Խոլորձ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Խոլորձ
Orchis militaris
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Տիպ Ծաղկավոր բույսեր
Դաս Միաշաքիլավորներ
Կարգ Ծնեբեկածաղկավորներ
Ընտանիք Խոլորձազգիներ
Ցեղ Խոլորձ
Լատիներեն անվանում
Orchis
Հոմանիշներ

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Խոլորձ (օրխիդեա) (լատ.՝ Orchis), խոլորձազգիների ընտանիքի ցամաքային կամ էպիֆիտ խոտաբույսերի ցեղ։

Տարածում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Orchis mascula Nordens Flora 401.jpg
Офрис оводоносная.jpg
Jardín Sitio Litre 14.jpg
Orchis x bivonae

Տարածված է ամենուրեք, հատկապես արևադարձային և մերձարևադարձային շրջաններում։ Առավելապես հանդիպում են էպիֆիտ տեսակները, որոնք հարմարվել են ծառերի ցողունների վրա աճելուն։ Ցամաքային ձևերը կոճղարմատավոր են, հաճախ պալարանման հաստացումներով, աճում են մարգագետիններում, անտառներում, ճահիճներում։ Նախկին ԽՍՀՄ-ի տարածքում հայտնի է վայրի խոլորձի մոտ 36, Հայաստանում՝ 14 տեսակ, որոնց գերակշռող մասն աճում է մերձալպյան անտառային գոտում (Մայմեխ, Լալվար, Զանգեզուր, Դարալագյազ)։ Դեկորատիվ նշանակություն ունեն, ծաղիկները վարդագույն են, ծիրանագույն, հաճելի հոտով և նեկտարով։ Փոշոտվում են միջատների միջոցով։

Կիրառություն և նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոլորձի որոշ տեսակներ օգտագործվում են բժշկության, սննդի և օծանելիքի արդյունաբերության մեջ։ Խոլորձի՝ օխիդեայի, ծաղիկը նման է նրբաճաշակ արվեստի գործի։ Նա այնքան գեղեցիկ է, որ մի քանի երկրներ այն դարձրել են ազգային սիմվոլներ, օրինակ՝ Վենեսուելան, Հոնկոնգը։ Օրխիդեան տրոպիկական բույս է, այդ բույսի տեսակներից մեծ մասը կարելի գտնել տրոպիկներում, որտեղ նրանք աճում են ծառերի ճյուղերի կամ ցողունի վրա։ Մարդիկ միշտ հիանում են օրխիդեաներով, և հավաքածու են պահում։

Անվան ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Օրխիդեա» անունը կրում են շատ ֆիրմաներ, օրինակ այդպես է կոչվում հարսանեկան գործակալությունը, ինչպես նաև անշարժ գույքի գործակալությունը և կանացի սպիտակեղենի խանութը։ Օրխիդեաները թանկարժեք են, բայց շատ գեղեցիկ են, նրանց մասին կարելի է ասել՝

  • Նրանք աճում են բոլոր մայրցամաքներում, բացի Անտարկտիդայից
  • Որպեսզի ծաղիկների փոշին ստանաք, օրխիդեայի որոշ տեսակներ նմանվում են էգ միջատների և այդպիսով ընդունում են արու միջատներին, այդպիսով կատարվում է փոշոտումը։
  • Ամենահեշտը Ֆալենոպսիս օրխիդեայի աճեցնելն է։
  • Վանիալա Օրխիդեան ունի բարձր կոմերցիոն արժեք, քանի որ օգտագործվում է կերակրի մեջ, նրանից պատրաստում են վանիլային էսենցիա։
  • Օրխիդեան հաճախ են օգտագործում բնակարանները զարդարելու համար։

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնի է, որ կան մոտ 35000 տեսակի օրխիդեաներ, կան նաև հիբրիտներից արհեստական ստացվածներ։

Բնական հիբրիդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Կյուի Թագավորական բուսբանական այգու տվյաների.

Orchis x hybrida
Orchis x angusticruris
  • Orchis × algeriensis B.Baumann & H.Baumann, 2005 — O. patens × O. spitzelii
  • Orchis × angusticruris Franch. in V.Humnicki, 1876 — O. purpurea × O. simia
  • Orchis × aurunca W.Rossi & Minut., 1985 — O. pauciflora × O. provincialis
  • Orchis × bergonii Nanteuil, 1887 — O. antropophora × O. simia
  • Orchis × beyrichii (Rchb.f.) A.Kern., 1865 — O. militaris × O. simla
  • Orchis × bispurium (G.Keller) H.Kretzschmar, 2007 — O. anthropophora × O. militaris × O. purpurea
  • Orchis × bivonae Tod., 1840 — O. antropophora × O. italica
  • Orchis × buelii Wildh., 1970 — O. provincialis × O. quadripunctata
  • Orchis × calliantha Renz & Taubenheim, 1983 — O. punctulata × O. simia
  • Orchis × celtiberica Pau, 1921 — O. italica × O. simia
  • Orchis × chabalensis B.Baumann & al., 2003 — O. militaris subsp. stevenii × O. punctulata
  • Orchis × clandestina Hautz., 1978 — O. patens × O. provincialis
  • Orchis × colemanii Cortesi, 1907 — O. mascula × O. pauciflora
  • Orchis × fitzii Hautz., 1983 — O. anatolica × O. mascula
  • Orchis × hybrida (Lindl.) Boenn. ex Rchb., 1830 — O. militaris × O. purpurea
  • Orchis × klopfensteiniae P.Delforge, 1985 — O. pallens × O. spitzelii
  • Orchis × kretzschmariorum B.Baumann & H.Baumann, 2006 — O. anatolica × O. provincialis
  • Orchis × ligustica Ruppert, 1933 — O. mascula × O. patens
  • Orchis × loreziana Brügger, 1874 — O. mascula × O. pallens
  • Orchis × lucensis Antonetti & Bertolini, 2006 — O. pauciflora × O. simia
  • Orchis × macra Lindl., 1835 — O. antropophora × O. purpurea
  • Orchis × palanchonii G.Foelsche & W.Foelsche, 2005 — O. olbiensis × O. pauciflora
  • Orchis × penzigiana A.Camus in E.G.Camus & A.A.Camus, 1928 — O. mascula × O. provincialis
  • Orchis × permixta Soo, 1932 — O. mascula subsp. speciosa × O. pallens × O. provincialis
  • Orchis × petterssonii G.Keller ex Pett., 1947 — O. mascula × O. spitzelii
  • Orchis × plessidiaca Renz, 1928 — O. pallens × O. provincialis
  • Orchis × pseudoanatolica H.Fleischm., 1914 — O. pauciflora × O. quadripunctata
  • Orchis × serraniana P.Delforge, 1989 — O. mascula subsp. laxifloriformis × O. olbiensis
  • Orchis × sezikiana B.Baumann & H.Baumann, 1991 — O. anatolica × O. quadripunctata
  • Orchis × spuria Rchb.f., 1849 — O. antropophora × O. militaris
  • Orchis × subpatens E.G.Camus in E.G.Camus & A.A.Camus, 1928 — O. patens × O. provincialis
  • Orchis × thriftiensis Renz, 1932 — O. anatolica × O. pauciflora
  • Orchis × tochniana Kreutz & Scraton, 2002 — O. italica × O. punctulata
  • Orchis × willingiorum B.Baumann & H.Baumann, 2006 — O. provincialis × O. spitzelii
  • Orchis × wulffiana Soo, 1932 — O. punctulata × O. purpurea

Աճեցում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կավե կամ պլաստիկ ծաղկամաններում կամ տուփերում։ Պետք է անցքեր լինեն ծաղկամանի տակ և կողքերին, հետո պետք է լցվի դրենաժ, պենոպլաստի կտորներ, կեղևներ`գերադասելի է` եղևնու 5-ից 20 միլիմետրանոց կտորներից, որոնց լվանում են տեղավորելուց առաջ։ Օրխիդեան պետք է ջրել եռացած կամ թորած ջրով, երբեմն ամիսը 1-2 անգամ, այն պետք է պարարտացնել հատուկ օրխիդեայի համար նախատեսված պարարտանյութերով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Вахрамеева М. Г., Денисова Л. В., Никитина С. В., Самсонов С. К. Орхидеи нашей страны. — М.։ Наука, 1991. — 224 с. — ISBN 5-02-004073-8.
  • Ростовцев С. И., Ятрышник // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «խոլորձ» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։