Jump to content

Խելացի պայմանագիր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Խելացի պայմանագիր
հաղորդակարգ, Համակարգչային ծրագիր Խմբագրել Wikidata
ԵնթակատեգորիաՏրանսակցիա, Համակարգչային ծրագիր Խմբագրել Wikidata
ԿիրառությունըՊայմանագիր Խմբագրել Wikidata
Օգտագործողկրիպտոարժույթ, Բլոկչեյն, smart contract platform, Ապակենտրոնացված ֆինանսներ Խմբագրել Wikidata

Խելացի պայմանագիր (անգլ.՝ Smart contract), համակարգչային ծրագիր կամ գործարքային արձանագրություն, որը նախատեսված է իրադարձություններն ու գործողությունները ավտոմատ կերպով կատարելու, վերահսկելու կամ փաստաթղթավորելու համար, դա արվում է համաձայն պայմանագրի կամ համաձայնագրի պայմանների[1][2][3][4]։ Խելացի պայմանագրերի նպատակներն են՝ նվազեցնել վստահելի միջնորդների անհրաժեշտությունը, արբիտրաժային ծախսերը և խարդախությունից կորուստները, ինչպես նաև նվազեցնել չարամիտ և պատահական բացառությունները[5][2]։ Խելացի պայմանագրերը սովորաբար կապված են կրիպտոարժույթների հետ, և Ethereum-ի կողմից ներդրված խելացի պայմանագրերը ընդհանուր առմամբ համարվում են ապակենտրոնացված ֆինանսների (DeFi) և ոչ փոխանակելի տոկենների (NFT) կիրառությունների հիմնարար կառուցվածքային բլոկ[6]։

Վիտալիկ Բուտերինի 2014 թվականի Ethereum-ի նախնական սպիտակ թուղթը[7] նկարագրում է Bitcoin արձանագրությունը որպես Նիկ Սաբոյի կողմից սկզբնապես սահմանված խելացի պայմանագրերի հայեցակարգի թույլ տարբերակ և առաջարկում է ավելի ուժեղ տարբերակ՝ հիմնված Solidity լեզվի վրա, որը Turing complete-ն է։ Այդ ժամանակվանից ի վեր, տարբեր կրիպտոարժույթներ աջակցել են ծրագրավորման լեզուների, որոնք թույլ են տալիս ավելի առաջադեմ խելացի պայմանագրեր կնքել անվստահելի կողմերի միջև[8]։

Խելացի պայմանագիրը չպետք է շփոթել խելացի իրավական պայմանագրի հետ, որը վերաբերում է ավանդական, բնական լեզվով, իրավաբանորեն պարտավորեցնող պայմանագրին, որն ունի ընտրված պայմաններ, որոնք արտահայտված և իրականացված են մեքենայական ընթերցելի կոդով[9][10][11]։

Ստուգաբանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1996 թվականին Նիկ Սաբոն օգտագործել է «խելացի պայմանագիր» տերմինը՝ նկատի ունենալով այն պայմանագրերը, որոնք կիրարկվում էին ֆիզիկական սեփականությամբ (օրինակ՝ սարքավորում կամ ծրագրային ապահովում)՝ օրենքով չսահմանափակվելով։ Սաբոն վաճառքի ավտոմատները նկարագրել է որպես այս հայեցակարգի օրինակ[12][13]։ 1998 թվականին այս տերմինն օգտագործվել է Սթենֆորդի թվային գրադարանի նախագծի մաս կազմող համակարգի իրավունքների կառավարման ծառայության շերտի՝ Սթենֆորդի ինֆոբուսի օբյեկտները նկարագրելու համար[14]:

Խելացի պայմանագրերի իրավական կարգավիճակը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խելացի պայմանագիրը սովորաբար չի կազմում օրինականորեն պարտավորեցնող համաձայնագիր[15]։ Առաջարկներ կան խելացի պայմանագրերը կարգավորելու համար[16][17][18]։

Խելացի պայմանագրերը իրավական համաձայնագրեր չեն, այլ գործարքներ, որոնք ավտոմատ կերպով կատարվում են համակարգչային ծրագրի կամ գործարքային արձանագրության միջոցով[19], ինչպիսիք են վճարային պարտավորությունների ավտոմատացման տեխնոլոգիական միջոցները[20]՝ ինչպիսիք են կրիպտոարժույթների կամ այլ տոկենների փոխանցումը։ Որոշ գիտնականներ պնդում են, որ ծրագրավորման լեզուների հրամայական կամ դեկլարատիվ բնույթը կազդի խելացի պայմանագրերի իրավական վավերականության վրա[21]։

Որոշ իրավասություններում իրավաբանները ուսումնասիրել են, թե ինչպես է խելացի պայմանագրերի կոշտությունը փոխազդում ավանդական դոկտրինների հետ, ինչպիսին է պայմանագրային անկանխատեսելիությունը։ Օրինակ՝ կոլումբիական իրավաբանական գիտությունը առաջարկել է հարմարեցնել առաջացող ծանրաբեռնվածության տեսությունը (teoría de la imprevisión)՝ հաշվի առնելով խելացի պայմանագրերի հետևանքները դատական միջամտության միջոցով չեղարկելու բարձր տնտեսական և համակարգային ծախսերը՝ ընդգծելով այդ ծախսերը ներքինացնելու և թվային միջավայրերի համար նոր ընթացակարգային մեխանիզմներ մշակելու անհրաժեշտությունը[22]։

Ethereum բլոկչեյնի 2015 թվականի թողարկումից ի վեր՝ «խելացի պայմանագիր» տերմինը կիրառվել է բլոկչեյնի վրա տեղի ունեցող ընդհանուր նշանակության հաշվարկների համար։ ԱՄՆ-ի Ստանդարտների և տեխնոլոգիաների ազգային ինստիտուտը «խելացի պայմանագիրը» նկարագրում է որպես «կոդի և տվյալների հավաքածու (երբեմն կոչվում է ֆունկցիաներ և վիճակ), որը տեղակայվում է բլոկչեյն ցանցում կրիպտոգրաֆիկորեն ստորագրված գործարքների միջոցով»[23]: Այս մեկնաբանության մեջ խելացի պայմանագիրը ցանկացած տեսակի համակարգչային ծրագիր է, որն օգտագործում է բլոկչեյն։ Խելացի պայմանագիրը կարող է նաև դիտարկվել որպես անվտանգ պահված ընթացակարգ, քանի որ դրա կատարումը և կոդավորված էֆեկտները (օրինակ՝ կողմերի միջև տոկենների փոխանցումը) չեն կարող մանիպուլացվել առանց բլոկչեյնը փոփոխելու։ Այս մեկնաբանության մեջ պայմանագրերի կատարումը վերահսկվում և աուդիտվում է հարթակի կողմից, այլ ոչ թե հարթակին միացող կամայական սերվերային ծրագրերի կողմից[24][25]։

2018 թվականին ԱՄՆ Սենատի զեկույցում ասվել է՝ «Չնայած խելացի պայմանագրերը կարող են նոր թվալ, այս հայեցակարգը արմատավորված է պայմանագրային հիմնական իրավունքում: Սովորաբար դատական համակարգը լուծում է պայմանագրային վեճերը և կիրառում պայմանները, բայց նաև տարածված է ունենալ մեկ այլ արբիտրաժային մեթոդ, հատկապես միջազգային գործարքների համար: Խելացի պայմանագրերի դեպքում ծրագիրը կիրառում է կոդում ներկառուցված պայմանագիրը»[26]։ ԱՄՆ նահանգները, որոնք ընդունել են խելացի պայմանագրերի օգտագործման վերաբերյալ օրենսդրություն, ներառում են Արիզոնան[27], Այովան[28], Նևադան[29], Թենեսին[30] և Վայոմինգը[31]։

2021 թվականի ապրիլին Մեծ Բրիտանիայի իրավասության աշխատանքային խումբը (UKJT) հրապարակել է թվային վեճերի լուծման կանոնները (թվային DR կանոնները), որոնք նախատեսված էին Մեծ Բրիտանիայում բլոկչեյնի և կրիպտոարժույթների վերաբերյալ իրավական վեճերի արագ լուծմանը նպաստելու համար[32]։

Աշխատանքներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նման է բլոկչեյնի վրա արժեքի փոխանցմանը, բլոկչեյնի վրա խելացի պայմանագրի տեղակայումը տեղի է ունենում դրամապանակից բլոկչեյնի համար գործարք ուղարկելով[33]։ Գործարքը ներառում է խելացի պայմանագրի համար կազմված կոդը, ինչպես նաև հատուկ ընդունիչի հասցեն[33]։ Այդ գործարքը պետք է ներառվի բլոկում, որը ավելացվում է բլոկչեյնին, որի դեպքում խելացի պայմանագրի կոդը կկատարվի՝ խելացի պայմանագրի սկզբնական վիճակը սահմանելու համար[33]։ Բյուզանդական խափանումներին դիմացկուն ալգորիթմները ապակենտրոնացված եղանակով պաշտպանում են խելացի պայմանագիրը այն կեղծելու փորձերից։ Խելացի պայմանագիրը տեղակայվելուց հետո այն չի կարող թարմացվել[34]։ Բլոկչեյնի վրա գործող խելացի պայմանագրերը կարող են պահպանել կամայական վիճակ և կատարել կամայական հաշվարկներ։ Վերջնական հաճախորդները փոխազդում են խելացի պայմանագրի հետ գործարքների միջոցով։ Խելացի պայմանագրով նման գործարքները կարող են հանգեցնել այլ խելացի պայմանագրերի։ Այս գործարքները կարող են հանգեցնել վիճակի փոփոխության և մետաղադրամների մեկ խելացի պայմանագրից մյուսին կամ մեկ հաշվից մյուսին ուղարկելու[34]։

Խելացի պայմանագրերի իրականացման ամենատարածված բլոկչեյնը Ethereum-ն է[35]։ Ethereum-ում խելացի պայմանագրերը սովորաբար գրվում են Solidity կոչվող Turing-complete ծրագրավորման լեզվով[36] և կոմպիլացվում են ցածր մակարդակի բայթկոդի մեջ՝ Ethereum վիրտուալ մեքենայի կողմից կատարման համար[37]: Կանգառի խնդրի և այլ անվտանգության խնդիրների պատճառով, Թյուրինգի ամբողջականությունը համարվում է ռիսկային և դիտավորյալ խուսափվում է Vyper-ի նման լեզուների կողմից[38][39]։ Թյուրինգի ամբողջականության պակաս ունեցող այլ խելացի պայմանագրերի ծրագրավորման լեզուներից են Simplicity-ն, Scilla-ն, Ivy-ն և Bitcoin Script-ը[39]: Սակայն 2020 թվականին կանոնավոր արտահայտություններով կատարված չափումները ցույց տվեցին, որ այդ ժամանակվա 53,757 Ethereum խելացի պայմանագրերից միայն 35.3%-ն էր ներառում ռեկուրսիաներ և ցիկլեր՝ կոնստրուկտներ, որոնք կապված էին կանգառի խնդրի հետ[40]։

Մի քանի լեզուներ են մշակված ֆորմալ ստուգումը հնարավոր դարձնելու համար՝ Bamboo, IELE, Simplicity, Michelson (կարող է ստուգվել Coq-ի միջոցով)[41], Liquidity (կոմպիլյացվում է Michelson-ի համար), Scilla, DAML և Pact[42]։

Խելացի պայմանագրերը աջակցող բլոկչեյն հարթակների նշանակալի օրինակներ
Անվանում Նկարագրություն
Ethereum Իր բլոկչեյնում ներդրվում է Turing-complete լեզու, որը հանդիսանում է խելացի պայմանագրերի ակնառու շրջանակ[43]։
Bitcoin Առաջարկում է Թյուրինգի անավարտ սկրիպտային լեզու, որը թույլ է տալիս ստեղծել Bitcoin-ի վրա հատուկ խելացի պայմանագրեր, ինչպիսիք են բազմաստորագրական հաշիվները, վճարային ալիքները, էսքրոուները, ժամանակային կողպեքները, ատոմային խաչաձև առևտուրը, օրաքլները կամ բազմակողմանի վիճակախաղը՝ առանց օպերատորի[44]։
Cardano Խելացի պայմանագրերի համար բլոկչեյն հարթակ
Solana Խելացի պայմանագրերի համար բլոկչեյն հարթակ
Tron Խելացի պայմանագրերի համար բլոկչեյն հարթակ
Tezos Խելացի պայմանագրերի համար բլոկչեյն հարթակ

Բլոկչեյնի վրա գործընթացները, որպես կանոն, դետերմինիստական են՝ բյուզանդական սխալների նկատմամբ հանդուրժողականությունն ապահովելու համար[45]։ Այնուամենայնիվ, խելացի պայմանագրերի իրական աշխարհում կիրառումը, ինչպիսիք են վիճակախաղերը և խաղատները, պահանջում է անվտանգ պատահականություն[46]։ Փաստորեն, բլոկչեյն տեխնոլոգիան նվազեցնում է վիճակախաղի անցկացման ծախսերը և, հետևաբար, օգտակար է մասնակիցների համար։ Բլոկչեյնում պատահականությունը կարող է իրականացվել բլոկային հեշերի կամ ժամանակային դրոշմանիշների, օրակուլների, պարտավորության սխեմաների, RANDAO[47][48] և Quanta-ի նման հատուկ խելացի պայմանագրերի, ինչպես նաև խառը ռազմավարության Նեշ հավասարակշռություններից ստացված հաջորդականությունների միջոցով[45]։

Դիմումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1998 թվականին Սաբոն առաջարկել է, որ խելացի պայմանագրային ենթակառուցվածքը կարող է իրականացվել ակտիվների ռեգիստրների կրկնօրինակմամբ և պայմանագրերի կատարմամբ՝ օգտագործելով կրիպտոգրաֆիկ հեշ շղթաներ և բյուզանդական խափանումների նկատմամբ հանդուրժողական կրկնօրինակում[49]: Ասկեմոսը այս մոտեցումը ներդրել է 2002 թվականին[50][51]՝ որպես պայմանագրային սկրիպտի լեզու օգտագործելով Scheme-ը (հետագայում ավելացնելով SQLite-ը)[52][53][54]։

Կրկնօրինակված ակտիվների գրանցման և պայմանագրերի կատարման համար Bitcoin-ը օգտագործելու առաջարկներից մեկը կոչվում է «գունավոր մետաղադրամներ»[55]։ Տարբեր նախագծերում իրականացվում են պոտենցիալ կամայական ձևերի սեփականության կրկնօրինակված վկայականներ, ինչպես նաև պայմանագրերի կրկնօրինակված կատարում։

2015 թվականի դրությամբ UBS-ը փորձարկում էր «խելացի պարտատոմսեր», որոնք օգտագործում են բիթքոյնի բլոկչեյնը[56], որոնցում վճարային հոսքերը կարող են ենթադրաբար լիովին ավտոմատացվել՝ ստեղծելով ինքնավճարվող գործիք[57]:

Ժառանգության ցանկությունները հիպոթետիկորեն կարող են իրականացվել ավտոմատ կերպով մահվան վկայականի գրանցումից հետո՝ խելացի պայմանագրերի միջոցով[58][59]։ Ծննդյան վկայականները նույնպես կարող են աշխատել խելացի պայմանագրերի հետ միասին[60][61]։

Inc.com-ից Քրիս Սնուկը նշել է, որ խելացի պայմանագրերը կարող են օգտագործվել նաև անշարժ գույքի գործարքները կարգավորելու համար և կարող են օգտագործվել սեփականության իրավունքի գրանցման ոլորտում և հանրային գրանցամատյանում[62][63][64][65][66]։

Սեթ Օրանբուրգը և Լիա Պալագաշվիլին պնդում են, որ խելացի պայմանագրերը կարող են օգտագործվել նաև աշխատանքային պայմանագրերում, մասնավորապես՝ ժամանակավոր աշխատանքային պայմանագրերում, ինչը, նրանց կարծիքով, օգուտ կբերի գործատուին[67][68]։

Անվտանգության խնդիրներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բլոկչեյնի վրա հիմնված խելացի պայմանագրի գործարքների տվյալները տեսանելի են բլոկչեյնի բոլոր օգտատերերի համար։ Տվյալները հնարավորություն են տալիս տեսնել գործարքների կրիպտոգրաֆիկ պատկերը, սակայն սա հանգեցնում է մի իրավիճակի, երբ սխալները, այդ թվում՝ անվտանգության բացերը, տեսանելի են բոլորի համար, սակայն դրանք կարող են արագ չշտկվել[69]։ Նման հարձակումը, որը դժվար է արագ շտկել՝ հաջողությամբ իրականացվել է The DAO-ի վրա 2016 թվականի հունիսին՝ կորցնելով մոտ 50 միլիոն դոլար արժողությամբ եթեր այդ ժամանակ, մինչդեռ մշակողները փորձում են գտնել մի լուծում, որը կարող է հանգեցնել կոնսենսուսի[70]։ DAO ծրագիրը ժամանակային ուշացում ուներ, մինչև հաքերը կարողանար հեռացնել միջոցները. Ethereum ծրագրաշարի hard fork-ը կատարվեց՝ միջոցները հարձակվողից հետ ստանալու համար, նախքան ժամկետի լրանալը[71]։ Այլ բարձր մակարդակի հարձակումներից են Parity բազմաստորագրական դրամապանակների հարձակումները և ամբողջ թվերի underflow/overflow հարձակումը (2018), որոնց ընդհանուր արժեքը գերազանցել է 184 միլիոն դոլարը[72]։

Ethereum-ի խելացի պայմանագրերի հետ կապված խնդիրները, մասնավորապես, ներառում են պայմանագրային լեզվի երկիմաստություններն ու հեշտ, բայց անապահով կառուցվածքները՝ կայունությունը, կոմպիլյատորի սխալները, Ethereum վիրտուալ մեքենայի սխալները, բլոկչեյն ցանցի վրա հարձակումները, սխալների անփոփոխությունը և այն, որ չկա կենտրոնական աղբյուր, որը փաստաթղթավորում է հայտնի խոցելիությունները, հարձակումները և խնդրահարույց կառուցվածքները[73]։

Խելացի իրավական պայմանագրերի տարբերություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խելացի իրավական պայմանագրերը տարբերվում են խելացի պայմանագրերից։ Ինչպես նշվել է վերևում, խելացի պայմանագիրը պարտադիր չէ, որ իրավաբանորեն կիրառելի լինի որպես պայմանագիր։ Մյուս կողմից, խելացի իրավական պայմանագիրն ունի իրավաբանորեն կիրառելի պայմանագրի բոլոր տարրերը այն իրավասության մեջ, որտեղ այն կարող է կիրառվել, և այն կարող է կիրառվել դատարանի կամ տրիբունալի կողմից։ Հետևաբար, չնայած յուրաքանչյուր խելացի իրավական պայմանագիր կպարունակի խելացի պայմանագրի որոշ տարրեր, ոչ բոլոր խելացի պայմանագրերը կլինեն խելացի իրավական պայմանագիր[74]։

Իրավաբանական ոլորտում խելացի իրավական պայմանագրի պաշտոնական սահմանում չկա[75]։

Ռիկարդյան պայմանագիրը խելացի իրավական պայմանագրի տեսակ է։

Տես նաև

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Röscheisen, Martin; Baldonado, Michelle; Chang, Kevin; Gravano, Luis; Ketchpel, Steven; Paepcke, Andreas (1998). «The Stanford InfoBus and its service layers: Augmenting the internet with higher-level information management protocols». Digital Libraries in Computer Science: The MeDoc Approach. Lecture Notes in Computer Science (անգլերեն). Vol. 1392. Springer. էջեր 213–230. doi:10.1007/bfb0052526. ISBN 978-3-540-64493-4.
  2. ↑ 2,0 2,1 Fries, Martin; P. Paal, Boris (2019). Smart Contracts (գերմաներեն). Mohr Siebeck. ISBN 978-3-16-156911-1. JSTOR j.ctvn96h9r.
  3. ↑ Savelyev, Alexander (2016 թ․ դեկտեմբերի 14). «Contract Law 2.0: "Smart" Contracts As the Beginning of the End of Classic Contract Law» (անգլերեն). Social Science Research Network. SSRN 2885241. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 24-ին.
  4. ↑ Tapscott, Don; Tapscott, Alex (2016 թ․ մայիս). The Blockchain Revolution: How the Technology Behind Bitcoin is Changing Money, Business, and the World. Portfolio/Penguin. էջեր 72, 83, 101, 127. ISBN 978-0670069972.
  5. ↑ Szabo, Nick (1997). «View of Formalizing and Securing Relationships on Public Networks | First Monday». First Monday. doi:10.5210/fm.v2i9.548. S2CID 33773111. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ ապրիլի 10-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 24-ին.
  6. ↑ Zhou, Haozhe; Milani Fard, Amin; Makanju, Adetokunbo (2022 թ․ մայիսի 27). «The State of Ethereum Smart Contracts Security: Vulnerabilities, Countermeasures, and Tool Support». Journal of Cybersecurity and Privacy (անգլերեն). 2 (2): 358–378. doi:10.3390/jcp2020019. ISSN 2624-800X.
  7. ↑ «White Paper· ethereum/wiki Wiki · GitHub». GitHub. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 11-ին.
  8. ↑ Alharby, Maher; van Moorsel, Aad (2017 թ․ օգոստոսի 26). «Blockchain-based Smart Contracts: A Systematic Mapping Study». Computer Science & Information Technology: 125–140. arXiv:1710.06372. doi:10.5121/csit.2017.71011. ISBN 9781921987700. S2CID 725413.
  9. ↑ Cannarsa, Michel (2018 թ․ դեկտեմբերի 1). «Interpretation of Contracts and Smart Contracts: Smart Interpretation or Interpretation of Smart Contracts?». European Review of Private Law (անգլերեն). 26 (6): 773–785. doi:10.54648/ERPL2018054. S2CID 188017977. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 10-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  10. ↑ Drummer, Daniel; Neumann, Dirk (2020 թ․ օգոստոսի 5). «Is code law? Current legal and technical adoption issues and remedies for blockchain-enabled smart contracts». Journal of Information Technology (անգլերեն). 35 (4): 337–360. doi:10.1177/0268396220924669. ISSN 0268-3962. S2CID 225409384. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 9-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  11. ↑ Filatova, Nataliia (2020 թ․ սեպտեմբերի 1). «Smart contracts from the contract law perspective: outlining new regulative strategies». International Journal of Law and Information Technology (անգլերեն). 28 (3): 217–242. doi:10.1093/ijlit/eaaa015. ISSN 0967-0769. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  12. ↑ Morris, David Z. (2014 թ․ հունվարի 21). «Bitcoin is not just digital currency. It's Napster for finance». Fortune. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
  13. ↑ Schulpen, Ruben R.W.H.G. (2018 թ․ օգոստոսի 1). «Smart contracts in the Netherlands - University of Tilburg». uvt.nl. Twente University. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
  14. ↑ Röscheisen, Martin; Baldonado, Michelle; Chang, Kevin; Gravano, Luis; Ketchpel, Steven; Paepcke, Andreas (1998). «The Stanford InfoBus and its service layers: Augmenting the internet with higher-level information management protocols». Digital Libraries in Computer Science: The MeDoc Approach. Lecture Notes in Computer Science (անգլերեն). Vol. 1392. Springer. էջեր 213–230. doi:10.1007/bfb0052526. ISBN 978-3-540-64493-4.
  15. ↑ Mik, Eliza, Smart Contracts: A Requiem (December 7, 2019). Journal of Contract Law (2019) Volume 36 Part 1 at p 72
  16. ↑ Cannarsa, Michel (2018 թ․ դեկտեմբերի 1). «Interpretation of Contracts and Smart Contracts: Smart Interpretation or Interpretation of Smart Contracts?». European Review of Private Law (անգլերեն). 26 (6): 773–785. doi:10.54648/ERPL2018054. S2CID 188017977. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 10-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  17. ↑ Drummer, Daniel; Neumann, Dirk (2020 թ․ օգոստոսի 5). «Is code law? Current legal and technical adoption issues and remedies for blockchain-enabled smart contracts». Journal of Information Technology (անգլերեն). 35 (4): 337–360. doi:10.1177/0268396220924669. ISSN 0268-3962. S2CID 225409384. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 9-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  18. ↑ Filatova, Nataliia (2020 թ․ սեպտեմբերի 1). «Smart contracts from the contract law perspective: outlining new regulative strategies». International Journal of Law and Information Technology (անգլերեն). 28 (3): 217–242. doi:10.1093/ijlit/eaaa015. ISSN 0967-0769. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
  19. ↑ Mik, Eliza, Smart Contracts: A Requiem (December 7, 2019). Journal of Contract Law (2019) Volume 36 Part 1 at p 72
  20. ↑ J Cieplak, S Leefatt, ‘Smart Contracts: A Smart Way To Automate Performance’ (2017) 1 Georgia L & Tech Rev 417
  21. ↑ Governatori, Guido; Idelberger, Florian; Milosevic, Zoran; Riveret, Regis; Sartor, Giovanni; Xu, Xiwei (2018). «On legal contracts, imperative and declarative smart contracts, and blockchain systems». Artificial Intelligence and Law (անգլերեն). 26 (4): 33. doi:10.1007/s10506-018-9223-3. S2CID 3663005.
  22. ↑ Arenas Correa, José David (2022 թ․ դեկտեմբերի 1). «Remedies to the Irreversibility of Smart Contracts in Colombian Private Law». TalTech Journal of European Studies (անգլերեն). 12 (2): 113–145. doi:10.2478/bjes-2022-0014. ISSN 2674-4619.
  23. ↑ D J Yaga et al., Blockchain Technology Overview, National Institute of Standards and Technology Internal/Interagency Report 8202, 2018, p 54, cited in Mik, Eliza, Smart Contracts: A Requiem (December 7, 2019). Journal of Contract Law (2019) Volume 36 Part 1 at p 71
  24. ↑ Vo, Hoang Tam; Kundu, Ashish; Mohania, Mukesh (2018). «Research Directions in Blockchain Data Management and Analytics» (PDF). Advances in Database Technology - Extending Database Technology (EDBT). OpenProceedings. 21: 446. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. «Some distributed ledger technologies support an additional capability called a smart contract, which is similar to the concept of stored procedure in classical relational databases to some extent. Smart contracts allow the shared business processes within a business network to be standardised, automated and enforced via computer programs to increase the integrity of the ledger.»
  25. ↑ Huckle, Steve; Bhattacharya, Rituparna; White, Martin; Beloff, Natalia (2016). «Internet of Things, Blockchain and Shared Economy Applications». Procedia Computer Science. Elsevier B.V. 98: 463. doi:10.1016/j.procs.2016.09.074. «Firstly, that total quantity of BTC in a transaction's inputs must cover the total number of BTC in the outputs. That rule behaves similarly to a database stored procedure, except that it is impossible to circumvent. Secondly, BTC transactions use public-private key cryptography. That makes BTC act like a database with a publicly auditable per-row permission scheme.»
  26. ↑ Chapter 9: Building a Secure Future, One blockchain at a time Արխիվացված 2020-05-14 Wayback Machine, US Senate Joint Economic Committee, March 2018.
  27. ↑ «Arizona HB2417 - 2017 - Fifty-third Legislature 1st Regular». LegiScan. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ ապրիլի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 16-ին.
  28. ↑ «Iowa House approves bills to facilitate broadband, cryptocurrency». www.thegazette.com (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 15-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 15-ին.
  29. ↑ Hyman Gayle M, Digesti, Matthew P New Nevada legislation recognizes blockchain and smart contract terminologies Արխիվացված 2018-09-10 Wayback Machine August 2017, Nevada Lawyer
  30. ↑ Tom, Daniel (2020 թ․ սեպտեմբերի 22). «Smart Contract Bill Tennessee» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 22-ին.
  31. ↑ Wyoming, Legislature (2019 թ․ փետրվարի 26). «Wyoming - Smart Contract». Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
  32. ↑ Morgan, Herbert Smith Freehills LLP-Charlie; Parker, Chris; Livingston, Dorothy; Naish, Vanessa; Tevendale, Craig (2021 թ․ ապրիլի 23). «Arbitration of digital disputes in smart contracts and the release of the digital dispute resolution rules from the UK jurisdiction taskforce | Lexology». www.lexology.com (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 25-ին.
  33. ↑ 33,0 33,1 33,2 Soloro, Kevin; Kanna, Randall; Hoover, David (2019 թ․ դեկտեմբեր). Hands-On Smart Contract Development With Solidity and Ethereum: From Fundamentals to Deployment. California, U.S.A.: O'Reilly. էջ 73. ISBN 978-1-492-04526-7. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հոկտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
  34. ↑ 34,0 34,1 Sergey, Ilya; Nagaraj, Vaivaswatha; Johannsen, Jacob; Kumar, Amrit; Trunov, Anton; Hao, Ken Chan Guan (2019 թ․ հոկտեմբերի 10). «Safer smart contract programming with Scilla». Proceedings of the ACM on Programming Languages (անգլերեն). 3 (OOPSLA): 1–30. doi:10.1145/3360611. ISSN 2475-1421.
  35. ↑ Alharby, Maher; van Moorsel, Aad (2017 թ․ օգոստոսի 26). «Blockchain-based Smart Contracts: A Systematic Mapping Study». Computer Science & Information Technology: 125–140. arXiv:1710.06372. doi:10.5121/csit.2017.71011. ISBN 9781921987700.
  36. ↑ Wohrer, Maximilian; Zdun, Uwe (2018 թ․ մարտի 20). «Smart contracts: Security patterns in the ethereum ecosystem and solidity». 2018 International Workshop on Blockchain Oriented Software Engineering (IWBOSE). էջեր 2–8. doi:10.1109/IWBOSE.2018.8327565. ISBN 978-1-5386-5986-1. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 4-ին.
  37. ↑ Perez, Daniel; Livshits, Benjamin (2020 թ․ հոկտեմբերի 17). «Smart Contract Vulnerabilities: Vulnerable Does Not Imply Exploited». arXiv:1902.06710 [cs.CR].
  38. ↑ Harz, Dominik; Knottenbelt, William (2018 թ․ հոկտեմբերի 31). «Towards Safer Smart Contracts: A Survey of Languages and Verification Methods». arXiv:1809.09805 [cs.CR].
  39. ↑ 39,0 39,1 Tyurin, A.V.; Tyuluandin, I.V.; Maltsev, V.S.; Kirilenko, I.A.; Berezun, D.A. (2019). «Overview of the Languages for Safe Smart Contract Programming». Proceedings of the Institute for System Programming of the RAS. 31 (3): 157–176. doi:10.15514/ispras-2019-31(3)-13. S2CID 203179644.
  40. ↑ Jansen, Marc; Hdhili, Farouk; Gouiaa, Ramy; Qasem, Ziyaad (2020). «Do Smart Contract Languages Need to be Turing Complete?». Blockchain and Applications. Advances in Intelligent Systems and Computing (անգլերեն). Vol. 1010. Springer International Publishing. էջեր 19–26. doi:10.1007/978-3-030-23813-1_3. ISBN 978-3-030-23812-4.
  41. ↑ Tyurin, A.V.; Tyuluandin, I.V.; Maltsev, V.S.; Kirilenko, I.A.; Berezun, D.A. (2019). «Overview of the Languages for Safe Smart Contract Programming». Proceedings of the Institute for System Programming of the RAS. 31 (3): 157–176. doi:10.15514/ispras-2019-31(3)-13. S2CID 203179644.
  42. ↑ Harz, Dominik; Knottenbelt, William (2018 թ․ հոկտեմբերի 31). «Towards Safer Smart Contracts: A Survey of Languages and Verification Methods». arXiv:1809.09805 [cs.CR].
  43. ↑ Atzei, Nicola; Bartoletti, Massimo; Cimoli, Tiziana (2017), «A survey of attacks on Ethereum smart contracts» (PDF), 6th International Conference on Principles of Security and Trust (POST), European Joint Conferences on Theory and Practice of Software, Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 10-ին, Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 20-ին
  44. ↑ Atzei, Nicola; Bartoletti, Massimo; Cimoli, Tiziana; Lande, Stefano; Zunino, Roberto (2018), «SoK: unraveling Bitcoin smart contracts» (PDF), 7th International Conference on Principles of Security and Trust (POST), European Joint Conferences on Theory and Practice of Software, Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2018 թ․ փետրվարի 23-ին, Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 22-ին
  45. ↑ 45,0 45,1 Chatterjee, Krishnendu; Goharshady, Amir Kafshdar (2019 թ․ փետրվարի 21). «Probabilistic Smart Contracts: Secure Randomness on the Blockchain» (անգլերեն). arXiv:1902.07986 [cs.GT].
  46. ↑ Chen, Tai-yuan; Huang, Wei-ning; Kuo, Po-chun; Chung, Hao (2020 թ․ օգոստոսի 6). «Method for Generating Secure Randomness on Blockchain». Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 28-ին.
  47. ↑ Jia, Zhifeng; Chen, Rui; Li, Jie (2019). «DeLottery: A Novel Decentralized Lottery System Based on Blockchain Technology». Proceedings of the 2019 2nd International Conference on Blockchain Technology and Applications (անգլերեն). էջեր 20–25. doi:10.1145/3376044.3376049. ISBN 9781450377430.
  48. ↑ «randao/randao». randao. 2020 թ․ հուլիսի 10. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 10-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 10-ին.
  49. ↑ Nick Szabo (1998). «Secure Property Titles with Owner Authority». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 15-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 12-ին.
  50. ↑ Jörg F. Wittenberger (2002). Askemos a distributed settlement. Proceedings of International Conference on Advances in Infrastructure for e-Business, e-Education, e-Science, and e-Medicine on the Internet (SSGRR), L’Aquila. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 25-ին.
  51. ↑ «Proceedings of International Conference on Advances in Infrastructure for e-Business, e-Education, e-Science, and e-Medicine on the Internet» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ հոկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 25-ին.
  52. ↑ Martin Möbius. Erstellung eines Archivierungskonzepts für die Speicherung rückverfolgbarer Datenbestände im Askemos-System (Thesis). Hochschule Mittweida. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 25-ին.
  53. ↑ Tom-Steve Watzke (2010). «Entwicklung einer Datenbankschnittstelle als Grundlage für Shop-Systeme unter dem Betriebssystem Askemos». Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 25-ին.
  54. ↑ RA Markus Heinker (2007). «Beweiswürdigung elektronischer Dokumente im Zivilprozess unter vergleichender Betrachtung von qualifizierten elektronischen Signaturen nach dem Signaturgesetz und dem Askemos-Verfahren». Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 25-ին.
  55. ↑ Hal Hodson (2013 թ․ նոյեմբերի 20). «Bitcoin moves beyond mere money». New Scientist. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 12-ին.
  56. ↑ Ross, Rory (2015 թ․ սեպտեմբերի 12). «Smart Money: Blockchains Are the Future of the Internet». Newsweek. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 10-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 27-ին.
  57. ↑ Wigan, David (2015 թ․ հունիսի 11). «Bitcoin technology will disrupt derivatives, says banker». IFR Asia. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 29-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 27-ին.
  58. ↑ «How blockchain technology could change our lives» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 30-ին. Վերցված է 2024 թ․ մայիսի 24-ին.
  59. ↑ «Blockchain and AI are coming to kill these 4 business verticals». Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2024 թ․ մայիսի 24-ին.
  60. ↑ Blockchain for Digital Governments
  61. ↑ «Blockchain Based Framework for Document Authentication». doi:10.1007/978-3-030-67490-8_19. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 12-ին. Վերցված է 2024 թ․ մայիսի 24-ին.
  62. ↑ Snook, Chris J. (2017 թ․ հոկտեմբերի 31). «Blockchain and Artificial Intelligence Are Coming to Kill These 4 Small Business Verticals». Inc.com. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 25-ին.
  63. ↑ «The Bitfury Group and Government of Republic of Georgia Expand Blockchain Pilot» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 26-ին.
  64. ↑ «A BLOCKCHAIN - Journals Gateway». doi:10.1162/inov_a_00276. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 26-ին.
  65. ↑ «Digital Transformation: Blockchain and Land Titles» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 21-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 26-ին.
  66. ↑ «Ukraine launches big blockchain deal with tech firm Bitfury». Reuters. 2017 թ․ ապրիլի 17. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 24-ին.
  67. ↑ Oranburg, Seth; Palagashvili, Liya (2018 թ․ հոկտեմբերի 22). «The Gig Economy, Smart Contracts, and Disruption of Traditional Work Arrangements». doi:10.2139/ssrn.3270867. S2CID 216803648. SSRN 3270867. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 20-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 25-ին. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (օգնություն)
  68. ↑ «A blockchain-based decentralized system for proper handling of temporary employment contracts». Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հոկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2024 թ․ մայիսի 24-ին.
  69. ↑ Peck, M. (2016 թ․ մայիսի 28). «Ethereum's $150-Million Blockchain-Powered Fund Opens Just as Researchers Call For a Halt». IEEE Spectrum. Institute of Electrical and Electronics Engineers. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մայիսի 30-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 2-ին.
  70. ↑ DuPont, Quinn (2017). «Experiments in Algorithmic Governance: A history and ethnography of "The DAO", a failed Decentralized Autonomous Organization» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ հուլիսի 30-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 29-ին.
  71. ↑ Coy, Peter; Kharif, Olga (2016 թ․ օգոստոսի 25). «This Is Your Company on Blockchain». Bloomberg Businessweek. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 5-ին.
  72. ↑ Praitheeshan, Purathani; Pan, Lei (2019). «Security Analysis Methods on Ethereum Smart Contract Vulnerabilities: A Survey». arXiv:1908.08605 [cs.CR].
  73. ↑ Atzei, Nicola; Bartoletti, Massimo; Cimoli, Tiziana (2017), «A survey of attacks on Ethereum smart contracts» (PDF), 6th International Conference on Principles of Security and Trust (POST), European Joint Conferences on Theory and Practice of Software, Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 10-ին, Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 20-ին
  74. ↑ Whitepaper: Smart Contracts and Distributed Ledger – A Legal Perspective Արխիվացված 2018-04-24 Wayback Machine, 5.
  75. ↑ Whitepaper: Smart Contracts and Distributed Ledger – A Legal Perspective Արխիվացված 2018-04-24 Wayback Machine, 3.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Խելացի_պայմանագիր&oldid=10357017» էջից