Կանադական ֆուտբոլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կանադական ֆուտբոլ
Marcus Brady.jpg
Տեսակքրիդրիոն ֆուտբոլ
Canadian football Վիքիպահեստում

Կանադական ֆուտբոլ(անգլ.՝ Canadian football, ֆր.՝ football canadien) - թիմային սպորտաձև, առաջացել է Կանադայում։ Բարդ մարտավարության ու ինտենսիվ խաղի համադրույուն է։ Խաղի նպատաը ՝ օվալաձև գնդակը բռնած ձեռքին հասնել խաղադաշտի հակառակ մասում գտնվող հատվածը։ Գնդակը պետք է տեղափոխել բռնած ձեռքի(վազքով) կամ գնդակը թմակցին նետելով։ Միավորերը վաղտակվում են տարբեր կերպ, օրինակ՝ գնդակը անցկացնել դարպասային գիծը, գնդակը ուրիշ խաղացողին նետելը, որ գտնվում է դարպասաիյն գծից ներս, հակառակորդի խաղադաշտում արգելափակելով խաղացողին կամ ոտքի հարվածով անցկացնել գնդակը երկու դարպասաձողերի արանքով։ Հաղթող է ճանաչում ամենաշատ միավոր վաստակած թիմը։

Ռեգբին Կանադայում է հայտնվել 1860-ական թվականներին։ Այս կանոները մշակվել է տարիների ընթացքում և վերածվել կանադական ֆուտբոլի։ Եվ Կանադական Ֆուտբլի Լիգան՝ առաջին պրոֆեսսիոնալ լիգան է այս սպորտաձևում։

Միայն 2 ներկայիս թիմերն են, որ ստեղծվել են այս շրջանում։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1910 թվականին տեղի ունեցած կանադական ֆուտբոլային հանդիպում

Պաշտոնական առաջին կանադական ֆուտբոլային հանդիպումը կայացել է 1861 թվականի նոյեմբերի 9-ին University College-ում։ Շուտով այս համալսարանում հավաքվեց ֆուտբոլային կազմ, չնայած այն ժամանակ խաղի կանոնները ամբողջությամբ կազմված չէր։

1864 թվականին Տորոնտոյում Բալգար Կամբերլենդը ու Ֆրեդերիկ Բետյունը կազմեցին խաղի կանոնները ռեգբիի հիաման վրա։ Սակայն ասվում է, որ ներկայիս կանադական ֆուտբոլի օրենքները վերցվել եմ 1865 թվականին Մոնրեալում կայացած խաղից(ռեգբի), այն ժամանակ խաղացել են բրիտանկան բանակի սպաների թիմը ընդեմ Մոներալի քաղաքացիներից կազմված թմին։ Նոր խաղը իրենից հետաքրքրություն ներկայացրեց և 1868 թվականին հիմնվեց առաջին ոչ համալսարանական ֆուտբոլային թիմը՝ Montreal Football Club-ը։

Շուտով նոր խաղը մեծ ճանաչում ձեռք բերեց [[ ՄաքԳիլի համալսարան]]ում։ 1874 թվականին ՄաքԳիլը խաղի հրավիրեց [[Հարվարդի համալսարան ]]ի թիմին։ Եվ միայն այս ուսանողական խաղի շնորիվ այս խաղը հասավ ԱՄՆ-ը։ Որոշակի փոփոխություննեից հետո, այս խաղը անվանվեց ամերիկյան ֆուտբոլ։

Կանադական ֆուտբոլի լիգաի նախահայրերն են համարվում Canadian Rugby Football Union (CRFU) և Canadian Rugby Union։ Առաջինը ստեղծվել է CRFU-ն 1882 թվականին։

Քանի որ ամերիկյան ֆուտբոլի կանոներ շատ նման են կանադականին, ԿՖԼ-ն պահպանում է ջերմ հարաբերությունները National Football League (NFL) հետ։ Մեծ թվով ամերիկացի խաղացողներ գալիս են խաղալու ԿՖԼ-ում։

Լիգա և առաջնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2

2007 թվականին ընթացող Grey Cup

Կանդական ֆուտբոլի լիգան միակ և ամենակհայտնի պրոֆեսիոնալ լիգա է Կանադայում։ Սրա առաջնությունը Grey Cup—ը՝ կանադական մեծ սպորտային իրադարձություն է, որին հետևում է բակչության մեկ երրորդ մասը։

Կանադական ֆուտբոլային խաղեր անց է կացվում նաև դպրոցների միջև, երիտասարդների շրջանում, կիսապրոֆֆեսիոնալ և պրոֆֆեսիոնալ մակարդակներում։ Canadian Junior Football League և Քվեբեկի պատանեկան ֆուտբոլային լիգայում են խաղում 18-20 տարեկանները։

Վանեի գավաթը համալսարանական ֆուտբոլային առաջնություն է։ Վերջին շրջանում հայտնի է դարձել նաև մեծահասկաների լիգան Alberta Football League։

Խաղադաշտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանադական ֆուտբոլի մարզադաշտ

Խաղադաշտի երկարությունը 100,58 մետր է, իսկ լայնությունը 91,45 մետր։ Այս չափերով նա գերազանցում է ամերիկյան ֆուտբոլի համար կառուցված խաղադաշտին (երկրութուն՝ 91,45 մետր և 49,39 մետր լայնություն)։ Ստուգման դաշտը տեղակայված է դաշտի ծայրերում ունի 18․29 մետր տարածք։ Դաշտի սահմանները նշվում են սպիտակ գծերով, որով առաձնացնում են դաշտի հաշվարկման և խաղալու համար նախատեսված տարածքը։ Այսպես դաշտը ունի՝2 կողային գծերը, 2 դարպասային գծեր, 4 հաշվարկման դաշտերի կողային գծերը և 2 սահմանային գծեր։

Խաղադաշտը բաժանվում է 4,57 մետր իրար հեռու գտնվող սպիտակ գծերով։ Սրանով գծագրվում է կարճ ուղղահայաց հատվածներ 24 մետր հեռու կողային տարածքներից։

Դարպասաձողերը տեղայաված են դարպասային գծի կենտրոնում։ Երկու դարպասաձողերի միջև հեռավորությունը կազմում է 5,64 մետր։ Բարձրությունը՝ 12,19 մետր։ Դարպասաձողերը միացվում են ուղղահայաց դարպասաձողով։ Սա տեղակայված է 3,04 մետր բարձրության վրա։

Գնդակ

Գնդակները ու սաղավարտը

Գնդակը պատրաստված է շականակագույն կաշվից։ Ըստ ԿՖԼ-ի սահմանաված կանոնի գնդակը ունի 27,94 սմ երկարություն։ Գնդակը պետք է կշռի 425 գրամ։

Խաղը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տևողությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղը տևում է 60 րոպե և կազմված է 2 խաղակեսից և խաղակեսերը իրարից բաժանող հանգիստներով։ Խաղակեսերը իրենք էլ բաժանվում են երկու մասի, կոչվում եմ՝ քարորդ, ամեն քարորդը տևում է 15 րոպե։

Նպատակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խաղի նպատակը գնդակը ստուգման դաշտ հասցնելով վաստակել միավորներ․

  • Գոլ(6 միավոր)՝գոլը հաշվում են, երբ խաղացողը գտնդակը ձեռքին մտնում է ստուգման դաշտ կամ եթե գնդակի մի մասը հատում է հակառակորդի դարպասային գիծը։
  • Հարվածով(3 միավոր)՝ երբ հարվածից հետո գնդակը անցնում է ուղղահայաց դարպասաձողը երկու հորիզոնական դարպասձողերի մեջտեղով։ Դաշտային գոլը կամ «field goal» հաշվում է 3 միավոր։ Եթե հարվածը չի ստացվում, սակայն գնդակը շարունակում է մնալ դաշտում խաղը շարունակվում է։
  • Անվտանգության գոլ(2 միավոր)`անվտանգության գոլը («safet») հաշվում է 2 միավոր։ Սա հաշվում է երբ, հաղացողը իր սեփական ստուգման դաշտում ոտքերով բռնած պահում է գնդակը կամ դուրս է գալիս իր սահմանից, սակայն միայն այն դեպքում երբ հակառակորդը կատարում է սխալ փոխանցում։
  • Միայնակ(1 միավոր)՝սա հաշվում է երբ խաղացողը գոլից հետո դարպասային գծի մոտ պահում է գնդակը ոտքերի մեջտեղում կամ գնդակը դուրս է գալիս խաղադաշտի իր սահմանից առաջին իսկ հարվածով։
  • Փորձի իրականացում(1 կամ 2 միավոր)՝ գոլ խփելուց հետո թիմը կարող է վաստտակել հավելյալ 1 կամ 2 միավոր․
  • Հարվածելով գնդակին, որից հետո գնդակը անցնում է 4,7 մետր։ Այսպիսի փորձի համար տրվում է 1 միավոր։
  • Խփել գոլ 4,7 մետր հեռավորությունից նետման միջոցով։ Այսպիսի փորձի դեպքում տրվում է 2 միավոր։ Սա ավելի դժվար է իրականացնել, ուժեղ հարվածը, և սա օգտագործվում է յուրահատուկ դեպքրում, երբ թիմը պետք է արագ ամրապնդի իր դիրքը։

Խաղացողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանադական ֆուտբոլային թմի մարզում

]]

Կանդական ֆուտբոլի խաղը անցնում է 2 հիմանական տակտիկայով՝ հարձակում և պաշտպանություն։ Ամեն րոպե թիմերից մեկը գտվում է հարձակման մեջ, և այդ ժամանակ մյուս թիմը պարտավոր է պաշտպանվել։ Երկու փուլերի մեջտեղում տեղի է ունենում ընդմիջումները, որոնք տեղի են ունենում տարբեր պատճառներով։

Երկու թիմերի յուրաքանչյուրը 12 հոգի, իրավիճակից կախված զբաղեցնում են իրենց դիրքը։ Խաղի ժամանակ ամեն խաղացող ունի իր դիրքը և դերը․

Հարձակվողական գիծ․

  • Կենտրոնական խաղացող
  • Պաշտպան
  • Արգելափակող կիսապաշտպան կամ tackles
  • Եզրային խաղացողներ կամ wide receivers
  • Սլոտբեք կամ tight ends or slotback
  • Քուորտբեք կամ quarter back
  • Ֆուլլբեք կամ running back: fullback
  • Հավբեք կամ running back: halfback or tailback

Պաշտպանույան գիծ․

  • Պաշտպանողական ոճի կիսապաշտպան կամ defensive tackles
  • Եզրային պաշտպաններ կամ defensive ends
  • Քորներբեքեր կամ corner backs
  • Լայնբեքեր կամ line backers
  • Կիսապաշտպան կամ strong safetys
  • Սեյֆ կամ sefety

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]