Jump to content

Խոսքի ազատություն (նկար)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Խոսքի ազատություն
տեսակգեղանկար
նկարիչՆորման Ռոքուել
տարի1943
բարձրություն116,2 սանտիմետր
լայնություն90 սանտիմետր
ստեղծման երկիր ԱՄՆ
նյություղաներկ
գտնվում էՆորման Ռոքուելի թանգարան
հավաքածուՆորման Ռոքուելի թանգարան
մասն էՉորս ազատություն
կայք
Ծանոթագրություններ
 Freedom of Speech (painting) Վիքիպահեստում

«Խոսքի ազատություն», Նորման Ռոքուելի «Չորս ազատություն» նկարներից առաջինն է, որը ոգեշնչված է Միացյալ Նահանգների նախագահ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի 1941 թվականի «Երկրի իրավիճակի մասին» ուղերձից, ինչը հայտնի է «Չորս ազատություն» անունով։ Նկարը հրապարակվել է The Saturday Evening Post-ի 1943 թվականի փետրվարի 20-ի համարում՝ Բութ Թարկինգտոնի համապատասխան էսսեի հետ միասին[1]։ Ռոքուելը կարծում էր, որ սա և «Հավատքի ազատությունը» ամենահաջողվածներն էին այս շարքում[2]։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոսքի ազատությունը Նորման Ռոքուելի «Չորս ազատություն» վերնագրով յուղաներկով չորս նկարների շարքից առաջինն էր։ Աշխատանքները ոգեշնչված են ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտի «Երկրի իրավիճակի մասին» ուղերձից, որը հայտնի է որպես «Չորս ազատություն», որը նախագահն արտասանել է 1941 թվականի հունվարի 6-ին Միացյալ Նահանգների 77-րդ Կոնգրեսում[3]։ Չորս ազատությունից Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության մեջ նկարագրված են միայն երկուսը՝ խոսքի ազատությունը և հավատքի ազատությունը[4]։ Չորս ազատությունի թեման ի վերջո ներառվեց Ատլանտյան խարտիայում[5][6], ինչպես նաև Միավորված Ազգերի Կազմակերպության կանոնադրության մեջ[3]։ Նկարների շարքը հրապարակվել է The Saturday Evening Post-ում՝ ուղեկցվելով հայտնի գրողների էսսեներով, չորս անընդմեջ շաբաթների ընթացքում՝ Խոսքի ազատություն (փետրվարի 20), Հավատքի ազատություն (փետրվարի 27), Ազատություն կարիքից (մարտի 6) և Ազատություն վախից (մարտի 13)[7]: Ի վերջո, շարքը լայնորեն տարածվեց պաստառների տեսքով և գործիքային դեր խաղաց ԱՄՆ կառավարության պատերազմական պարտատոմսերի ստեղծման գործում։ 1943-1944 թվականների «Չորս ազատություն» պատերազմի պարտատոմսերի ցուցահանդեսի ժամանակ պատերազմական պարտատոմսեր գնած մարդիկ ստացան «Չորս ազատություն» պարտատոմսերի ամբողջական գունավոր վերարտադրված հավաքածու, ինչպես նաև «Խոսքի ազատություն» գրությամբ հուշամեդալային շապիկներ՝ գնված պարտատոմսերը և պատերազմական խնայողությունների փոստային նամականիշերը պահելու համար[7]:

Նկարագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջինը խոսքի և արտահայտման ազատությունն է՝ աշխարհի ցանկացած վայրում։

—Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտի 1941 թվականի հունվարի 6-ի «Երկրի իրավիճակի մասին» ելույթից, որը ներկայացնում էր «Չորս ազատություններ» թեման

«Խոսքի ազատությունը» պատկերում է 1942 թվականի Արլինգտոնի քաղաքային ժողովից մի տեսարան, որի ընթացքում Ջիմ Էջերտոնին՝ միակ մարդուն, որը դեմ էր քաղաքի ընտրողների կողմից նոր դպրոցի կառուցման հայտարարված ծրագրերին, քանի որ հինը այրվել էր[8], արարողակարգի համաձայն՝ խոսքի իրավունք է տրվել[9]։ Էջերտոնը կողմ էր վերակառուցման գործընթացին, բայց մտահոգված էր առաջարկի հարկային բեռով, քանի որ իր ընտանեկան ֆերման ավերվել էր հիվանդությունից[10]։ Այս տեսարանի հիշողությունը Ռոքուելին թվաց որպես «Խոսքի ազատությունը» պատկերելու հիանալի տարբերակ և ոգեշնչեց նրան իր Վերմոնտի հարևաններին որպես մոդելներ օգտագործել «Չորս ազատություն» ամբողջ շարքի համար[11]։ Կապույտ օձիք ունեցող խոսնակը հագել էր վանդակավոր վերնաշապիկ և զամշե բաճկոն, կեղտոտ ձեռքերով էր և ավելի մուգ մաշկի գույն ուներ, քան մյուս ներկաները[12]։ Մյուս ներկաները սպիտակ վերնաշապիկներով, փողկապներով և բաճկոններով են[13]։ Նկարում պատկերված տղամարդկանցից մեկը ձեռքին մի փաստաթուղթ է պահում, որում նշված է հանդիպման թեման՝ «քաղաքի տարեկան հաշվետվության քննարկում»[4]։ Էջերտոնի երիտասարդ և աշխատավորի ձեռքերը համադրված են մաշված և կեղտոտ բաճկոնով, մինչդեռ մյուս ներկաները, կարծես, տարիքով ավելի մեծ են և ավելի կոկիկ ու պաշտոնական հագնված։ Ըստ The Wall Street Journal-ի Բրյուս Քոուլի՝ Էջերտոնը պատկերված է «բարձր կանգնած, բերանը բաց, փայլող աչքերը՝ կուրացած, նա իր միտքն արտահայտում է անկաշկանդ և անվախ», իսկ դեմքը նման է Աբրահամ Լինքոլնին[4]։ Ռոբերտ Սքոլզի խոսքերով՝ աշխատանքը լսարանի անդամներին ցույց է տալիս կլանված ուշադրությամբ և խոսնակի նկատմամբ հիացմունքով․ վերջինս նման է Ֆրենկ Կապրայի ֆիլմի Գերի Կուպերի կամ Ջեյմս Ստյուարտի կերպարին[14]։ Ջոն Ափդայքի խոսքերով՝ աշխատանքը նկարված է առանց որևէ նկարչական վրձնագործության[15]։

Ստեղծում

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամաչկոտ, քաջարի երիտասարդ աշխատավորի մոդելը Ռոքուելի հարևան Կարլ Հեսն էր՝ Վերմոնտ նահանգի Արլինգտոն քաղաքից[16]։ Հեսին որպես մոդել առաջարկել է Ռոքուելի օգնական Ջին Փելհեմը։ Գերմանացի ներգաղթյալի որդի Հեսը ամուսնացած էր, քաղաքում ուներ բենզալցակայան։ Նրա երեխաները դպրոց էին գնում Ռոքուելների երեխաների հետ[8][13]։ Փելհեմի խոսքերով՝ Հեսը «ազնիվ գլուխ ուներ»[17]։

Մյուս մոդելներն էին՝ Կարլ Հեսի հայրը՝ Հենրին (միայն ձախ ականջը), Ջիմ Մարտինը (ներքևի աջ անկյունը. նա նաև հայտնվել է «Չորս ազատություն» մյուս նկարներում[16]), Հարրի Բրաունը (աջից՝ միայն գլխի վերևի մասը և աչքը), Ռոբերտ Բենեդիկտ Ավագը և ձախից Ռոուզ Հոյթը։ Ձախ եզրով տեսանելի է Ռոքուելի սեփական աչքը[8]։ Մոդելի կրած զամշե բաճկոնի տերը Փելհեմն էր[13]։ Միայն Հեսը այս աշխատանքի համար ութ տարբեր անգամ կեցվածք է ընդունել Ռոքուելի համար, իսկ մյուս բոլոր մոդելները՝ առանձին-առանձին[13]։ Ռոքուելի վերջնական նկարը չորս փորձերի արդյունք էր և տևել է երկու ամիս[8][12]։ Երկու անգամ նա գրեթե ավարտել է աշխատանքը և միայն վերջում զգացել, որ այն թերի է[18]։ Մի պահ Ռոքուելը ստիպված եղավ խոստովանել «Փոստ»-ի գեղարվեստական ​​ղեկավար Ջիմ Յեյթսին, որ վաղ փորձից հետո ստիպված էր սկսել «Խոսքի ազատությունը» զրոյից, քանի որ չափազանց շատ էր աշխատել դրա վրա[19]։ Յուրաքանչյուր տարբերակում պատկերված էր առօրյա հագուստով կապույտ օձիքով տղամարդու, որը կանգնած էր քաղաքային ժողովի ժամանակ, բայց յուրաքանչյուր տարբերակում տղամարդը պատկերված էր տարբեր անկյուններից[12]։ Վաղ նախագծում Հեսը շրջապատված էր իր շուրջը նստած մարդկանցով։ Հեսը կարծում էր, որ պատկերն ավելի բնական տեսք ունի, բայց Ռոքուելը առարկում է. «Այն չափազանց բազմազան էր, այն ամենուրեք էր և ոչ մի տեղ չէր կանգ առնում կամ ոչինչ չէր ասում»[8]։ Վերջնական տարբերակում Ռոքուելը որոշեց նստարանի մակարդակից վերև նայել և կենտրոնացավ հռետորի՝ որպես թեմայի վրա, այլ ոչ թե հավաքի վրա[18]։

Էսսե

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նկարի ուղեկցող էսսեի համար «Փոստ»-ի խմբագիր Բեն Հիբսն ընտրել է վիպասան և դրամատուրգ Բութ Թարքինգտոնին, որը Պուլիցերյան մրցանակի դափնեկիր էր[1]։ Թարքինգտոնի ուղեկցող էսսեն, որը հրապարակվել է «The Saturday Evening Post» թերթի 1943 թվականի փետրվարի 20-ի համարում, իրականում առակ կամ պրիտչա էր, որում երիտասարդ Ադոլֆ Հիտլերը և երիտասարդ Բենիտո Մուսոլինին 1912 թվականին հանդիպում են Ալպերում։ Մտացածին հանդիպման ժամանակ երկու տղամարդիկ էլ նկարագրում են իրենց երկրներում խոսքի ազատությունը ճնշելու միջոցով բռնապետություններ հաստատելու ծրագրերը[20]։

Հավանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս պատկերը գովաբանվել է իր կենտրոնացվածության համար, իսկ խոսողի առջևի դատարկ նստարանը դիտողի համար ընկալվում է որպես հրավիրող։ Գրատախտակի մուգ ֆոնը օգնում է օբյեկտին առանձնանալ, բայց գրեթե ծածկում է Ռոքուելի ստորագրությունը[21]։ Դեբորա Սոլոմոնի խոսքերով՝ ստեղծագործությունը «խոսողին օժտում է անհավանական բարձրահասակությամբ և պահանջում է, որ նրա հարևանները բառացիորեն ներքևից հայացքներն ուղղեն նրան»[12]։ Խոսողը կապույտ օձիքավոր (սոցիալական կարգավիճակով կապույտ օձիքավոր աշխատողները սովորաբար պատկանում են բանվոր դասին), կոճակները արձակած, անկեղծ տղամարդ է, հավանաբար էթնիկ խմբի ներկայացուցիչ, որը սպառնալիք է սոցիալական սովորույթների համար, որը, այնուամենայնիվ, վայելում է լսարանի լիակատար հարգանքը[13]։ Ոմանք կասկածի տակ են դնում սպիտակ օձիքավոր բնակիչների՝ իրենց կապույտ օձիքավոր եղբայրների մեկնաբանություններին այդքան ուշադիր լինելու իսկությունը[13]։ Սողոմոնը նշել է նկարում կանացի կերպարների բացակայությունը[13], չնայած նկարի այլընտրանքային տարբերակները ցույց են տալիս, որ ձախ կողմում գտնվող կարմրահեր անհատը կին է[22]։ Լորա Քլարիջն ասել է. «Նրանց համար, ովքեր այս աշխատանքը կանոնիկացրել են որպես Ռոքուելի մեծագույն նկարներից մեկը, նկարը փայլուն կերպով արտացոլում է ամերիկյան իդեալը։ Սակայն նրանց համար, ովքեր ստեղծագործությունը համարում են պակաս հաջողված, իդեալին կոնկրետ ձև տալու Ռոքուելի ցանկությունը անբնական արդյունքի է հանգեցրել»[23]։ 2009 թվականին Բրյուս Քոուլը «Խոսքի ազատությունը» նկարագրել է որպես Ռոքուելի «մեծագույն նկար», որը «ավանդական ամերիկյան նկարազարդումները վերածեց հզոր և մնայուն արվեստի գործի»։ Նա նշում է, որ Ռոքուելը օգտագործում է «դասական բուրգաձև կոմպոզիցիա»՝ կենտրոնական կերպարը շեշտելու համար՝ կանգնած հռետոր, որի արտաքին տեսքը համադրվում է մնացած լսարանի հետ, որը, մասնակցելով ժողովրդավարությանը, պաշտպանում է այն։ Քոուլը Ռոքուելի կերպարը նկարագրում է որպես «խոսքի ազատության մարմնացում, այդ վերացական իրավունքի կենդանի դրսևորում՝ պատկեր, որը սկզբունքը, ներկը և, այո, դավանանքը վերածում է անջնջելի պատկերի և փայլուն ու սիրված ամերիկյան տեսիլի, որն ամբողջ աշխարհում դեռևս կարող է ոգեշնչել միլիոնավոր մարդկանց»[4]։ Նա նշում է, որ Նոր Անգլիայի քաղաքային ժողովի օգտագործումը աշխատանքի մեջ ներառում է «ժողովրդավարական հանրային քննարկման երկարատև ավանդույթը», մինչդեռ գրատախտակն ու նստարանը ներկայացնում են եկեղեցին և դպրոցը, որոնք, ըստ Քոուլի, «ամերիկյան կյանքի երկու սյուներն են»[4]։ «Փոստ»-ի խմբագիր Բեն Հիբսն «Խոսքի ազատություն» և «Հավատի ազատություն» նկարների մասին ասել է. «Ինձ համար դրանք մեծ մարդկային փաստաթղթեր են՝ ներկի և կտավի տեսքով: Կարծում եմ՝ մեծ նկար է այն, որը հուզում և ոգեշնչում է միլիոնավոր մարդկանց: Չորս ազատությունը իսկապես այդպիսին էին և այդպիսին են»[24]: Ուեստբրուքը նշում է, որ Ռոքուելը ներկայացնում է «անհատական այլախոհություն», որը գործում է «անձնական խիղճը պետությունից պաշտպանելու» համար[20]։ Մեկ այլ գրող ստեղծագործության թեման նկարագրում է որպես «քաղաքացիական ներգրավվածություն»[25]։

Ազդեցություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2020-ականներին Ռոքուելի նկարը դարձավ համացանցային մեմի թեմա, որտեղ մարդիկ նկարում պատկերված կերպարին օգտագործում են որպես այլաբանություն՝ համարձակորեն արտահայտելու այնպիսի կարծիքներ, որոնք լայնորեն համարվում են ոչ ժողովրդական կամ հակասական[26][27]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ 1,0 1,1 Murray and McCabe, p. 61.
  2. ↑ Hennessey and Knutson, p. 102.
  3. ↑ 3,0 3,1 «100 Documents That Shaped America:President Franklin Roosevelt's Annual Message (Four Freedoms) to Congress (1941)». U.S. News & World Report. U.S. News & World Report, L.P. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 12-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Cole, Bruce (2009 թ․ հոկտեմբերի 10). «Free Speech Personified: Norman Rockwell's inspiring and enduring painting». The Wall Street Journal. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 31-ին.
  5. ↑ Boyd, Kirk (2012). 2048: Humanity's Agreement to Live Together. ReadHowYouWant. էջ 12. ISBN 978-1459625150.
  6. ↑ Kern, Gary (2007). The Kravchenko Case: One Man's War on Stalin. Enigma Books. էջ 287. ISBN 978-1929631735.
  7. ↑ 7,0 7,1 Murray and McCabe, p. 79.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Meyer, p. 128.
  9. ↑ Heydt, Bruce (2006 թ․ փետրվար). «Norman Rockwell and the Four Freedoms». America in WWII. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
  10. ↑ Sukiennik, Greg (2018 թ․ հուլիսի 11). «Arlington and Rockwell: A enduring relationship». Manchester Journal (անգլերեն).
  11. ↑ «Norman Rockwell in the 1940s: A View of the American Homefront». Norman Rockwell Museum. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 9-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 Solomon, p. 205.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 13,6 Solomon, p. 207.
  14. ↑ Scholes, Robert (2001). Crafty Reader. Yale University Press. էջեր 98–100. ISBN 0300128878.
  15. ↑ Updike, John; Christopher Carduff (2012). Always Looking: Essays on Art. Alfred A. Knopf. էջ 22. ISBN 9780307957306.
  16. ↑ 16,0 16,1 «Art: I Like To Please People». Time. Time Inc. 1943 թ․ հունիսի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
  17. ↑ Murray and McCabe, p. 35.
  18. ↑ 18,0 18,1 Murray and McCabe, p. 46.
  19. ↑ Claridge, p. 307.
  20. ↑ 20,0 20,1 Westbrook, Robert B. (1993). Fox, Richard Wightman and T. J. Jackson Lears (ed.). The Power of Culture: Critical Essays in American History. University of Chicago Press. էջեր 218–20. ISBN 0226259544.
  21. ↑ Hennessey and Knutson, p. 100.
  22. ↑ «Pining for Democracy: A Few Readings». The Scholar's Stage (ամերիկյան անգլերեն). 2018 թ․ նոյեմբերի 10. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 10-ին.
  23. ↑ Claridge, p. 309.
  24. ↑ Murray and McCabe, p. 59.
  25. ↑ Janda, Kenneth; Jeffrey M. Berry and Jerry Goldman (2011). The Challenge of Democracy. Cengage Learning. էջ 213. ISBN 978-1111341916.
  26. ↑ Fanto, Clarence (2024 թ․ հուլիսի 28). «How and why did Norman Rockwell's iconic 'Freedom of Speech' painting become an internet meme? Museum leaders offer some answers». The Berkshire Eagle (անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
  27. ↑ McFarlane, Charles W. (2024 թ․ հուլիսի 3). «How Norman Rockwell's "Freedom of Speech" Painting Became the Internet's Soap Box». The New York Times. Վերցված է 2024 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Խոսքի_ազատություն_(նկար)&oldid=10401506» էջից