Կայսր Նորթոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox prétendant à un trône.png
Կայսր Նորթոն
His-Imperial-Majesty-Emperor-Norton-I-portrait-crop.jpg
Ծնվել է՝ հունվարի 17, 1811({{padleft:1811|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})
Ծննդավայր Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[1]
Մահացել է՝ հունվարի 8, 1880({{padleft:1880|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[2] (68 տարեկանում)
Վախճանի վայր Սան Ֆրանցիսկո, San Francisco County, Կալիֆոռնիա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Քաղաքացիություն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
pretender

Ջոշուա Աբրահամ Նորթոն (հունվարի 17, 1811({{padleft:1811|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:17|2|0}}), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[1] - հունվարի 8, 1880({{padleft:1880|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[2], Սան Ֆրանցիսկո, San Francisco County, Կալիֆոռնիա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ), նույն ինքը՝ Կայսր Նորթոնը, Սան Ֆրանցիսկոյի բնակիչ, ով 1859 թվականին իրեն հռչակեց "Նորթոն I, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կայսր"[3], ապա նաև՝ "Մեքսիկայի տիրակալ"[4]:

Նորթոնը ծնվել է Անգլիայում, բայց կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Հարավային Աֆրիկայում։ Նա արտագաղթել է Սան Ֆրանցիսկո այն բանից հետո, երբ իր հոր ունեցվածքից ստացել է 40.000 դոլար հրիտակ (ինչը համարժեք է 1,1 միլիոն դոլարի՝ 2014 թ. կուրսով)։ Նա սկսեց զբաղվել գործարարությամբ, սակայն անհաջողություն կրեց՝ ներդնելով պերուական բրնձի գործի մեջ[5]։

Նորթոնը փորձեց դատարանի միջոցով լուծել բրնձի վերաբերյալ իր պայմանագիրը, սակայն անհաջողություն կրելուց հետո նա դադարեց հանրային կերպար լինելուց։ Նա կրկին հայտնվում է 1859 թ. սեպտեմբերին, երբ իրեն հռչակում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կայսր։[6] Թեև նա որևէ քաղաքական ազդեցություն չուներ և հիմնականում իր շրջապատի կողմից ենթարկվում էր ծաղրի, բայց Սան Ֆրանցիսկոյում նրան ընդունում էին որոշակի հարգանքով և նրա պատվին թողարկված դրամն օգտագործվում էր այն հաստատություններում, ուր նա հաճախ էր այցելում։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորթոնի ծնողներն անգլիացի հրեաներ էին՝ հողագործ և վաճառական Ջոն Նորթոնը և հաջողակ վաճառական Աբրահամ Նորդենի դուստր՝ Սարա Նորդենը։[7][8][9]

Ամենայն հավանականությամբ Նորթոնը ծնվել է Դեփթֆորդի Քենթիշ ավանում, որը ներկայում Լոնդոնի շրջագծի մեջ է։[8][10]

Նրա ծննդյան տարեթիվը ճշգրիտ հայտնի չէ, ըստ տարբեր տվյալների այն տատանվում է 1814-1820 թվականների միջակայքում։[11][12][13][14][15][16][17][18][19]

Իրեն կայսր հռչակելը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորթոնը կայսերական հանդերձանքով

1859 թ. դրությամբ Նորթոնը վերջնականապես հիասթափվեց իր կարծիքով՝«ԱՄՆ-ի իրավական և քաղաքական կառուցվածքի անպետքությունից»: 1859 թ. սեպտեմբերի 17-ին նա նամակներ հղեց քաղաքի տարբեր թերթերին՝ իրեն հռչակելով «Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կայսր»:

Այդ մասին լուրն առաջին անգամ տպագրվեց San Francisco Bulletin թերթում որպես երգիծական նյութ։[20] Նորթոնը հետագայում իրեն հռչակեց նաև «Մեքսիկայի Տիրակալ», այդպիսով սկիզբ դնելով իր 21-ամյա աննախադեպ և անլուրջ իշխանությանն Ամերիկայում։

Նորթոնի հռչակագրերից մեկը

Ինքնահռչակ կայսրն օգուտ չէր տեսնում օրենսդրական մարմնի մեջ և 1859 թ. հոկտեմբերի 12-ին նա «ցրում է» ԱՄՆ Կոնգրեսը։ 1860 թ. նա հրաման է արձակում, որով հրահանգում է կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիներին՝ իրեն հռչակել «Կայսր»: 1869 թ. օգոստոսի 12-ին նա լուծարում է ԱՄՆ-ի Հանրապետական և Դեմոկրատական կուսակցությունները։

Հետաքրքրական է, որ Նորթոնն առաջարկում էր ստեղծել Ազգերի լիգա:[21]

Վերջին տարիները և մահը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1867 թ. ոստիկանությունը նրան ձերբակալում է՝ հարկադիր մտավոր բուժման ուղարկելու նպատակով, սակայն հանրային ճնշման տակ նրան ազատ են արձակում։

1880 թ. հունվարի 8-ի երեկոյան՝ Կալիֆորնիայի Գիտությունների ակադեմիայում դասախոսության գնալու ճանապարհին Նորթոնը կորցնում է գիտակցությունը։ Մինչ ոստիկանության կանչած շտապ օգնության կառքը տեղ կհասներ, Նորթոնը մահանում է։

Հիշատակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարք Տվենի «Հեքլբերի Ֆինի արկածները» գրքում Արքայի կերպարը հիմնված է Ջոշուա Նորթոնի անձի վրա[22]։

Նորթոնը Ռոբերտ Լյուիս Սթիվենսոնի 1892 թ. «Նավաբեկված»-ը նորավեպի կերպարներից մեկն է[22]։

1980 թվականի հունվարին Սան Ֆրանցիսկոյում կազմակերպվեցին միջոցառումներ՝ նվիրված «Միացյալ Նահանգների առաջին և միակ Կայսեր» մահվան հարյուրամյա տարելիցին[4]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 http://www.nypl.org/blog/2012/07/17/emperor-united-states
  2. 2,0 2,1 2,2 SNAC
  3. Smith, Fred (2002-01-31).
  4. 4,0 4,1 Hansen, Gladys (1995).
  5. Carr, Patricia E. (July 1975).
  6. Weeks, David; James, Jamie (1996).
  7. Dakers, Hazel (2000-04-06).
  8. 8,0 8,1 "Joshua Abraham Norton" at 1820Settlers.com.
  9. William Drury, Norton I: Emperor of the United States (Dodd, Mead & Co., 1986), pp.10-15.
  10. William Drury, Norton I: Emperor of the United States (Dodd, Mead & Co., 1986), p.14.
  11. "Le Roi Est Mort".
  12. William Drury, Norton I: Emperor of the United States (Dodd, Mead & Co., 1986), p.10.
  13. Cowan, Robert (October 1923).
  14. "1820 Settler Party: Willson" at 1820Settlers.com.
  15. Drury, William (1986).
  16. The Emperor's Bridge Campaign, "Homing in on the Birth Date?"
  17. "Norton, Joshua Abraham – newspaper cutting" at 1820Settlers.com.
  18. "Joshua Abraham Norton, b. 4 February 1818," The Emperor's Bridge Campaign, 8 February 2015.
  19. "Zpub, Emperor Norton Records & the Emperor's Birth Date: A Case Study in Good Intentions & Undue Influence," The Emperor's Bridge Campaign, 16 February 2015.
  20. Nolte, Carl (September 17, 2009).
  21. Mencken, Henry Louis; George Jean Nathan (1951).
  22. 22,0 22,1 Moylan, Peter.