Կապիտալ (Մարքս)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կապիտալ (այլ կիրառումներ)
Կապիտալ
գերմ.՝ Das Kapital
Zentralbibliothek Zürich Das Kapital Marx 1867.jpg
ԵնթավերնագիրKritik der politischen Ökonomie
ՀեղինակԿարլ Մարքս
Տեսակգրավոր աշխատություն
Ժանրէսսե
ԹեմաԿապիտալիզմ, քաղտնտեսություն, Սոցիալական փիլիսոփայություն և Տնտեսագիտության տեսություն
Կազմված էCapital, Volume I?, Capital, Volume II? և Capital, Volume III?
Բնօրինակ լեզուգերմաներեն
Ստեղծման տարեթիվ1844
ԽմբագիրՖրիդրիխ Էնգելս
ԵրկիրFlag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Գերմանիա
Հրատարակման տարեթիվ1867
Commons-logo.svg Das Kapital Վիքիպահեստում

«Կապիտալ» (ամբողջական վերնագիր՝ «Կապիտալ. Քաղաքական տնտեսության քննադատություն», գերմ.՝ Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie), գերմանացի տնտեսագետ Կարլ Մարքսի հիմնական աշխատությունը քաղաքական տնտեսության վերաբերյալ, որը պարունակում է կապիտալիզմի քննադատական ​​վերլուծություն։ Աշխատությունը գրվել է դիալեկտիկական-մատերիալիստական ​​մոտեցմամբ, ներառյալ պատմական գործընթացները։

Ստեղծումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչեւ 1848 թվականը Մարքսի աշխատությունները փիլիսոփայական բնույթ էին կրում։ Գերմանական 1848-1849 թթ. հեղափոխության պարտությունից և Լոնդոն տեղափոխվելուց հետո նա դիմեց տնտեսագիտությանը, որի վերջնական արդյունքը դարձավ անավարտ «Կապիտալը»[1]։

1877 թվականի նոյեմբերի 3-ին Զիգմունդ Շոթին ուղղված նամակում[2] Մարքսը նշել է, որ նա հերթափոխով գրում է իր ստեղծագործության տարբեր մասեր։ Նա սկսեց գրել «Կապիտալը» հակառակ հերթականությամբ՝ երրորդ մասից՝ նվիրված պատմության մեջ հանդիպող հավելյալ արժեքի տեսություններին ( Էնգելսի օրոք չհրատարակված «Կապիտալի» վերջին հատորը), իսկ հրատարակված առաջին հատորը Մարքսը սկսեց գրել վերջինը և արագ պատրաստեց այն տպագրության։Առաջին հատորը՝ «Կապիտալի արտադրության գործընթացը», առաջին անգամ լույս է տեսել 1867 թվականին 1000 տպաքանակով։ Այն 1859 թվականին հրատարակված «Քաղաքական տնտեսության քննադատության մասին» աշխատության ընդլայնված և վերանայված տարբերակն է։ Արդեն Մարքսի մահից հետո Ֆրիդրիխ Էնգելսը պատրաստի դրվագներից ու սևագրերից կազմեց հաջորդ երկու հատորները՝ «Կապիտալի շրջանառության գործընթացը» (1885) և «Կապիտալիստական ​​արտադրության գործընթացն ամբողջությամբ վերցված» (1894), որոնք՝ ըստ սկզբնական մտադրության, պետք է կազմեին երկու գրքերից բաղկացած երկրորդ հատորը։ Մահը խանգարեց նրան պատրաստել տպագրության համար վերջին հատորի ձեռագիրը (չորրորդը՝ ներկայիս համարակալմամբ, երրորդը՝ Մարքսի համարակալմամբ)։ Այս հատորն առաջին անգամ հրատարակվել է 1905-1910 թվականներին Կարլ Կաուցկիի կողմից։

Մարքսը 1882 թվականին
Ֆրիդրիխ Էնգելս

«Կապիտալի» գնահատումը մարքսիստ տնտեսագետների կողմից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարլ Մարքսի գաղափարների գիտական ​​նորույթը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարքսը հենվել է Ադամ Սմիթի և Դեյվիդ Ռիկարդոյի գաղափարների վրա։ Հենց այս անգլիացի տնտեսագետներն են ձևակերպել արժեքի աշխատանքային բնույթը։

Տեսությունը ապրանքի արժեքի այն մասի գոյության մասին, որը Մարքսն անվանել է հավելյալ արժեք, ստեղծվել է Մարքսից շատ առաջ։ Նաև քիչ թե շատ պարզությամբ ձևակերպված էր, որ այն բաղկացած է այն աշխատանքի արդյունքից, որի համար յուրացնողը չի վճարել (համարժեք արժեք չի տրամադրել)։ Բայց դրանից ավելի հեռուն չգնացին։ Ոմանք՝ դասական տնտեսագետները, հիմնականում ուսումնասիրել են քանակական հարաբերությունները, որոնցում աշխատանքի արդյունքը բաշխվում է բանվորի և արտադրության միջոցների տիրոջ միջև։ Մյուսները՝ սոցիալիստները, անարդար էին համարում նման բաժանումը և միջոցներ էին փնտրում անարդարությունը վերացնելու համար։ Բայց երկուսն էլ մնացին տնտեսական կատեգորիաների գերության մեջ, ինչը թույլ չտվեց լուծում գտնել հակասություններին։

Հասկանալու համար, թե ինչ է հավելյալ արժեքը, նախ պետք է իմանալ, թե ինչ է արժեքը։ Պահանջվեց քննադատել Ռիկարդոյի աշխատանքային արժեքի տեսությունը։ Հետևելով Սմիթին և Ռիկարդոյին, Մարքսն ուսումնասիրել է աշխատանքը արժեք ստեղծելու տեսանկյունից։ Նա կարծում էր, որ ընդհանուր առմամբ արժեքը ոչ այլ ինչ է, քան բյուրեղացված աշխատաժամանակ։ Մարքսն այնուհետև ուսումնասիրեց ապրանքի և փողի փոխհարաբերությունները և ցույց տվեց, թե ինչպես և ինչու՝ իրեն բնորոշ արժեքի շնորհիվ, ապրանքը և ապրանքափոխանակությունը պետք է փող առաջացնեն։ Սրա վրա հիմնված տեսությունը փողի մասին առաջին սպառիչ տեսությունն է, որն այժմ համընդհանուր ճանաչում է ստացել։ Նա ուսումնասիրեց փողի վերածումը կապիտալի և ապացուցեց, որ այն հիմնված է վարձու աշխատողների օգտագործման վրա։

Կապիտալը ֆիքսվածի և փոփոխականի բաժանելով՝ Մարքսը կարողացավ նկարագրել հավելյալ արժեքի ձևավորման գործընթացը, բացատրել այն, ինչը չկարողացան անել իր նախորդները։ Այս տարանջատումը տալիս է բազմաթիվ տնտեսական խնդիրների լուծման բանալին։

Մարքսն առանձին ուսումնասիրել է հավելյալ արժեքը և առանձնացրել դրա երկու ձևերը՝ բացարձակ և հարաբերական հավելյալ արժեք։ Նա ցույց տվեց, թե ինչ դեր են խաղացել կապիտալիստական ​​արտադրության պատմական զարգացման գործում։ Հենվելով հավելյալ արժեքի տեսության վրա՝ նա մշակել է աշխատավարձի տեսությունը և առաջին անգամ տվել կապիտալիստական ​​կուտակման պատմության հիմնական հատկանիշները, ուրվագծել դրա պատմական միտումները։

Կարլ Մարքսի կողմից լուծված Ռիկարդոյի դպրոցի դժվարություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախ, ըստ Ռիկարդոյի, աշխատանքը արժեքի չափանիշ է։ Սա նշանակում է, որ աշխատանքը պետք է փոխանակվի համարժեք աշխատանքի ծավալի հետ։ Բայց աշխատանքի փոխանակումը կապիտալի մի մասի հետ (աշխատավարձի տեսքով) ավելի ցածր արժեք ունի, քան արտադրանքի մեջ մարմնավորված նույն աշխատանքը։ Աշխատավարձը, կենդանի աշխատանքի տվյալ քանակի արժեքը, միշտ ավելի քիչ է, քան այն ապրանքի արժեքը, որն արտադրվում է հենց այդ կենդանի աշխատանքի քանակով կամ որում արտահայտված է այդ աշխատանքը։ Այս տերմինաբանության մեջ հարցն իսկապես անլուծելի է։ Մարքսը տվել է հետեւյալ պատասխանը՝ աշխատանքն ինքնին արժեք չունի։ Աշխատանքը գործընթաց է, արժեք ստեղծող գործունեություն։ Այն նույնպես չի կարող ունենալ հատուկ արժեք, ինչպես որ ձգողականությունը չունի իր սեփական քաշը, մինչդեռ գրավիտացիան է, որ առաջացնում է բոլոր առարկաների քաշը։ Որպես ապրանք գնվում ու վաճառվում է ոչ թե աշխատանքը, այլ սպեցիֆիկ ապրանքը՝ աշխատուժը։ Նրա արժեքը հավասար է արտադրության և վերարտադրության համար անհրաժեշտ աշխատանքին։ Ուստի նման արժեքի հիման վրա աշխատուժի առքուվաճառքը բնավ չի հակասում արժեքի օրենքին։

Երկրորդ, ըստ Ռիկարդոյի, երկու կապիտալներ, որոնք օգտագործում են նույն քանակությամբ հավասարապես վարձատրվող կենդանի աշխատուժ, ենթադրելով, որ բոլոր մյուս պայմանները հավասար են, միաժամանակ արտադրում են հավասար արժեքի ապրանքներ, ինչպես նաև հավասար չափի հավելյալ արժեք կամ շահույթ։ Եթե ​​նրանք օգտագործում են կենդանի աշխատուժի անհավասար քանակություն, ապա չեն կարող արտադրել հավասար չափի հավելյալ արժեք (շահույթ)։ Բայց իրականում հավասար կապիտալները հավասար ժամանակներում միջին հաշվով հավասար շահույթ են բերում՝ անկախ նրանից՝ նրանք շատ են օգտագործում կենդանի աշխատուժ, թե քիչ։ Մարքսը լուծեց այս հակասությունը «Կապիտալ»-ի երրորդ հատորում։

«Կապիտալ»-ի գնահատումն այլ դպրոցների տնտեսագետների կողմից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արժեքի աշխատանքային տեսության ջատագովները, ինչպես Ռիկարդոյի ժամանակներում, այնպես էլ հետագայում, միշտ փոքրամասնություն էին կազմում[3], և «Կապիտալ»-ը չկարողացավ համոզել գիտական ​​հանրությանը իր արդարության մեջ։

Կապիտալ III հատորի հրապարակումից հետո Օ. Բյոմ-Բավերկը քննադատեց Մարքսի հայեցակարգը I և III հատորների միջև անհամապատասխանության համար (I հատորում նշվում է, որ ապրանքները փոխանակվում են աշխատանքի ծախսերին համապատասխան, իսկ III-ը ընդունում է, որ իրական տնտեսությունում փոխանակումը տեղի է ունենում արտադրական գներով, որոնք հավասար չեն աշխատանքի ծախսերին)։

Պարզ և ընդլայնված վերարտադրության սխեմաները՝ «Կապիտալ»-ի II հատորից, նշանավոր տնտեսագետների կողմից ճանաչվում են որպես Մարքսի հիմնական ներդրումը տնտեսագիտության մեջ։ Յոզեֆ Շումպետերը կարծում է, որ Մարքսն առաջիններից էր, ով փորձեց այս սխեմաներում մշակել կապիտալիստական ​​գործընթացի տեսողական մոդել[4]։ Փոլ Սեմյուելսոնը նշում է վերարտադրության սխեմաների ազդեցությունը 20-րդ դարի տնտեսական գիտության վրա.

Aquote1.png Արդյո՞ք ես, իմ վերլուծության մեջ, որևէ արժանիք չեմ գտել Կարլ Մարքսի (1818-1883)՝ հետռիկարդյան տնտեսագետի, աշխատություններում։ Ոչ, «Կապիտալ»-ի երկրորդ հատորում, որը կարդում են միայն մաթեմատիկական թեքում ունեցողները, ես հնարամիտ (բայց անհավասար) արժանիքներ գտա Մարքսի «Tableaux of Balanced Stationary-State Reproduction»-ում և նրա «Tableaux of Balanced Exponentially Expanding Reproduction»-ում (հրատարակվել է հետմահու)։ Մարքսին արժանի է գովեստի, որպես Քեսնեի 1759 թվականի Ֆիզիոկրատական ​​աղյուսակի հանրահռչակող, որպես քսաներորդ դարի կեսերի մուտքային-ելքային մոդելների նախակարապետ, որոնք ստեղծվել են իմ Հարվարդի ուսուցիչ Վասիլի Լեոնտևի և Քեմբրիջի համալսարանի իմ ընկեր Պիերո Սրաֆոյի կողմից
- Փոլ Սեմյուելսոն[5]
Aquote2.png


Մեջբերումներ Կարլ Մարքսի «Կապիտալ»-ի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վասիլի Լեոնտևը՝ տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակակիր, «Կառլ Մարքսի տնտեսական տեսության ժամանակակից նշանակությունը» (1938) աշխատությունում գրել է.

Aquote1.png Մարքսը կապիտալիստական ​​համակարգի բնույթի մեծ գիտակ էր։ Ինչպես այս տեսակի շատ անհատներ, Մարքսը նույնպես ուներ իր ռացիոնալ տեսությունները, բայց այդ տեսությունները, ընդհանուր առմամբ, միշտ չէ, որ համահունչ են։ Նրանց ներքին թուլությունն ի հայտ է գալիս հենց այն ժամանակ, երբ այլ տնտեսագետներ, որոնք օժտված չեն Մարքսի բացառիկ ողջախոհությամբ, փորձում են զարգացնել մարքսիստական ​​տեսությունը նրա նախագծերի հիման վրա։ Եթե, նախքան տնտեսական զարգացման որևէ բացատրություն տալը, որևէ մեկը ցանկանում է իմանալ, թե իրականում ինչ են շահույթը, աշխատավարձը, կապիտալիստական ​​ձեռնարկությունը, ապա նա կարող է կապիտալի երեք հատորներում ստանալ ավելի իրատեսական և ավելի լավ տեղեկատվություն սկզբնական աղբյուրից, քան նա կարող էր գտնել ԱՄՆ Բնակչության մարդահամարի բյուրոյի տասը անընդմեջ զեկույցներում, ժամանակակից տնտեսագիտության տասնյակ դասագրքերում և նույնիսկ, համարձակվում եմ ասել, Թորստեն Վեբլենի ժողովածուներում
- Վասիլի Լեոնտև՝ տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակակիր, «Կառլ Մարքսի տնտեսական տեսության ժամանակակից նշանակությունը» (1938)[6]
Aquote2.png



Aquote1.png Վիճակագրության մեջ փորձ է պետք, պետք է շատ բան հիշել, իմանալ։ Երկրի ՀՆԱ-ն հաշվարկելու համար պետք է գոնե անգիր իմանալ Մարքսի «Կապիտալը»
- Ռոսստատի ղեկավար Վլադիմիր Սոկոլին[7]
Aquote2.png


Aquote1.png Մարքսիզմի տնտեսական տեսությունը, այն տեսքով, որով այն շարունակվում էր բացատրվել, ակնհայտորեն հնացած է։ Բայց դա չի նշանակում, որ այն պետք է ամբողջությամբ դեն նետվի։ Կ.Մարկսի կողմից ձևակերպված հիմնական դրույթներից շատերը շարունակում են պահպանել իրենց նշանակությունը
- Պատմաբան, փիլիսոփա Յուրի Սեմյոնով[8]
Aquote2.png


2008 թվականի հոկտեմբերին «Der Spiegel» ամսագրին տված հարցազրույցում Գերմանիայի ֆինանսների նախարար Պեր Շտայնբրուկը, ազդված համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամից, ասել է.

Aquote1.png Արժե ընդունել, Մարքսի տեսության որոշ հատվածներ իսկապես այնքան էլ վատը չեն
- Պեր Շտայնբրյուկ[9]
Aquote2.png


2013 թվականին «Կապիտալի» ձեռագիրը ընդգրկվել է «Աշխարհի հիշողություն» վավերագրական ժառանգության ռեգիստրում (ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նախագիծ) հետևյալ ձևակերպմամբ.

Aquote1.png «Կոմունիստական կուսակցության ​​մանիֆեստը» և «Կապիտալը» 19-րդ դարի երկու կարևորագույն հրատարակություններից են, որոնք մեծ ազդեցություն ունեն մինչ օրս[10] Aquote2.png


«Կապիտալը» որպես գեղարվեստական ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրքում տեքստի մատուցման ոճը խիստ գիտական ​​չէ։ Ինքը՝ Մարքսը, դա համարում էր «գեղարվեստական», թեև սեփական ոճը ճանաչում էր որպես «ծանր», «փայտե» և «լյարդի խնդիրներով փչացած»։ Ոճի ոգեշնչողներից էին Չարլզ Դիքենսը և Լոուրենս Սթերնը, երգիծական պահերը հիշեցնում են Ջոնաթան Սվիֆթին։ Ոճական առումով «Կապիտալը» շատ տարասեռ և ընդհատվող է՝ Մարքսը հեշտությամբ ֆարսի տեխնիկայից անցնում է գոթական վեպի մութ հումորին։ Գիրքը պարունակում է բազմաթիվ հղումներ Ավետարանին, հին հեղինակներին և միստիցիզմին՝ փոխաբերությունների մակարդակով[11]։

«Բարձրագույն տնտեսագիտական ​​դպրոց»-ի աշխատակից Իլյա Բենդերսկին «Կապիտալը» համեմատեց Լև Տոլստոյի «Պատերազմ և խաղաղություն» գրքի հետ.

Aquote1.png Այս գիրքը նույն տարիքի է, ինչ «Պատերազմ և խաղաղություն»-ը։ Կարլ Մարքսը գրում է նույն բաների մասին, ինչի մասին գրում է Տոլստոյը։ Նա գրում է պատմության շարժիչ ուժերի, պատմական գործընթացում գիտելիքի և գործողության հնարավորության պայմանների մասին։ Կառլ Մարքսը գրում է փիլիսոփայական թեմայի շուրջ, բայց արդեն գիտակցելով մետաֆիզիկայի հենց լեզվի անհնարինությունը, սպառվածությունը, և հետևաբար նա կոնկրետ պատմական նյութին անդրադառնում է կոնկրետ գիտության լեզվով, քաղաքական տնտեսագիտական ​​հետազոտություններով, և արդյունքում մենք ստանում ենք փիլիսոփայական հիմնավորում. մարքսիզմը փիլիսոփայությունից դուրս՝ ժանրային առումով։ Միևնույն ժամանակ փոխակերպվել է հենց Մարքսի օգտագործած լեզուն՝ գիտության լեզուն։ Մարքսն իրականում վերստեղծում է քաղաքական տնտեսությունը, ինչպես Լև Տոլստոյը վերստեղծում է վեպը՝ գրում է հակավեպ։ Բայց ... Մարքսը դեռ աշխատում է հայտնի ավանդույթներին համահունչ՝ փիլիսոփայական ու գիտական
- Իլյա Բենդերսկի[12]
Aquote2.png


Սերգեյ Էյզենշտեյնը մտադիր էր նկարահանել «Կապիտալ» ֆիլմը։ Ֆիլմում պետք է օգտագործեր Ջեյմս Ջոյսի «Ուլիսես» վեպի ֆորմալ տեխնիկան։ Ֆիլմի մեկնարկային կետի համար Էյզենշտեյնը նախատեսում էր վերցնել «ինչ-որ չնչին իրադարձության ծավալումը», օրինակ՝ «մեկ օր մարդու կյանքում»։2010 թվականին Մոսկվայում «Տարածք» ժամանակակից արվեստի ռուսական փառատոնի շրջանակներում ցուցադրվեց գերմանական թատերական նախագիծը՝ «Կարլ Մարքս. Կապիտալ, հատոր առաջին»։ Այն ստեղծվել է Հելգարդ Հաուգի և Դանիել Վետցելի կողմից՝ Rimini Protokoll թատերական թիմից։ Պրեմիերան կայացել է Դյուսելդորֆում 2006 թվականին։

2021 թվականի դեկտեմբերին Մոսկվայի «Սրեդա 21» թատրոնում կայացավ Նադյա Կուբայլաթի «Կապիտալ» պիեսի պրեմիերան՝ հիմնված Մարքսի գրքի վրա[13]։

Հրատարակություններ և թարգմանություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Das Kapital.JPG
1973 թվականի ​​հրատարակություն
  • «Կապիտալ»-ի առաջին արտասահմանյան հրատարակությունը նրա ռուսերեն թարգմանությունն էր։ Թարգմանության նախաձեռնողը Ն.Ֆ.Դանիելսոնն էր, ով Մարքսին տեղեկացրեց թարգմանությունն իրականացնելու իր մտադրության մասին բնագրի տպագրությունից անմիջապես հետո[14]։ Գիրքը տպագրվել է Դանիելսոնի խմբագրությամբ 1872 թվականի ապրիլին Սանկտ Պետերբուրգում՝ 3000 օրինակ տպաքանակով։ Երկար տարիներ ընթերցողների համար թարգմանիչների և խմբագրի անունները կմնան անհայտ։ «Կապիտալ»-ի պատճենը ռուսերենով ուղարկվել է Մարքսին։ Մարքսը թարգմանության որակը գնահատել է «Թարգմանությունը վարպետորեն է արված»[15] բառերով։ Նախկինում, 1867 թվականին, ռուսական գրաքննությունը թույլ էր տալիս Ռուսաստանում տարածել «Կապիտալ»-ի գերմանական հրատարակությունը, իսկ 1872 թվականին դրա ռուսերեն թարգմանությունը՝ համարելով այս աշխատությունը որպես «խիստ գիտական, դժվարին և անհասանելի» աշխատություն[16]։ Ռուսաստանը դարձավ նաև առաջին երկիրը, որը թարգմանեց «Կապիտալ»-ի երկրորդ հատորը. 1885-ի վերջին «Ռուսական հարստություն» ամսագիրը հրատարակեց այս հատորի մանրամասն ամփոփագիրը, և նույն թվականին այն հրատարակվեց որպես առանձին գիրք՝ թարգմանված Ն.Ֆ.Դանիելսոնի կողմից[17]։
  • «Կապիտալ»-ի առաջին անգլերեն թարգմանությունը (1887 թվական[18]) կատարվել է Մարքսի և Էնգելսի վաղեմի ընկեր Սամուել Մուրի և Էդվարդ Ավելինգի՝ Մարքսի դստեր՝ Էլեոնորայի ամուսնու կողմից, ովքեր ստուգել են գրքի բոլոր անգլերեն մեջբերումներն ու հղումները։
  • «Կապիտալ»-ի առաջին թարգմանությունը իսպաներեն 1898 թվականին կատարել է Արգենտինայի սոցիալիստական ​​կուսակցության հիմնադիր Խուան Խուստոն։
  • «Կապիտալ»-ի առաջին հատորը սերբախորվաթերեն թարգմանվել է Ռոդոլյուբ Չոլակովիչի և Մոշե Պիադեի կողմից, երբ նրանք երկուսն էլ բանտում էին (յուրաքանչյուրը 12 տարվա պատիժ էր կրում)։
  • Իտալերեն «Կապիտալ»-ն առաջին անգամ հայտնվեց անարխոկոմունիստ Կառլո Կաֆիերոյի հանրահայտ շարադրմամբ (իտալ.՝ Il capitale di Carlo Marx brevemente compendiato da Carlo Cafiero. Libro primo. Sviluppo della produzione capitalista, 1879)։
  • «Կապիտալ»-ի առաջին գիրքը ֆիններեն է թարգմանել Օսկար Վիլհո Լուհիվուրին Էնգելսի խմբագրած գիտական ​​գերմանական հրատարակությունից (ֆիններեն՝ Pääoma, 1913):
  • «Կապիտալ»-ի բոլոր հատորները ամբողջությամբ հայերեն է թարգմանվել մեկ անձի կողմից՝ Թադևոս Ավդալբեգյանի թարգմանությամբ` Էնգելսի գիտական ​​հրատարակությունից[19]։
  • Շվեդերեն «Կապիտալ»-ը թարգմանել է Ռիկարդ Սենդլերը՝ Կաուցկիի հայտնի հրատարակությունից։
  • «Կապիտալ»-ն առաջին անգամ չինարեն լույս է տեսել 1938 թվականի աշնանը, թարգմանիչներ՝ Վան Յանան և Գու Դալի։ «Թարգմանիչները հիմնվել են գերմաներեն բնագրի վրա՝ համեմատելով ճապոներեն թարգմանության և առաջին հատորի նախկինում չինարեն թարգմանված հատվածի հետ»[20]։
  • «Կապիտալ»-ը պորտուգալերեն թարգմանվել է ֆրանսիական հրատարակությունից 1973 թվականին (ֆաշիստական ​​բռնապետության անկումից մեկ տարի առաջ) պրոֆեսորներ Տեյշեյրա Մարտինսի և Վիտալ Մորենայի կողմից։ Միևնույն ժամանակ, Բրազիլիայում Ռեջինալդո Սանտանայի կողմից գերմանական հրատարակությունից «Կապիտալ»-ի թարգմանությունը հայտնվեց դեռևս 1960-ականներին, իսկ 1980-ականներին ավստրիական ծագումով տնտեսագետ Փոլ Սինգերը առաջարկեց թարգմանության իր սեփական տարբերակը։
  • «Կապիտալ»-ը թարգմանվել է կորեերեն՝ 1989 թվականին Հարավային Կորեայում հրատարակվելու համար, պրոֆեսոր Կիմ Սու Հյունի կողմից, չնայած այն հանգամանքին, որ դա կարող է հանգեցնել ազատազրկման՝ Հարավային Կորեայի օրենսդրությամբ մարքսիստական ​​գրականությունը դատարանում իրեղեն ապացույց է։
  • 2008 թվականի աշնանը, համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ազդեցության տակ, Մարքսի նկատմամբ հետաքրքրություն հայտնեցին Գերմանիայի գրախանութները՝ պնդելով, որ այս գրքի վաճառքը եռապատկվել է[9]։
  • 2010 թվականի ապրիլին Լատվիայում վերաթողարկվեց «Կապիտալ»-ը։ Հրատարակչություններից մեկի ներկայացուցիչները հայտնել են, որ ճգնաժամի սկզբից «Կապիտալ»-ը Լատվիայի գրախանութներում ամենապահանջված գրքերից է[21]։

Մարքսը խոստովանել է, որ Ռուսաստանն այն երկիրն է, որտեղ «Կապիտալը կարդացվել և գնահատվել է ավելին, քան որևէ տեղ»։ Օրինակ, ռուսերեն հրատարակությունն ամենաարագն է վաճառվել է, քանի որ մեկ տարվա ընթացքում վաճառվել է 3000 օրինակ, մինչդեռ գերմանական հրատարակության 1000 օրինակ վաճառելու համար պահանջվել է հինգ տարի, հետևաբար ռուսերեն թարգմանությունը վաճառվել է տասնհինգ անգամ ավելի արագ, քան գերմաներենի բնօրինակը[22]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Любутин К. Н. О философии Маркса, о философии Энгельса // Философия и общество. — 2004. — В. 1. — ISSN 1681-4339.
  2. МАРКС - ЗИГМУНДУ ШОТТУ ВО ФРАНКФУРТ-НА-МАЙНЕ Лондон, 3 ноября 1877 г.
  3. Шумпетер Й. История экономического анализа. Т. 2
  4. Шумпетер Й. История экономического анализа. Т. 2
  5. Предисловие к русскому изданию // Самуэльсон П. А. Основания экономического анализа. — СПб.: Экономическая школа, 2002.
  6. Современное значение экономической теории К. Маркса // В. Леонтьев. Экономические эссе. Теории, исследования, факты и политика. — М., 1990.)
  7. Интервью: Владимир Соколин, руководитель Росстата Արխիվացված է Հոկտեմբեր 16, 2007 Wayback Machine-ի միջոցով:
  8. Россия: что с ней случилось в XX веке, глава IX. Марксизм и псевдомарксизм
  9. 9,0 9,1 В Германии с книжных полок сметают труды Карла Маркса // газета Известия 16.10.08
  10. Manifest der Kommunistischen Partei, draft manuscript page and Das Kapital.
  11. Предисловие к Капиталу | Алексей Цветков
  12. Magisteria
  13. https://meduza.io/feature/2022/04/09/zachem-stavit-na-stsene-kapital-karla-marksa
  14. http://www.intelros.ru/pdf/svobodnay_misl/2016_05/17.pdf
  15. Первый русский перевод «Капитала» Маркса и его значение в развитии рабочего движения // История экономических учений. — М., 1963
  16. https://cyberleninka.ru/article/n/rossiya-plyusy-i-minusy-rannego-rasprostraneniya-idey-marksizma-vshir
  17. https://cyberleninka.ru/article/n/rossiya-plyusy-i-minusy-rannego-rasprostraneniya-idey-marksizma-vshir
  18. http://rustem-nureev.ru/wp-content/uploads/2011/01/297.pdf
  19. «…Авдалбегян также обращается к сравнению с переводом, исполненным группой И. И. Степанова-Скворцова. Это последний и наилучший перевод, который, благодаря своему качеству, вытеснил с исторической сцены все предыдущие переводы, а в дальнейшем — доработанный и уточнённый, — дважды включался в полное собрание сочинений Маркса-Энгельса и многократно переиздавался отдельными томами до 1988 г.» // Ара Маркосян. Тадэос Авдалбегян. Страницы жизни и деятельности. Ереван: Гаспринт, 2007. — С. 21
  20. Борох О. Н. Ван Янань и изучение в Китае классической политической экономии, журнал Вестник Санкт-Петербургского университета. Серия 13. Востоковедение. Африканистика. Т. 9. Вып. 1, 2017
  21. Zvaigzne ABC выпустило «Капитала» Карла Маркса. 21 августа 2010
  22. Figes, Orlando. A People's Tragedy: The Russian Revolution 1891-1924 (1996). London. p. 139

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]