Խորվաթիայի նախագահ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
 Խորվաթիայի Հանրապետության նախագահ
Predsjednik Republike Hrvatske
Flag of the President of Croatia.svg
Խորվաթիայի նախագահական շտանդարտը
այլ=
Պաշտոնավարում է՝
Կոլինդա Գրաբար Կիտարովիչը

սկսած 2015 թվականի փետրվարի 18-ից թվականից
ՆշանակողՈւղիղ ընտրությունների արդյունքներով
Պաշտոնավարման ժամկետ5 տարի, 2 ժամկետով
Անդրանիկ պաշտոնավարՖրանյո Տուջման
Աշխատավարձ37,000 կուն ($5,452) ամսական
445,000 կուն ($65,430) տարեկան[1]
Կայքpredsjednica.hr

Խորվաթիայի Հանրապետության նախագահ (խորվ.՝ Predsjednik Republike Hrvatske), պետության ղեկավարը Խորվաթիայում։ 2010 թվականի սահմանադրական փոփոխություններից հետո հիմնականում արարողակարգային գործառույթներ է իրականացնում, ինչպես նաև բանակի և դիվանագիտության ղեկավարումը։

1990 թվականի դեկտեմբերի 22-ի Սահմանադրությամբ Խորվաթիան դարձել է նախագահական հանրապետություն. նախագահն ուներ լայն լիազորություններ՝ ներառյալ կառավարության ղեկավար նշանակելու իրավունքը և կառավարության լուծարման իրավունքը: 2000 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո ձևավորված կառավարությունը՝ Խորվաթիայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության գլխավորությամբ, բարեփոխել է քաղաքական համակարգը՝ զգալիորեն մեծացնելով խորհրդարանի, կառավարության և վարչապետի լիազորությունները և խաղաղ պայմաններում երկրի նախագահի գործառույթները հասցնելով առավելապես արարողակարգային համակարգի։

Ներկայումս Խորվաթիայի նախագահն ընտրվում է համաժողովրդական գաղտնի քվեարկությամբ՝ 5 տարով և չի կարող վերընտրվել մեկ անգամից ավելի: Ընտրվելուց հետո նոր նախագահը պետք է թողնի անդամակցությունը քաղաքական կուսակցությանը։ Նախագահի մահվան, հրաժարականի կամ պաշտոնից հեռացման դեպքում նրա լիազորությունները մինչև նոր ընտրություններ անցնում են խորհրդարանի նախագահին:

Խորվաթիայի անկախ պետություն (1941-1945)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորվաթիան անկախ պետություն (խորվ․՝ Nezavisna Država Hrvatska) հռչակվել է 1941 թվականի ապրիլի 10-ին՝ օկուպացիայից և Հարավսլավիայի բաժանումից հետո։ Փաստորեն 1941-1943 թվականներին Գերմանիայի և Իտալիայի համատիրությունն էր և 1943-1945 թվականներին Գերմանիայի սատելիտը։

Նրա կազմը ներառում է ժամանակակից Խորվաթիայի մի մասը, ինչպես նաև ժամանակակից Բոսնիա և Հերցեգովինան, Սլովենիայի և Սրեմի որոշ շրջաններ: 1943 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Խորվաթիան գրավեց Դալմացիայի տարածքը, որը նախկինում  Իտալիայի կողմից օկուպացված էր։

Պետության ղեկավարը հանդիսանում է պոգլավնիկը (խորվ․՝ poglavnik՝ «առաջնորդ», «լիդեր»): 1941 թվականի մայիսի 18-ից մինչև 1943 թվականի հուլիսի 31-ը պետության անվանական ղեկավարը եղել է թագավոր Տոմիսլավ II-ը, որի հրաժարականից հետո 1943 թվականի սեպտեմբերի 2-ից պոգլավնիկը դարձել է պետության ղեկավարի պաշտոնական պաշտոնակատարը:

1945 թվականի մայիսի 6-ին, երբ գերմանական բանակը հեռացավ Բալկանից, Խորվաթիայի կառավարությունը լքեց Զագրեբը։ Շուտով Հարավսլավիայի Ժողովրդական ազատագրական բանակը՝ Իոսիպ Բրոզ Տիտոյի հրամանատարությամբ, վերահսկողություն է հաստատել Խորվաթիայի անկախ պետության ողջ տարածքի վրա։

Դիմանկար Անուն
(կյանքի տարիներ)
Լիազորություններ Կուսակցություն
Սկիզբ Ավարտ
[2] Marshal Slavko Kvaternik.jpeg Սլավկո Կվատերնիկ
(1878–1947)
խորվ.՝ Slavko Kvaternik
1941 թվականի ապրիլի 10 1941 թվականի ապրիլի 15 Ուստաշներ
1 Ante Pavelić.jpg Անտե Պավելիչ
(1892–1959)
խորվ.՝ Ante Pavelić
1941 թվականի ապրիլի 10 1945 թվականի մայիսի 6

Դեմոկրատական Դաշնային Հարավսլավիայի կազմում (1943-1945)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորվաթիայի Ժողովրդական ազատագրման համար ցամաքային հակաֆաշիստական խորհուրդը (սերբախորվաթ․՝ Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske), որի առաջին ժողովը տեղի է ունեցել 1943 թվականի հունիսի 13-ին Օտոշաչում, Խորվաթիայի ազգային-ազատագրական շարժման քաղաքական բարձրագույն մարմինն էր, բայց իրականում իրականացրել է պետության առջև դրված խնդիրները: Այս ժողովում ստեղծվեց Գործադիր կոմիտե (սերբախորվաթ․՝ Izvršni odbor), որի նախագահը (սերբախորվաթ․՝ predsjednik) գրող Վլադիմիր Նազորն էր:

1943 թվականի նոյեմբերի 29-ին բոսնիական Յայցե քաղաքում Հարավսլավիայի ժողովրդական ազատագրման հակաֆաշիստական վեչեի երկրորդ նստաշրջանում որոշում կայացվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո հարավսլավական Ժողովուրդների դեմոկրատական դաշնային պետության կառուցման մասին՝ Հարավսլավիայի Կոմունիստական կուսակցության ղեկավարության ներքո։ Դրվեցին երկրի դաշնային կառուցվածքի հիմքերը 6 մասից (Սերբիա, Խորվաթիա, Բոսնիա և Հերցեգովինա, Սլովենիա, Մակեդոնիա և Մոնտենեգրո

1944 թվականի մայիսի 9-ին Տոպուսկո քաղաքում կայացած հակաֆաշիստական վեչեի երրորդ նստաշրջանում, ի հակակշիռ կոլաբորացիոնիստական անկախ պետության, Խորվաթիան հռչակվեց Խորվաթիայի դաշնային պետություն (սերբախորվաթ․՝ Federalna Država Hrvatska)։ 1945 թվականի հուլիսի 21-ին ազատագրված Զագրեբում անցկացված հակաֆաշիստական վեչեի չորրորդ նստաշրջանում հակաֆաշիստական վեչեն վերածվել է խորհրդարանի՝ Խորվաթիայի ժողովրդական սաբորի (սերբախորվաթ․՝ Narodni sabor Hrvatske), Վլադիմիր Նազորը ընտրվել է իր նախագահության նախագահ (սերբախորվաթ․՝ Predsjednik Predsjedništva Narodnoga sabora)։

1945 թվականի նոյեմբերի 29-ին Հարավսլավիայի հիմնադիր սկուպշչինան վերջնականապես վերացրեց միապետությունը և հռչակեց Հարավսլավիայի Դաշնային Ժողովրդական Հանրապետությունը՝ դաշնային պետությունների վերածելով Ժողովրդական Հանրապետության, որոնց թվում էր նաև Խորվաթիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը։

Դիմանկար Անուն
(կյանքի տարիներ)
Լիազորություններ Կուսակցություն Պաշտոն
Սկիզբ Ավարտ
1
(I-II)
Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg Վլադիմիր Նազոր
(1876–1949)
սերբախորվաթ․՝ Vladimir Nazor
1943 թվականի հունիսի 13 1945 թվականի հուլիսի 21 անկախ

Հարավսլավիայի ազգային ազատագրման միասնական ճակատի անդամ, 1945 թվականից՝ Հարավսլավիայի Ժողովրդական ճակատ
Խորվաթիայի ժողովրդական ազատագրման հողային հակաֆաշիստական վեչեի նախագահ
1945 թվականի հուլիսի 21 1946 թվականի փետրվարի 26[3] Խորվաթիայի ժողովրդական խորհրդի նախագահության նախագահ

Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության կազմում (1945-1963)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1945 թվականի նոյեմբերի 29-ին Հարավսլավիայի Դաշնային Ժողովրդական Հանրապետության՝ Հարավսլավիայի հիմնադիր սկուպշչինա հռչակվելուց հետո Դեմոկրատական Դաշնային Հարավսլավիայի կազմում ընդգրկված պետությունները վերափոխվեցին Ժողովրդական Հանրապետության, որոնց թվում էր նաև Խորվաթիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը (սերբախորվաթ․՝ Narodna Republika Hrvatska)։ Պաշտոնապես այս անունը ընդունվել է 1946 թվականի փետրվարի 26-ին։

1947 թվականի հունվարի 18-ին Ազգային ժողովի հինգերորդ նստաշրջանը, որը վերափոխվեց Սահմանադրական ժողովի (սերբախորվաթ․՝ Ustavotvorni Sabor), հռչակվեց Խորվաթիայի Ժողովրդական Հանրապետության Սահմանադրությունը, համաձայն որի`իր ղեկավարն էր Ազգային ժողովի նախագահության նախագահը, իսկ 1953 թվականի փետրվարի 6-ից` Ազգային ժողովի նախագահը:

Դիմանկար Անուն
(կյանքի տարիներ)
Լիազորություններ Կուսակցություն Պաշտոն
Սկիզբ Ավարտ
(2)
(II[4])
Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg Վլադիմիր Նազոր
(1876–1949)
սերբախորվաթ․՝ Vladimir Nazor
1946 թվականի փետրվարի 26[3] 1949 թվականի հունիսի 19 [5] անկախ

Հարավսլավիայի Ժողովրդական ճակատի անդամ
Խորվաթիայի ժողովրդական խորհրդի նախագահության նախագահ
3 Karlo Mrazović.jpg Կարլո Մրազովիչ
(1902–1987)
սերբախորվաթ․՝ Karlo Mrazović
1949 թվականի հոկտեմբերի 19 1952 թվականի փետրվար Խորվաթիայի կոմունիստական կուսակցություն
4 Vicko Krstulovic (crop).jpg Վիցկո Կրստուլովիչ
(1905–1988)
սերբախորվաթ․՝ Vicko Krstulović
1952 թվականի փետրվար 1953 թվականի փետրվարի 6 Հարավսլավիայի աշխատավոր ժողովրդի սոցիալիստական միության անդամ
→ Խորվաթիայի կոմունիստների միություն

[6]

5 Coat of Arms of the Socialist Republic of Croatia.svg Զլատան Սրեմեց
(1898–1971)
սերբախորվաթ․՝ Zlatan Sremec
1953 թվականի փետրվարի 6 1953 թվականի դեկտեմբերի 18 անկախ

Հարավսլավիայի աշխատավոր ժողովրդի սոցիալիստական միության անդամ
Խորվաթիայի ժողովրդական խորհրդի նախագահ
6 Vladimir Bakarić (1).jpg Վլադիմիր Բակարիչ
(1912–1983)
սերբախորվաթ․՝ Vladimir Bakarić
1953 թվականի դեկտեմբերի 18 1963 թվականի հունիսի 9[7] Խորվաթիայի կոմունիստների միություն

Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության կազմում (1963-1991)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարավսլավիայի նոր սահմանադրությունը, որն ուժի մեջ է մտել 1963 թվականի ապրիլի 7-ին, երկիրը հռչակել է սոցիալիստական պետություն, ըստ որի նրա անվանումը փոխվեց Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Դաշնային Հանրապետություն, իսկ նրա կազմի մեջ մտնող հանրապետությունները ստացել են սոցիալիստական, ներառյալ Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն անվանումը (սերբախորվաթ․՝ Socijalistička Republika Hrvatska): Պաշտոնապես այս անունը ընդունվել է 1963 թվականի հունիսի 9-ին։

Նոր Սահմանադրությամբ հանրապետության խորհրդարանը ստացել է Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետության խորհրդարան (սերբախորվաթ․՝ Predsjednik Predsedništva Sociјalističke Republike Hrvatske) անվանումը։

1974 թվականի մայիսի 8-ին Խորվաթիայում ստեղծվեց արտախորհրդարանական բարձրագույն կոլեգիալ կառավարման մարմին՝ Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետության նախագահությունը՝ նախագահության նախագահի գլխավորությամբ (սերբախորվաթ․՝ Predsjednik Predsedništva Sociјalističke Republike Hrvatske

1990 թվականի հուլիսի 25-ին հանրապետության անվանումը փոխարինվեց Խորվաթիայի Հանրապետությամբ (սերբախորվաթ․՝ Republika Hrvatska)։ Միաժամանակ փոխվել է երկրի ղեկավարի անվանումը, ղեկավար է դարձել նախագահը (սերբախորվաթ․՝ predsjednik Republike Hrvatske

1991 թվականի հունիսի 25-ին Խորվաթիայի Հանրապետությունը հռչակվեց անկախ պետություն։

Դիմանկար Անուն
(կյանքի տարիներ)
Լիազորություններ Կուսակցություն Պաշտոն
Սկիզբ Ավարտ
(6)[8] Vladimir Bakarić (1).jpg Վլադիմիր Բակարիչ
(1912–1983)
սերբախորվաթ․՝ Vladimir Bakarić
1963 թվականի

հունիսի 9 [7]

1963 թվականի

հունիսի 27

Խորվաթիայի կոմունիստների միություն Խորհրդի նախագահ
7 Coat of Arms of the Socialist Republic of Croatia.svg Իվան Կրայաչիչ
(1906–1986)
սերբախորվաթ․՝ Ivan Krajačić
1963 թվականի

հունիսի 27

1967 թվականի

մայիսի 11

8
(I—II)
Jakov Blažević.jpg Յակով Բլաժևիչ
(1912–1996)
սերբախորվաթ․՝ Jakov Blažević
1967 թվականի

մայիսի 11

1974 թվականի մայիսի 8
1974 թվականի

մայիսի 8

1982 թվականի

մայիսի 10

Նախագահության նախագահ
9 Coat of Arms of the Socialist Republic of Croatia.svg Մարիյան Ցվետկովիչ
(1920–1990)
սերբախորվաթ․՝ Marijan Cvetković
1982 թվականի

մայիսի 10

1983 թվականի

մայիսի 10

10 Coat of Arms of the Socialist Republic of Croatia.svg Միլուտին Բալտիչ
(1920–2013)
սերբախորվաթ․՝ Milutin Baltić
1983 թվականի

մայիսի 10

1984 թվականի

մայիսի 10

12 Coat of Arms of the Socialist Republic of Croatia.svg Պերո Ցար
(1920–1985)
սերբախորվաթ․՝ Pero Car
1985 թվականի

մայիսի 10

1985 թվականի

նոյեմբերի 15[9]

13 Ema Derosi-Bjelajac.jpg Էմա Դերոսի Բելայաց
(1926–)
սերբախորվաթ․՝ Ema Derosi-Bjelajac
1985 թվականի

նոյեմբերի 20

1986 թվականի

մայիսի 10

14 Coat of Arms of the Socialist Republic of Croatia.svg Անտե Մարկովիչ
(1924–2011)
սերբախորվաթ․՝ Ante Marković
1986 թվականի

մայիսի 10

1988 թվականի

մայիսի 10

15 Coat of Arms of the Socialist Republic of Croatia.svg Իվո Լատին
(1929–2002)
սերբախորվաթ․՝ Ivo Latin
1988 թվականի

մայիսի 10

1990 թվականի

մայիսի 30

16
(I—II)
FranjoTudman.JPG Ֆրանո Տուջման
(1922–1999)
սերբախորվաթ․՝ Franjo Tuđman
1990 թվականի

մայիսի 30

1990 թվականի հուլիսի 30 Խորվաթիայի Ժողովրդավարական համագործակցություն
1990 թվականի

հուլիսի 30

1991 թվականի

հունիսի 25[10]

Նախագահ

Անկախության ժամանակաշրջան (1991 թվականից)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1991 թվականի մայիսի 19-ին Խորվաթիայի Հանրապետությունում անցկացվեց անկախության հանրաքվե, որի արդյունքում 1991 թվականի հունիսի 25-ին երկիրը հռչակվեց անկախ պետություն, պետական լեզու հռչակվեց խորվաթերեն։ Բրիոնյան համաձայնագրով Խորվաթիան երեք ամսով՝ 1991 թվականի հուլիսի 8-ից մինչև 1991 թվականի հոկտեմբերի 8-ը, դադարեցրել է Անկախության հռչակագրի գործողությունը, սակայն դա չի նպաստել սերբ փոքրամասնության հետ հարաբերություններում առաջացած լարվածության նվազմանը, ինչի արդյունքում խթան է հանդիսացել լայնածավալ պատերազմի սկսվելուն, որն ավարտվել է 1995 թվականին:

2000 թվականին սահմանադրական փոփոխությունների ընդունումից հետո ընտրված նախագահը պետք է անդամակցի քաղաքական կուսակցության։

Դիմանկար Անուն
(կյանքի տարիներ)
Լիազորություններ Կուսակցություն Ընտրություններ
Սկիզբ Ավարտ
(16)
(II[11])
FranjoTudman.JPG Ֆրանո Տուջման
(1922–1999)
խորվ.՝ Franjo Tuđman
1991 թվականի հունիսի 25[10] 1999 թվականի դեկտեմբերի 10[12] Խորվաթական ժողովրդավարական համագործակցություն 1997
ժ.պ. Coat of arms of Croatia.svg Վլատկո Պավլետիչ
(1930–2007)
խորվ.՝ Vlatko Pavletić
1999 թվականի դեկտեմբերի 10 2000 թվականի փետրվարի 2
ժ.պ. Zlatko Tomcic.jpg Զլատկո Տոմչիչ
(1945–)
խորվ.՝ Zlatko Tomčić
2000 թվականի փետրվարի 2 2010 թվականի փետրվարի 18 Խորվաթիայի գյուղացիական կուսակցություն
17 2838 071121 1923 a stipe.jpg Ստեպան Մեսիչ
(1934–)
խորվ.՝ Stjepan Mesić
2000 թվականի փետրվարի 2 2010 թվականի փետրվարի 18 անկախ

մինչ նախագահ ընտրվելը եղել է Խորվաթիայի ժողովրդական կուսակցության անդամ (2005 թվականից Խորվաթիայի Ժողովրդական կուսակցության՝ լիբերալ դեմոկրատների անդամ)
2000

2005

18 Ivo Josipović.jpg Իվո Յոսիպովիչ
(1957–)
խորվ.՝ Ivo Josipović
2010 թվականի փետրվարի 18 2015 թվականի փետրվարի 18 անկախ

մինչ նախագահ ընտրվելը եղել է Խորվաթիայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ
2009-2010
19 HEKolindaGrabarKitarovic.jpg Կոլինդա Գրաբար Կիտարովիչ
(1968–)
խորվ.՝ Kolinda Grabar-Kitarović
2015 թվականի փետրվարի 18 գործող անկախ

մինչ նախագահ ընտրվելը եղել է Խորվաթական ժողովրդավարական համագործակցություն կուսակցության անդամ
2014-2015

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Grabar-Kitarović poput Merkel: 5 prosječnih plaća»։ Večernji.hr։ Վերցված է 2016-12-31 
  2. Объявил о провозглашении Независимого государства Хорватия и стал главой гражданской администрации и исполняющим обязанности поглавника до прибытия Анте Павелича в Загреб из Италии.
  3. 3,0 3,1 Провозглашение Народной Республики Хорватии.
  4. Продолжение полномочий президента Президиума Народного сабора Хорватии Владимира Назора.
  5. Умер на посту председателя президиума Народного сабора.
  6. 7|11|1952}} года после Шестого конгресса Коммунистической партии Югославии, Коммунистическая партия Хорватии была переименована в Союз коммунистов Хорватии.
  7. 7,0 7,1 Провозглашение Социалистической Республики Хорватии.
  8. Продолжение полномочий президента Народного сабора Владимира Бакарича.
  9. Умер на посту президента Президиума.
  10. 10,0 10,1 Провозглашение независимости Республики Хорватии.
  11. продолжение полномочий правительства Йосипа Манолича.
  12. Умер на посту президента.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]