Խոխանաբերդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Coa Illustration Elements Building Castle.svg
Խոխանաբերդ
Հասան Ջալալ Դոլայի դղյակ կամ Խոխանաբերդ
Княжеский дворец Хачена7.jpg
Տեսակ ամրոց
Վարչական միավոր Մարտակերտի շրջան և Թարթառի շրջան
Երկիր Արցախ
Կառուցված 13-րդ դար
Կառուցող Ջալալ Ա
Կոորդինատներ: 40°3′27.232920100001″ հս․ լ. 46°31′51.249000100012″ ավ. ե. / 40.05756470002777547° հս․. լ. 46.53090250002777850° ավ. ե. / 40.05756470002777547; 46.53090250002777850
Խոխանաբերդը գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում
Խոխանաբերդ

Խոխանաբերդ, Խավախան, Խոյախան, բերդ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Ներքին Խաչեն գավառում, Խաչենագետի աջ ափին, ժայռաբլրի վրա (այժմ՝ Արցախի Հանրապետությունում)։

Խոխանաբերդը Ներքին Խաչենի տեր Հասան Ջալալյանների գլխավոր ամրոցն էր։ Ներքին Խաչենի իշխանությունը հաճախ նրա անվամբ կոչվել է «Խոխանաբերդի Վախտանգյանների» իշխանություն, ի տարբերություն Հաթերքի վախտանգյանների իշխանության։ Գոյություն է ունեցել վաղ միջնադարից։ Սելջուկ-թուրքերի ասպատակությունների ժամանակ (XII դար) Խաչենի իշխաններն այստեղ էին ամրանում և դիմադրում օտար նվաճողներին։ XII դարի 1-ին կեսին երկու անգամ ավերվել է։

Հասան-Ջալալ Ա (XIII դարի 1-ին կես) այն նորոգել է, կառուցել նոր պարիսպներ, կացարաններ ու մթերանոցներ։ Մոնղոլների արշավանքների և ասպատակությունների ժամանակ գավառի բնակչության մեծ մասը այնտեղ էր ապաստանում և պաշտպանվում։ Վերջնականապես ավերվել է XV - XVI դդ. ակ-կոյունլու և կարա-կոյունլու թուրքերի արշավանքների ժամանակ։ Պահպանվում են պարիսպների ու շինությունների մնացորդները։

Ավերակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավերակները գտնվում են այժմյան ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի Վանք (նախկին՝ Վանքաշեն) գյուղից հարավ։ Նշմարվում են պարիսպների և ներսի շինությունների հիմնապատերը, բերդի կատարից իջնող ժայռափոր հորը, որն աղբյուրներից բերած ջուր են լցրել։ Բերդից ներքև գտնվել է Հասան Ջալալ իշխանի ապարանքը, որը նույնպես ավերակ է։ Ժողովուրդը կոչել է Դարպասներ (տ)։ Ոմանք, Խոխանաբերդը և այս ապարանքը համարելով մեկ համալիր կառույց՝ Դարպասներ են անվանում նաև բերդը։

Ավանդություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ մի ավանդության՝ Ջալալ Դոլուն լուր են բերում, թե «կնեկդ խոխան բերալ ա»։ Իշխանն ի պատիվ երեխայի՝ բերդն անվանում է Խոխանաբերդ[1]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Թ.Խ. Հակոբյան, Ստ.Տ. Մելիք-Բախշյան, Հ.Խ. Բարսեղյան։ Երեւանի Համալսարանի Հրատարակչություն, Երեւան, 1988։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կիրակոս Գանձակեցի, Պատմություն Հայոց, Ե., 1961
  • Բարկուդարյան Մ., Արցախ, Բաքու, 1895
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png