Կալևի Լիյվա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հուշարձան Կալևի Լիյվայում

Կալևի Լիյվա (էստ․՝ Kalevi-Liiva), վայր Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Յիելեհտմե շրջանում՝ Բալթիկ ծովի ափին՝ Տալլինից ոչ հեռու։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1942-1943 թվականներին, Կալևի Լիյվա բնավայրում նացիստներն ու էստոնացի կոլաբորացիոնիստներն զանգվածային կերպով սպանել են Կենտրոնական Եվրոպայի երկրներից բերված հրեաների, ինչպես նաև գնչուների ու խորհրդային ռազմագերիների։ Ընդհանուր առմամբ գնդակահարվել է շուրջ 6 հազար մարդ[1]։

Զանգվածային սպանություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1942 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Ռաազիկու վայր է ժամանել Տերեզիենշտադտ գետտոյից 1000 հրեաներ բերած էշելոնը։ Եվս մեկ էշելոն հրեաներ է բերել Գերմանիայից[2]։

Աշխատանքների համար չընտրված մինչև 3000 հրեաներ տարվել են Կալևի Լիյվա ու գնդակահարվել[3], իսկ աշխատունակները հարկադիր աշխատանքի են ուղարկվել Յագալա ճամբար։ Չեխիայից բերված հրեաներից բացի Կալևի Լիյվայում սպանվել են նաև Գերմանիայից ու այլ երկրներից բերված հրեաներ[4]։ Հետագայում Յագալա ճամբարի կալանավորները նույնպես գնդակահարվել են Կալևի Լիյվայում[5]։ 1942 թվականի սեպտեմբերին բերված 2000 հրեաներից պատերազմից հետո կենդանի է մնացել 74 մարդ[6]։

1943 թվականի գարնան ավարտված գնդակահարությունների վայրը նացիստները հարթեցրել են ու անտառ տնկել։ Զանգվածային թաղումների տեղերը պատահաբար հայտնաբերվել են 1961 թվականին։

1961 թվականի դատ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1961 թվականի մարտին Տալլինում կայացել է Կալևի Լիյվայում հրեաների գնդակահարություններին մասնակցած էստոնացի կոլաբորացիոնիստների դատավարությունը։ Նրանցից երկուսը՝ Ռալֆ Գերետսն ու Յաան Վեյկը, դատապարտվել են մահապատժի։ Այն Էրվին Մերեն դատապարտվել է հեռակա կարգով, իսկ Յագալա ճամբարի պարետ Ալեքսանդեր Լաակն ինքնասպան է եղել Կանադայում[7][8]։

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կալևի Լիյվայում սպանվածների հիշատակին նվիրված առաջին հուշարձանը տեղադրվել է խորհրդային իշխանությունների կողմից 1964-1965 թվականներին։ 1964 թվականին Էստոնիայում նկարահանվել է վավերագրական ֆիլմ՝ նվիրված Կալևի Լիյվայի ողբերգությանը[9]։ Կալևի Լիյվայում կատարված ողբերգական իրադարձություններին է նվիրված «Արյունոտ ծաղիկների մասին երգը» (Գ. Դանիել-Հ. Կարյահարմ, կատարող՝ Յա. Յոալա)։

Էստոնիայի անկախության վերականգնումից հետո՝ 1995-1996 թվականներին, տեղադրվել է նոր հուշարձան, որ ստեղծվել է Էստոնիայի հրեական համայնքի նախաձեռնությամբ[10]։ 2002 թվականի մայիսի 10-ին Կալևի Լիյվայում բացվել է այնտեղ Չեխիայից, Լեհաստանից ու Գերմանիայից բերված ու Կալևի Լիյվայում սպանված հրեաներին նվիրված հուշարձան[11]։ 2014 թվականի սեպտեմբերին Էստոնիայում Չեխիայի, Գերմանիայի ու Լեհաստանի դեսպանները պսակներ են դրել այդ հուշարձանի մոտ[12]։

2007 թվականի մայիսի 6-ին Կալևի Լիյվայում բացվել է հուշաքար՝ նվիրված այդտեղ սպանված գնչուների հիշատակին[13][14]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Kersti Lepik։ «Koduvald Jõelähtme» 
  2. Вайс-Вендт А. Почему Холокост ничего не значит для эстонцев // Journal of Baltic Studies. — December 2008. — Т. 39. — № 4. — С. 475 — 497.
  3. Рапорты Международной комиссии Эстонии по расследованию преступлений против человечности. Этап II – Оккупация Эстонии Германией 1941—1944. —Тарту, 2005.
  4. «Каталог еврейского музея Эстонии»։ Еврейский музей Эстонии։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-17-ին։ Վերցված է 2011-4-21  стр. 6-7
  5. Кац Й. Билет до станции Раазику // Под грифом «Judenfrei»: Холокост на территории оккупированной нацистами Эстонии, 1941—1944 / А. Зданкевич. — Таллин: Еврейская община Эстонии, 2009. — С. 12-14. — 34 с.
  6. Марипуу М.։ «Холокост в Эстонии»։ Эстоника։ Վերցված է 2014-11-1 
  7. Подробности убийств в Калеви-Лийва в проекте «Живая история» (շվեդ.)
  8. «PÄEVAKAJA. Kalevi-Liiva mõrvarid kohtu ees. 1. saade.» (էստոներեն)։ arhiiv.err.ee։ Վերցված է 2014-11-3 
  9. «Kalevi-Liiva tragöödia(1964) - Eesti filmi andmebaas» (էստոներեն)։ efis.ee։ Վերցված է 2014-11-1 
  10. «Denkmal für die in Kalevi-Liiva ermordeten Juden» (գերմաներեն)։ gedenkstaetten-uebersicht.de։ Վերցված է 2014-11-1 
  11. «Nenápadná krajina zla»։ holocaust.cz (չեխերեն)։ Institut Terezínské iniciativy։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-31-ին։ Վերցված է 2011-12-28 
  12. «Commemoration of the Jewish victims in Kalevi-Liiva» (անգլերեն)։ Embassy of the Czech Republic in Tallinn։ Վերցված է 2014-11-2 
  13. «В Калеви-Лийва открыт памятный камень»։ Postimees։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-31-ին։ Վերցված է 2011-5-19 
  14. «Эстонцы почтили монументом память погибших цыган»։ editors.ru։ Վերցված է 2014-11-1 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Levin, Dov: Estonian Jews in the U.S.S.R., 1941—1945, in: Yad Vashem Studies 11/1976, p. 273—297.
  • Anton Weiss‐Wendt. Extermination of the Gypsies in Estonia during World War II ‐ Popular Images and Official Policies. Holocaust Genocide Studies (SPRING) 17 (1): 31-61 doi:10.1093/hgs/17.1.31

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կոորդինատներ: 59°28′49.38″ հս․ լ. 25°14′59.44″ ավ. ե. / 59.4803833° հս․. լ. 25.2498444° ավ. ե. / 59.4803833; 25.2498444