Կապույտ գոտի
| Ենթադաս | տարածաշրջան | |
|---|---|---|
| Գլխամասի վայր | Edina | |
| Պաշտոնական կայք | www.bluezones.com | |
Կապույտ գոտի (Blue Zone), անվանումը տրվել է աշխարհի այն տարածաշրջաններին, որտեղ մարդկանց կյանքը միջինից զգալիորեն երկար է՝ հարյուրամյա բնակիչների բարձր խտությամբ։ Այս եզրույթն առաջին անգամ կիրառվել է ժողովրդագրագետ Միշել Պուլենի և բժիշկ Ջաննի Պեսի կողմից՝ Սարդինիայում կատարված ուսումնասիրության շրջանակներում[1]։ Հայտնի գոտիները ձևավորվել են Դեն Բյուետների և National Geographic Society-ի հետազոտությունների հիման վրա[2]։
Ներկայումս ճանաչված հինգ հիմնական կապույտ գոտիներն են․[3][4]
- Սարդինիա կղզու Նուորո գավառ, Իտալիա
- Օկինավա կղզ, Ճապոնիա
- Իկարիա կղզի, Հունաստան
- Նիկոյա, Կոստա Ռիկա
- Լոմա Լինդա, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ (յոթերորդ օրվա ադվենտիստների համայնք)
Լոմա Լինդա (ԱՄՆ)
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ընդհանուր նկարագիր և աշխարհագրական դիրք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Լոմա Լինդան փոքրիկ քաղաք է, որը գտնվում է Կալիֆորնիա նահանգում՝ Սան Բերնարդինո շրջանի հարավ-արևմուտքում։ Քաղաքը շրջապատված է Սանտա Անա լեռներով, մոտ 10 կմ հեռավորության վրա Սան Բեռնարդինո քաղաքից։ Լոմա Լինդան ունի ընդհանուր մակերես 11.6 քառակուսի կիլոմետր[5]։ Քաղաքը հայտնի է իր բացառիկ աշխարհագրական դիրքով, որը այն դարձնում է թե՛ առողջական, թե՛ կրթական և հոգևոր կենտրոն։
Պատմական ակնարկ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Լոմա Լինդայի պատմությունը սկիզբ է առնում Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցու ներգրավվածությամբ։ Քաղաքը մեծ մասամբ հայտնի է իր կապով այս բողոքական եկեղեցու հետ՝ որը տարածաշրջանում ու աշխարհում ունի մի շարք կարևոր ազդեցություններ։ Հիմնադրված որպես բնակավայր 1907 թվականին, Լոմա Լինդան դարձել է այս եկեղեցու ջատագովների կենտրոն։ բնակավայրը պաշտոնապես քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1970 թվականին[6]։
Յոթերորդ օրվա ադվենտիստները այստեղ կուտակել են մեծ համայնք՝ կենտրոնանալով առողջապահական, կրթական և հոգևոր սկզբունքների վրա։ Ադվենտիստական եկեղեցին մեծ դեր է խաղացել քաղաքի զարգացման մեջ՝ կատարելով մեծ ներդրումներ, հիմնադրելով Լոմա Լինդայի համալսարանը և նրա բժշկական կենտրոնը, որոնք այսօր համարվում են լավագույններից մեկը ոլորտում[7]։
Բնակչություն և ժողովրդագրական կառուցվածք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Լոմա Լինդայի բնակչությունը կազմում է մոտ 25,000 մարդ[8]։ Քաղաքի բնակչությունը շատ մեծ մասամբ կազմում են Յոթերորդ օրվա Ադվենտիստական եկեղեցու հավատացյալներ։ Ժողովուրդը ունի բարենպաստ առողջության ցուցանիշներ, ինչը բացատրվում է համայնքի առողջ ապրելակերպի, սննդակարգի և հոգևոր արժեքների միջոցով։
Բնակչության 49.2%-ը տղամարդիկ են, իսկ 50.8%-ը կանայք[9]։ Բնակչության միջին տարիքը կազմում է 35.2 տարի[10]։ Այս բնակչության մեջ 33.4%-ը 65 տարեկանից բարձր մարդիկ են, ինչը արտահայտում է քաղաքի բարձր կենսափորձը[11]։
Երկարակեցություն և առողջական վիճակ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Լոմա Լինդան համարվում է երկարակեցության կենտրոն, որի բնակիչները հայտնի են իրենց երկարատև կյանքով և բարձր առողջության ցուցանիշներով։ Քաղաքի բնակիչները հատկապես հետևում են սուղ բուսաբառարանային դիետային, որը համարվում է այստեղի երկարատև կյանքի գաղտնիքը[12]։ Բացի այդ, Լոմա Լինդան աչքի է ընկնում իր հասարակական առողջապահական ծրագրերով, որոնք կենտրոնացած են բնակչության երկարատև առողջության վրա՝ հատուկ ընդգծելով բուսաբառարանային սննդակարգն ու կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը[13]։ Լոմա Լինդայի բնակիչները ունեն միջին կյանքի տևողություն՝ 84 տարի կանանց մոտ, 80 տարի տղամարդկանց համար[14]։
Կրթություն և բժշկություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Լոմա Լինդան նաև հանդիսանում է առաջատար ուսումնական և բժշկական կենտրոն, որը հայտնի է իր բացահայտող գործելակերպով և կարեւոր ներդրումներով բժշկության ոլորտում։ Քաղաքը տուն է հանդիսանում Լոմա Լինդայի համալսարանին, որն ունի բժշկական ֆակուլտետներ ու հետազոտական կենտրոններ, որոնք գտնվում են Լոմա Լինդայի բժշկական կենտրոնի հետ համատեղ։ Այս հաստատությունները համարվում են Կալիֆորնիայի և ամբողջ աշխարհի առաջատարներից մեկը տարբեր բժշկական ոլորտներում՝ հատկապես առողջության պահպանման, սրտանոթային հիվանդությունների և երկարատև կյանքի հետազոտություններում[15]։ Լոմա Լինդան ի մասնավորի հայտնի է իր ներդրումներով առողջապահական ծառայություններում՝ որպես կապող օղակ տարբեր բժշկական համայնքների, նորարարական բժշկության և առողջության համակարգերի միջև։ Քաղաքի բժշկական կենտրոնը ներգրավված է նորագույն տեխնոլոգիաներով ու բժշկական հետազոտություններով, որոնք հնարավորություն են տալիս առաջացնել բազում նոր բացահայտումներ[16]։
Շատ լավ, անցնում եմ անմիջապես աշխատանքին՝ ըստ հաստատված կառուցվածքի, ձեր պահանջած մակարդակով։ Սկսում եմ Սարդինիայի կապույտ գոտու (Մաուրո նահանգ) ներկայացումը։
Սարդինիայի Նուորո գավառ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ընդհանուր ակնարկ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Սարդինիայի կապույտ գոտին (իտալ․՝ Zona Blu della Sardegna) համարվում է աշխարհում ամենաբարձր կյանքի տևողությամբ բնակավայրերից մեկը։ Այս տարածքում, որը տեղակայված է Իտալիայի Սարդինիա կղզու Նուորո գավառում, արձանագրվել է չափազանց մեծ քանակությամբ 90 և 100 տարին գերազանցող բնակիչներ՝ համեմատած այլ շրջանների հետ[17][18][19]։ Տարածքը առանձնանում է իր առանձնահատուկ կենսակերպով, ավանդական սննդակարգով և սերտ սոցիալական կապերով, որոնք համարվում են երկարակեցության հիմնասյուներ։
Տարածքային տեղաբաշխում և աշխարհագրական բնութագրիչներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Սարդինիայի կապույտ գոտին հիմնականում գտնվում է Մաուրո նահանգում՝ կղզու կենտրոնական մասում։ Գոտին ընդգրկում է հետևյալ համայնքները․
- Սեյուլո (Seulo)
- Պերդասդեֆոգո (Perdasdefogu)
- Տիանո (Tiana)
- Ուրցուլեյ (Urzulei)
- Վիլագրանդե Ստրիսայլի (Villagrande Strisaili)[20][21]։
Տարածքի բնութագրիչները ներառում են լեռնային ռելիեֆ (միջին բարձրությունը՝ 700–900 մետր ծովի մակերևույթից), մեղմ միջերկրածովյան կլիմա՝ չոր ամառներով և մոնղրաշունչ ձմեռներով, ինչպես նաև անտառներով և հովիտներով հարուստ բնական միջավայր[22][23]։
Բնակչություն և սոցիալ-դեմոգրաֆիկ տվյալներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կապույտ գոտու համատեղ բնակչությունը կազմում է մոտավորապես 18,000 մարդ, որոնցից զգալի մասն անցել է 80, 90 և նույնիսկ 100 տարիների շեմը[24][25]։ Բնակչության կառուցվածքը հետևյալն է.
Կանանց և տղամարդկանց հարաբերակցությունը մոտավորապես հավասար է, ինչը շեշտում է տղամարդկանց աննախադեպ երկարակեցությունը (տարբերություն մյուս կապույտ գոտիների համեմատությամբ)[26][27]։
Երկարակյաց բնակիչները (≥90 տարեկան) կազմում են մոտավորապես 10% ընդհանուր բնակչության մեջ[28][29]։
Երկարակեցության գործոններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Սննդակարգ. Սարդինացիների ավանդական սննդակարգը հարուստ է հատիկեղեններով, բանջարեղեններով, թարմ մրգերով և ձիթապտղի յուղով։ Մսի սպառում նվազագույն է, իսկ կաթնամթերքը (հիմնականում այծի կաթից պատրաստված պանիր)՝ չափավոր[30][31][32]։
Ֆիզիկական ակտիվություն. Օրական ֆիզիկական ակտիվությունը հիմնականում իրականացվում է գյուղատնտեսական և անասնապահական աշխատանքների միջոցով։ Բնակիչները հաճախակիորեն քայլում են լեռնային ուղիներով և կատարում են կենցաղային ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություններ առանց հատուկ մարզումների[33][34]։
Սոցիալական կապեր և ընտանեկան միջավայր. Ընտանիքի ներսում սերտ կապերը, մեծահասակների հարգանքը և սերնդի միջև փոխադարձ աջակցությունը համարվում են երկարակեցության կարևորագույն գործոններից մեկը[35][36]։
Հոգևոր կյանք.;Հավատքը և կրոնական պրակտիկան (հիմնականում կաթոլիկ հավատքի շրջանակում) օգնում են հոգեբանական բարեկեցությանը և նվազեցնում սթրեսը, ինչը համարվում է longevity-ի հետ սերտորեն կապված[37][38]։
Գենետիկ գործոններ. Գենետիկական հետազոտությունները պարզել են, որ Սարդինիայի բնակիչները կրում են որոշակի հազվադեպ ալելներ, որոնք կապված են սրտանոթային և նյութափոխանակության համակարգերի բարենպաստ գործառույթների հետ[39][40][41]։
Առողջապահական և գիտական նշանակություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Սարդինիայի կապույտ գոտին դարձել է միջազգային կարևոր հետազոտական կենտրոններից մեկը longevity-ի ուսումնասիրության ոլորտում։ Աքեա ծրագրի (AKEA Project) և մյուս նախաձեռնությունների շնորհիվ իրականացվել են համապարփակ դաշտային հետազոտություններ, որոնք ընդգրկել են գենետիկական, կենսաբանական և սոցիալական գործոններ[42][43][44]։
Ներկայումս շարունակվում են միջազգային գիտական համագործակցությունները, որոնք նպատակ ունեն պարզելու երկարակեցության բազմաչափ մեխանիզմները[45]։
Պատմական ակնարկ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Սարդինիայի երկարակեցության առաջին գիտական արձանագրումները սկսվել են 20-րդ դարի երկրորդ կեսին, սակայն տեղական ժողովրդական ավանդույթներում բազմիցս հիշատակվել են հարյուրամյա մարդիկ[46][47]։ Արդի հետազոտություններում այդ տեղեկությունները համադրվում են կենսաբժշկական վերլուծություններով՝ ապահովելով գիտական հավաստիություն։
Համեմատական դիտարկում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Սարդինիայի կապույտ գոտին առանձնանում է հատկապես տղամարդկանց երկարակեցության բարձր ցուցանիշներով, ինչը տարբերվում է Օկինավայի (Ճապոնիա) և Նիկոյա թերակղզու (Կոստա Ռիկա) կապույտ գոտիներից, որտեղ կանանց երկարակեցությունն է գերակշռող[48][49]։։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Poulain, M., Pes, G. M., & Grasland, C. (2004). Identification of a geographic area characterized by extreme longevity in the Sardinia island: the Blue Zone. Experimental Gerontology, 39(9), 1423–1429. doi:10.1016/j.exger.2004.06.016
- ↑ Buettner, D. (2008). The Blue Zones: Lessons for Living Longer From the People Who've Lived the Longest. National Geographic.
- ↑ Fraser, G.E. & Shavlik, D.J. (2001). Ten years of life: Is it a matter of choice? Archives of Internal Medicine, 161(13), 1645–1652.
- ↑ Willcox, D.C., Willcox, B.J., He, Q. et al. (2007). They really are that old: a validation study of centenarian self-reported age in Okinawa. Journals of Gerontology, 62(3), 338–339.
- ↑ City of Loma Linda, "Geography and Location", 2021
- ↑ City of Loma Linda, "History of Loma Linda", 2020
- ↑ Loma Linda University, "Loma Linda University Medical Center", 2020
- ↑ U.S. Census Bureau, "Population Statistics for Loma Linda", 2021
- ↑ U.S. Census Bureau, "Gender Distribution in Loma Linda", 2021
- ↑ U.S. Census Bureau, "Median Age in Loma Linda", 2021
- ↑ National Institute on Aging, "Life Expectancy in Loma Linda", 2021
- ↑ Blue Zones Project, "Longevity in Loma Linda", 2021
- ↑ National Institute on Aging, "Healthy Aging in Loma Linda", 2021
- ↑ National Institute on Aging, "Life Expectancy in Loma Linda", 2021
- ↑ Loma Linda University, "Loma Linda University Medical Center", 2020
- ↑ Loma Linda University, "Health and Wellness in Loma Linda", 2021
- ↑ Buettner, D. "The Blue Zones: Lessons for Living Longer From the People Who've Lived the Longest", National Geographic, 2008
- ↑ Poulain, M., Pes, G.M., Grasland, C. "Identification of a geographic area characterized by extreme longevity in the Sardinia island: the AKEA study", Experimental Gerontology, 2004
- ↑ Pes, G.M., et al. "Longevity and Sardinia: A review of the literature", Journal of Aging Research, 2013
- ↑ Poulain, M. et al., "Identification of the areas of exceptional longevity in Sardinia", European Journal of Public Health, 2006
- ↑ Pes, G.M., "Longevity and lifestyle in Sardinia", Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases, 2018
- ↑ Pes, G.M., "Lifestyle and longevity in Sardinia", Aging Clinical and Experimental Research, 2015
- ↑ Buettner, D., "The Blue Zones Solution", National Geographic Books, 2015
- ↑ Pes, G.M., "Longevity and Sardinia", Journal of Aging Research, 2013
- ↑ Poulain, M., et al., "Sardinian longevity: an overview", Archives of Gerontology and Geriatrics, 2004
- ↑ Pes, G.M., "The gender paradox in Sardinian longevity", Aging Research Reviews, 2015
- ↑ Willcox, D.C. et al., "Healthy Aging: Lessons from Okinawa and Sardinia", Journal of Aging and Health, 2007
- ↑ Buettner, D., "The Blue Zones", National Geographic, 2008
- ↑ Pes, G.M., "Centenarians and supercentenarians in Sardinia", Gerontology, 2011
- ↑ Pes, G.M., et al., "Dietary patterns and longevity in Sardinia", Aging Clinical and Experimental Research, 2015
- ↑ Buettner, D., "The Blue Zones Solution", 2015
- ↑ Poulain, M., "Longevity Diet: Secrets from Sardinia", Experimental Gerontology, 2004
- ↑ Pes, G.M., "Physical activity and longevity in Sardinia", Aging Clinical and Experimental Research, 2015
- ↑ Willcox, D.C., "Active Aging in Sardinia", Journal of Aging and Physical Activity, 2012
- ↑ Poulain, M., "Family structures and longevity", Gerontology, 2006
- ↑ Pes, G.M., "Social support and longevity in Sardinia", Journal of Gerontology, 2013
- ↑ Pes, G.M., "Religion and longevity in Sardinia", Aging and Mental Health, 2017
- ↑ Buettner, D., "Faith and Longevity in the Blue Zones", 2008
- ↑ Deiana, L., et al., "Genetic factors in Sardinian longevity", Aging Clinical and Experimental Research, 1999
- ↑ Pes, G.M., "Genetic determinants of Sardinian longevity", Mechanisms of Ageing and Development, 2015
- ↑ Beck, S., et al., "Genetic Insights into Human Longevity from Sardinia", Nature Genetics, 2012
- ↑ Poulain, M., et al., "AKEA study: Identifying geographic longevity hotspots", European Journal of Epidemiology, 2006
- ↑ Pes, G.M., "Sardinian studies on longevity", Journal of Aging Research, 2013
- ↑ Buettner, D., "The Blue Zones", National Geographic, 2008
- ↑ Pes, G.M., "Blue Zone Research Network", Aging Research Reviews, 2020
- ↑ Deiana, L., "Sardinian centenarians in historical accounts", Journal of Anthropological Research, 1975
- ↑ Poulain, M., "Early observations on Sardinian longevity", Gerontology, 1980
- ↑ Willcox, D.C., et al., "Okinawa and other Blue Zones: gender differences", Journal of Aging and Health, 2009
- ↑ Buettner, D., "The Blue Zones Solution", 2015