Կառլսոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կառլսոն
Russia stamp 1992 No 18.jpg
Տեսակգրական հերոս և գեղարվեստական անձ
ՀեղինակԱստրիդ Լինդգրեն
Ներկայացված էՓոքրիկն ու տանիքում ապրող Կառլսոնը, Karlsson Flies Again? և Karlsson-on-the-Roof is Sneaking Around Again?
Սեռարական
Karlsson-on-the-Roof Վիքիպահեստում
Կառլսոնը, որն ապրում է Ստոկհոլմի Յունիբակեն թանգարանի տանիքում

Կառլսոն (շվեդ.՝ Karlsson), գրական հայտնի կերպար՝ ստեղծված շվեդ գրող Աստրիդ Լինդգրենի կողմից: Կառլսոնն ապրում է Ստոկհոլմի Վասաստան շրջանի բազմաբնակարան շենքի տանիքի փոքրիկ տնակում: Կառլսոնի լավագույն ընկերը յոթամյա (Կառլսոնի հետ ծանոթության պահին) Սվանտեն է՝ Սվանտեսոն ընտանիքի փոքր տղան, որին կոչում էին Մանչուկ մականունով (բնօրինակում Lillebror՝ Եղբայրիկ, Փոքրիկ եղբայր):

Նկարագրված է եռագրությունում.

  1. «Մանչուկն ու Կառլսոնը, որն ապրում է տանիքում» (1955)
  2. «Կառլսոնը, որն ապրում է տանիքում, վերադարձավ» (1962)
  3. «Կառլսոնը, որն ապրում էր տանիքում, կրկին չարաճճիություն է անում» (1968)

Կառլսոնի մասին բոլոր երեք գրքերը նկարազարդել է էստոնական ծագմամբ շվեդ նկարչուհի Իլոն Վիկլանդը: Հենց նրա նկարազարդումներն են հայտնի ամբողջ աշխարհում:

Կերպար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շվեդիայում Կառլսոն ազգանունը տարածվածությամբ երրորդն է. 2008 թվականին գրանցվել է այդ ազգանունը կրող 201681 մարդ[1]: Գրքերում Կառլսոնի անունը չի հիշատակվում, նա ամենուր իրեն անվանում է «պարզապես Կառլսոն և ուրիշ ոչինչ»:

Կառլսոնը նկարագրվում է որպես «փոքրիկ, հաստլիկ, ինքնահավան մարդուկ»: Իսկ ինքն իրեն ներկայացնում է որպես «գեղեցիկ, խելացի և ուժերի ծաղկման շրջանում գտնվող չափավոր գեր տղամարդ»:

Կառլսոնը կարողանում է թռչել.

Aquote1.png Բավական է սեղմի իր փորի վրայի կոճակը, որ իսկույն թիկունքում սկսի աշխատել փոքրիկ, զարմանահրաշ շարժիչը: Քանի դեռ պտտաթևիկը, ինչպես հարկն է, չի սկսել պտտվել, Կառլսոնն անշարժ կանգնած է, բայց երբ շարժիչն սկսում է աշխատել ամբողջ թափով, Կառլսոնը սլանում է վեր՝ թեթևակի օրորվելով, մի այնպիսի լուրջ և արժանավայել տեսքով, կարծես մի ինչ-որ դիրեկտոր լինի, իհարկե, եթե կարող ես պատկերացնել մի դիրեկտոր, որ մեջքին պտտաթևիկ ունենա: Aquote2.png


Չնայած ղեկային միջոցի բացակայությանն ու ռեակտիվ մոմենտի հակազդեցությանը՝ Կառլսոնը կարող է ազատ շարժվել օդում, կախվել և վարժ մանևրել:

Զանգվածային լրատվական միջոցներում, որոնք հետաքրքրված էին Կառլսոնի ֆենոմենով, նրան սկզբում անվանել են «թռչող տակառիկ»: Հետաքրքիր է, որ նույն կերպ (Flygande tunnan – թռչող տակառ) անվանվել է 1950-1955 թվականներին ստեղծված Շվեդիայի օդուժի SAAB 29 կործանիչ ինքնաթիռը:

Կառլսոնն ապրում է տանիքի փոքրիկ տնակում, որը թաքնված էր ծխնելույզի հետևում:

Կառլսոնը ծխամորճ է ծխում:

Կառլսոնի շարժիչն ունի խլացուցիչ, որը նա օգտագործում է չաղմկելու համար այն ժամանակ, երբ թռչում է որպես ուրվական: Երկրորդ գրքում հիշատակվում է, որ սովորական իրավիճակներում Կառլսոնի շարժիչն ուղղաթիռի նման ձայն է արձակում, այն արձանագրել է նաև հեռուստատեսության թղթակիցը, երբ եղել է Սվանտեսոնների տանը և հրավիրել է Հիլդուր Բոքին (շվեդ.՝ Fröken Hildur Bock)՝ խոհարարական շոուին մասնակցելու համար:

Կառլսոնը հաճախ 5 էրե է վճարում այն իրերի համար, որոնք վերցնում է առանց հարցնելու:

Կառլսոնի սիրելի խոսքերն են. «Հանգիստ, միայն թե հանգիստ» («Lugn, bara lugn») և «Դատարկ բան է, մանրուք» («Det är en världslig sak»): Նա դրանք արտասանում է այն ժամանակ, երբ ինչ-որ բան է վերցնում կամ ջարդում:

Հայրենիքում՝ Շվեդիայում, Կառլսոնին չեն սիրում՝ նրան համարելով «անտաշ, եսասեր, դավաճան, պարծենկոտ ու սադրիչ»[2]:

Կառլսոնի սինդրոմը 3-7 տարեկան երեխաների հոգեբանական առանձնահատկություն է, որոնք զգում են երևակայական ընկերոջ պահանջմունք[3]:

Տարբերություններ Լինդգրենի տեքստի և խորհրդային մուլտֆիլմի միջև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լինդգրենի եռագրությունում Մանչուկը բավական երեսառած երեխա է, սիրված և՛ ծնողների, և՛ ընկերների (Քրիստերի և Գունիլայի) կողմից: Սակայն խորհրդային մուլտֆիլմում նա ներկայանում է որպես միայնակ երեխա, որն ընդհանրապես ոչ մի ընկեր չունի և զրկված է ծնողների ուշադրությունից: Գրքում Մանչուկի մայրը տնային տնտեսուհի է, և ֆրյոկեն Բոկը հրավիրվում է տղային հետևելու այն ընթացքում, երբ մայրը գնում է բուժման: Մուլտֆիլմում Մանչուկի մայրը Խորհրդային Միության կանանց մեծ մասի նման գնում է աշխատանքի, ինչն ավելի է սաստկացնւմ տղայի միայնությունը: Կառլսոնի կերպարը նույնպես մուլտֆիլմում բավական մեղմ է. նա ավելի շատ հանդես է գալիս որպես իր մանկությունից բաժանվել չցանկացող զվարճալի կատակաբան, քան թե անուղղելի չարաճճի ու գիժ[4]:

Ի տարբերություն մուլտֆիլմի, գրքում ոչ մի անգամ չի հիշատակվում, որ Կառլսոնի սիրելի ուտելիքը մուրաբան է: Ըստ գրքի՝ Կառլսոնի սիրելի ուտեստներն են մսով տեֆտելին ու հարաշ սերուցքով տորթը, ինչպես նաև քաղցր թխվածքը: Դրանից բացի, օրիգինալ գրքում ֆրյոկեն Բոկը ոչ մի ընտանի կենդանի չունի (խորհրդային էկրանավորման մեջ նա ունի կատու՝ Մաթիլդան) և նա երբեք չի հաշտվում Կառլսոնի հետ:

Կառլսոնը երբեք չի խանդում Մանչուկին իր շան նկատմամբ, ինչպես լինում է խորհրդային մուլտֆիլմում: Խանդ դրսևորվում է նրա ընկերների՝ Քրիստերի ու Գունիլայի նկատմամբ:

Բեմադրություններ և էկրանավորումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բազմիցս բեմադրել է Խորհրդային Միությունում 1960-1980-ական թվականներին (ըստ Մարգարիտա Միքայելյանի պիեսի):
  • 1958 թվականին Համամիութենական ռադիոյում ձայնագրվել է «Մանչուկն ու Կառլսոնը, որն ապրում է տանիքում» (ռուս.՝ «Малыш и Карлсон, который живёт на крыше») ռադիոներկայցումը (բեմադրության հեղինակ՝ Օլգա Մոսկվիչյովա), որը տասնմեկ տարի անց՝ 1969 թվականին, թողարկվել է կրճատված տարբերակով «Мелодия» ձայնագրության համամիութենական ընկերության կողմից եռակի ձայնապնակի տեսքով: Պիեսի ռեժիսորներից մեկն ու Կառլսոնի դերակատարը եղել է ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ Նիկոլայ Լիտվինովը:
  • «Մանչուկն ու Կառլսոնը, որն ապրում է տանիքում» ֆիլմ-ներկայացում Մոսկվայի սատիրայի թատրոնում (1971), բեմադրող ռեժիսոր՝ Վալենտին Պլուչեկ, Կառլսոնի դերը կատարել է ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ Սպարտակ Միշուլինը, որը թատերական ներկայացումից և նրա հեռուստատարբերակից բացի 1986 թվականին կատարել է Կառլսոնի դերը «Колобок» մանկական ամսագրի ձայնապնակներից մեկում (այդ ձայնապնակում Մանչուկին հնչյունավորել է դերասանի դուստրը՝ Կլարա Միշուլինան):
  • Խորհրդային Միությունում թողարկվել են Աստրիդ Լինդգրենի գրքի հիման վրա նկարահանված երկու մուլտֆիլմեր՝
Այդ երկերգությունում Կառլսոնին հնչյունավորել է դերասան Վասիլի Լիվանովը: Գոյություն են ունեցել նաև երրորդ մասը նկարահանելու պլաններ, սակայն դրանք չեն իրականացվել: Երրորդ մասի համար նախապատրաստված ժապավենը պահպանվում է «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայի արխիվներում:
  • Շվեդիայում 1974 թվականին ռեժիսոր Օլլա Հելբոմի կողմից բեմադրվել է «Աշխարհի ամենալավ Կառլսոնը» (շվեդ.՝ Världens bästa Karlsson) կինոֆիլմը[5] (Կառլսոնի դերում՝ Մատս Վիկստրյոմ (շվեդ.՝ Mats Wikström), Մանչուկի դերում՝ Լարս Սյոդերդալ (շվեդ.՝ Lars Söderdahl)): Ֆիլմը 1980 թվականին թողարկվել է խորհրդային վարձույթում «Աշխարհի ամենալավ Կառլսոնը» (ռուս.՝ «Самый лучший в мире Карлсон») վերնագրով: Ստեղծվել է նաև ֆիլմի հեռուստատարբերակը՝ (Շվեդիայի և ԳՖՀ համատեղ արտադրություն, չորս սերիա, վերնագիր՝ «Կառլսոնը, որն ապրում է տանիքում»): Մինի սերիալն առաջին անգամ ցուցադրվել է «Культура» ալիքով 2004 թվականին: Նրանում կան մի շարք էպիզոդներ, որոնք չեն ընդգրկվել կինոտարբերակում:
  • 1982 թվականին «Мелодия» ընկերությունը թողարկել է ձայնապնակ «Պատահար Մուլտի-Պուլտի երկրում» (ռուս.՝ «Происшествие в стране Мульти-Пульти», սցենարի հեղինակ՝ Արկադի Խայտ, բեմադրող ռեժիսոր՝ Լև Շիմելով) երաժշտական հեքիաթի ձայնագրությունը, որի գլխավոր հերոսները տարբեր հեքիաթների կերպարներ են: Նրանց թվում է նաև Կառլսոնը, որի դերը կատարել է Լեոնիդ Կանևսկին:
  • 2002 թվականին թողարկվել է «Կառլսոնը, որն ապրում է տանիքոմ» («Karlsson på taket»), ռեժիսոր՝ Վիբեկե Իդսյո (նորվ.՝ Vibeke Idsøe) լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմը, Շվեդիայի և Նորվեգիայի համատեղ արտադրություն[6]:
  • «Կառլսոնը, որն ապրում է տանիքում» մուլտիպլիկացիոն սերիալ, Շվեդիայի և ԳՖՀ համատեղ արտադրություն, ռեժիսոր՝ Է. Միխայել:
  • 2012 թվականի գարնանն էկրան է բարձրացել «Тот ещё Карлосон!» կատակերգական ֆիլմը, որը հեռավոր կապ ունի Աստրիդ Լինդգրենի գրքի հետ. ֆիլմի գործողությունները կատարվում են ժամանակակից Ռուսաստանում: Ֆիլմի գլխավոր հերոսն է Կառլոսոնը, իսկ Աստրիդ Լինդգրենի գրքի հերոսի մասին ֆիլմում հիշատակվում է միայն մեկ անգամ: Ֆիլմն ստացել է հիմնականում բացասական արձագանքներ[7][8][9]:
  • 2013 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Ռիգայում՝ Լատվիայի ազգային օպերայում, ներկայացվել է «Կառլսոնը թռչում է» բալետը, երաժշտության հեղինակ՝ Յուրի Կառլսոն, խորեոգրաֆ՝ Այվարս Լեյմանիս:

Մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Արվեստի աշխատավորների միության «Рабис» ամսագրի 1930 թվականի նոյեմբերի 22-ին լույս տեսած № 44-ի 22-րդ էջում ներկայացված է երգիծական պատի թերթ «Նույնպես դիրիժաբլ» (ռուս.՝ «Тоже дирижабль») խորագրով և Վսևոլոդ Մեյերխոլդի նկարով որպես Կառլսոնի խորհրդային նախատիպ:
  • Կառլսոնին է նվիրված խորհրդային «Поющие гитары» խմբի «Толстый Карлсон» երգը, որ ձայնագրվել է 1971 թվականին: Այն բրիտանական Christie փոփ-ռոք խմբի՝ մեկ տարի առաջ թողարկված «Yellow River» լեգենդար հիթի քավեր տարբերակն է: Ռուսերեն տեքստը գրել է այդ ժամանակ դեռևս քիչ հայտնի Իլյա Ռեզնիկը:
  • 1988 թվականին Ալլա Պուգաչովայի առաջին «Սուրբ ծննդյան հանդիպումներում» տեղի է ունեցել «Трубочист» (հեղինակ՝ Օլեգ Գազմանով) երգի պրեմիերան Ռոդիոն Գազմանովի կատարմամբ: Այդ երգում Կառլսոնը հիշատակվում է որպես հեքիաթային հերոս
Aquote1.png Трубочист, трубочист
Ты меня научи,
Как волшебником стать
И как Карлсон летать...
Aquote2.png
  • Ուկրաինացի երգիչ Վիտասն ունի «Карлсон» երգ, որն ընդգրկվել է նրա «Философия чуда» ալբոմում (2001 թվական):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Namnstatistik»։ scb.se։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-01-ին 
  2. Какой он, Карлсон — хороший или плохой?
  3. Синдром Карлсона — Интернет-газета Единый мир
  4. Мария Майофис. Милый, милый трикстер // Весёлые человечки: культурные герои советского детства. / Сост. и ред. М. Липовецкий, М. Майофис, И. Кукулин. — М.: НЛО, 2008. — ISBN 978-5-86793-649-5
  5. Karlsson on the Roof (1974)(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
  6. Dima K (2012-05-22)։ «Карлсон который живёт на крыше»։ Վերցված է 2016-10-06 
  7. Отзывы и рецензии на фильм Тот ещё Карлосон!
  8. «КиноПоиск.Ru: Тот ещё Карлосон!»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-14-ին։ Վերցված է 2013-05-28 
  9. «User ratings for Тот ещё Карлосон (2012)»։ IMDB։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-14-ին։ Վերցված է 2013-05-28 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]