Խոմսկի գետտո
| Թեմայով վերաբերում է | Հոլոքոստ  | |
|---|---|---|
| Երկիր | Բելառուս | |
| Վարչատարածքային միավոր | • Բրեստի մարզ • Drahičynski rajon • Chomski Sieĺsaviet | |
| Վայր | Drahičynski rajon | |
| Կոորդինատներ | 52°20′0″N 25°14′0″E | |
Խոմսկի գետտո (1941 թվականի հուլիս - 1941 թվականի օգոստոս), հրեական գետտո, Բրեստի մարզի Դրոգիչինսկի շրջանի Խոմսկի գյուղական խորհրդի Խոմսկ գյուղի և հարակից բնակավայրերը հրեաների հարկադիր վերաբնակեցման վայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նացիստական Գերմանիայի զորքերի կողմից Բելառուսի տարածքի գրավման ընթացքում հրեաների հետապնդման և ոչնչացման գործընթացում:
Խոմսկի օկուպացիա և գետտոյի ստեղծում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մինչև պատերազմը Խոմսկ բնակավայրում բնակվում էր առնվազն 1000 հրեա[1][2]։
Գյուղը գրավվել է գերմանական զորքերի կողմից 1941 թվականի հունիսի 25-ին, և գյուղի հրեաներից գրեթե ոչ ոք չի հասցրել տարհանվել[1][3]։
Իրականացնելով հրեաների ոչնչացման նացիստական ծրագիրը՝ գերմանացիները գետտոներ են ստեղծել Բելառուսի գրեթե բոլոր քաղաքներում և բնակավայրերում, որտեղ ապրում էր հրեա բնակչություն[4][5][6]։ Այդպես Խոմսկում 1941 թվականի հուլիսի վերջին օկուպանտները գետտո են ստեղծել և հրեաներին ստիպեցին կազմակերպել յուդենրատ[1]։
Հրեաների ոչնչացում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Խոմսկի գետտոն գոյություն է ունեցել ոչ երկար՝ 3-4 շաբաթ, և ոչնչացվել է նացիստների պատժիչ «Պրիպյատյան ճահիճներ» (Pripiatsee) կամ «Պրիպյատյան երթ» գործողության ժամանակ, որը նախատեսում էր Բելառուսի տարածքում ՍՍ զորքերի կողմից հրեաների առաջին զանգվածային սպանությունների նախապատրաստում և իրականացում[2]։
1941 թվականի օգոստոսի 14-ին (2[2]) արևելքից գյուղ է մտել ՍՍ հեծելազորային զորամասը, որը տեղակայված էր Բելոստոկում՝ ընդհանուր առմամբ ավելի քան 150 պատժիչ[3][7]։
Հաջորդ օրը հրեաներին բաժանել են տեղացիներից, կտրել տաբատի կոճակները և վերցրել գոտիները: Մոտ 40 ոչ հրեաների տարել են բնակավայրի հյուսիսային ծայրամաս և ստիպել խրամատ փորել։ Գեր գերմանացին քայլերով չափել է 30 մ և ասել, որ փոսը պետք է ունենա 30 մ երկարություն և 4 մ խորություն[2][3][7]։
1941 թվականի օգոստոսի 16-ին Խոմսկի հրեաներին հրամայել են վերցնել բոլոր արժեքավոր իրերը և գնալ գյուղի ծայրամաս։ Դատապարտված մարդկանցից խլել են իրերը, երեխաների հետ կանանց բաժանել տղամարդկանցից, որից հետո տղամարդկանց տարել են, ստիպել մերկանալ և գնդակահարել փոսի եզրին[3][7]։
Հրեաների յուրաքանչյուր խմբի սպանությունից հետո գերմանացիները մի բաժակ շնապս էին խմում և ուրախ ծիծաղում: Տեղի գյուղացիներին ստիպում էին իջնել փոսը և հավասար պառկեցնել սպանվածների մարմինները[2]։
Երկրորդ օրը ռաբբիի մորուքը կտրել են և ծաղրելով հրամայել հանձնել «փոխհատուցումը»՝ մի պարկ ոսկի և մի պարկ դոլար։ Դրանից հետո կանանց հրամայվել է վերցնել երեխաներին և ամենաթանկ իրերը (յուրաքանչյուրը մի քանի կիլոգրամ), իբր, Պաղեստին տեղափոխվելու համար: Նրանց շարք են կանգնեցրել և տարել գյուղի ծայրը՝ դեպի հին գերեզմանատուն։ Երբ շարասյունը կանգ է առել ձորակի մոտ, մարդիկ գնդակահարվել են գնդացիրից[2][3]։
Օրվա վերջում Խոմսկի բոլոր հրեաները սպանվել են, նրանց զանգվածային գերեզմանի վրա միայն թեթև հող են շաղ տվել[3]։ Նրանց, ում ստիպել են պառկեցնել սպանվածներին և թաղել գերեզմանը, գերմանացիները ջուր են տվել, որպեսզի ձեռքերը լվանան արյունից և մահվան սպառնալիքով հրամայել են ոչ ոքի չպատմել կատարվածի մասին[2]։
Զանգվածային գերեզմանի հողը շարժվում էր, լսվում էին կենդանի թաղված մարդկանց հառաչանքները։ Գերմանացիները ստիպել են տեղացիներին հանել և սպանել վիրավորներին։ Մի հրեա երիտասարդ, որը նախորդ օրը քաղաքում չէր, երկրորդ օրը ինքն է ներկայացել և խնդրել, որ իրեն նույնպես գնդակահարեն: Գերմանացին հանել է ատրճանակը և սպանել տղային[2]։
Որոշ ժամանակ անց գերմանացիները Շերեշևոյից հրեաների մի փոքր խումբ տեղափոխել են Խոմսկ, նրանց օգտագործել են ծանր աշխատանքի մեջ և շուտով սպանել[3][7][8]։
Ընդհանուր առմամբ, Խոմսկում սպանվել է մոտ 2000 հրեա՝ ինչպես տեղացի, այնպես էլ մերձակա բնակավայրերից[9][2][10][7][8]։
Հիշատակ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Խոմսկում տեղադրվել է հրեաների ցեղասպանության զոհերի երկու հուշարձան։ Մեկը տեղադրվել է կանանց և երեխաների եղբայրական գերեզմանի վրա, իսկ երկրորդը՝ տղամարդ հրեաների եղբայրական գերեզմանի վրա[3][11][7]։
Հրապարակվել են Խոմսկում սպանված հրեաների ոչ ամբողջական ցուցակները[12]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 Граник С. В. Холокост: глазами очевидцев // Наш Край — Загородье : Историко-краеведческая газета Дрогичинского района. — 2012. — № 16—17. — С. 6—7. Архивировано из первоисточника 24 հոկտեմբերի 2018.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 А. Литвин. Убийцы Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine, газета «Беларусь сегодня», 03.12.2003
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Галах Н. Я., Граник С. В. Трагедия местечка Хомск // Наш Край — Загородье : Историко-краеведческая газета Дрогичинского района. — 2012. — № 16—17. — С. 5. Архивировано из первоисточника 24 հոկտեմբերի 2018.
- ↑ Якубоўскі, 1990, էջ 165
- ↑ Урбан, Боровик, 2009
- ↑ Альтман, 2002, էջ 86
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Холокост на территории СССР, 2011, էջ 1036
- ↑ 8,0 8,1 Свидетельствуют палачи, 2010, էջ 146
- ↑ «Памяць. Драгічынскi раён»., 1997, էջ 303—307
- ↑ М. Ринский. Из рода Пекеров Արխիվացված 2016-03-05 Wayback Machine
- ↑ «Jewish Heritage Research Group in Belarus. Khomsk». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 30-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 9-ին.
- ↑ «Памяць. Драгічынскi раён»., 1997, էջ 304—307
Աղբյուրներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Я.Я. Аляксейчык, С.П. Мамацюк i iнш. (рэдкал.), С.А. Супрун (укладальнік) «Памяць. Драгічынскi раён». — Мн.: «БЕЛТА», 1997. — 575 с. — ISBN 985-6302-02-1(բելառուս.)
- Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.
- Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Минск: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.
- Якубоўскі У. М. Гета // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне. 1941―1945. Энцыклапедыя (бел.) / Шамякін І. П. (гал. рэд.) і інш. — Белорусская советская энциклопедия, 1990. — 679 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-5-85700-012-0.
- Урбан М., Боровик А. Гетто на оккупированной территории Белоруссии в 1941-1944 гг. // Сост. Басин Я. З. Уроки Холокоста: история и современность : Сборник научных работ. — Минск: Ковчег, 2009. — Вып. 1. — ISBN 978-985-6756-81-1.
- Альтман И. А. Холокост и еврейское сопротивление на оккупированной территории СССР / Под ред. проф. А. Г. Асмолова. — М.: Фонд «Холокост», 2002. — 320 с. — ISBN 5-83636-007-7.
 | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Խոմսկի գետտո» հոդվածին։ |