Կատալակտիկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Կատալակտիկա, տեսություն այն մասին, թե ինչպես է ազատ շուկայական համակարգը հասնում փոխանակման գործակիցներին և գներին։ Այն նպատակ ունի վերլուծել դրամական հաշվարկների վրա հիմնված բոլոր գործողությունները, և ուսումնասիրել գների ձևավորումը` մինչ գործակալի ընտրություն կատարելը։ Այն բացատրում է գները այնպես, ինչպես դրանք կան, այլ ոչ թե ինչպես դրանք «պետք է» լինեն։ Կատալակտիկայի օրենքները արժեքային դատողություններ չեն, այլ նպատակ ունեն ճշգրիտ, օբյեկտիվ և համընդհանուր վավերականության։ Այն լայնորեն օգտագործվել է Ավստրիական դպրոցի տնտեսագետ Լյուդվիգ ֆոն Միզեսի[1] կողմից։

Կատալակտիկան պրաքսեոլոգիական տեսություն է։ Կատալլաքսի տերմինը, որն օգտագործվել է Ֆրիդրիխ Հայեկի կողմից` նկարագրելու «շուկայում շատ անհատական տնտեսությունների փոխադարձ հարմարեցմամբ բերված կարգը»[2]։ Հայեկը համաձայն չէր «տնտեսություն» բառի գործածությանը, քանի որ այն հունական ծագում ունի, որը թարգմանվում է որպես «տնային տնտեսությունների կառավարում», և ենթադրում է, որ շուկայական տնտեսության մեջ տնտեսական գործակալները ունեն ընդհանուր նպատակներ։ Նա առաջ քաշեց «Կատալաքսի» տերմինը՝ հունարեն katallasso բայից (καταλλάσσω), որը նշանակում էր ոչ միայն «փոխանակել», այլև «համայնքում ընդունվել» և «թշնամուց վերածվել ընկերոջ»[3]։

Ըստ Միզեսի (Մարդկային գործունեություն, էջ 3)[4] և Հայեկի[5], առաջինը Ռիչարդ Ուոթլին էր, ով առաջ քաշեց «կատալակտիկա» տերմինը։ Ուոթլիի «Ներածական դասախոսություններ քաղաքական տնտեսության վերաբերյալ»[6] գրքում (1831) ասվում է.

Aquote1.png Հենց այս տեսակետով ցանկանում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել ստեղծված նախապաշարմունքներին, որ ես իմ առարկություններն եմ հայտնել՝ կապված Քաղաքական-տնտեսագիտության անվան հետ։ Ես հիմա հասկանում եմ, որ շատ ուշ է մտածել այն փոխելու մասին։ Ա. Սմիթը թեև իր աշխատանքն անվանել է «Ազգերի հարստությունը» թեմայով տրակտատ, այնուամենայնիվ, այն անվանում է միայն առարկան, այլ ոչ թե հենց գիտությունը։ Անվանումը, որը ես պետք է նախընտրեի որպես առավել նկարագրական, կամ, առնվազն առարկայական, Կատալլակտիկան է, կամ «Փոխանակման գիտությունը»։ Aquote2.png

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Bramoullé Gérard (2002-01-01)։ «Ludwig Von Mises, the Man and His Economics - Israel M. Kirzner»։ Journal des Economistes et des Etudes Humaines 12 (2)։ ISSN 1145-6396։ doi:10.2202/1145-6396.1068 
  2. Hayek F. A. (1978)։ Law, Legislation and Liberty, Volume 1։ University of Chicago Press։ ISBN 978-0-226-32086-1 
  3. Fisk Milton, Hayek F. A. (1976-07)։ «Law, Legislation, and Liberty, Volume I, Rules and Order.»։ The Philosophical Review 85 (3): 429։ ISSN 0031-8108։ doi:10.2307/2184060 
  4. Brody Alexander, von Mises Ludwig (1951-12)։ «Human Action: A Treatise on Economics.»։ Political Science Quarterly 66 (4): 606։ ISSN 0032-3195։ doi:10.2307/2145453 
  5. «Catallactics &education»։ web.archive.org։ 2010-07-17։ Վերցված է 2020-06-10 
  6. «Introductory Lectures on Political Economy - Online Library of Liberty»։ oll.libertyfund.org։ Վերցված է 2020-06-10