Կառլ Ռիթեր ֆոն Գեգա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կառլ Ռիթեր ֆոն Գեգա
գերմ.՝ Carl von Ghega
Ghega-lithografie-kriehuber-1851.jpg
Ծնվել է հունվարի 10, 1802({{padleft:1802|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})
Ծննդավայր Վենետիկ, Venetian Province, Ավստրիական կայսրություն
Մահացել է մարտի 14, 1860({{padleft:1860|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:14|2|0}}) (58 տարեկանում)
Վախճանի վայր Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն[1]
Ազգություն ալբանացի
Carl Ritter von Ghega Վիքիպահեստում

Կառլ Ռիթեր ֆոն Գեգա (գերմ.՝ Carl von Ghega, հունվարի 10, 1802({{padleft:1802|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:10|2|0}}), Վենետիկ, Venetian Province, Ավստրիական կայսրություն - մարտի 14, 1860({{padleft:1860|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:14|2|0}}), Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն[1]), ավստրիացի ճարտարապետ, նախագծող, երկաթգծի շինարար: Ավստրիայում գտնվող Զեմերինգի լեռնանցքում նա ստեղծել է աշխարհում առաջին լեռնային երկաթուղային ճանապարհը[2]: Լեռնային բարդ տեղանքում և բարձրադիր հատվածների վայրիվերումների վրա կառուցված Զեմերինգյան երկաթուղային ճանապահը 19-րդ դարի քաղաքացիական ճարտարագիտության նշանավոր ձեռքբերումներից է համարվում[3][4][5]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կառլ Ռիթեր ֆոն Գեգան 1967թ.-ին թվականին թողարկվածավստրիական 20 շիլինգ անվանական արժեքով թղթադրամի դիմերեսին

Կառլ ֆոն Գեգան ծագումով ալբանացի է՝ ռազմածովային նավատորմի սպայի որդի: Կրթությունը ստացել է Վենետիկի ռազմական ուսումնարանում (1814-1817 թվականներին): Ավելի ուշ՝ 1811-1819 թվականներին, Պադովայի համալսարանում սովորել է ճշգրիտ գիտություններ: 1818-1836 թվականներին և 1840-1842 թվականներին ղեկավարել է երկաթուղային և ջրային ճանապարհների շինարարական աշխատանքներ՝ սկզբում Վենետիկում, այնուհետև Տիրոլում: 1836-1840 թվականներին Բռնոյից մինչև Բրժեցլավ ձգվող երկաթուղային ճանապարհի շինարարության աշխատանքներն է ղեկավարել (Ֆերդինանդ կայսեր նախաձեռնած Վիեննան Կրակովին կապող Հյուսիսային երկաթուղու այսպես կոչված արտոնյալ հատվածը)[6]:

1842 թվականին Ավստրիայի կառավարության նախաձեռնությամբ մեկնել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, որպեսզի այնտեղ ծանոթանա երկաթուղային ճանապարհների շինարարության ոլորտում ինժեներական նոր ձեռքբերումների հետ:

Միացյալ Նահանգներից վերադառնալուց հետո դարձել է Վիեննա – Տրիեստ երկաթուղային ճանապարհի նախագծաշինարարական աշխատանքների տեսուչը: Առաջադրված աշխատանքը կայանում էր ծովի մակերևույթից 984 մետր բարձրության վրա՝ Զեմերինգի լեռնացքով երկաթգիծի կառուցումը: Զեմերինգը կարևոր լեռնանցք է, որն անցնում է Ալպերի միջով: Այն գտնվում է Ավստրիայի Շտիրիա եւ Ներքին Ավստրիա հողատարածքների միջեւ:

Միացյալ Նահանգներում ուսումնասիրած լինելով 39 երկաթուղային գծերի կառուցման սկզբունքը՝ Կառլ Գեգան մանրակրկիտ հետազոտելով տեղանքը և ստեղծելով լեռնանցքի մանրամասն քարտեզը, մշակել է երկաթուղային գծի կառուցման նախագիծը: Նախապատրաստական աշխատանքների ընթացքում նա հորինել է մի քանի չափիչ գործիքներ: Սահմանել է մի քանի այլընտրանքային ճանապարհային ուղիներ, սակայն ընտրել այն ուղիները, որոնք չափազանց շատ թունելների կառուցում չէին պահանջում:

Կառլ Ռիթեր ֆոն Գեգայի Բորովնիցյան ուղեկամրջի նախագիծ

Նախագծային աշխատանքները ավարտվեցին 1847 թվականին, որով նախատեսվեց 42 կիլոմետր երկարությամբ երկաթգծով, 22 մեծ կամուրջներով ու ճամփուղիներով, 1200 մետր երկարությամբ թունելով երկաթուղային ճանապարհ կառուցել: Չնայած բազմաթիվ ճարտարագետների ու լրատվամիջոցների առարկություններին՝ 1848 թվականի հունիսին Ավստրիայի հանրային աշխատանքների նախարարությունը հաստատեց նախագիծը: Շինարարական աշխատանքները սկսեցին 1848 թվականի օգոստոսին: Ուղին բաժանվեց 14 հատվածների, որոնց կառուցումը հանձնարարվեց 14 տարբեր կազմակերպությունների: Սկզբում շինարարական աշխատանքներում ներգրավվեցին 1421 աշխատողներ, սակայն հետագայում նրանց թիվն ավելացավ հասնելով 20 հազար աշխատակցի: Զեմերինգյան երկաթուղային ճանապարհը շահագործման հանձնվեց 1854 թվականին, իսկ դեպի Տրիեստ գիծը՝ 1857 թվականին[7]:

Զեմերինգյան երկաթուղային ճանապարհը 19-րդ դարի ավարտին

Զեմերինգյան երկաթուղային ճամփուղու բարձրության տարբերությունը 460 մետր է, 60 % ուղղաձիգության վրա դարավանդը կազմում է 20-25 ‰, ինչը համարժեք է 40 մետր ճանապարհի վրա 1 մետր վերելքին: Նման պայմանները դրդել են շինարարության լիովին նոր տեխնիկական մոտեցումներ ցուցաբերել, ստեղծել նոր շինարարական գործիքասարքավորումներ: Այս ճանապարհի համար մշակվել են լիովին նոր տեսակի քարշակ մեքենաներ, քանի որ ստանդարտ տեխնիկան այսօր էլ չէր կարող հաղթահարել նման բարձրություններն ու նման շառավիղով շրջադարձերը: Երկաթուղին անցնում է բավական գեղեցիկ լեռնային տարածքով և կառուցման ժամանակ նախագծի հիմնական հայեցակարգն էր ստեղծել «լանդշաֆտ այգու մեջ», հետևաբար Կառլ Գեգան ձգտել է համահունչ համադրել տեխնիկան և բնությունը: Այսօր շրջակա բնության գեղեցկությամբ է պայմանավորված երկաթուղային ճանապարհի շուրջ հանգստի ենթակառուցվածքների առկայությունը: Ներկայում Զեմերինգը հայտնի լեռնադահուկային հանգստավայր է համարվում, շրջանը հայտնի է նաև որպես լեռնադահուկային սպորտի գծով աշխարհի Գավաթի խաղերի մրցության վայր:

Վիեննայի Կենտրոնական գերեզմանատանը գտնվող Կառլ Ռիթեր ֆոն Գեգայի գերեզմանը

Ներկայում Զեմերինգյան երկաթուղային ճանապարհը առաջվա պես ավստրիական Հյուսիսային երկաթուղու լիարժեքորեն կենսունակ հատված է հանդիսանում: 1998 թվականին Զեմերինգյան երկաթուղային ճանապարհը հայտարարվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕհամաշխարհային ժառանգության օբյեկտ՝ 785 համարի ներքո[7]:

1851 թվականին Ավստրական կայսրությունում ունեցած մեծ ներդրման համար Կառլ ֆոն Գեգային պալատականի տիտղոս է շնորհվում: 1853 թվականին նա նշանակվում է Ավստրիական կայսրության երկաթուղային ճանապարհների ամբողջ ցանցի նախագծային ղեկավարը: Բացի այդ, 1842 թվականին Կառլ ֆոն Գեգան Շլումբերգերում (Schlumberger-Kellerei Վիեննայի Դյոբլինգ 19-րդ շրջան) կառուցում է գինու արտադրության գործարանը: Այն Ավստրիայում փրփրուն գինիների հնագույն արտադրամասն է:

Կառլ Ռիթեր ֆոն Գեգան մահացել է 1860 թվականի մարտի 14-ին Վիեննայում տուբերկուլոզից:

Հրապարակումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Die Baltimore-Ohio Eisenbahn über die Alleghanygebirge, 1844(գերմ.)
  • Über nordamerikanischen Brückenbau und Berechnung des Tragungsvermögens der Howe’schen Brücken, 1845(գերմ.)
  • Übersicht der Hauptfortschritte des Eisenbahnwesens in den Jahrzehnte 1840-50 und die Ergebnisse der(գերմ.)
  • Probefahrten auf eine Strecke der Staatsbahn über dem Semmering in Österreich, 1852(գերմ.)
  • Обзор главных преимуществ железных дорог в 1840—1850 г., а также результаты испытаний государственных железных дорог в Австрии, 1853(ռուս.)
  • Malerischer Atlas der Eisenbahn über dem Semmering, 1855(գերմ.)

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կառլ ֆոն Գեգայի դիմանկարը պատկերված է 1965-1970 թթ. թողարկված ավստրիական 20 շիլինգանոց թղթադրամի վրա:
  • Ստեղծվել է Կառլ ֆոն Գեգայի թանգարան:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118694553 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. «mountain railroad» (անգլերեն) 
  3. Земмерингская железная дорога в 1998 году была объявлена объектом всемирного наследия ЮНЕСКО за номером 785.
  4. The Architect, Volume 3։ 175 Strand W.C.։ 1870։ էջ 184 
  5. Christian Schuhböck: Weltkulturerbe Semmeringbahn Führer zur ersten UNESCO-Eisenbahn-Welterbestätte der Welt, Berndorf: Kral-Verlag, 2009/2010, ISBN 978-3-902447-70-8(գերմ.)
  6. Robert Elsie (24 December 2012)։ A Biographical Dictionary of Albanian(Kallmet Lezhe) History։ I.B.Tauris։ էջ 166։ ISBN 978-1-78076-431-3 
  7. 7,0 7,1 Semmering base tunnel ground-breaking.(գերմ.)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]