Կազիմիր Լիշչինսկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կազիմիր Լիշչինսկի
լեհ.՝ Kazimierz Łyszczyński
Kazimierz Łyszczyński, portrait.jpg
Ծնվել էմարտի 4, 1634(1634-03-04)
ԾննդավայրLyshchytsy, Q3918902?, Brest Litovsk Voivodeship, Լիտվական մեծ իշխանություն, Ռեչ Պոսպոլիտա
Մահացել էմարտի 30, 1689(1689-03-30) (55 տարեկանում)
Մահվան վայրՎարշավա, Ռեչ Պոսպոլիտա
ՔաղաքացիությունՌեչ Պոսպոլիտա
Կրոնաթեիզմ
ԿրթությունQ21505218? և Վիլնյուսի համալսարան
Մասնագիտությունդատավոր, փիլիսոփա, գրող և զինծառայող
Զբաղեցրած պաշտոններPodsędek?
Kazimierz Łyszczyński Վիքիպահեստում

Կազիմիր Լիշչինսկի (լեհերեն՝ Kazimierz Łyszczyński, բելառուսերեն՝ Казімір Лышчынскі, մարտի 4, 1634(1634-03-04), Lyshchytsy, Q3918902?, Brest Litovsk Voivodeship, Լիտվական մեծ իշխանություն, Ռեչ Պոսպոլիտա - մարտի 30, 1689(1689-03-30), Վարշավա, Ռեչ Պոսպոլիտա), 17-րդ դարի աթեիստ փիլիսոփա, որը գործել է Ռեչ Պոսպոլիտայի տարածքում: Իր հայացքների համար 55 տարեկան հասակում դատապարտվել է մահվան[1][2]: Մեր օրերում լեհ աթեիստները նրան համարում են իրենց հովանավորը[3]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1634 թվականին, Ռեչ Պոսպոլիտայի մաս հանդիսացող Լիտվայի մեծ իշխանության Բրեստի գավառի Լիշչիցի գյուղում, ազնվականի ընտանիքում (Լիշչիցին նրանց տոհմական կալվածքն էր): Սովորել է Բրեստի ճիզվիտական կոլեգիումում, ապա՝ Վիլնոյի (Վիլնյուսի) ակադեմիայում: Մասնակցել է մոսկովյան, շվեդական, թուրքական զորքերի դեմ Ռեչ Պոսպոլիտայի մղած մարտերին: 1658 թվականին անդամագրվել է ճիզվիտական օրդենին, ապա մի քանի տարի փիլիսոփայություն ու աստվածաբանություն է ուսումնասիրել Կրակովում, Կալիշիում, Լվովում: 1666 թվականին դուրս է եկել օրդենից, որպեսզի ամուսնանա և վերադառնա հայրենի կալվածք: Պաշտոնավարել է դատական ատյաններում, բազմիցս ընտրվել Բրեստի գավառի ներկայացուցիչ-դեսպան վարշավյան սեյմում: Բացի այդ, հայրենի գյուղում դպրոց է բացել ու դասավանդել երեխաներին, որոնք ոչ միայն գրագետ են դարձել, այլև խորացել են մաթեմատիկայի, փիլիսոփայության, բժշկագիտության մեջ, ծանոթացել այլ գիտությունների հիմունքներին:

Ճիզվիտական օրդենի հետ իր կապերը խզելուց հետո Լիշչինսկին գրել է «Աստծո չգոյության մասին» (լատ.՝ «De non existentia Dei») ծավալուն տրակտատը: Աշխատությունը բաղկացած է եղել 530 էջից[4] в 15 тетрадях[5]), որոնցից պահպանվել է ընդամենը 5 հատված (դրանք 1957 թվականին հայտնաբերել է լեհ փիլիսոփա և պատմաբան Անջեյ Նովիցկին): Դրանցում հեղինակը ժխտում է Աստծո գոյությունը և կղերականներին մեղադրում է «բանականության լույսը մարելու մեջ», հայտարարում է, որ Աստվածը հորինվածք է,՝մարդկային գիտակցության մեջ մի քիմեռ, որին պետությունն ու եկեղեցին օգտագործում են իրենց նպատակներին հասնելու համար: Ընդ որում՝ Աստվածաշունչն էլ այնպիսի մարդիկ են գրել, ովքեր սուտը, կեղծիքը, խաբեությունն են պաշտպանում նրա միջոցով:

Ճիզվիտական գործակալ Յան Բժոսկան գողացել է գրքի ձեռագիրը և հանձնել իր վերադասին: 1687 թվականին եկեղեցական դատարանը Լիշչինսկուն մեղավոր է ճանաչել ծանրագույն հանցանքի՝ աթեիզմի մեջ և դատապարտել է մահվան՝ խարույկում այրելու միջոցով: Դատապարտյալի աղերսանքին ընդառաջելով՝ վճիռը մեղմացվել է. մահապատիժը իրկանացվել է գլխատման միջոցով, որից հետո նրա մարմինը նետվել է խարույկ և այրվել իր «հերտիկոսական» գրքի հետ միասին:

Լիշչինսկու դատական գործը նոր ժամանակների Լեհաստանում ու Բելառուսում սուր քննադատության է ենթարկվել՝ դիտվելով որպես կրոնական հողի վրա կատարված սպանությունը օրինականացնելու փորձ[6][7]

Լեհ ռացիոնալիստների ընկերությունն ամեն տարի անց է կացնում «Լիշչինսկին քաղաք է վերադառնում» խորագրով գործողություն[8][9][10]:

2009 թվականին՝ Լիշչինսկու ծննդյան 375-ամյակի կապակցությամբ Բելառուսում թողարկվել են նրան նվիրված փոստային ծրար ու դրոշմանիշ[11]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Łyszczinskij L. Rod dworian Łyszczinskich. — S. Pietierburg, 1907.
  • Nowicki A. Pięć fragmentów z dzieła «De non existentia dei» Kazimierza Łyszczyńskiego (by a script from Library of Kórnik nr 443) // Euhemer. — Nr. 1. — 1957. — pp. 72–81.
  • Nowicki A. Aparatura pojęciowa rozważań Kazimierza Łyszczyńskiego (1634—1689) o religii i stosunkach między ludźmi // Euhemer, Zeszyty Filozoficzne// — Nr. 3. — 1962. — pp. 53–81.
  • Nowicki A. Studia nad Łyszczyńskim // Euhemer, Zeszyty Filozoficzne. — Nr. 4. — 1963. — pp. 22–83.
  • Nowicki A. Pięć wiadomości o Łyszczyńskim w gazecie paryskiej z roku 1689 // Euhemer, Zeszyty Filozoficzne. — Nr. 4. — 1963. — pp. 40–44.
  • Nowicki A. Sprawa Kazimierza Łyszczyńskiego na Sejmie w Warszawie w świetle rękopisu Diariusza Sejmowego, znajdującego się w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Gdańsku // Euhemer, Zeszyty Filozoficzne. — Nr. 4. — 1963. — pp. 23–39.
  • Nowicki A. Ateizm Kazimierza Łyszczyńskiego // Wykłady o krytyce religii w Polsce. — Warszawa 1965. — pp. 51–68.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Aleksander Gieysztor, et al. (1979): History of Poland (‘historia de Polonia’). Կաղապար:Cita
  2. Jerzy Kloczowski (2000): A History of Polish Christianity (‘historia del cristianismo polaco’): Կաղապար:Cita
  3. http://warszawa.gosc.pl/doc/2410418.Ateisci-Jezus-was-tez-kocha 
  4. Хронология. 4 марта 1634.
  5. «Историческое и подробное сообщение о заключении в тюрьму и смерти Казимира Лыщинского.»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-07-04-ին։ Վերցված է 2009-05-23 
  6. Skorobohaty, Walerjan (1840): Historical sketch of the rise, progress and decline of the reformation in Poland. University of Michigan. Կաղապար:Cita
  7. Chołoniewski, Antoni (1918): The spirit of polish history (‘el espíritu de la historia de Polonia’). Traducido por Jane (Addy) Arctowska. Varsovia (Polonia): The Polish Book Importing Co., 1918. Կաղապար:Cita
  8. http://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/historia/1513370,1,pierwszy-polski-ateista.read 
  9. http://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1538277,1,bruno-po-polsku.read 
  10. http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,7228 
  11. Новости филателии от 02.03.2009

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]