Լևոն Բաշալյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Լևոն Բաշալյան
Լևոն Բաշալյան.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 2, 1868({{padleft:1868|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:2|2|0}})
Ծննդավայր Սկյուտար, Ստամբուլի նահանգ, Թուրքիա
Վախճանվել է փետրվարի 2, 1943({{padleft:1943|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:2|2|0}}) (74 տարեկանում)
Վախճանի վայր Վիշի
Մասնագիտություն արձակագիր, թարգմանիչ, լրագրող, քաղաքական ակտիվիստ և խմբագիր
Լեզու Հայերեն և ֆրանսերեն
Ազգություն հայ
Կրթություն Պերպերյան վարժարան
Անդամակցություն Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միություն
Կուսակցություն Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն
Աշխատավայր Մասիս, Արևեկք, Հայրենիք և Նոր կյանք

Լևոն Բաշալյան (1868, սեպտեմբեր 2, Կոստանդնուպոլիս - 1943, փետրվարի 2, Վիշի, թաղված է Փարիզում), հայ արձակագիր, հրապարակագիր, գրաքննադատ, թարգմանիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Կ. Պոլսում, Բալուից ներգաղթած ճարտարապետի ընտանիքում: Մանկությունն անցել է Ալեմտաղում և Սկյուտարում:Հաճախել է Իսկյուտար-Իճատիեի մի մանկապարտեզ, ուր հայերեն գրել-կարդալու հետ միասին, սովորել է նաև ֆրանսերեն: Սովորել է նորաբաց Պերպերյան վարժարանում, որն ավարտել է 1886 թ. և դարձել «Մասիս» օրաթերթի օգնական խմբագիր։ Այնտեղ էլ սկսել է իր գրական-հրապարակախոսական փորձերը։ Հետագայում դարձել է Արփիարյանի խմբագրած «Մասիս» շաբաթաթերթի հիմնական ուժերից մեկը։ Այնտեղ տպագրել է հոդվածներ ռուս գրողների մասին, ինչպես Իվան Տուրգենևի և ուրիշների։ Այս ժամանակվանից էլ սկսել է գրել պատմվածքներ, որոնց նյութը Կ. Պոլսի քաղքենիական կյանքն է։ «Մասիսում» լույս են տեսել նրա «Հմայաթափ», «Դրացուհին», «Այս է եղել» և այլ պատմվածքները։ Հետագայում, երբ 1891 թ. լույս է տեսնում «Հայրենիք» օրաթերթը, դառնում է նրա խմբագիրներից մեկը, այնտեղ տպագրելով բազմաթիվ հոդվածներ և գեղարվեստական երկեր։ Մինև 1895 թվականի դեկտեմբեր ամիսը նա վարում է Ա. Արփիարյանի խմբագրությամբ լույս տեսնող «Արևելք», «Մասիս», «Հայրենիք» պարբերականների օգնական-խմբագրի պաշտոնը: 1895-1896 թվականների կոտորածներից հետո անցել է արտասահման և դարձել 1898 թվականից Լոնդոնում Արփիար Արփիարյանի խմբագրությամբ լույս տեսնող «Նոր կյանք» պարբերականի օգնական խմբագիրը։ 1901 թ. եկել է Կովկաս և հաստատվել Բաքվում, որտեղ ծառայել է նավթարդյունաբերական ֆրանսիական մի ընկերությունում, ապա նշանակվում է ընկերության տնօրեն։ Այս շրջանում «Մուրճ» ամսագրի 1901-1902 թվականների համարներում վերատպվել են նրա պատմվածքներից մի քանիսը, ինչպես «Ղալաթիո ռեսթը», «Աղավնիները», «Խաչախճին» և այլն։ Մինև 1920 թ. մնում է Կովկասում և Ռուսաստանում` ստեղծագործական կյանքից կտրված: 1920 թ. հեռացել է Բաքվից, մեկնել է Կ. Պոլիս, ապա վերջնականապես հաստատվել Փարիզում` նորից մղվելով դեպի գրական կյանքը։Այստեղ Բաշալյանը կատարում է ազգային-հասարակական և մշակութային արգասավոր գործունեություն: Նա Հայաստանի օգնության կոմիտեի (ՀՕԿ) և հայ բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) անդամներից էր: Վերջինիս հանձնարարությամբ 1924թ.-ին ժամանում է Խորհրդային Հայաստան:

1928-1934 թթ. Փարիզում խմբագրել է ֆրանսերեն և հայերեն բաժիններ ունեցող «Լա Ֆուայե» պարբերականը։

Կյանքի վերջին տարիներին գրել է իր հուշերը «Թրքահպատակի մը արկածները մեծ պատերազմին ատեն» վերնագրով, որը լույս է տեսել 1939 թ. մամուլում։ 1943 թ. Փարիզում լույս է տեսել նրա գեղարվեստական ստեղծագործությունների առաջին հատորը՝ գրականագետ Արշակ Չոպանյանի առաջաբանով։ Լևոն Բաշալյանը վախճանվել է 1943-ի փետրվարի 1-ին, Ֆրանսիայի Վիշի քաղաքում: 1945 թ. նրա ստեղծագործությունները հրատարակվել է նաև Հալեպում, 1965 թ.՝ Երևանում[1]:

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նորավէպեր եւ պատմուածքներ, Փարիզ, 1943, 272 էջ:
  • Պատմուածքներ, Հալէպ, 1945, 200 էջ:
  • Ընտիր երկեր, Երևան, 1962, 284 էջ:
  • Բաշալյան Լևոն, Թլկատինցի, Առանձար, Երկեր, Երևան, 1982, էջ 257-474:
  • Երկեր, Անթիլիաս, 1994, 384 էջ:

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ Կենսագրական բառարան, հատոր Ա։ Երևան: «Հայաստան»։ էջ էջ 181-182