Jump to content

Կարելիայի դրոշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կարելիայի դրոշ
Տեսակերկրի շրջանի դրոշ
Երկիր Ռուսաստան
Իրավասության տարածքԿարելիայի Հանրապետություն
Հարաբերություն3:2
Ընդունված էմարտի 24, 1993
ՆախագծողAleksandr Kinner?

Կարելիայի Հանրապետության պետական դրոշ (լիվվ.՝ Karjalan tazavallan valdivolline flagu), Կարելիայի Հանրապետության պաշտոնական պետական խորհրդանիշ (զինանշանի և օրհներգի հետ մեկտեղ)։ Ընդունվել է Կարելիայի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի կողմից 1993 թվականի փետրվարի 16-ին[1]։

Մշակվել է Ա․ Ի․ Կինների կողմից՝ Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ 1953-1956 թվականների դրոշի հիման վրա։

Դրոշը գրանցվել է ՌԴ նախագահին առընթեր Հերալդիկ խորհրդի կողմից և մուտքագրվել է ՌԴ պետական հերալդիկ ռեգիստր՝ 1219 գրանցման համարի շնորհմամբ։

Նկարագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարելիայի Հանրապետության պետական դրոշը իրենից ներկայացնում է ուղղանկյուն պաստառ հավասարաչափ հորիզոնական շերտերով. վերին շերտը կարմիր գույնի է, միջինը՝ կապույտ գույնի, իսկ ստորինը՝ կանաչ գույնի։ Դրոշի լայնության հարաբերությունը նրա երկարությանը 2:3 է։

  • կանաչը բնության, բուսականության գույնն է, հանրապետության հիմնական հարստությունը, խորհրդանշում է հույսը և հավատը երջանկության նկատմամբ։
  • երկնագույնը՝ լճերի և գետերի գույնը, նշանակում է մեծություն և գեղեցկություն։
  • կարմիրը ժողովրդի ուժի և արիության գույնն է, ինչպես նաև կարելական ասեղնագործության ավանդական գույնը՝ կարմիրը սպիտակի վրա։

Առաջին խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ընթացքում, որպես Հյուսիսկարելական պետության պաշտոնական խորհրդանիշ (մայրաքաղաքը՝ Ուխտա), որը ձևավորվել էր Արխանգելսկի նահանգի հյուսիսային շրջանների տարածքում (այժմ՝ Կարելիայի Հանրապետության տարածք), 1918 թվականի հունիսի 21-ին հաստատվել է դրոշը, որն առաջարկվել էր ֆինն նկարիչ Յոնաս Հեյսկեի կողմից։ Դրոշը իրենից ներկայացնում էր կապույտ կտավ՝ վերին ձախ անկյունում յոթ արծաթե աստղերով՝ Մեծ Արջ համաստեղության «շերեփի» տեսքով (Otava)[2]։

1920 թվականին, երբ Սպիտակծովյան Կարելիայի հողերում հռչակվեց Հյուսիսկարելական պետությունը, ֆինն նկարիչ Ակսելի Գալլեն-Կալլելան ստեղծել է նրա զինանշանն ու դրոշը, որոնք հիշեցնում էին կարելների և ֆինների ազգակցական կապը։ Նոր դրոշը կոմպոզիցիայով նման էր ֆիննականին, բայց ուներ այլ գույներ՝ սև «սկանդինավյան խաչ» կարմիր եզրագծով կանաչ ֆոնի վրա։ Դրոշը օգտագործվել է նաև Կարելական ապստամբության ժամանակ։

1941–1944 թվականներին դրոշն օգտագործվել է ֆիննական իշխանությունների կողմից օկուպացված Կարելիայի տարածքում։

Մեր օրերում այդ դրոշներն օգտագործվում են Կարելիայի ազգային և հասարակական կազմակերպությունների կողմից, իսկ խաչով դրոշը կարելական ժողովրդի էթնիկ դրոշն է[3]։

Ինքնավար Կարելիա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Հյուսիսկարելական պետության դրոշը (1918-1920), հեղինակ` Յոնաս Հեյսկայի կողմից

1920 թվականի հունիսին Համառուսաստանյան Կենտրոնական Գործադիր Կոմիտեի և Ժողովրդական Կոմիսարների Խորհրդի հրամանագրով Արխանգելսկի և Օլոնեցկի նահանգների մասերից ստեղծվել է Կարելյան աշխատանքային կոմունան (որպես ինքնավար մարզ)։ 1920-1923 թվականներին գոյություն է ունեցել ԿԱԿ-ի դրոշը, սակայն դրոշը չի ընդունվել։

1923 թվականին Կարելական աշխատանքային կոմունան վերափոխվել է Կարելական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության (ԿԻԽՍՀ):

1925 թվականի մայիսին ՌԽՖՍՀ Սահմանադրության նոր փոփոխությունները թույլ են տվել ինքնավար հանրապետություններին ընդունել սեփական հիմնական օրենքները, որոնք պետք է ներկայացվեին միութենական օրենսդիր մարմինների հաստատմանը։ 1926 թվականին պատրաստվել է ԱԽՍՀ Սահմանադրության նախագիծը, սակայն այն այդպես էլ չի ընդունվել։

1935 թվականին սկսվել է ԽՍՀՄ և միութենական հանրապետությունների Սահմանադրության մշակումը։ Դա հնարավորություն է տվել ձեռնամուխ լինել Կարելական ինքնավար հանրապետության սահմանադրության մշակմանը։ 1936 թվականի դեկտեմբերին ընդունվել է ԽՍՀՄ Սահմանադրությունը («Ստալինյան»), իսկ 1937 թվականի հունվարին՝ ՌԽՖՍՀ Սահմանադրությունը։ Կարելական ինքնավար հանրապետության հիմնական օրենքն ընդունվել է 1937 թվականի հունիսի 17-ին։ Հանրապետությունը ստացել է «Կարելական ԻԽՍՀ» անվանումը, և հաստատվել է նրա դրոշը՝ Խորհրդային Կարելիայի առաջին դրոշը։

Դրոշը իրենից ներկայացնում էր կարմիր դրոշ ռուսերենով ոսկեգույն գրություններով. «РСФСР — Карельская АССР», ֆիններեն՝ «VSFST — Karjalan ASST» և կարելերեն՝ «ВСФСР — Карьялан АССР»: Կարելերեն լեզվի բարեփոխումից հետո դրոշի վրայի գրությունը թարգմանվել է նաև լատինատառ. «RSFSR — Karelskoi ASSR»: Բայց արդեն նույն 1937 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, հանրապետության ֆիննական ղեկավարության դեմ զանգվածային բռնաճնշումներից և Կարելական ԻԽՍՀ-ում ֆիններեն լեզվին պաշտոնական կարգավիճակից զրկելուց հետո, դրոշի վրա թողնվել են միայն ռուսերեն և կարելերեն գրությունները։

Ուխտայի հանրապետության դրոշ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1920 թվականի մարտի 21-ին կառավարությունը հրավիրել է Արխանգելսկի Կարելական ժամանակավոր կառավարության ենթակայության տակ գտնվող 11 հյուսիսային վոլոստների ներկայացուցիչների համագումարը։ Համագումարի աշխատանքներին մասնակցել է 116 պատգամավոր[4]։ Համագումարի աշխատանքների առաջին իսկ օրը քննարկվել է պետական խորհրդանիշների հարցը, ինչի մասին նիստերի արձանագրությունները վարող մատյանում կա գրառում.

«Մտցվել է առաջարկ մշակել կարելական ազգային զինանշանի ձևը և ընտրել ազգային դրոշի գույները։ Քննարկումից հետո հավանություն են տվել հետևյալին. Զինանշանը՝ արջ՝ թաթին կացինով գերանի դիմաց, դրոշը՝ երկու գույնի՝ ներքևում կարմիր, իսկ վերևում՝ դեղին, դաշտերում՝ Մեծ Արջի համաստեղություն։ Երկու առաջարկների վերաբերյալ վերջնական եզրակացությունը հետաձգել մինչև հաջորդ նիստը»

1920 թվականի մարտի 29-ին վերջնականապես հաստատվել են անկախ Կարելիայի զինանշանն ու դրոշը։ Դրանց էսքիզների հեղինակն էր ֆինն նկարիչ Ակսելի Գալլեն-Կալլելան (1865-1931)։ Զինանշանը իրենից ներկայացնում էր երկգույն կարմիր-կանաչ վարյագյան վահան, որը պսակված էր փայտահատների ավանդական գլխարկով։ Վահանի վրա պատկերված էր սև արջ՝ թաթին վեսուրի ճյուղ կտրող գործիքով։ Արջը ոտքերով տրորում էր սև շղթան, իսկ նրա վերևում հյուսիսային լուսապսակի սպիտակ կայծեր էին[5]։ Ազգային դրոշը իրենից ներկայացնում էր սև սկանդինավյան խաչ՝ կարմիր եզրագծով, որը տեղադրված էր կանաչ ֆոնի վրա։ Պետական դրոշի վրա կար կարմիր ֆոնի վրա հյուսիսային լույսի սպիտակ պատկեր։ Ռազմածովային դրոշը պատրաստված էր նույն ոճով, ուներ երեք պոչ և լրացվում էր թաթերում ճյուղ կտրող արջի պատկերով (տվյալներ կան, որ դրա վրա սև խաչի կենտրոնում կարմիր քառակուսի է եղել)։ Մշակվել են նաև օդային դրոշը (luotsilippu), փոստային դրոշը (postilippu) և մաքսային դրոշը (tullilippu)։

Դրոշի գույներն ունեին հետևյալ նշանակությունը. կանաչը խորհրդանշում էր երկրի անտառներն ու բնությունը, կարմիրը՝ հայրենիքի համար թափված արյունը, ինչպես նաև ուրախությունն ու կրակը, քանի որ հնում կարելացիների նախնիներն օգտագործում էին հողագործության հրակեզ եղանակը, սևը՝ հայրենի հողն ու տխրությունը։

Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ դրոշ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1940 թվականին, Ձմեռային պատերազմի ավարտից հետո, Կարելական Ինքնավար ԽՍՀ տարածքի ընդլայնումը և դրա վերափոխումը Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ-ի, ֆիններենի վերականգնումը որպես պետական լեզու և կարելերենին նման կարգավիճակից զրկելը, հանգեցրել են նաև պետական խորհրդանիշների փոփոխությունների։ 1940 թվականի հունիսի 9-ին ԿՖԽՍՀ Գերագույն խորհուրդն ընդունել է Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ Սահմանադրությունը, որը հաստատել է հանրապետության նոր դրոշը։ Այն կրկնում էր ԽՍՀՄ դրոշը, տարբերակիչ առանձնահատկությունը դրոշի վրայի գրություններն էին՝ «Karjalais-suomalainen SNT» և «Карело-финская ССР»՝ համապատասխանաբար ֆիններեն և ռուսերեն լեզուներով։

Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ դրոշի ուշ տարբերակը, որը հիմք է հանդիսանում Կարելիայի Հանրապետության ժամանակակից դրոշի համար, ընդունվել է 1953 թվականի մարտի 13-ին ԿՖԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով։ Ընդհանուր գծերով այն կրկնում էր ԽՍՀՄ մյուս միութենական հանրապետությունների դրոշները. դրոշի մեծ մասը կարմիր էր, վերին մասում, դրոշաձողի մոտ, տեղադրված էին ոսկե մուրճն ու մանգաղը։ Կապույտ և կանաչ շերտերը դրոշի ներքևի մասում խորհրդանշում էին Կարելիայի հիմնական բնական ռեսուրսները (անտառներ և լճեր)։

Այս գույները միտված չէին բնակչության որևէ էթնիկ կամ սոցիալական խմբի վրա, ավելին՝ դրանք միավորում էին բնակիչներին։ Հանրապետության լայն զանգվածների գիտակցության մեջ Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ դրոշի գույները ասոցացվում էին Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի, պատերազմի հետևանքով ավերված ժողովրդական տնտեսության արագ վերականգնման, Կարելիայի բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման հետ[6]։

Կարելական ԻԽՍՀ դրոշ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1956 թվականին Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ-ն Կարելական Ինքնավար ԽՍՀ-ի վերափոխվելուց հետո դրոշը փոխվել է։ 1956 թվականի օգոստոսի 20-ին ընդունված Կարելական ԻԽՍՀ սահմանադրության համաձայն՝ հանրապետության դրոշը գրեթե ամբողջությամբ կրկնում էր ՌԽՖՍՀ դրոշը։ Տարբերությունը մանգաղի և մուրճի տակ Կարելական ԻԽՍՀ և KASNT հապավումների առկայությունն էր։

1978 թվականին, ԽՍՀՄ նախկինում ընդունված Սահմանադրությանը («Բրեժնևյան») հետևելով, ընդունվել է ԿԱՍՍՀ Սահմանադրությունը։ Այն հաստատել է հանրապետության զինանշանն ու դրոշը (հոդվածներ 157, 158)։ Որոշ փոփոխությունների են ենթարկվել միայն գրությունները. դրոշի վրա հապավումների փոխարեն հայտնվել են հանրապետության լրիվ անվանումները («ԿԱՐԵԼՅԱՆ ԻՍՍՀ. KARJALAN ASNT»)։ Կարելիայի պետական դրոշը այս տեսքով շարունակել է գոյություն ունենալ մինչև 1990-ականների սկիզբը՝ մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը։

Կարելիայի Հանրապետության դրոշ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1991 թվականի նոյեմբերին Կարելական ԻԽՍՀ-ն վերափոխվել է Կարելիայի Հանրապետության։ Նոյեմբերի 27-ին Կարելիայի Գերագույն խորհրդի նախագահությունը որոշում է ընդունել պետական խորհրդանիշների փոփոխության և Կարելիայի նոր զինանշանի, դրոշի և օրհներգի մրցույթ անցկացնելու մասին։ 1991 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Գերագույն խորհրդի նախագահությունը որոշում է ընդունել մրցույթի պայմանների և մրցութային հանձնաժողովի կազմի մասին։ Ենթադրվում էր հանրապետության դրոշի և զինանշանի մրցույթն անցկացնել 1992 թվականի փետրվարի 1-ից ապրիլի 30-ը[7]։

1992 թվականի մայիսին մրցութային հանձնաժողովը ստացել է դրոշի 60 և զինանշանի 20 նախագիծ։ Այդ ժամանակահատվածում հանրապետությունում սուր բանավեճեր էին ընթանում դրոշի շուրջ՝ պահպանե՞լ Կարելական ԻԽՍՀ դրոշը, թե՞ վերադառնալ Ուխտինյան հանրապետության դրոշին։ Արդյունքում, հանրապետության Գերագույն խորհրդում մի քանի քվեարկություններից հետո հաղթել է փոխզիջումային տարբերակը, որը մշակվել էր Կարելիայի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի դատավոր Ալեքսանդր Իվանովիչ Կինների կողմից[8], հիմնվելով 1953 թվականի Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ դրոշի գաղափարի վրա։

Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ Սահմանադրության 118-րդ հոդվածն այն ժամանակ ասում էր. «Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ պետական դրոշը իրենից ներկայացնում է մի դրոշ, որը բաղկացած է երեք հորիզոնական գույնի շերտերից. վերևինը՝ կարմիր գույնի, մեջտեղինը՝ կապույտ գույնի, որը կազմում է դրոշի լայնքի մեկ վեցերորդ մասը, և ներքևինը՝ կանաչ գույնի, որը կազմում է դրոշի լայնքի մեկ հինգերորդ մասը»։

1993 թվականի փետրվարի 16-ին Կարելիայի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի նստաշրջանում հաստատվել է Ա. Ի. Կինների դրոշը և համապատասխան փոփոխություն է կատարվել Կարելիայի Հանրապետության Սահմանադրության մեջ[1]՝

Հոդված 158-ը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ՝

«Կարելիայի Հանրապետության պետական դրոշը իրենից ներկայացնում է ուղղանկյուն պաստառ հավասարաչափ հորիզոնական շերտերով. վերին շերտը կարմիր գույնի է, միջինը՝ կապույտ գույնի, իսկ ստորինը՝ կանաչ գույնի։ Դրոշի լայնության հարաբերությունը նրա երկարությանը 2:3 է։»

Առաջարկված դրոշներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ դրոշների օգտագործումը ժամանակակից խորհրդանիշերում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յոնաս Հեյսկայի և Ակսելի Գալլեն-Կալլելայի դրոշների ձևավորումները մինչ օրս օգտագործվում են Կարելիայի տարբեր էթնիկ և քաղաքական կազմակերպությունների կողմից։ Ակսելի Գալլեն-Կալլելայի դրոշի տարբերակը՝ առանց հյուսիսային լույսերի պատկերի, դարձել է կարելական ժողովրդի էթնիկ դրոշը։ Այն նաև ազդել է լյուդիկների և վեպսերի էթնիկ դրոշների ձևավորման վրա։ Կալևալա գյուղի (նախկին Ուխտա) դրոշը օգտագործում է 1920 թվականի դիզայնի տարրեր։



«Օտավա» դրոշն օգտագործվել է Կարելիայի հանրապետական շարժման կողմից 2010-ականների սկզբին։

Նմանատիպ դրոշներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարելիայի դրոշը արտաքին նմանության պատճառով հաճախ շփոթում են Դաղստանի դրոշի հետ, որի վրայի գծերը հակառակ հերթականությամբ են դասավորված[11]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1,0 1,1 «Закон Республики Карелия от 16.02.1993 № XII-16/452 «О внесении изменений в Конституцию Республики Карелия»». Արխիվացված օրիգինալից 2014-04-13-ին. Վերցված է 2012-02-12-ին.
  2. Пашков А.М. Гербы и флаги Карелии. — Петрозаводск: КАРЭКО, 1994. — 352 с. — 30 000 экз. — ISBN 5-88129-010-0
  3. «Флаги Карелии». www.vexillographia.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2022-10-08-ին. Վերցված է 2023-05-20-ին.
  4. [militera.lib.ru/h/hesin_ss/01.html Хесин С. С. Разгром белофинской авантюры в Карелии в 1921−1922 гг. — М.: Воениздат МВС СССР, 1949.]
  5. [www.hrono.ru/heraldicum/russia/subjects/karelia «Карелия (гербы)»]. Хронос. Վերցված է 2004-10-12-ին. {{cite web}}: Check |url= value (օգնություն)CS1 սպաս․ url-status (link)
  6. «Историческая справка об официальных символах Республики Карелия». Արխիվացված օրիգինալից 2015-10-18-ին. Վերցված է 2015-09-06-ին.
  7. Гербу Республики Карелия — 10 лет, 17.10.2003 Արխիվացված 2014-04-13 Wayback Machine
  8. «Конституционный Суд Республики Карелия, Киннер Александр Иванович». Արխիվացված օրիգինալից 2014-05-31-ին. Վերցված է 2012-02-12-ին.
  9. Jan Oskar Engene (1997). «East Karelia (Russia), 1930». crwflags (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2022-01-25-ին. Վերցված է 2024-06-15-ին.
  10. «Флаги Карелии». www.vexillographia.ru. Վերցված է 2025-05-10-ին.
  11. Республиканское Движение Карелии. «О флагах Карелии». region.expert (ռուսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2022-10-10-ին. Վերցված է 2022-10-10-ին.

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Ведомости Верховного Совета Республики Карелия. 1993. — № 5—6
  • Пашков А. М. Гербы и флаги Карелии. — Петрозаводск: КАРЭКО, 1994. — 352 с. — 30 000 экз. — ISBN 5-88129-010-0
  • Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 1: А — Й. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2007. — С. 267—400 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0123-0 (т. 1)

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կարելիայի դրոշ» հոդվածին։