Jump to content

Կալիֆոռնիայի դրոշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կալիֆոռնիայի դրոշ
Տեսակերկրի շրջանի դրոշ
Երկիր ԱՄՆ
Իրավասության տարածքԿալիֆոռնիա
Նշան🏴󠁵󠁳󠁣󠁡󠁿
Հարաբերություն3:2
Ընդունված էփետրվարի 3, 1911
Պատկերված էդաշտ, Ursus arctos californicus?, հնգաթև աստղ և գոտի

Կալիֆոռնիայի դրոշ, հայտնի է որպես «Արջի դրոշ», ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի պաշտոնական դրոշը[1]։ Դրոշի նախատիպն առաջին անգամ ծածանվել է 1846 թվականի Արջի դրոշի ապստամբության ժամանակ և նույնպես հայտնի էր որպես «Արջի դրոշ»։ Դրան նախորդած մեկ այլ տարբերակ, որը կոչվում էր «Միայնակ աստղի դրոշ», օգտագործվել էր 1836 թվականի անկախության շարժման ժամանակ[2]․ այդ դրոշի կարմիր աստղի տարրն արտացոլված է նաև այսօրվա «Արջի դրոշի» վրա[3]։

Ընթացիկ դրոշ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրենք և արձանագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1911 թվականի կանոնադրությունը նշում էր.

«Արջի դրոշն» ընտրվում և ընդունվում է որպես Կալիֆոռնիայի նահանգային դրոշ։ Նշված դրոշի երկարությունը պետք է հավասար լինի դրա լայնության մեկուկես պատիկին, ընդ որում՝ լայնության վերին հինգ վեցերորդ մասը պետք է զբաղեցնի սպիտակ դաշտը, իսկ ստորին մեկ վեցերորդ մասը՝ կարմիր շերտը։ Սպիտակ պաստառի վերին ձախ անկյունում պետք է պատկերված լինի մեկ կարմիր աստղ, իսկ դաշտի ներքևի մասում՝ «Կալիֆոռնիայի Հանրապետություն» բառերը։ Սպիտակ դաշտի կենտրոնում՝ խոտածածկույթի վրա, պատկերվում է կալիֆոռնիական գրիզլի արջ՝ դեպի ձախ քայլելու դիրքով։ Արջը պետք է լինի մուգ շագանակագույն, իսկ դրա երկարությունը պետք է հավասար լինի դրոշի ընդհանուր երկարության մեկ երրորդին։

1953 թվականին նահանգային դրոշի ձևավորումն ու տեխնիկական բնութագրերը ստանդարտացվել են նահանգապետ Էրլ Ուորենի ստորագրած օրինագծով, որը նկարազարդել էր Կալիֆոռնիայի Մարին շրջանից Դոնալդ Գրեյմ Քելլին[4]։ Կալիֆոռնիայի նահանգային դրոշը հաճախ անվանում են «Արջի դրոշ»․ ավելին՝ դրոշն ընդունող ներկայիս իրավական ակտը՝ Կալիֆոռնիայի կառավարության օրենսգրքի 420-րդ հոդվածը, սահմանում է. «Արջի դրոշը Կալիֆոռնիայի նահանգային դրոշն է»։

Կալիֆոռնիայի կառավարության օրենսգրքի 439-րդ հոդվածի համաձայն՝ նահանգային դրոշի պատշաճ ցուցադրման կանոնակարգերն ու արձանագրությունները վերահսկում են Կալիֆոռնիայի ադյուտանտ-գեներալը․

Ադյուտանտ-գեներալը կանոնակարգով սահմանում է նահանգային դրոշի բարձրացման ժամանակի, վայրի և կարգի վերաբերյալ կանոնները, ինչպես նաև պարբերաբար վերանայում ու կազմում է նահանգային դրոշին առնչվող օրենքներն ու կանոնակարգերը։ Այդ ժողովածուի օրինակները տպագրվում և հանրությանն են տրամադրվում վճարովի հիմունքներով՝ Ընդհանուր ծառայությունների դեպարտամենտի (անգլ.՝ Department of General Services) կողմից։

Երբ դրոշը ցուցադրվում է ուղղահայաց, այն պտտվում է 90 աստիճանով՝ ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ, այնպես, որ արջն ու աստղը ուղղված լինեն դեպի վեր, իսկ կարմիր շերտը գտնվի ձախ կողմում[5]։

Դրոշն օգտագործվում է նաև որպես նահանգային խորհրդանիշ[6][7]։

Դիզայն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Դրոշը ցուցադրվում է Կալիֆոռնիայի նահանգային Կապիտոլիումում։

«Արջի դրոշի» առաջին պաշտոնական տարբերակն ընդունել է Կալիֆոռնիայի նահանգային օրենսդիր մարմինը և 1911 թվականին նահանգապետ Հայրամ Ջոնսոնը ստորագրել է որպես նահանգի պաշտոնական դրոշ[8]։

Ժամանակակից պետական ​​դրոշը սպիտակ է՝ ներքևի երկայնքով լայն կարմիր շերտով։ Վերին ձախ անկյունում պատկերված է կարմիր աստղ, իսկ կենտրոնում՝ կանաչ խոտածածկույթի վրայով դեպի ձախ (դեպի դրոշակաձողը) քայլող կալիֆոռնիական գրիզլի արջ։ Արջի չափը կազմում է դրոշի լայնության երկու երրորդը և ունի 2:1 հարաբերակցություն, իսկ խոտածածկույթի մակերեսն ունի 11:1 հարաբերակցություն[1]։ Հնգաթև աստղը փոխառված է 1836 թվականի Կալիֆոռնիայի «Միայնակ աստղի դրոշից»[5]։ Դրոշի լայնության հարաբերակցությունը երկարությանը կազմում է 2:3[9]։

Դրոշի 1911 թվականի տարբերակներից մեկի վրա պատկերված արջը, ըստ պնդումների, ստեղծվել է գերության մեջ գտնվող վերջին կալիֆոռնիական գրիզլի արջի օրինակով[10]։ «Մոնարխ» անունով արջը 1889 թվականին բռնվել է թերթի լրագրող Ալան Քելլիի կողմից՝ Ուիլյամ Ռանդոլֆ Հերստի պատվերով[11]։ Հետագայում արջը տեղափոխվել է Սան Ֆրանցիսկոյի Վուդվարդս այգիներ, ապա՝ «Գոլդեն Գեյթ» պարկի կենդանաբանական այգի։ 1911 թվականին՝ արջի մահից հետո, այն խրտվիլակացվել և պահպանվել է «Գոլդեն Գեյթ» պարկի Գիտությունների ակադեմիայում[12]։

Թեև «Արջի դրոշն» ընդունվել է 1911 թվականին, մինչև 1953 թվականը արջի պատկերը տարբերվել է՝ կախված դրոշն արտադրողից։ 1953 թվականին արջի պատկերը ստանդարտացվել է Դոնալդ Գրիմ Քելլիի կողմից[13], որն այն հիմնել է Չարլզ Քրիստիան Նալի 1855 թվականի ջրաներկ աշխատանքի վրա[14][15]։ 1953 թվականի օրենքը ներառում է արջի պաշտոնական սև ու սպիտակ պատկերը, ինչպես նաև խոտի և շագանակագույն ծալքերի պատկերագրությունը։ Այս նկարը և դրոշի գույներն ու չափերը սահմանող այլ տեխնիկական բնութագրերը գրանցված են որպես «54-J-03»[16]։

Կալիֆոռնիայի դրոշը ԱՄՆ երկու նահանգներից մեկի դրոշն է, որոնց վրա պատկերված է արջ․ մյուսը Միսսուրին է:

2001 թվականին Հյուսիսամերիկյան վեքսիլոլոգիական ասոցիացիան իր անդամների շրջանում հարցում է անցկացրել ԱՄՆ նահանգների, ԱՄՆ տարածքների և Կանադայի նահանգների 72 դրոշների ձևավորման վերաբերյալ. Կալիֆոռնիայի դրոշը դասվել է 13-րդ տեղում և ճանաչվել լավագույնն ԱՄՆ այն դրոշների շրջանում, որոնք պարունակում են տեքստ, մասնավորապես՝ նահանգի անվանումը[17]։

Գույն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ուղղահայաց ցուցադրում

1953 թվականի օրենսդրությունը սահմանել է Կալիֆոռնիայի դրոշի ճշգրիտ երանգները՝ ընդհանուր առմամբ հինգ գույնով (ներառյալ սպիտակ դաշտը)՝ համեմատած Ամերիկայի ստանդարտ գունային քարտի 9-րդ հրատարակության հետ (այժմ կոչվում է Ամերիկայի ստանդարտ գունային հղում)[16]: Այն ԱՄՆ չորս նահանգներից մեկն է, որը չի ներառում կապույտ գույնը՝ Ալաբամայի, Մերիլենդի և Նյու Մեքսիկոյի հետ:

Գույն Մալուխի համարը[16] Պանտոն[5] Վեբ գույնը[18] RGB արժեքներ
     Սպիտակ 70001 Անվտանգ #FFFFFF (255,255,255)
     Հին փառքի կարմիր 70180 200 #BA0C2F (186,12,47)
     Թխկու շաքար 70129 729C #B58150 (181,129,80)
     Կնիք 70108 462C #5C462B (92,70,43)
     Իռլանդական կանաչ 70168 348 #00843D (0,132,61)
  • «Կնիքի շագանակագույն» (անգլ.՝ Seal) երանգն օգտագործվում է արջի մուգ ստվերների, խոտածածկույթի 12 ավելի մուգ փնջերի, հողակտորի եզրագծի և «CALIFORNIA REPUBLIC» գրության համար։
  • Արջի մարմնի հիմնական գույնը «Թխկու շաքարագույնն» է (անգլ.՝ Maple Sugar)։
  • «Հին փառքի կարմիր» (անգլ.՝ Old Glory Red) երանգը կիրառվում է աստղի, արջի լեզվի և դրոշի ներքևի մասում գտնվող կարմիր շերտի համար։
  • «Իռլանդական կանաչը» (անգլ.՝ Irish Green) օգտագործվում է խոտածածկույթի համար։
  • Արջի ճանկերը նույնպես ընդգծված են սպիտակով․ ձախ առջևի և ձախ հետևի թաթերն ունեն չորսական սպիտակ ճանկ, մինչդեռ աջ հետևի թաթն ունի երեքը։ Առջևի աջ թաթի վրա սպիտակ ընդգծում չկա։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոնտեզումայի դրոշ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1823 թվականին իսպանացիները լքել են Կալիֆոռնիան, և ամբողջ տարածքն անցել է Մեքսիկային։ Շուտով տեղի բնակիչներից շատերն իրենց լքված են զգացել։ 1827 թվականին նահանգապետ Խոսե Մարիա դե Էչեանդիան առաջարկել է Ալտա Կալիֆոռնիա նահանգը վերանվանել «Մոկտեզումա»՝ ի պատիվ Ացտեկների կայսր Մոնթեզումա I-ի։ Նա նաև կոչ է արել իջեցնել Մեքսիկայի դրոշը և բարձրացնել նորը՝ անկախությանն աջակցելու նպատակով։ Դրոշը նկարագրվում էր հետևյալ կերպ. «...սպիտակ դաշտ, որի կենտրոնում կապույտ օվալ է, իսկ ներսում պատկերված է փետրավոր գլխարկով հնդկացի՝ ձեռքին աղեղ, իսկ մեջքին՝ նետերի կապարճ, որը քայլում է Բերինգի նեղուցով... Օվալը հենված է լինելու ձիթենու և կաղնու ճյուղերին...»։ Այս նախաձեռնությունն ավարտվել է, երբ Մեքսիկան վերահաստատել է իր տարածքային պատվիրակության լիազորությունները[19]:

Կալիֆոռնիայի միայնակ աստղ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1836 թվական Կալիֆոռիայի «Միայնակ աստղի դրոշի» աստղը, որն օգտագործում էր Խուան Բաուտիստա Ալվարադոյի կողմից, բարձրոգեշնչեց Արջի դրոշի ապստամբության ժամանակ կարմիր դրոշի աստղի պատկերը

1836 թվականին Խուան Բաուտիստա Ալվարադոյի գլխավորած հեղաշրջման արդյունքում հռչակվեց Ալտա Կալիֆոռնիայի անկախությունը Մեքսիկայից: Ալվարադոն իրեն հռչակեց տարածքի նահանգապետ և բարձրացրեց մի դրոշ, որի վրա գրված էր՝ «ՖԵԴԵՐԱՑԻԱ ԿԱՄ ՄԱՀ»[20]: Իրեն աջակցելու համար Ալվարադոն շուտով հավաքագրեց ամերիկացի սահմանապահների՝ Այզեկ Գրեհեմի գլխավորությամբ: Ապստամբները հեշտությամբ գրավեցին մայրաքաղաք Մոնտեռեյը, սակայն չկարողացան համոզել հարավի առաջնորդներին, այդ թվում՝ Խուան Բանդինիին և Կառլոս Անտոնիո Կարիլյոյին, միանալ ապստամբությանը: Կանգնելով քաղաքացիական պատերազմի վտանգի առջև՝ Ալվարադոն և մյուս կալիֆոռնիացիները կենտրոնական կառավարության հետ բանակցեցին փոխզիջման շուրջ. Կալիֆոռնիայի առաջնորդները ճանաչեցին տարածքի կարգավիճակը որպես «դեպարտամենտ»՝ համաձայն Մեքսիկայի 1836 թվականի «Սիետե Լեյես» սահմանադրության, որի դիմաց ստացան տեղական ավելի մեծ ինքնավարություն: Հաջորդ տարի Ալվարադոն պաշտոնապես նշանակվեց նահանգապետ:

Ալվարադոյի կրած դրոշը, իրեն նահանգապետ հռչակելուց հետո[21]

Կալիֆոռնիայի «Միայնակ աստղ» (անգլ․՝ Lone Star) դրոշը, որը կապված էր Ալվարադոյի ապստամբության հետ, պատկերում էր մեկ կարմիր աստղ՝ սպիտակ ֆոնի վրա[5]։ Այն առաջին անգամ բարձրացվել է 1836 թվականի դեկտեմբերի 18-ին[22]։ Այսօր պահպանված միակ բնօրինակ դրոշը գտնվում է Օտրիի ազգային կենտրոն թանգարանում[23]։

Անկախության առաքելության դրոշը, 1837թ.[24]

Առաքելության անկախության դրոշ 1837 թվականի հունվարին Ալվարադոյի գլխավորած փոքրաքանակ բանակն անցնում էր Սանտա Բարբարա քաղաքով, երբ նրա մոտ ծագեց նոր դրոշ ստեղծելու գաղափարը։ Նա հրամայեց իր զինվորներին մեքսիկական դրոշ բերել և դրա սպիտակ շերտի վրա գրեց՝ «Անկախություն Կալիֆոռնիային»։ Դրոշն այնուհետև հանձնվեց տեղի կաթոլիկ առաքելության վանահայր Դուրանին՝ օրհնելու համար։ Մեկ տարի անց Ալվարադոյի կողմնակիցները դրոշը կրում էին Սան Բուենավենտուրայի ճակատամարտում, որից հետո այն բարձրացվեց առաքելության շենքի վրա[25]։ Սան Խուան Կապիստրանոյի ճակատամարտի ժամանակ կապիտան Սալվադոր Վալեխոն իր հետ տանում էր մի հսկայական սպիտակ դրոշ՝ վրան կարմիր ժապավեն, որի վրա գրված էր. «ԵԹԵ ՄԵՐ ԹՇՆԱՄԻՆԵՐԸ ՉՀԱՆՁՆՎԵՆ, ԵՍ ԿԳԼԽԱՏԵՄ ՆՐԱՆՑ»[26][27]:

Արջի բնօրինակ դրոշ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Գրիզլի արջի բնօրինակ դրոշը՝ իր դիզայներ Փիթեր Սթորմի հետ, մոտ 1870
«Արջի դրոշի» հուշարձանը Սոնոմա Պլազայում

«Արջի դրոշի» (անգլ․՝ Bear Flag) առաջին տարբերակը ստեղծել է Փիթեր Սթորմը։ Այս դրոշի մեկ այլ տարբերակ, որը նախագծել էր Մերի Թոդ Լինքոլնի զարմիկ Ուիլյամ Լ. Թոդը[28], բարձրացվել է 1846 թվականի հունիսի 14-ից 17-ն ընկած ժամանակահատվածում Կալիֆոռնիայի Սոնոմա քաղաքում[29]։ Այն բարձրացրել են այնպիսի գործիչներ, որոնք հետագայում հայտնի դարձան որպես «Արջի դրոշի ապստամբներ» (անգ․՝ Bear Flaggers), այդ թվում՝ Ուիլյամ Բ. Իդը[30]։ Դրոշի ստեղծման ճշգրիտ ամսաթիվը որոշակիորեն անորոշ է, սակայն ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի լեյտենանտ Ջոն Միսրունը դրա գոյության մասին հայտնել է դեռևս 1846 թվականի հունիսի 17-ին[31]։

Կալիֆոռնիայի ռազմական գերատեսչության հրատարակած «Դրոշները Կալիֆոռնիայի երկնքում» գրքի համաձայն՝ դրոշի վրայի աստղը հղում էր հանդիսանում 1836 թվականի Կալիֆոռնիայի «Միայնակ աստղ» դրոշին։ 1878 թվականին «Los Angeles Express» պարբերականին ուղղված նամակում Թոդը նշել է, որ աստղը նկարվել է սև հաղարջի հյութով՝ ի նշանավորումն «Միայնակ աստղ» դրոշի։ Իսկ արջը պատկերվել է որպես ուժի և անզիջում դիմադրության խորհրդանիշ[5]։

Սոնոմայի պետական պատմական այգու տվյալներով՝ դրոշի կառուցվածքը նկարագրվել է հետևյալ կերպ.

1846 թվականի ապստամբության արջի դրոշի բնօրինակը, որը նախագծել է Ուիլյամ Լ. Թոդը
«Ջոկատի ժողովում որոշվեց, որ մենք պետք է դրոշ բարձրացնենք, որի վրա պատկերված կլինի մեկ աստղ և քայլող արջ (հերալդիկ տերմինով՝ en passant, ինչը նշանակում է, որ արջը պատկերվում է դեպի ձախ քայլելիս)։ Կայազորի կանանցից մեկը մեզ տվեց կոպիտ բամբակյա գործվածքի մի կտոր, իսկ կապիտան Ջոն Սիրսի կինը տվեց մոտ 4 դյույմ (100 մմ) լայնությամբ կարմիր բրդյա շերտ։ Բամբակյա կտորը նոր էր, բայց ասում էին, որ բրդյա շերտը տիկին Սիրսի կիսաշրջազգեստի մի մասն էր, որը նա կրել էր լեռներն անցնելիս... Ես վերցրի գրիչն ու թանաքը և սպիտակ կտորի վրա գծեցի արջի և աստղի ուրվագիծը։ Կայազորում կտավատի յուղ և վենետիկյան կարմիր ներկ գտա, որոնցով էլ ես ներկեցի արջն ու աստղը... Արջի և աստղի տակ գրիչով, հռոմեական մեծատառերով տպագրեցի «Կալիֆոռնիայի Հանրապետություն» (անգլ.՝ California Republic) բառերը։ Գրելու ընթացքում ես սխալ թույլ տվեցի. «i» տառի փոխարեն նախ գրեցի «c», իսկ հետո ստիպված եղա «i»-ն պատկերել հենց «c»-ի վրա։ Քանի որ գրված էր թանաքով, մենք սխալն ուղղելու կամ հետքերը հեռացնելու ոչ մի միջոց չունեինք»։[32]

«Արջի դրոշի» բնօրինակ տարբերակը և դրանով խորհրդանշվող հանրապետությունը կարճ կյանք ունեցան՝ գոյատևելով մոտավորապես 1846 թվականի հունիսի 14-ից մինչև հուլիսի 9-ը[33]։ Հուլիսի 7-ին ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի Խաղաղօվկիանոսյան էսկադրիլիայի կոմոդոր Ջոն Դրեյք Սլոութն Ալտա Կալիֆոռնիայի մայրաքաղաք Մոնտերեյում առաջին անգամ բարձրացրեց ԱՄՆ 28-աստղանի դրոշը և տարածքը հայտարարեց Միացյալ Նահանգների տիրույթ[33]։

Երկու օր անց՝ 1846 թվականի հուլիսի 9-ին, ռազմածովային ուժերի լեյտենանտ Ջոզեֆ Ուորեն Ռևիրը ժամանեց Սոնոմա, իջեցրեց «Արջի դրոշը» և դրա փոխարեն բարձրացրեց ամերիկյան «Աստղեր և շերտեր» (անգլ․՝ Stars and Stripes) դրոշը։ Իջեցված դրոշը հանձնվեց պատանի Ջոն Է. Մոնտգոմերիին («Պորտսմութ» հրամանատար Ջոն Բ. Մոնտգոմերիի որդին), որը հետագայում մորն ուղղված նամակում գրել է. «Քաֆին իջավ մռնչալով»՝ «Քաֆի»-ն դրոշի վրա պատկերված արջի մականունն էր։

Պատանի Մոնտգոմերիին հանձնված «Արջի դրոշը» 1848 թվականին «Պորտսմութ» (անգլ․՝ USS Portsmouth) ռազմանավով տեղափոխվեց ԱՄՆ արևելյան ափ, սակայն 1855 թվականին այն կրկին հետ բերվեց Կալիֆոռնիա[34]։ Դրոշը հանձնվեց Կալիֆոռնիայից ընտրված ԱՄՆ սենատորներ Ջոն Բ. Ուելլերին և Ուիլյամ Մ. Գվինին: Նույն թվականի սեպտեմբերի 8-ին դրոշը նվիրաբերվեց «Կալիֆոռնիայի ռահվիրաների միությանը» (անգլ․՝ Society of California Pioneers) և պահվում էր Սան Ֆրանցիսկոյում գտնվող միության կենտրոնակայանում, մինչև որ 1906 թվականի ապրիլի 18-ին ոչնչացավ Սան Ֆրանցիսկոյի ավերիչ երկրաշարժին հաջորդած հրդեհների ժամանակ[34]։ Ըստ «New-York Daily Tribune» պարբերականի՝ 1856 թվականին միությունը դրոշի ճշգրիտ պատճենն ուղարկել է Մասաչուսեթս նահանգի Նորթհեմփթոն քաղաքի «Ֆրեմոնտ» ակումբ՝ ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում թեկնածու Ջոն Ֆրեմոնտին աջակցելու նպատակով[35]։

Այսօր դրոշի կրկնօրինակը ցուցադրվում է Սոնոմայի պատմական զորանոցում (իսպ.՝ Presidio de Sonoma)։ Կալիֆոռնիայի Սոնոմա քաղաքի կենտրոնական հրապարակում կանգնեցված է նաև «Արջի դրոշի հուշարձանը» (անգլ․՝ Bear Flag Monument), որը նվիրված է պատմական այդ դրոշի առաջին բարձրացմանը։

Ապստամբության ժամանակ օգտագործված կանգնած արջի պատկեր[36]

Այլ արջի դրոշներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կան բազմաթիվ վկայություններ այն մասին, որ ապստամբության ժամանակ պատրաստվել են նաև «Արջի դրոշի» այլ տարբերակներ[5]։ Յուրաքանչյուր դրոշ ունեցել է ինքնատիպ ձևավորում, սակայն դրանց մեծ մասի կենտրոնական պատկերը եղել է արջը՝ նկարված շագանակագույն կամ սև գույներով: Որոշ դրոշների վրա արջը պատկերված է եղել հետևի թաթերին կանգնած, իսկ մյուսների վրա՝ չորս թաթի վրա։ Գրեթե բոլոր տարբերակներում առկա է եղել նաև աստղ՝ մանուշակագույն, կարմիր, շագանակագույն կամ սև երանգներով[37]։ Այս վկայությունների մեծ մասն արձանագրվել է ապստամբությունից միայն տարիներ անց:

«Ես կասկած չունեմ, որ հաջորդ տասը օրվա ընթացքում՝ 1846 թվականի հունիսի 14-ից հետո պատրաստվել և ասպարեզ են եկել տասնյակ «Արջի դրոշներ»։ Բոլոր նրանք, ովքեր նավակ, խանութ կամ որևէ հասարակական վայր ունեին, ցանկանում էին ունենալ այդպիսի դրոշ, և նրանցից շատերն ինքնուրույն էին պատրաստում դրանք»։

Ապստամբությունից մեկ տարի անց Սակրամենտոյի հովտի ամերիկացի վերաբնակիչները ցանկանում էին նշել Հուլիսի 4-ը (ԱՄՆ Անկախության օրը)՝ բարձրացնելով ազգային դրոշը[50]։ Քանի որ խումբը դրոշ չուներ, նրանք սկսեցին նյութեր հավաքել՝ ձեռքի տակ եղած միջոցներով ամերիկյան դրոշ պատրաստելու համար։ Այն նկարագրվում էր հետևյալ կերպ. «...բաց կապույտ գույնի հաստ գործվածքից պատրաստված փոքրիկ քառակուսի, որի վրա սոսնձված է ութաթև սպիտակ թղթե աստղ, իսկ վերին եզրին փակցված է թղթի մի շերտ՝ հետևյալ կարգախոսով. «Կալիֆոռնիան մերն է, քանի դեռ աստղերը շողում են»»[51][52]։

1850-ականներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Կալիֆոռնիայի առաջին նահանգային դրոշի թվային վերակառուցումը, 1850 (նկարագրության հիման վրա)[53][54] (պատմական)
Պորտսմութի հրապարակ 1850

1850 թվականի հոկտեմբերի 18-ին, «Օրեգոն» (անգլ․՝ Oregon) փոստային շոգենավը մտավ ծոց՝ կայմից բարձրացրած ունենալով մի մեծ պաստառ։ Դրա վրա գրված էր՝ «ԿԱԼԻՖՈՌՆԻԱՆ ՆԱՀԱՆԳ Է», իսկ եզրին պատկերված էր մեծ հնգաթև աստղ։ Շոգենավի վրա ծածանվում էր նաև Նյու Յորքում պատրաստված ԱՄՆ 31-աստղանի դրոշը[55][56]։

1850 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Սան Ֆրանցիսկոյի բնակիչները շքերթով նշեցին Կալիֆոռնիայի՝ Միության կազմի մեջ մտնելը։ Պորտսմութ հրապարակի (անգլ․՝ Portsmouth Square) դրոշակաձողին նրանք բարձրացրին ամերիկյան մի դրոշ, որն ուներ մեկ մեծ աստղ՝ խորհրդանշելու համար նոր նահանգը[57]։ Կալիֆոռնիայի պետականության տոնակատարության ժամանակ բարձրացված մեկ այլ խորհրդանիշ էր առաջին նահանգային դրոշը։ Այս դրոշի կենտրոնում պատկերված էր նահանգի զինանշանը, որի հեղինակն էր նկարիչ Ուիլյամ Հենրի Փաուելը։ Դրոշի չափսերն էին՝ 8 ոտնաչափ (2.4 մ) լայնություն և 12 ոտնաչափ (3.7 մ) երկարություն[53][54]։

1850–1858 թվականներին Միացյալ Նահանգներում տարածում գտավ ամերիկյան այն դրոշների կիրառումը, որոնց 31 աստղերը դասավորված էին «Մեծ լուսատու» (անգլ․՝ Great Luminary) ոճով[58]։ Այս դասավորության դեպքում դրոշի կապույտ դաշտի փոքր աստղերը միասին կազմում էին մեկ մեծ հնգաթև աստղ[58]։

1856 թվականի ԱՄՆ նախագահական ընտրությունների ժամանակ Հանրապետական կուսակցության թեկնածու Ջոն Ֆրեմոնտի կողմնակիցները Սան Ֆրանցիսկոյում բարձրացրին «Արջի դրոշը»[59]։ Նմանատիպ մի դրոշ բարձրացվեց նաև Մերիսվիլ քաղաքում, սակայն դրա վրա ավելացված էին թեկնածուների անունները՝ «Ֆրեմոնտ և Դեյթոն»

The Civil War period

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1861 թվականի անջատողական (սեցեսիոնիստական) ճգնաժամի և Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի սկզբնական շրջանում Կալիֆոռնիայի հանրությունը բաժանված էր Հյուսիսային Միության և Հարավի անջատողականների կողմնակիցների միջև: Պատերազմին նախորդող ամիսներին Լոս Անջելեսի և Սան Բերնարդինոյի շրջաններում գործող իշխանություններին ընդդիմացող որոշ խմբեր իրենց աջակցությունը հայտնեցին անջատողականներին՝ ԱՄՆ պաշտոնական «Աստղեր և շերտագծեր» դրոշի փոխարեն ծածանելով «Արջի դրոշի» տարբեր տարբերակներ[75]։ Դրանցից մեկը, որը ծածանվել է մայիսի 29-ին Լոս Անջելեսում, նկարագրվել է որպես «...մուգ կարմիր դրոշ՝ սև արջի պատկերով»[69][76]։ Սթոքտոնում Դունքան Բոմոնտն իր նավից բարձրացրեց Խաղաղօվկիանոսյան հանրապետության (անգ․՝ Pacific Republic) դրոշը՝ ի նշան անջատողականությանը հավատարմության: Տղամարդկանց մեկ այլ խումբ բարձրացրեց մի դրոշ, որի վերին ձախ անկյունում պատկերված էր փոքր ամերիկյան դրոշ, իսկ կենտրոնում՝ հսկայական արծիվ, որի ներքևում գրիզլի արջ էր[77]։ Նույն օրն ուշ երեկոյան Միությանը հավատարիմ մի խումբ այդ դրոշը ցած իջեցրեց դրոշակաձողից[71][72]։ Թեև անջատողականները կարծում էին, որ դա տարաձայնությունների տեղիք կտա, հաջորդ օրը նրանք նույն դրոշը բարձրացրին քաղաքի մեկ այլ հատվածում՝ այս անգամ ի աջակցություն Միության։ Շուտով նահանգի անջատողականները սկսեցին կիրառել այլ դրոշներ՝ Կոնֆեդերացիայի նկատմամբ իրենց համակրանքն արտահայտելու համար: Դրանց թվում էին Պալմետտոյի դրոշները[78][79], 7-աստղանի դրոշները[80], Կոնֆեդերացիայի պաշտոնական «Աստղեր և ձողեր» (անգ․՝ Stars and Bars) դրոշները[81], բոժոժավոր օձի պատկերով դրոշները[79][82], ինչպես նաև ԱՄՆ 15-ից 24 աստղանի հին դրոշները[83][84][85]։ Ի պատասխան սրա՝ Միության կողմնակիցները նույնպես բարձրացրին տարբեր դրոշներ՝ ցույց տալու իրենց հավատարմությունը Միացյալ Նահանգներին: Դրանք հիմնականում ԱՄՆ պաշտոնական դրոշներն էին[86](երբեմն՝ հայրենասիրական կարգախոսներով)[87][88], ինչպես նաև Միության ակումբների[89], աշխարհազորայինների[90][91], տեղի գերմանական[92][93] և իռլանդական համայնքների դրոշները[94][95][96]։ Պատերազմի ընթացքում Միության զինվորները պարբերաբար գործողություններ էին ձեռնարկում այն անջատողականների դեմ, ովքեր տարբեր վայրերում, այդ թվում՝ Սակրամենտոյում գտնվող Կալիֆոռնիայի նահանգային կապիտոլիումի շենքի վրա, բարձրացնում էին Կոնֆեդերացիայի դրոշները, ապա անհետանում նախքան ձերբակալվելը[75]։

1861 թվականի հուլիսի 4-ին Սակրամենտոյում ԱՄՆ Անկախության օրվա տոնակատարության ժամանակ դեմոկրատ գործիչ և պատերազմի վետերան, մայոր Ջ. Պ. Գիլիսը որոշեց նշել Մեծ Բրիտանիայից Միացյալ Նահանգների անկախացումը և միաժամանակ Կոնֆեդերացիայի անջատումը։ Նա պարզեց Կոնֆեդերացիայի առաջին պաշտոնական դրոշի՝ «Աստղեր և ձողեր»-ի (անգլ․՝Stars and Bars) նմանակմամբ պատրաստված մի դրոշ, որը, սակայն, Կոնֆեդերացիայի ավանդական 7 աստղի փոխարեն պարունակում էր 17 աստղ[97]։ Այնուհետև նա դրոշը ձեռքին քայլեց փողոցով՝ ստրկության կողմնակիցների ծափահարությունների ներքո։ Միության կողմնակից Ջեք Բիդերմանը դատապարտեց Գիլիսի արարքը, խլեց դրոշը նրա ձեռքից և նվաստացրեց անջատողականներին՝ մարտահրավեր նետելով նրանց հետ վերցնել այն։ Սակայն ոչ ոք չհամարձակվեց փորձել։ Քանի որ Գիլիսի դրոշը բռնագրավվել էր Ջեք Բիդերմանի կողմից, այն այսօր պատմագիտության մեջ հայտնի է որպես «Բիդերմանի դրոշ» կամ «Գիլիսի դրոշ»[81]։ Դրոշն այժմ պահպանվում և ցուցադրվում է նահանգի կապիտոլիումում։

Նահանգի գնդային դրոշների ձևավորումն (ուրվագիծը) իրականացվել է գեներալ-ադյուտանտ Ուիլյամ Չոնսի Քիբիի կողմից՝ համաձայն թիվ 2 հատուկ հրամանի[98]։

Հետևակի առաջնային կամ ազգային դրոշը պետք է համապատասխանի Միացյալ Նահանգների բանակի կայազորային դրոշի նկարագրությանը, բացառությամբ հետևյալի՝ գնդի անվանումն ու համարը պետք է արծաթաթելով ասեղնագործված լինեն կենտրոնական շերտագծերի վրա։

Հետևակի երկրորդ՝ գնդային դրոշը (անգլ.՝ regimental color) պետք է համապատասխանի Միացյալ Նահանգների բանակի հետևակային չափանիշներին, բացառությամբ այն բանի, որ դրոշի մի կողմում պետք է պատկերված լինի Միացյալ Նահանգների զինանշանը, իսկ հակառակ կողմում՝ Կալիֆոռնիա նահանգի զինանշանը, ընդ որում՝ գնդի համարն ու նկարագրությունը պետք է տեղադրված լինեն ներքևի հատվածում գտնվող ժապավենի վրա։

Հեծելազորի գնդային դրոշը պետք է համապատասխանի Միացյալ Նահանգների բանակի հեծելազորային դրոշի նկարագրությանը՝ հաշվի առնելով հետևակի դրոշների համար սահմանված վերոնշյալ բացառությունները։

Հեծելազորի մետաքսե ուղեցույց-դրոշակները պետք է ունենան ընդունված գունավորումը և պատրաստվեն նույն չափսերով, ինչ Միացյալ Նահանգների հեծելազորում կիրառվողները։ Դրոշակի կարմիր դաշտի վրա պետք է պատկերված լինեն սպիտակ «C. V.» (անգլ.՝ California Volunteers) տառերը, գնդի համարը՝ սպիտակ գույնով այդ տառերի վերևում, իսկ սպիտակ դաշտի վրա՝ վաշտը նշանակող կարմիր տառը։
1864 թվականին Բեյի տարածքում ծածանված պետական ​​դրոշի թվային վերակառուցումը՝ թերթերի գրառումներից[99]

1861 թվականի հունիսին Սան Ֆրանցիսկոյի վերահսկիչների խորհուրդը «Նորքրոս» (անգլ․՝ Norcross) ընկերությանը պատվիրեց պատրաստել երեք դրոշ։ Դրանցից մեկը հիմնված էր առաջին նահանգային դրոշի ձևավորման վրա, որին ավելացվել էր Կալիֆոռնիայի զինանշանը։ Դրոշի պատրաստումն արժեցավ 50 դոլար (գնաճով հաշվարկված՝ ավելի քան 1800 դոլար) և տեղադրվեց վերահսկիչների խորհրդի նիստերի դահլիճում՝ մյուս երկու դրոշների կողքին[73]։ Մեկ տարի անց քաղաքում բարձրացվեց նմանատիպ ձևավորմամբ մեկ այլ դրոշ, որի վրայի կնիքը շրջապատված էր ԱՄՆ փոքր դրոշներով[74]։

1864 թվականի հուլիսի 14-ին գեներալ Իրվին ՄաքԴաուելի գլխավորած ջոկատը նավով շրջեց Ծոցի տարածաշրջանում (անգլ․՝ Bay Area)՝ ռազմական ամրությունները ստուգելու նպատակով։ «Գոլիա» (անգլ․՝ Goliath) անունով նավի վրա ծածանվում էին Միացյալ Նահանգների դրոշը և նահանգային մի դրոշ, որը նկարագրվել է հետևյալ կերպ. «...կարմիր հիմնագույնով դրոշ, որի կենտրոնի մեծ շրջանակում պատկերված էր նահանգի մեծ կնիքը»[99]։

1870-ականներ – 1910-ականներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը նահանգը ներկայացնող դրոշներն ու պաստառները կրում էին կամ նահանգի զինանշանը, կամ գրիզլի արջի պատկերը։ Նահանգային զինանշանով դրոշները հիմնականում օգտագործվում էին պետական մարմինների, օրենսդիրների և Ազգային գվարդիայի կողմից, մինչդեռ «Արջի դրոշը» մեծ ժողովրդականություն էր վայելում հանրության և հասարակական ու եղբայրական կազմակերպությունների շրջանում։ Թեև այդ դրոշներից և ոչ մեկը դեռևս պաշտոնապես չէր ընդունվել որպես պետական խորհրդանիշ, Ազգային գվարդիայի մասին 1879 թվականի օրենքում արդեն իսկ կար հիշատակում նահանգային դրոշի մասին[100]։

1870 թվականի փետրվարին ամերիկյան մետաքսագործության ռահվիրա Ջոզեֆ Նոյմանն իր արտադրած մետաքսից պատրաստեց ԱՄՆ երկու եզակի դրոշ՝ ոսկեգույն աստղերով։ Դրանցից մեկը նախատեսված էր Կալիֆոռնիայի նահանգային կապիտոլիումի, իսկ մյուսը՝ Վաշինգտոնի դաշնային Կապիտոլիումի համար[101]։ Երկրորդ դրոշը Վաշինգտոն ուղարկելու գործընթացը տևեց մի քանի տարի, և ի վերջո 1888 թվականին այն ցուցադրվեց Սմիթսոնյան ինստիտուտում[102][103]։ Այդ դրոշները նկարագրվում էին հետևյալ կերպ.

Ջոզեֆ Նոյմանի կողմից նահանգի մայրաքաղաքի համար պատրաստված ամերիկյան դրոշի թվային վերակառուցումը
«...Այս երկու դրոշների նյութական արժեքը, որոնք պատրաստվել են առանձնակի խնամքով՝ որպես մեր նահանգի և մեր երկրի Կապիտոլիումի խորհրդանիշներ, կազմում է հինգ հազար դոլար։ Մենք՝ որպես Կալիֆոռնիայի քաղաքացիներ, հազարավոր մեր հայրենակիցների հետ միասին հպարտանում ենք, որ Կալիֆոռնիան կունենա իր նվիրական խորհրդանիշը, որը կծածանվի մեր երկրի Կապիտոլիումի գմբեթի վրա...»։
Ծիծեռնակապոչ արջի դրոշը ծածանվել է Սան Ֆրանցիսկոյում, 1890թ.[104]

1870-ական թվականներին կիրառվող «Արջի դրոշը» սովորաբար պատկերվում էր շագանակագույն արջ՝ պարզ սպիտակ դաշտի վրա՝ առանց աստղի կամ շերտագծերի[105][106][107]։ Այս դրոշն օգտագործվում էր «Ոսկե Արևմուտքի բնիկ որդիներ» (անգլ․՝ Native Sons of the Golden West)[108] և հասարակական այլ առաջամարտիկ կազմակերպությունների կողմից[109]։ Երբեմն այն հանձնվում էր որպես մրցանակ առագաստանավային մրցարշավների ժամանակ[110] կամ ծառայում որպես կոմոդորի անձնական դրոշ[111]։

1885 թվականին «Արջի դրոշն» առաջին անգամ պաշտոնապես օգտագործվեց նահանգը ներկայացնելու համար Հարավային ցուցահանդեսի (անգլ․՝ Southern Exposition) ժամանակ. դրոշի կենտրոնում գրված էր նահանգի անվանումը[112]։ Մեկ այլ նմանատիպ դրոշ պատրաստվեց 1889 թվականի Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսի համար, որը հետագայում ցուցադրվեց 1891 թվականին, այն կրկին ծածանվեց 1893 թվականի Համաշխարհային կոլումբիական ցուցահանդեսի ժամանակ[113][114]։

1879-ից մինչև 1907 թվականը[100][115], Կալիֆոռնիայի Ազգային գվարդիան կրում էր նահանգի մեծ կնիքով զարդարված գնդային դրոշներ[116][117]։ 1888 թվականի Դեմոկրատական կուսակցության Ազգային համագումարի ժամանակ Կալիֆոռնիայի պատվիրակները բարձրացրին նահանգային մի դրոշ, որը նկարագրվում էր հետևյալ կերպ. «...սպիտակ մետաքսե մեծ դրոշ՝ ոսկեգույն ծոպերով։ Կենտրոնում պատկերված է նահանգի կնիքը, իսկ չորս անկյուններից յուրաքանչյուրում կա Կալիֆոռնիային բնորոշ մի տեսարան...»[118]։

Սան Խոսեում ծածանվող արջի դրոշի փորագրությունը, 1894թ.[119]

1890 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում Կալիֆոռնիայի՝ Միության կազմ ընդունվելու օրվա (անգլ․՝ Admission Day) տոնակատարության ժամանակ ծածանվում էին նահանգը ներկայացնող երեք եզակի դրոշներ։ Դրանց ձևավորումները հետևյալն էին. «...Մեկի վրա պատկերված էին երկու «կովբոյներ», որոնք արկան էին նետում գրիզլի արջի վրա, իսկ հեռվում երևում էին Շաստա լեռան գագաթները... Մյուսի վրա՝ Կալիֆոռնիայի մեծ կնիքը... Իսկ երրորդի վրա՝ Միայնակ աստղը՝ գրիզլի արջի պատկերի վերևում...»[120]։ Երկու տարի անց Լոս Անջելեսում բարձրացվեց «Արջի դրոշի» մի տարբերակ, որն արդեն շատ նման էր ժամանակակից նահանգային դրոշին[121]։ 1896 թվականի հունիսի 14-ին Սոնոմա քաղաքում նշվում էր «Արջի դրոշի ապստամբության» 50-ամյակը։ Այդ առիթով քաղաքում բարձրացվեց պատմական Արջի դրոշի կրկնօրինակը[122], որն այսօր ցուցադրվում է Սոնոմայի զորանոցների (անգլ․՝ Sonoma Barracks) պատմական հուշահամալիրում։

Իսպանա-ամերիկյան պատերազմի տարիներին կալիֆոռնիական ստորաբաժանումները կրում էին երկու գնդային դրոշ. մեկն ուներ կապույտ դաշտ՝ կենտրոնում նահանգային զինանշանով, իսկ ներքևում նշված էր գնդի անվանումը[123][124]։ Մյուսը ԱՄՆ պաշտոնական դրոշն էր[125], որի շերտագծերի վրա գրված էր գնդի անունը[126]։ 1900 թվականի սեպտեմբերին, երբ Սանտա Կրուզ քաղաքում պատրաստվում էին անցկացնել Հանրապետական կուսակցության նահանգային համագումարը, ողջ քաղաքը զարդարված էր հայրենասիրական ատրիբուտներով, իսկ տեղի զինանոցի կենտրոնական մասում տեղադրված էր ծիրանագույն մի դրոշ՝ նահանգի զինանշանի պատկերով[127]։

Իսպանիա-ամերիկյան պատերազմի ժամանակ կրված դրոշը[123]
Պետական ​​դրոշը աջ կողմում և պետական ​​զինանշանը պարունակող դրոշը ձախ կողմում, Նյու Յորք, 1912թ.

1904 թվականի Հանրապետական կուսակցության Ազգային համագումարի ժամանակ Կալիֆոռնիայի պատվիրակները կրում էին ծիրանագույն, սպիտակ և ոսկեգույն ուղղահայաց շերտերով պաստառներ[128]։ Դրանց վերին սպիտակ հատվածում կար «ԿԱԼԻՖՈՌՆԻԱ» մակագրությունը։ Կենտրոնում պատկերված էր «...արդյունաբերական Կալիֆոռնիան...» և խաղողի վազերի ֆոնին գրիզլի արջը, իսկ դարձերեսին պատկերված էր Սիեռա Նևադա լեռնաշղթան՝ այն հատող գետով[129]։ 1908 թվականին Օքլենդում ընթացող նահանգային հանրապետական համագումարի բացման ելույթների ժամանակ մի խումբ սուֆրաժիստներ (կանանց ընտրական իրավունքների համար պայքարողներ) ներխուժեցին դահլիճ՝ պահանջելով քվեարկելու իրավունք։ Նրանք իրենց հետ բերել էին ոսկեթել ասեղնագործված նահանգային կնիքով մեծ կապույտ դրոշ[130]։

1909 թվականին «USS California»-ին տրվեց երկու դրոշ՝  մեկը պատմական «Արջի դրոշն» էր, իսկ մյուսը՝ նահանգի պաշտոնական կնիքով դրոշը[131]։ Երեք տարի անց Նյու Յորքում կանանց ընտրական իրավունքների պաշտպանության շքերթի ժամանակ վերջին անգամ պաշտոնապես բարձրացվեց նահանգային այն դրոշը, որը պարունակում էր նահանգի կնիքը, դրանից հետո ընդունվեց ժամանակակից տարբերակը[132]։ 1933 թվականին Սանտա Ռոզա քաղաքում կազմակերպված մեծ շքերթի ժամանակ, որով նշվում էր Կալիֆոռնիայի՝ Միությանը միանալու 83-ամյակը, հանդիսության ընթացքում ծածանվեց «Արջի դրոշի» մի եզակի տարբերակ, որն ուներ պարզ կարմիր դաշտ՝ կենտրոնում պատկերված ոսկեգույն արջով[133]։

Հանրաճանաչ մշակույթում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կալիֆոռնիայի դրոշը հիմք է ծառայել «Fallout» հայտնի հետապոկալիպտիկ տեսախաղերի սերիայում պատկերված հորինված Նոր Կալիֆոռնիայի Հանրապետության (անգլ․՝ New California Republic) դրոշի ստեղծման համար[134]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 «California State Library - History and Culture». California State Library. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 5-ին. Վերցված է 2007-12-03-ին.
  2. ↑ Guinn, J.M. (1898). «El Estado Libre de Alta California: The Free State of Upper California». Annual Publication of the Historical Society of Southern California and Pioneer Register, Los Angeles. 4 (2): 163–172. doi:10.2307/41167714. JSTOR 41167714.
  3. ↑ «California's 'Red Star' Revolution». Santa Cruz Sentinel.
  4. ↑ «Bear in Mind». californiamuseum.org. 2015 թ․ նոյեմբերի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 21-ին.
  5. 1 2 3 4 5 6 «Flags Over California: A History Guide» (PDF). California State Military Museum. State of California, California Military Department. 2002. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 22-ին.
  6. ↑ Sergeant Mark J. Denger. «Flags of California's Naval Forces». The California Military Museum. California State Military Department. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 18-ին. «Our state ensign, easily distinguishable, truly embodies the history of this state. The "Bear Flag," known from the annals of this state's history, dates from the days of those early California pioneers and commemorates the biggest bear known to science, the California grizzly, now extinct.»
  7. ↑ Gregory, Tom (1912). Story of the Bear Flag - How the State Ensign Came Into Being. Journal of the Senate of the State of California. Vol. 2. State Printing Office. էջեր 327–329. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 18-ին.
  8. ↑ «9». The Statutes of California and Amendments to the Codes passed. Thirty-Ninth Session of the Legislature. 1911. էջ 6.
  9. ↑ «State Flag and Emblems». California Law. California Legislative Information. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
  10. ↑ David T. Page (2011 թ․ հունիսի 6). Explorer's Guide Yosemite & the Southern Sierra Nevada: Includes Mammoth Lakes, Sequoia, Kings Canyon & Death Valley: A Great Destination (Second Edition) (Explorer's Great Destinations). Countryman Press. էջ 49. ISBN 978-1-58157-880-5.
  11. ↑ «Monarch the Grizzly Bear». Վերցված է 2010-06-14-ին.
    Katherine Girlich (2009 թ․ հունիսի 17). San Francisco Zoo. Arcadia Publishing. էջ 27. ISBN 978-1-4396-3807-1.
  12. ↑ Laurel Braitman (2014 թ․ հունիսի 10). Animal Madness: How Anxious Dogs, Compulsive Parrots, and Elephants in Recovery Help Us Understand Ourselves. Simon and Schuster. էջեր 85–88. ISBN 978-1-4516-2702-2.
  13. ↑ «Desert Sun 15 August 1985 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-02-22-ին.
  14. ↑ «Flags Over California» (PDF). California State Military Museums Program. State of California, Military Department. էջ 11. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 21-ին. «Various bear images appeared on the flag until the design was standardized in 1953 modeled after the 1855 watercolor by Charles Nahl... A copy of this painting, which is in the city of Monterey collection, can be seen in the Colton Hall Museum.»
  15. ↑ Chamings, Andrew (2020-07-07). «The bear on the California state flag lived in Golden Gate Park».
  16. 1 2 3 «California State Flag Specifications» (PDF). bearflagmuseum.org. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ մայիսի 7-ին.
  17. ↑ Kaye, Ted (2001 թ․ հունիսի 10). «New Mexico Tops State/Provincial Flags Survey, Georgia Loses by Wide Margin». NAVA.org. North American Vexillological Association. Արխիվացված է օրիգինալից 2011-06-06-ին.
  18. ↑ «Pantone Color Chart». Pantone. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2020 թ․ հուլիսի 30-ին. Վերցված է 2008-01-28-ին.
  19. ↑ Rosie & the Bear Flag, p.4
  20. ↑ Rosie, p.5-6
  21. ↑ Rosie, p.6
  22. ↑ Rosie, p.7
  23. ↑ Masters, Nathan (2011 թ․ հոկտեմբերի 20). «Where to Find California's Oldest Flag & Other Objects in SoCal's Archives». KCET. Burbank, California. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 12-ին.
  24. ↑ «Pre-Bear Flag Revolt History | California Pioneer Heritage Foundation» (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2025-07-16-ին.
  25. ↑ Rosie, p.8-11
  26. ↑ Rosie, p. 12-13
  27. ↑ «Battle of San Juan Capistrano (U.S.)». www.crwflags.com. Վերցված է 2025-07-16-ին.
  28. ↑ Hill, Kathleen Thompson; Hill, Gerald N. (2005). Insiders' Guide Napa Valley: Land Of Golden Vines. Globe Pequot. էջ 293. ISBN 9780762734436. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 8-ին.(չաշխատող հղում)
    Brown, Gary (1996). The Great Bear Almanac. Globe Pequot. էջ 209. ISBN 9781558214743. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 8-ին.(չաշխատող հղում)
  29. ↑ Ruiz, Augustine (2008 թ․ հունիսի 4). «Sacramento Post Office Invites Community to Celebrate Release of 'Flags of our Nation' California Stamp». Postal News. United States Postal Service. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 19-ին.
  30. ↑ «William B. Ide Abode State Historic Park» (PDF). California State Parks. State of California. 2008. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 19-ին. «This rallied the settlers into action, and on June 14, 1846, a group of about thirty men—including Ide—marched on the town of Sonoma. The group became known as the Bear Flaggers»
  31. ↑ «CALIFORNIA IN TIME: From the War with Mexico to Statehood» (PDF). California State Parks. State of California. 2003 թ․ սեպտեմբերի 24. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 19-ին. «William Todd brings news of Sonoma to Capt. John Montgomery of the U.S.N. Portsmouth, who sends a reply with Lt. John Missroon.»
  32. ↑ «William Todd and the construction of the bear flag» (PDF). Sonoma State Historic Park. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007-06-28-ին. Վերցված է 2007-06-26-ին.
  33. 1 2 Denger, Mark J. «The Acquisition of California». The California Military Museum. California Military Department. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 19-ին.
  34. 1 2 «California Bear Flag: Symbol of Strength» (PDF). Department of Fish and Game. State of California. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 15-ին.
  35. ↑ «untitled». New-York Daily Tribune. 1856 թ․ սեպտեմբերի 5. էջ 5 – via Library of Congress.
  36. ↑ «The Rocky Mountain News (Daily) April 30, 1926 — Colorado Historic Newspapers Collection». www.coloradohistoricnewspapers.org. Վերցված է 2025-08-14-ին.
  37. ↑ Bancroft, Hubert Howe (1886). History of California. University of California Berkeley. San Francisco: History co.
  38. ↑ Bancroft. V. p. 147
  39. ↑ «Wide West 1 January 1858 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2024-12-21-ին.
  40. ↑ «San Francisco Call 7 September 1890 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-02-23-ին.
  41. ↑ «Weekly Calistogian 23 January 1878 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-02-23-ին.
  42. ↑ Bancroft V. p. 148
  43. ↑ «Sacramento Daily Union 24 August 1855 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-02-23-ին.
  44. ↑ «Sacramento Transcript 10 April 1851 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-02-23-ին.
  45. ↑ «Healdsburg Tribune, Enterprise and Scimitar 4 April 1901 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-02-23-ին.
  46. ↑ «San Francisco Call 7 September 1890 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-02-23-ին.
  47. ↑ «Union Democrat (Sonora, 1854) 29 August 1874 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-02-23-ին.
  48. ↑ Los Angeles Star, 24 August 1861
  49. ↑ «Early California Bear Flags (U.S.)». www.crwflags.com. Վերցված է 2025-06-21-ին.
  50. ↑ «Weekly Colusa Sun 20 March 1886 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-20-ին.
  51. ↑ «San Francisco Call 7 September 1890 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-20-ին.
  52. ↑ The San Francisco call, March 26, 1906, p.6
  53. 1 2 «Los Angeles Herald 25 October 1910 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-20-ին.
  54. 1 2 «Los Angeles Herald 27 October 1910 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-20-ին.
  55. ↑ S.F. Bulletin, February 5, 1869
  56. 1 2 3 The Story of California & her flags to color, Vol. 2 p.30-31
  57. ↑ Society, California Historical (2016-09-09). «This Day on September 9, 1850: California Joins the Union». California Historical Society (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2024-12-21-ին. Վերցված է 2024-12-21-ին.
  58. 1 2 «ZFC - 05. Grand Luminary Flags, 1796 - 1912». www.flagcollection.com. Վերցված է 2024-12-21-ին.
  59. ↑ «San Joaquin Republican 25 July 1856 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-01-ին.
  60. ↑ «Rare Flags - Antique American Flags, Historic American Flags». rareflags.com. Վերցված է 2024-12-21-ին.
  61. ↑ Society, California Historical (2016-09-09). «This Day on September 9, 1850: California Joins the Union». California Historical Society (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2024-12-21-ին. Վերցված է 2024-12-21-ին.
  62. ↑ «ZFC Item Details - U.S. 31 Stars Flag, California joins the Union». www.flagcollection.com. Վերցված է 2024-12-21-ին.
  63. ↑ A History of California and an Extended History of Los Angeles and Environs, by James Miller Guinn, p. 230
  64. ↑ «Daily Pacific News 30 October 1850 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2024-12-28-ին.
  65. ↑ «Sacramento Transcript 5 May 1851 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-02-14-ին.
  66. ↑ The Shirley letters from California mines in 1851-52, by Louise Clappe, "July 4th, 1852"
  67. ↑ 31 STARS ARRANGED IN A RARE VARIATION OF THE GREAT STAR PATTERN, WITH THE WORD "CALIFORNIA" PAINTED IN THE STRIPES, A PRE-CIVIL WAR FLAG, CALIFORNIA STATEHOOD, 1850-1858, PART OF A SERIES OF THESE FLAGS, THOUGHT TO HAVE BEEN USED AT THE WIGWAM CONVE
  68. ↑ Times Gazette, 6 April 1861
  69. 1 2 Daily Alta California, 22 June 1861
  70. ↑ San Joaquin Republican, 18 January 1861
  71. 1 2 Daily Alta California, 20 January 1861
  72. 1 2 Sacramento Daily Union, 20 March 1861
  73. 1 2 3 Daily Alta California, 25 June 1861
  74. 1 2 «Daily Alta California 15 September 1862 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-04-28-ին.
  75. 1 2 Tinkham, George Henry (1915). California men and events: time 1769–1890 (revised 2nd ed.). Stockton, California: Record Publishing Company. hdl:2027/yale.39002006519285.
  76. ↑ Sacramento Daily Union, 24 June 1861
  77. ↑ History of San Joaquin County, California, by Tinkham, George H. p. 181
  78. ↑ Daily Alta California, 20 February 1861
  79. 1 2 Nevada Democrat, 20 June 1861
  80. ↑ Sacramento Daily Union, 12 June 1861
  81. 1 2 «The Biderman Flag». MilitaryMuseum.org. Վերցված է 2016-04-14-ին.
  82. ↑ Sacramento Daily Union 3 May 1861
  83. ↑ Daily Alta California, 22 October 1864
  84. ↑ San Joaquin Republican, 14 May 1861
  85. ↑ «Los Angeles Star 1 June 1861 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. էջ 2. Վերցված է 2024-12-12-ին.
  86. ↑ Marysville Daily Appeal, 19 June 1862
  87. ↑ Mountain Democrat, 6 July 1861
  88. ↑ Sacramento Daily Union, 2 May 1861
  89. ↑ Sacramento Daily Union, 25 June 1861
  90. ↑ Daily Alta California, 22 February 1862
  91. ↑ «ZFC Item Details - U.S. 33 Star "Eagle Canton" Militia National Color». www.flagcollection.com. Վերցված է 2024-11-27-ին.
  92. ↑ Marysville Daily Appeal, 23 February 1864
  93. ↑ Daily Alta California, 11 March 1864
  94. ↑ Daily Alta California, 24 February 1861
  95. ↑ Marysville Daily Appeal, 18 March 1864
  96. ↑ Daily Alta California, 14 October 1864
  97. ↑ «California's Secessionist Impulse». CA State Parks (անգլերեն). Վերցված է 2018-11-05-ին.
  98. ↑ Daily Alta California, 2 September 1861
  99. 1 2 «Daily Alta California 14 July 1864 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2024-10-16-ին.
  100. 1 2 «Morning Press 4 February 1879 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-03-02-ին.
  101. ↑ «California Farmer and Journal of Useful Sciences 10 February 1870 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  102. ↑ «Sacramento Daily Union 28 February 1872 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  103. ↑ Independent statesman, March 22, 1888
  104. ↑ The morning call, September 10, 1890, p.1
  105. ↑ «Sacramento Daily Union 10 June 1872 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  106. ↑ «Marysville Daily Appeal 13 September 1884 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  107. ↑ «Daily Alta California 19 December 1879 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  108. ↑ «Sonoma Democrat 9 September 1885 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  109. ↑ «The Associated Pioneers of the Territorial Days of California». oac.cdlib.org (անգլերեն). Վերցված է 2025-01-27-ին.
  110. ↑ «Daily Alta California 12 September 1877 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  111. ↑ «Daily Alta California 13 April 1871 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  112. ↑ «Napa County Reporter 21 August 1885 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  113. ↑ «Expositor 2 May 1893 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  114. ↑ The record-union, October 6, 1899
  115. ↑ «Hanford Sentinel 28 March 1907 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  116. ↑ «Stockton Mail 2 August 1886 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  117. ↑ «Los Angeles Herald 22 January 1902 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  118. ↑ «Los Angeles Herald 27 May 1888 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-04-15-ին.
  119. ↑ «San Jose Mercury-news 9 September 1894 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  120. ↑ «Daily Alta California 11 July 1890 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  121. ↑ «Los Angeles Herald 27 April 1892 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  122. ↑ «Sonoma Democrat 20 June 1896 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  123. 1 2 «Los Angeles Herald 15 May 1898 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  124. ↑ «San Francisco Call 21 July 1898 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  125. ↑ «San Francisco Call 3 November 1898 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  126. ↑ «San Diego Union and Daily Bee 24 May 1898 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  127. ↑ The San Francisco call, September 4, 1900, p.5
  128. ↑ «San Francisco Call 24 June 1904 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-04-15-ին.
  129. ↑ Santa Cruz Surf, 25 August 1904
  130. ↑ Deseret evening news, August 28, 1908, p.2
  131. ↑ «San Francisco Call 5 September 1909 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  132. ↑ «San Francisco Call 15 May 1912 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-01-27-ին.
  133. ↑ «Press Democrat 10 September 1933 — California Digital Newspaper Collection». cdnc.ucr.edu. Վերցված է 2025-04-15-ին.
  134. ↑ Wallace, Michael (2024 թ․ ապրիլի 26). «The History of FALLOUT's New California Republic». Nerdist (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ հուլիսի 18-ին.

Լրացուցիչ ընթերցանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Կալիֆոռնիայի_դրոշ&oldid=10896097» էջից