Կարլ ֆոն Շեռցեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կարլ ֆոն Շեռցեր
Դիմանկար
Ծնվել էմայիսի 1, 1821(1821-05-01)[1][2]
ԾննդավայրՎիեննա, Ավստրիական կայսրություն[2]
Մահացել էփետրվարի 19, 1903(1903-02-19)[1] (81 տարեկան)
Մահվան վայրԳորիցիա, Իտալիա[3]
ՔաղաքացիությունFlag of the Habsburg Monarchy.svg Ավստրիա
Մասնագիտությունճանապարհորդ հետազոտող, դիվանագետ, մարդաբան, գրող և աշխարհագրագետ
Զբաղեցրած պաշտոններambassador of Austria to the United Kingdom?
ԱնդամությունԱվստրիայի գիտությունների ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա և Լեոպոլդինա
Karl von Scherzer Վիքիպահեստում

Կարլ ֆոն Շեռցեր (գերմ.՝ Karl von Scherzer, մայիսի 1, 1821(1821-05-01)[1][2], Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն[2] - փետրվարի 19, 1903(1903-02-19)[1], Գորիցիա, Իտալիա[3]), ավստրիացի դիվանագետ, ճանապարհորդ, մարդաբան և գրող։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարլ Շեռցերը ծնվել է վիեննական հարուստ ընտանիքում, ստացել հիանալի կրթություն։ Սովորել է իրավագիտություն, այնուհետև զբաղվել է տպագրական գործով, բացել է տպագրական արվեստանոց։ Իր առաջին ճանապարհորդությունները դեպի Հարավային Տիրոլ, Իտալիա, Գերմանիա, Ֆրանսիա և Անգլիա կատարել է դեռևս ուսանողական տարիներին (1838-1842)։ 1848 թվականին հիմնադրել է Գուտենբերգի միությունը («Gutenberg-Verein»), որը պաշտպանում էր տպագրական աշխատողների շահերը։ Եղել է Լիբերալ կուսակցության անդամ և 1848 թվականի հեղափոխության մի շարք ղեկավարների ընկեր, որի համար ձերբակալվել է և 1851 թվականին և կանգնել է ռազմական տրիբունալի առջև։

1852-1855 թվականներին Կառլ Շեռցերը գերմանացի ճանապարհորդ Մորից Վագների հետ մեծ ճանապարհորդություն է կատարում Հյուսիսային, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո, 1855 թվականին, հավաքած մեծ գիտական հավաքածուով, Շեռցերը կրկին կանգնում է տրիբունալի առաջ, այս անգամ` «անթույլատրելի բացակայության» մեղադրանքով և դատապարտվում 6 շաբաթվա ազատազրկման (որը սահմանափակվում է 8 օրյա կալանքով)։ 1857-1859 թվականներին Շեռցերն աշխատել է ավստրիական ֆինանսների նախարարությունում։ Էրցհերցոգ Մաքսիմիլիանի խնդրանքով Կ. Շեռցերը մասնակցել է պատմության մեջ առաջին և միակ` ավստրիական նավատորմի շուրջերկրյա ծովային գիտարշավին (Նովարի արշավ)` որպես դրա քարտուղար և ժամանակագիր, ինչպես նաև` առևտրային գործակալ։ Այդ նավարկությունից վերադառնալուց հետո Շեռցերին շնորհվում է ասպետական կոչում, և 1866 թվականին նա դառնում է առևտրի նախարարության պետական խորհրդական։ 1869 թվականին Շեռցերը մասնակցում է ավստրո-հունգարական արշավին դեպի Արևելյան Ասիա (այցելում է Չինաստան, Ճապոնիա և Սիամ)։

1872-1878 թվականներին եղել է Զմյուռնիայում Ավստրո-Հունգարիայի գլխավոր հյուպատոսը (այժմ՝ Իզմիր

1878 թվականին եղել է Ավստրո-Հունգարիայի դեսպան Լոնդոնում, 1878-1884 թվականներին՝ Լայպցիգում, 1884-1896 թվականներին եղել է Ջենովայում գլխավոր հյուպատոս։ 1896-ից անցել է թոշակի։

Մեքսիկայի գիտակ Կ. Շեռցերը նախազգուշացրել է իր հովանավոր էրցհերցոգ Ֆերդինանդ Մաքսիմիլիանին Մեքսիկական արշավի անցկացման մեծ վտանգի մասին։ Ճանապարհորդ Կ. Շեռցերի գրությունները բարձր են գնահատել հեռավոր երկրների այնպիսի հետազոտողներ, ինչպիսիք են Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդտը և Յուստուս ֆոն Լիբիխը։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Reisen in Nordamerika, 3 Bände, 1854, (mit M. Wagner);
  • Die Republik Costarica, 1856, (mit M. Wagner)
  • Wanderungen durch mittelamerikanische Freistaaten, 1857
  • Reise der österreichischen Fregatte Novara um die Erde, beschreibender Teil, 3 Bände, Wien 1861-62
  • Reise der österreichischen Fregatte Novara um die Erde, statistisch-kommerzieller Teil, 2 Bände , 1864.
  • Aus dem Natur und Völkerleben im tropischen Amerika, 1864
  • Fachmännische Berichte über die österreichisch-ungarische Expedition nach Siam, China und Japan, 1872.
  • Smyrna, 1873.
  • Weltindustrien, 1880
  • Das wirtschaftliche Leben der Völker, 1886

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Wurzbach D. C. v. Scherzer, Karl Ritter von (գերմ.) // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt habenWien: 1856. — Vol. 29. — S. 227.
  3. 3,0 3,1 3,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #117222364 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]