Կաթնատամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից


Կաթնատամներ

Կաթնատամ, ժամանակավոր ատամներ, որոնք թվով քսանն են՝ ութ կտրիչներ, չորս ժանիքներ և ութ աղորիքներ: Երեխան ծնվում է առանց ատամների (երբեմն լինում են բացառություններ), կաթնատամների ծկթումը սկսում է վեցից ութ ամսականում, սովորաբար ստորին կենտրոնական կտրիչներից, և ավարտվում երեք տարեկանում: Կաթնատամների ծկթումը կարող է ուղեկցվել ցավերով, անհանգտտութամբ, ջերմութան բարձրացմամբ, քնկոտութամբ:

Զարգացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաթնատամների սաղմնադրումը սկսվում է ներարգանդային շրջանի երկրորդ ամսից, ուստի նրանց ձևավորման վրա անմիջականորեն կարող են ազդել հղի կնոջ տարած հիվանդութոունները, սթրեսը, ոչ լիարժեք սնունդը: Հղիության ութերորդ շաբաթից արդեն գոյութոուն ունեցող ատամնաթիթեղի մեջ առաջանում են տասական զանգականման արտափքումներ (համապատասխանաբար վերին և տտորին ), որից հետագայում էլ առաջանում են կաթնատամները։

Ընդհանուր բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաթնատամները թվով քսանն են: Կաթնատամային կծվածքում ունենք 8 կտրիչներ, 4 ժանիքներ և 8 աղորիքներ (ծամողական ատամներ)։ Կաթնատամները անատոմիորեն կազմված են՝

  1. պսակից
  2. վզիկից
  3. արմատներից

Կտրիչները և ժանիքները ունեն մեկական արմատ, իսկ աղորիքները (ծամողական ատամները) երեքական արմատներ: Կաթնատամները կազմված են հետևյալ հյուսվածքներից՝

  1. Էմալ
  2. Դենտին
  3. պուլպան (նարդա-անոթաիիին խուրձը)
  4. ցեմենտ

Էմալը ծածկում է ատամի պսակը և երեխաների մոտ այն ավելի քիչ կրակալված է, ուստի հեշտութամբ է ենթարկվում կարիեսային քայքաման: Դենտինը ևս ի տարբերություն մնայուն ատամների ավելի քիչ կրակալված է, իսկ դենտինի կառուցվածքային տարր համարվող դենտինային կանալները ավելի լայն են և կարճ, որն էլ իր հերթին նպաստւմ է ինֆեկցիայի արագ տարածմանը դեպի նյարդ և շուրջատամնային հյուսվածքներ: Ատամի խոռոչը ավելի ծավալուն է, արմատախողովակները ավելի լայն:

Կաթնատամներըը նման են մնայուն ատամներին, սակայն ունեն մի շարք առանձնահատկություններ՝

  • պսակները ավելի փոքր են
  • ավելի կապտավուն երանգ ունեն
  • պսակները ավելի լայն են և տափակ
  • արմատները ավելի չռված են
  • ունեն բարձր թափանցելիություն
  • ավելի քիչ են կրակալված,ուստի հեշտ են բորբոքվում

Կաթնատամնայյին կծվածքում ատամների միջև ունենում ենք ազատ տարածություններ՝ դիաստեմաներ և տրեմաներ: Դրանք նորմալ են համարվում և այդ տարածությունները հետագայում ապահովվում են կաթնատամներին փոխարինող ատամների ճիշտ դիրքադրումը, քանի որ նույնանուն ատամերից ավելի մեծ է կաթնատամից: Կաթնատամների արմատները ավելի չռված են, քանի որ արմատների միջև գտնվում է մնայուն ատամի սաղմը:

Ծկթումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաթնատամների ծկթման ժամանակահատվածների միջին ցուցանիշներն են՝

  • տտորին կենտրոնական կտրիչները 6-9 ամսականում
  • վերին կենտրոնական կտրիչները 7-10 ամսականում
  • ստորին կողմնային կտրիչները 9 -12 ամսականում
  • վերին կողմնային կտրիչները 9-12 ամսականում
  • Վերին առաջին աղորիքները 12-13 ամսականում
  • Ստորին առաջին աղորիքները 13-19 ամսականում
  • Վերին ժանիքները 16- 20 ամսականում
  • Ստորին ժանիքները 17-22 ամսականում
  • Ստորին երկրորդ աղորիքները 20-33 ամսականում
  • Վերին երկրորդ աղորիքները 24-36 ամսականում

Սրանք միջին տվյալներ են և հաճախ լինուն են տատանումներ, սակայն զգալի ուշացումների կամ վաղաժամ ծկթումների դեպքում պետք է դիմել մասնագետի:

Փոխարինումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորմայում կաթնատամների արմատները սկսվում են ներծծվելը, կաթնատամները սկսվում են շարժվելը և փոխարինվելը մշտական ատամներով։

  • տտորին կենտրոնական կտրիչները 4-5 տարեկանում
  • վերին կենտրոնական կտրիչները 5-6 տարեկանում
  • ստորին կողմնային կտրիչները 6-7 տարեկանում
  • վերին կողմնային կտրիչները 7-8 տարեկանում
  • Վերին առաջին աղորիքները 8-9 տարեկանում
  • Ստորին առաջին աղորիքները 8-9 տարեկանում
  • Վերին ժանիքները 9-11 տարեկանում
  • Ստորին ժանիքները 9-10 տարեկանում
  • Ստորին երկրորդ աղորիքները 10-12 տարեկանում
  • Վերին երկրորդ աղորիքները 10-12 տարեկանում

Սրանք միջին տվյալներ են և հաճախ լինուն են տատանումներ, սակայն զգալի ուշացումների կամ վաղաժամ փոխարինումների դեպքում պետք է դիմել մասնագետի:

Խնամքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաթնատամի խնամքը անհրաժեշտ է սկսել առաջին ատամի ծկթումից հետո: Մայրը երեխային կերակրելուց հետո պետք է ստերիլ բինտով սրբի փոքրիկի ատամը: Արդեն մոտ երկու տարեկան հասակում, երբ ունենք ձևավորված կաթնատամային կծվածք, ծնողը պետք է երեխային սովորեցնի ատամնախոզանակով ճիշտ մաքրել ատամները, դեռևս առանց ատամնամածուկի, ողողել բերանը ջրով և թքել: Երեք տարեկանից արդեն թույլատրելի է մաքրել ատամները մանկական ատամնամածուկով՝ առավոտյան հաց ուտելուց հետո և երեկոյան քնելուց առաջ: Մանկական ատամնամածուկի ընտրությունը պետք է կատարել ելնելով երեխայի տարիքից։ Մինչև 3 տարեկանը նախընտրելի են ֆտոր չպարունակող ատամնամածուկները, 3-8 տարեկանում ֆտորի քանակը չպետք է գերազանցի 500 ppm-ը, 8 -14 տարեկանների համար նախընտրելի են մինչև 1400 ppm ֆտոր պարունակող ատամնամածուկները։ Ատամնախոզանակը ևս պետք է լինի մանկական՝ փափուկ կամ շատ փափուկ, որպեսզի չվնասի երեխաների բերանի խոռոչի փափուկ լորձաթաղանթը։ Ատամնախոզանակը անհրաժեշտ է փոխել յուրաքանչյուր երեք ամիսը մեկ[1]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Терапевтическая стоматология детского возраста. Курякина Н.В.