Ծիրանի կորիզ
Ծիրանի կորիզը (ծիրանի կուտ) ծիրանի կարծր կորիզի միջուկն է, որը գտնվում է պտղի էնդոկարպի ներսում, որը սերմի շուրջը ձևավորում է կոշտ թաղանթ, որը կոչվում է պիրենա կամ կորիզ[1][2]: Ծիրանի կորիզի միջուկը պարունակում է ամիգդալին, որը բնականորեն առաջացող քիմիական միացություն է և հանդիպում է բազմաթիվ բույսերում, մասնավորապես՝ ծիրանի, դառը նշի, խնձորի, դեղձի, բալի և սալորի սերմերում (կորիզներում), ինչպես նաև մանիոկայի արմատներում։ Ամիգդալինը թունավոր միացություն է, որի կոնցենտրացիաները տարբերվում են տարբեր մշակվող սորտերի միջև։ Ամիգդալինը, լաետրիլի հետ միասին, համարվում է քաղցկեղի այլընտրանքային բուժում։ Սակայն ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ միացությունները անարդյունավետ են քաղցկեղի բուժման համար[3]։
Կիրառություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծիրանի կորիզը մրգերի վերամշակման տնտեսապես նշանակալի ենթամթերք է, իսկ արդյունահանված յուղը և ստացված քուսպը որոշակի արժեք ունեն[4]։ Ծիրանի կորիզի յուղը Դիզարոնոյին և ամարետոյի որոշ այլ տեսակների հաղորդում է նշի նման համ[5]։ Չինական խոհանոցում օգտագործվում են ծիրանի կորիզի երկու տեսակ՝ ավելի դառը հյուսիսային տեսակ և ավելի քաղցր հարավային տեսակ։ Կանտոնական խոհանոցում այս երկուսը հաճախ խառնում են, մինչդեռ թայվանական խոհանոցում հարավային տեսակը հաճախ խառնում են գետնանուշի հետ[6]։ Քաղցր ծիրանի կորիզի կաթը կամ կորիզի փոշին օգտագործվում է որպես նուշով թոֆուի հիմնական բաղադրիչ, որը Չինաստանում և Ճապոնիայում պատրաստված կրեմանման աղանդեր է, որը պարտադիր չէ, որ պարունակի նուշ կամ սոյա։ Բաղադրատոմսում ծիրանի կորիզի փոխարեն հաճախ օգտագործվում է նուշ կամ նշի կաթ[6][7]։ Ծիրանի կուտը պարունակում է ամիգդալին, որը հայտնի է նաև որպես լաետրիլ: Ամիգդալինը կազմված է երեք բաղադրիչներից՝ գլյուկոզ, բենզալդեհիդ և ցիանիդ: Ծիրանի կորիզներում պարունակվող ամիգդալինը հայտնի է որպես քաղցկեղի այլընտրանքային բուժում, սակայն ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ այն անարդյունավետ է քաղցկեղի բուժման գործում[3]։ Ավստրալիայի քաղցկեղի խորհուրդը նշել է, որ «ծիրանի կորիզների մեծ քանակությամբ օգտագործումը ոչ միայն անարդյունավետ է քաղցկեղի բուժման համար, այլև կարող է շատ վտանգավոր լինել»[8]։
Հնարավոր թունավորություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծիրանի կորիզները շատ ուտելու դեպքում կարող են առաջացնել ցիանիդային թունավորում։ Ախտանիշներից են սրտխառնոցը, ջերմությունը, գլխացավերը, անքնությունը, ծարավի ուժեղացումը, անտարբերությունը, նյարդայնությունը, հոդերի և մկանների տարբեր ցավերը, ինչպես նաև արյան ճնշման անկումը[9][10][11]։ 2016 թվականին սննդի անվտանգության եվրոպական գործակալությունը հայտնեց, որ երեք փոքր դառը ծիրանի կորիզ կամ մեծ դառը կորիզի կեսը ուտելը կգերազանցի ամիգդալինի անվտանգ սպառման մակարդակը և հնարավոր է ցիանիդային թունավորում առաջացնի[12]։ Իռլանդիայի սննդի անվտանգության մարմինը խորհուրդ է տալիս չուտել ծիրանի կորիզի դառը կամ քաղցր տեսակները՝ ցիանիդային թունավորման ռիսկի պատճառով, և խորհուրդ է տալիս մեծահասակի համար սահմանափակել օրական մեկից երկու կորիզի օգտագործումը։ Նույն պատճառով նրանք նաև խորհուրդ չեն տալիս դառը նուշ օգտագործել[13]։ 1993 թվականին ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի գյուղատնտեսության և շուկաների դեպարտամենտը ստուգեց ցիանիդի պարունակությունը Պակիստանից ներմուծված դառը ծիրանի կորիզների երկու 220 գրամանոց (8 ունցիա) փաթեթներում, որոնք, որպես աղանդեր, վաճառվում էին առողջ սննդի խանութներում։ Արդյունքները ցույց տվեցին, որ յուրաքանչյուր փաթեթ, եթե այն ամբողջությամբ օգտագործվեր, պարունակում էր ցիանիդի առնվազն կրկնակի չափաբաժին, որը մեծահասակ մարդու համար առնվազն մահացու է։ Ապրանքը հանվել է խանութներից[14]։ Բժշկական գրականության մեջ 1979-ից 1998 թվականներին Միացյալ Նահանգներում ծիրանի կորիզներից ցիանիդային ոչ մահացու թունավորման մեկ դեպք է գրանցվել՝ գնված ծիրանի կորիզներից[15]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Considine, Douglas M. (2012 թ․ դեկտեմբերի 6). Foods and Food Production Encyclopedia. Springer Science & Business Media. էջ 776. ISBN 978-1-4684-8511-0.
- ↑ Solomon, Eldra; Berg, Linda; Martin, Diana W. (2004 թ․ փետրվարի 16). Biology. Cengage Learning. էջ 679. ISBN 1-111-79434-0.
- 1 2 Milazzo S, Horneber M (2015). «Laetrile treatment for cancer». Cochrane Database of Systematic Reviews (Systematic review). 2018 (4): CD005476. doi:10.1002/14651858.CD005476.pub4. PMC 6513327. PMID 25918920.
- ↑ Galanakis, Charis M. (2019 թ․ սեպտեմբերի 14). Valorization of Fruit Processing By-products. Elsevier Science. էջեր 44–. ISBN 978-0-12-817373-2.
- ↑ Troy, Eric (2012 թ․ սեպտեմբերի 6). «Amaretto Liqueur». Culinary Lore.
- 1 2 Crook, Steven; Hung, Katy Hui-wen (2018 թ․ հոկտեմբերի 8). A Culinary History of Taipei: Beyond Pork and Ponlai (անգլերեն). Rowman & Littlefield. էջ 66. ISBN 978-1-5381-0138-4. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 18-ին.
- ↑ «Creamy Annin Tofu - Dining with the Chef - NHK WORLD - English». NHK World (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2022-06-02-ին. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 18-ին.
- ↑ «Apricot kernels are ineffective at treating cancer». Cancer Council Australia (բրիտանական անգլերեն). 2024. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
- ↑ «Apricot kernels don't cure cancer, and they might poison you». The Verge. 2016 թ․ օգոստոսի 10. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 14-ին.
- ↑ «Organic business fined for selling toxic apricot kernels». ABC News (ավստրալիական անգլերեն). 2016 թ․ հոկտեմբերի 26. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 14-ին.
- ↑ Akyildiz, B. N.; Kurtoğlu, S.; Kondolot, M.; Tunç, A. (2010 թ․ հունվարի 1). «Cyanide poisoning caused by ingestion of apricot seeds». Annals of Tropical Paediatrics. 30 (1): 39–43. doi:10.1179/146532810X12637745451951. PMID 20196932. S2CID 206847508.
- ↑ «Apricot kernels pose risk of cyanide poisoning» (անգլերեն). European Food Safety Authority. 2016 թ․ ապրիլի 27. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 13-ին.
- ↑ «Apricot Kernels (Bitter and Sweet)». www.fsai.ie. Food Safety Authority of Ireland. Արխիվացված է օրիգինալից 2022-12-07-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 20-ին.
- ↑ Imported Bitter Apricot Pits Recalled as Cyanide Hazard By DENNIS HEVESI Published: Friday, March 26, 1993 – The New York Times
- ↑ Suchard JR, Wallace KL, Gerkin RD (1998 թ․ դեկտեմբեր). «Acute cyanide toxicity caused by apricot kernel ingestion». Ann Emerg Med. 32 (6): 742–4. doi:10.1016/S0196-0644(98)70077-0. PMID 9832674.