Խալկի (Դոդեկանես)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
Խալկի
հուն.՝ Χάλκη

36°14′00″ հս․. լ. 27°34′00″ ավ. ե. / 36.233333° հս․. լ. 27.566667° ավ. ե. / 36.233333; 27.566667Կոորդինատներ: 36°14′00″ հս․. լ. 27°34′00″ ավ. ե. / 36.233333° հս․. լ. 27.566667° ավ. ե. / 36.233333; 27.566667
Երկիր Հունաստան Հունաստան
Վարչատարածքային բաժանում Հարավային Եգեյան կղզիներ
Կղզեխումբ Դոդեկանեսյան կղզիներ
Ջրատարածություն Եգեյան ծով
Մակերես 26,988 կմ2
Ամենաբարձր կետը 601 մ
Բնակչություն (2001) 313 մարդ
Բնակչության խտությունը 11,598 մարդ/կմ2
##Խալկի (Դոդեկանես) (Հունաստան)
Red pog.svg

Խալկի (հուն.՝ Χάλκη), Հունաստանին պատկանող կղզի Եգեյան ծովում՝ Դոդեկանեսյան կղզեախմբում[1]:

Ըստ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ կղզու բնակչությունը կազմում է 313 մարդ: Գտնվում է ծովի մակարդակից 601 մետր բարձրության վրա:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խալկին փոքրիկ լեռնային կղզի է՝ քարքարոտ տեղանքով և նոսր բուսականությամբ: Քաղցրահամ ջրի պաշարներն ապահովող բնական ջրի պաշարները գրեթե բացակայում են: Տեղակայված է Հռոդոս կղզուց դեպի արևմուտք՝ Հռոդոս նավահանգստային քաղաքից 65 կմ (կամ 35 ծովային մղոն) հեռավորության վրա:

Կղզու ջրափնյա գծի ընդհանուր երկարությունը կազմում է շուրջ 40 կմ: Կղզու վրա գտնվող եզակի բնակավայրերից է Նիմբորոն: Այն գտնվում է լեռան լանջի բնական ամֆիթատրոնի արևելյան ափին: Բավականին մեծ խորություններում գտնվում է կղզու նախկին մայրաքաղաքը՝ Խալկին, որը ներկայումս լքված գյուղ է:

Կղզում կան բնական հուշարձանների և հատուկ պահպանվող տարածքների համալիր:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն կղզու անվան ծագումնաբանության վերաբերյալ առաջին տարբերակի՝ Խալկիի անվանումը կապված է հունարեն «χαλκός» բառի հետ, որը թարգմանաբար նշանակում է պղինձ: Հավանաբար այս անվանումը կապված է անտիկ շրջանի պղնձեդարյան ժամանակաշրջանի հետ:

Համաձայն մեկ այլ տարբերակի՝ կղզու անվանումը կապված է «κάλχη» կամ «χάλκη» բառերի հետ, որոնք հայերեն թարգմանվում են, որպես «մանուշակ կամ մանուշակի գույն»:

Համաձայն հին հունական դիցաբանության՝ կղզու առաջին բնակիչները եղել են տիտանները: Համաձայն հնագիտական հետազոտությունների՝ կղզին սկզբնական շրջանում բնակեցվել է պելասներով, և հետո նաև կարիացիներով, դորիացիներով և փյունիկացիներով:

Խալկիի մասին առաջին հիշատակությունը թվագրվում է մ.թ.ա. 477 կամ մ.թ.ա. 478 թվականին: Այն հիշատակված է Աթենական ծովային միության տիրույթների ցանկում, որպես վերջինիս անդամ: Կղզու մասին իրենց աշխատություններում նշել են նաև Թուկիդիդեսը (վերջինս նկարագրել է Խալկի կղզում տիրող իրադրությունը Պելոպոնեսյան երկարատև և արյունարբու պատերազմների շրջանում), Սկիլակը, Ստեփանոս Բյուզանդացին, ինչպես նաև Ստրաբոնը, Թեոփրաստեսը, Պլինիոս Ավագը և այլք:

Մ.թ.ա. 4-րդ դարի ավարտին Խալկին հայտնվել է հարևան Հռոդոս կղզու տիրապետության տակ և սկսել է ծառայել, որպես հռոդոսյան նավատորմի խարիսխային կայան: Հունականության դարաշրջանում սկսվել է կղզու ծաղկման շրջանը, որն անմիջականորեն կապված էր Խալկիի բնակչության կողմից նավագնացությունների կազմակերպմամբ և հարևան կղզիների հետ առևտրային հարաբերությունների հաստատմամբ: Այս շրջանում Խալկին համարվում էր միջերկրածովյան բավականին հայտնի առևտրային կենտրոն: Դրան հաջորդեց այն, որ Հռոդոսի հետ մեկտեղ Խալկին ևս հայտնվեց Հռոմեական կայսրության տիրապետության ներքո: Հռոմեական տարիներին Խալկին եղել է շարքային բնակավայր: 7-րդ դարում կղզին բռնազավթել են մուսուլման արաբները, սակայն 825 թվականին այն ազատագրվել է:

11-12-րդ դարերում այստեղ իրենց իշխանությունն են տարածել խաչակիրները: Խաչակիրների կառավարման շրջանում այստեղ կառուցվել է Խալկիի ամրոցը, որը կանգուն է մինչ օրս: Հռոդոսը գրավելուց հետո շուտով կղզու տարածքը ասպատակել են թուրքերը: Այդ իսկ պատճառով տեղի հույների մեծամասնությունը ստիպված են եղել թողնել կղզին ու հեռանալ:

1658 թվականին կղզու գրավման անհաջող փորձ են կատարել վենետիկցիները: Հունական հեղափոխության արդյունքում Հունաստանի անկախ թագավորության հռչակումից հետո կղզին ետ է վերադարձվել հույներին: Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին կղզին բավականին վնասներ է կրել: 1912 թվականին այն գրավել են իտալացիները: 1923 թվականին Լոզանում կնքված պայմանագրով այն պաշտոնապես անցել է Իտալիայի թագավորությանը:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո կնքված Փարիզի խաղաղության պայմանագրով այն անցել է Հունաստանի տիրապետության տակ և մինչ օրս էլ պատկանում է Հունաստանի Հանրապետությանը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Խալկի կղզի // Դոդեկանեսներ // Հունաստանի Հանրապետություն»։ www.grekomania.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2017-04-10