Կարլ ֆոն Շեռցեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կարլ ֆոն Շեռցեր
Karl Ritter von Scherzer.jpg
Ծնվել էմայիսի 1, 1821(1821-05-01)[1][2][3]
ԾննդավայրՎիեննա, Գերմանական միություն[4][3]
Մահացել էփետրվարի 19, 1903(1903-02-19)[1][2] (81 տարեկանում)
Մահվան վայրԳորիցիա, Ֆրիուլի Վենեցիա Ջուլյա, Իտալիա[4]
ՔաղաքացիությունFlag of Austria.svg Ավստրիա
Մասնագիտությունճանապարհորդ հետազոտող, դիվանագետ, մարդաբան, գրող և աշխարհագրագետ
Զբաղեցրած պաշտոններambassador of Austria to the United Kingdom?
ԱնդամությունԱվստրիայի գիտությունների ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա և Լեոպոլդինա
Karl von Scherzer Վիքիպահեստում

Կարլ ֆոն Շեռցեր (գերմ.՝ Karl von Scherzer, մայիսի 1, 1821(1821-05-01)[1][2][3], Վիեննա, Գերմանական միություն[4][3] - փետրվարի 19, 1903(1903-02-19)[1][2], Գորիցիա, Ֆրիուլի Վենեցիա Ջուլյա, Իտալիա[4]), ավստրիացի դիվանագետ, ճանապարհորդ, մարդաբան և գրող:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարլ Շեռցերը ծնվել է վիեննական հարուստ ընտանիքում, ստացել հիանալի կրթություն: Սովորել է իրավագիտություն, այնուհետև զբաղվել է տպագրական գործով, բացել է տպագրական արվեստանոց: Իր առաջին ճանապարհորդությունները դեպի Հարավային Տիրոլ, Իտալիա, Գերմանիա, Ֆրանսիա և Անգլիա կատարել է դեռևս ուսանողական տարիներին (1838-1842): 1848 թվականին հիմնադրել է Գուտենբերգի միությունը («Gutenberg-Verein»), որը պաշտպանում էր տպագրական աշխատողների շահերը։ Եղել է Լիբերալ կուսակցության անդամ և 1848 թվականի հեղափոխության մի շարք ղեկավարների ընկեր, որի համար ձերբակալվել է և 1851 թվականին և կանգնել է ռազմական տրիբունալի առջև։

1852-1855 թվականներին Կառլ Շեռցերը գերմանացի ճանապարհորդ Մորից Վագների հետ մեծ ճանապարհորդություն է կատարում Հյուսիսային, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո, 1855 թվականին, հավաքած մեծ գիտական հավաքածուով, Շեռցերը կրկին կանգնում է տրիբունալի առաջ, այս անգամ` «անթույլատրելի բացակայության» մեղադրանքով և դատապարտվում 6 շաբաթվա ազատազրկման (որը սահմանափակվում է 8 օրյա կալանքով)։ 1857-1859 թվականներին Շեռցերն աշխատել է ավստրիական ֆինանսների նախարարությունում: Էրցհերցոգ Մաքսիմիլիանի խնդրանքով Կ. Շեռցերը մասնակցել է պատմության մեջ առաջին և միակ` ավստրիական նավատորմի շուրջերկրյա ծովային գիտարշավին (Նովարի արշավ)` որպես դրա քարտուղար և ժամանակագիր, ինչպես նաև` առևտրային գործակալ: Այդ նավարկությունից վերադառնալուց հետո Շեռցերին շնորհվում է ասպետական կոչում, և 1866 թվականին նա դառնում է առևտրի նախարարության պետական խորհրդական։ 1869 թվականին Շեռցերը մասնակցում է ավստրո-հունգարական արշավին դեպի Արևելյան Ասիա (այցելում է Չինաստան, Ճապոնիա և Սիամ)։

1872-1878 թվականներին եղել է Զմյուռնիայում Ավստրո-Հունգարիայի գլխավոր հյուպատոսը (այժմ՝ Իզմիր

1878 թվականին եղել է Ավստրո-Հունգարիայի դեսպան Լոնդոնում, 1878-1884 թվականներին՝ Լայպցիգում, 1884-1896 թվականներին եղել է Ջենովայում գլխավոր հյուպատոս։ 1896-ից անցել է թոշակի:

Մեքսիկայի գիտակ Կ. Շեռցերը նախազգուշացրել է իր հովանավոր էրցհերցոգ Ֆերդինանդ Մաքսիմիլիանին Մեքսիկական արշավի անցկացման մեծ վտանգի մասին: Ճանապարհորդ Կ. Շեռցերի գրությունները բարձր են գնահատել հեռավոր երկրների այնպիսի հետազոտողներ, ինչպիսիք են Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդտը և Յուստուս ֆոն Լիբիխը:

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Reisen in Nordamerika, 3 Bände, 1854, (mit M. Wagner);
  • Die Republik Costarica, 1856, (mit M. Wagner)
  • Wanderungen durch mittelamerikanische Freistaaten, 1857
  • Reise der österreichischen Fregatte Novara um die Erde, beschreibender Teil, 3 Bände, Wien 1861-62
  • Reise der österreichischen Fregatte Novara um die Erde, statistisch-kommerzieller Teil, 2 Bände , 1864.
  • Aus dem Natur und Völkerleben im tropischen Amerika, 1864
  • Fachmännische Berichte über die österreichisch-ungarische Expedition nach Siam, China und Japan, 1872.
  • Smyrna, 1873.
  • Weltindustrien, 1880
  • Das wirtschaftliche Leben der Völker, 1886

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Dr. Constant v. Wurzbach Scherzer, Karl Ritter von // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt habenWien: 1856. — Vol. 29. — S. 227.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #117222364 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]