր լցոնումներով՝ մսով, ձկով, բանջարեղենով բարակ խմոր, որը ավանդական լեհական ուտեստ է: Ուտեստը տարածված է նաև Կենտրոնական և արևելյան Եվորպայում[1][2]: Պատրաստվում է աղի կամ քաղցր համով լցոնված խմորից: Եփվում է եռացող ջրում կամ տապակվում է թավայի մեջ: Եռացող ջրի մեջ պատրաստված կարկանդակը ասոցացվում է Կենտրոնական և արևելյան Եվրոպայի խոհանոցների հետ, որտեղ այն համարում են ազգային ուտեստ, հատկապես Լեհաստանում[3][4][5]: Կարկանդակները հայտնի են Կենտրոնական և արևելյան Եվրոպայի երկրների մեծ մասում, ինչպես նաև հրեաների մոտ և ժամանակակից ամերիկական խոհանոցում՝ հրեա-աշկենազների միջև:

Տիպիկ լցոնումները համարվում են կարտոֆիլը, աղանդերը, թթու դրած կաղամբը, պանիրը, մրգերը: Կարկանդակները կարելի է մատուցել կերակրալցուկների հետ, ինչպիսին է հալած յուղը, թթվասերը կամ տապակած սոխը, կամ այս բաղադրիչների համակցությունը:

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լեհական անվանումը՝ pierogi (pieróg-ի հոգնակի ձևը), ընդհանուր սլավոնական տերմին՝ ալյուրով պատրաստվող լցոնումներով ուտեստների համար: Ծագել է пиръ բառից, որն իր հերթին ծագել է pirъ բառից[6]: Լցոնված խմորից պատրաստվող ուտեստը տարածված է Եվրասիայում: «перо́ги» բառը արևմտասլավոնական և արևելասլավոնական լեզուներում՝ ներառյալ ռուսերենում, «пирог» և «пирожки» բառերը ցույց են տալիս անվանման սլավոնական ծագումը:

Այլ անվանումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսական կարկանդակներ — Լեհաստանում ամենատարածված տարբերակն է: Լցոնվում է կաթնաշոռով կամ էլ սոխով կարտոֆիլով: Անվանումը ծագում է Ռուտենիա շրջանի (Լեհաստանի հարավ-արևելք) անվանումից[7]:

Վարենիկի — Կարկանդակների անվանում՝ տարածված Ուկրաինայում, Ռուսաստանում, Բելառուսում և այլ ԽՍՀՄ նախկին երկրներում: Անվանումը ծագում է вар՝ «Եռացող հեղուկ»-ից, որը ցույց է տալիս այս տարբերակով պատրաստվող կարկանդակի եփման հիմնական մեթոդը:

Bryndzové pirohy — բրինզա պանրի տեսակով պատրաստվող կարկանդակ, որը պատրաստվում է Սլովակիայում[8]:

Colțunași — կարկանդակների ռումինական տարբերակ[9]: Անվանումը ծագում է հունարեն καλτσούνι kaltsúni բառից, որն իր հերթին ծագում է իտալական Կալցոնեից:

Արևմտյան Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում և Կանադայում, բոլոր տեսակները հայտնի են perogi ((/pɪˈrɡi/) անվանումով[7]:

Ծագման լեգենդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մի քանի լեգենդներում ասվում է, որ կարկանդակները գալիս են Չինաստանից՝ Իտալիայով՝ Մարկո Պոլոյի արշավավանքի ժամանակ[10]: Մի քանի լեգենդներում էլ ասվում է, որ ուտեստը Լեհաստան է բերվել Կիևյան Ռուսիայից[11]: Մի լեգենդ էլ պատմում է, որ կարկանդակները բերվել են արևմուտք՝ մոնղոլների կողմից XIII դարում՝ մոնղոլների արևմտյան արշավանքի ժամանակ: Լեհաստանում կարկանդակները աղբյուրներում հիշատակվել են սկսած XIII դարից[12]: Հորթի երիկամով կարկանդակի բաղադրատոմսը առաջին անգամ գրվել է լեհական խոհարարական «Compendium Ferculorum, albo Zebranie potraw» գրքում (1682)[7]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դամպլինգներ

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «pierogi»։ Canadian Oxford Dictionary։ Oxford University Press։ 2005։ ISBN 9780191735219 
  2. «varenyky»։ Canadian Oxford Dictionary։ Oxford Universityand the oners iar gavin adler Press։ 2005։ ISBN 9780191735219 
  3. (russian), s:ЭСБЕ/Вареники . The dish was classified as «малороссийский» (malorossiyskiy, Little Russian), with «Малороссия» (Malorossiya, Little Russia) being at that time a common geographical term referring to the territory of modern-day Ukraine.
  4. Українські страви, Державне видавництво технiчної лiтератури УРСР  ( (ukrainian) Ukrainian Dishes, State publishing house for technical literature of Ukrainian SSR )
  5. Українська нацiональна кухня, Сталкер  ( (ukrainian) Ukrainian Ethnic Cuisine, Stalker Publishers )
  6. Food Culture in Russia and Central Asia, 2005, p 75, By Glenn Randall Mack, Asele Surina
  7. 7,0 7,1 7,2 The dumpling that comforts Poland, BBC, 2019
  8. «Bryndza Pierogi (Bryndzové Pirohy) recipe - Slovak Cooking»։ www.slovakcooking.com։ Վերցված է 2016-07-27 
  9. «COLŢUNÁŞ» (ռումիներեն)։ DEX on line 
  10. «Facts & History About Pierogi»։ www.polskafoods.com։ 2014-05-02։ Վերցված է 2016-07-13 
  11. Paluch Marta։ «O cudach św. Jacka, który karmił krakowian pierogami»։ Վերցված է 2016-07-13 
  12. «Polish Food 101 ‒ Pierogi | Artykuł | Culture.pl»։ Վերցված է 2016-07-27