Խենոմելես ճապոնական

Վարդազգիներ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր Տիպ Ծաղկավոր բույսեր Դաս Խնձորայիններ Ընտանիք Վարդազգիներ
Լատիներեն անվանում
Chaenomeles japonica (Thunb.) Lindl. ex Spach, 1834
Հատուկ պահպանություն
Քիչ մտահոգող տեսակ IUCN 3.1 Least Concern : ???
Դասակարգումը Վիքիցեղերում Պատկերներ Վիքիպահեստում ITIS 508021 NCBI 320146 EOL 230570

Խենոմելես ճապոնական (լատին․՝ Chaenoméles japónica), պատկանում է վարդազգիների ընտանիքի խնձորայինների ենթաընտանիքին։ Գեղեցիկ թուփ է, ունի 3 մ բարձրություն, ճյուղերն ունեն 1-5 սմ երկարությամբ փշեր։ Տերևներն ունեն 3-8 սմ երկարություն։ Ծաղիկները հանդիսանում են փնջերով, կարմրավուն են։ Ծաղկում են մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Պտուղները հասունանում են սեպրեմբեր-հոկտեմբերին։

Առաջացման երկիրը Չինաստանի Շանդուն գավառն է։ Լուսասեր և երաշտադիմացկուն բույս է։ Պտուղները 102-223, և տերևները 152-300 մգ տոկոս պարունակում են վիտամին C։ Խորհուրդ է տրվում օգտագործել որպես բարձր դեկորատիվ։

Տերևները գարնանը կարմրավուն են, ավելի ուշ ստանում են վերին կողմից մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևից՝ ավելի բաց գունավորում։ Մերկ են։ Ծաղկում է առատորեն, մինչև տերևների բացվելը։ Հաջողությամբ է կլիմայավարժվել հայկական ՍՍՀ-ի պայմաներին և լայնորեն է օգտագործվում ստորին և միջին գոտում բնակավայրերի կանաչապատման գործում։

Հոմանիշներ

• Aronia japonica (Thunb.) hort. ex K.Koch, 1869
• Chaenomeles alpina (Maxim.) Koehne, 1890
• Chaenomeles japonica var=alpina Maxim., 1873
• Chaenomeles japonica var=maulei (Mast.) Lavallée, 1877
• Chaenomeles japonica var=pygmaea Maxim., 1873
• Chaenomeles maulei (Mast.) C.K.Schneid., 1906
• Chaenomeles maulei var=sargentii (Lemoine) Mottet, 1911
• Chaenomeles trichogyna|Nakai, 1916
• Cydonia japonica (Thunb.) Pers., 1807
• Cydonia japonica var=typica|Makino, 1908
• Cydonia lagenaria Loisel., 1815, nom. superfl.
• Cydonia maulei (Mast.) T.Moore, 1875
• Cydonia sargentii Lemoine, 1900
• Pseudochaenome les maulei (Mast.) Carrière, 1882
• Pyrus japonicaThunb., 1780
• Pyrus maulei Mast., 1874
• Pyrus sargentii (Lemoine) S.Arn., 1902

Նկարագրություն

Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 1 մ բարձրությամբ։ Ճյուղերը աղեղնաձև թեքված են։ Երիտասարդ ընձյուղները սկզբում կանաչ են, խիտ մազմզուկապատ, խորդուբորդ, աշնանը ստանում են դարչնամոխրավուն, այնուհետև՝ գորշամոխրավուն գունավորում, որոնց վրա 1-2 սմ երկարությամբ կոշտ, ամուր փշեր կան։ Տերևները լայն հակառակ ձվաձև են, բութ կամ սրածայր, սեպաձև կամ կլորավուն հիմքով, 3-5 սմ երկարությամբ, սղոցաատամնաեզր, մերկ, վերևի կողմից մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից բաց գույնի, 1-1,5 սմ երկարությամբ տերևակոթունով։ Տերևակիցը թեք երիկամաձև է կամ սրտաձև, երբեմն խոր կտրատված, մինչև աշուն չթափվող։

Ծաղիկները նարնջակարմիր են, 2,5-3,5 սմ տրամագծով, 2-6-ական հավաքված կարճացած ողկույզներում և տեղադրված ամբողջ ընձյուղների երկարությամբ։ Պտուղը ձևով խիստ փոփոխական է, 3-4,5 սմ երկարությամբ, դեղնականաչ, խիստ թթվաշ, բայց շատ բուրումնավետ։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

Տարածվածություն

Տարածված է Ճապոնիայում, Կյուսյուից մինչև Հոնդո՝ լեռնային վայրերում։ Հայաստանի մշակության մեջ հաճախ է հանդիպում։ Համեմատաբար արագ է աճում։

Կիրառություն

Արևոտ վայրերում երբեմն այնքան առատ է ծաղկում, որ 40 սմ երկարությամբ ընձյուղի վրա բացվում են մինչև 60 ծաղիկներ։ Հատկապես լավ է աճում մեր հանրապետության բարձրլեռնային պայմաններում, որտեղ ոչ միայն հաջողությամբ ձմեռում է ձյան ծածկոցի տակ, այլև ամեն տարի առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, եթե ծաղիկները չեն ոչնչանում բարձրլեռնային շրջաններին բնորոշ ուշ գարնանային ցրտահարություններից։ Այդ նպատակի համար հատկապես պիտանի է այս թփատեսակի ալպիական, ավելի ցածրաճ այլատեսակը, որը ավելի ցրտադիմացկուն է և ուշ է ծաղկում։ Վերջինս կարելի է օգտագործել Նաև բոլոր գոտիներում՝ ալպինարիաների և քարապարտեզների ձևավորման համար։

Գրականություն

• Լ.Վ. Հարությունյան-Քո շրջապատի թփերը, Սովետական գրող, 1984-224 էջ

Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Խենոմելես ճապոնական» հոդվածին։

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Խենոմելես ճապոնական» հոդվածին։