Լևոն Արոնյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Exquisite-kmix.png
Ձայնային ֆայլն ստեղծվել է հետևյալ տարբերակի հիման վրա (դեկտեմբերի 13, 2016) և չի պարունակում այս ամսաթվից հետո կատարված փոփոխությունները: Տես նաև ֆայլի մասին տեղեկությունները կամ բեռնիր ձայնագրությունը Վիքիպահեստից։ (Գտնել այլ աուդիո հոդվածներ)
Լևոն Արոնյան
Լևոն Արոնյան
Levon Aronian 2011.jpg
Լևոն Արոնյանը
Պետություն(ներ) Հայաստան Հայաստան
Գերմանիա Գերմանիա (4.10.2003[1]-14.05.2004[2])
Հայաստան Հայաստան
Ծննդյան ամսաթիվ հոկտեմբերի 6, 1982({{padleft:1982|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[3] (34 տարեկան)
Ծննդավայր Երևան[4][5][6]
Բնակության վայր Երևան
Կոչում գրոսմայստեր[7] և միջազգային վարպետ
Առավելագույն վարկանիշ 2830 (ապրիլ, 2014, 2-րդը ՖԻԴԵ-ի ցուցակում)
Ներկայիս վարկանիշ 2793 (հունիս, 2017)
ՖԻԴԵ համար 13300474
365chess Levon_Aronian
Մասնակցել է Շախմատային օլիմպիադա 1996, Շախմատային օլիմպիադա 2004, Շախմատային օլիմպիադա 2006, Շախմատային օլիմպիադա 2008, Շախմատային օլիմպիադա 2010, Շախմատային օլիմպիադա 2012, Շախմատային օլիմպիադա 2014, Շախմատի հավակնորդների մրցաշար 2013, Շախմատի հավակնորդների մրցաշար 2014 և Շախմատի աշխարհի առաջնություն 2007
Մարզական ակումբ SV Wattenscheid
Անդամակցություն OSG Baden-Baden, SC Kreuzberg և SV Wattenscheid
Պարգևներ և մրցանակներ Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան, Երևանի պատվավոր քաղաքացի, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ և Մովսես Խորենացու մեդալ
levonaronian.com
Լևոն Արոնյան Վիքիքաղվածքում
Levon Aronian Վիքիպահեստում

Լևոն Գրիգորի Արոնյան (հոկտեմբերի 6, 1982[3], Երևան[4][5][6]), հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր։ 2005 թվականի աշխարհի գավաթակիր, Հայաստանի հավաքականի կազմում 37-րդ, 38-րդ և 40-րդ համաշխարհային օլիմպիադաների, 2011 թվականի աշխարհի և 1999 թվականի Եվրոպայի թիմային առաջնությունների հաղթող, բազմաթիվ գերմրցաշարերի, ՖԻԴԵ-ի Մեծ մրցանակի, Վեյկ ան Զեյի մրցաշարի քառակի հաղթող (2007, 2008, 2012 և 2014), 2009 և 2013 թվականների Բիլբաո-Մեծ սաղավարտի հաղթող, արագ շախմատի 2009 թվականի աշխարհի չեմպիոն, 2006 և 2007 թվականների Ֆիշերի շախմատի աշխարհի չեմպիոն, 2010 թվականի կայծակնային շախմատի աշխարհի չեմպիոն, 2002 թվականի Հայաստանի չեմպիոն։ 2011 թվականին Մոնակոյում նա մասնակցեց «կույր» և արագ շախմատի «Ամբեր» ավանդական մրցաշարին և դարձավ նրա վերջին հաղթողը (մրցաշարն այլևս չի անցկացվելու)։

1998 թվականին 15-ամյա Լևոն Արոնյանը թիմակիցներ Գաբրիել Սարգսյանի, Տիգրան Լ. Պետրոսյանի և Վարուժան Հակոբյանի հետ դարձել է Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում կայացած 6-րդ մանկական օլիմպիադայի հաղթող։

Երկու տարի անընդմեջ՝ 2005[8] և 2006 թվականներին[9], մարզական լրագրողների հարցմամբ ճանաչվել է Հայաստանի լավագույն մարզիկ: 2017 թվականի մայիսի 1-ի դրությամբ անհատական վարկանիշով աշխարհում 7-րդն է (2793)։

2010 թվականի նոյեմբերին Լևոն Արոնյանը դասական շախմատում առաջին անգամ գերազանցեց 2800 միավորի սահմանը (2801) և դարձավ աշխարհում վեցերորդ շախմատիստը (աշխարհի չեմպիոններ Գարի Կասպարովից, Վլադիմիր Կրամնիկից, Վիշվանաթան Անանդից, Վեսելին Տոպալովից, ինչպես նաև նորվեգացի Մագնուս Կառլսենից հետո), որին հաջողվեց հաղթահարել անհատական վարկանիշի այդ գերգրոսմայստերական նիշը։ Հետագայում 2800-ի շեմը հաղթահարեցին նաև իտալացի Ֆաբիանո Կարուանան, ռուսաստանցի Ալեքսանդր Գրիշչուկը, ամերիկացիներ Հիկարու Նակամուրան, Ուեսլի Սոն, ֆրանսիացի Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավը և ադրբեջանցի Շահրիար Մամեդյարովը։ Իր առավելագույն վարկանիշով (2830) Լևոն Արոնյանը զիջում է միայն Մագնուս Կառլսենին (2881), Գարի Կասպարովին (2851) և Ֆաբիանո Կարուանային (2844):

2014 թվականին Լևոն Արոնյանն արժանացել է Երևանի պատվավոր քաղաքացու կոչման[10]։

2001 թվականից Լևոնը բնակվում է Գերմանիայում, սակայն շարունակում է ներկայացնել Հայաստանը, որը համարում է իր հայրենիքը. «Գերմանիայում ինձ լավ եմ զգում, սակայն... դա իմ հայրենիքը չէ»։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայրը՝ Գրիգորի Արոնովը, ֆիզիկոս-բյուրեղագետ է, ազգությամբ՝ հրեա, մայրը՝ Սեդա Ավագյանը, լեռնային ճարտարագետ, ազգությամբ՝ հայ[11]։

Մանկություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լևոնը եղել է հանգիստ և նստաջան երեխա. ժամերով կարող էր նստել աթոռակին՝ խաղալով միևնույն խաղալիքով և երգելով Մոցարտի «Գիշերային փոքրիկ սերենադի» մեղեդին։ Երգել նա սկսել է ավելի վաղ, քան խոսել։ Ծնողներին թվացել է, թե Լևոնը երաժիշտ կդառնա։

Փոքր հասակում սովորել է կարդալ, իմացել է գրեթե բոլոր պետությունների դրոշները, հետաքրքրվել է Ամերիկայի նվաճման պատմությամբ, շուրջերկրյա ճանապարհորդություններով[12]:

Շախմատ խաղալ սովորել է ինը տարեկանում[13]՝ իր քույր Լիլիթից։ Մանկության տարիներին՝ 1990-1997 թվականներին, նրա մարզիչը եղել է ներկայումս գրոսմայստեր Մելիքսեթ Խաչիյանը[11]: Ըստ Խաչիյանի՝ երբ Լևոնը դարձավ գրոսմայստեր, նրան արդեն անհրաժեշտ էր ավելի բարձրակարգ մարզիչ[14]: Հենց այդ դերն էլ ստանձնեց գրոսմայստեր Արշակ Պետրոսյանը, որի հետ պարապմունքների ժամանակ Արոնյանը յուրացրել է շախմատի բազմաթիվ նրբություններ[11]:

Լևոնի սեղանի առաջին գրքերն են եղել «Ալյոխինի ընտրյալ 300 պարտիաները», Կապաբլանկայի պարտիաների ժողովածուն, 1924 և 1927 թվականների նյույորքյան մրցաշարերի պարտիաները Ալյոխինի մեկնաբանություններով և Կապաբլանկայի «Շախմատային ինքնուսույցը»: Այդ գրքերը մեծապես օգնել են Լևոնի ստեղծագործական աճին. այն, ինչ նրա հասակակիցները յուրացնում էին մեկ տարում, նա սովորում էր մեկ ամսում[12]:

Առաջին անգամ Լևոնի մասին սկսեցին խոսել 1992 թվականին՝ աշխարհի մինչև 10 տարեկանների առաջնության ընտրական մրցաշարում տարած փայլուն հաղթանակից հետո[12]:

Մինչև 1999-ը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1994 թվականին Հունգարիայի Սեգեդ քաղաքում Լևոնը դարձավ մինչև 12 տարեկանների աշխարհի չեմպիոն։ Այդ առաջնությունում նա իրենից հետ թողեց ապագա բարձրակարգ գրոսմայստերներ Էթիեն Բաքրոյին (Ֆրանսիա), Ռուսլան Պոնոմարյովին (Ուկրաինա), Ֆրանսիսկո Վալիեխո Պոնսին (Իսպանիա) և Ալեքսանդր Գրիշչուկին (Ռուսաստան)։ Այդ առաջնությունում հաղթելու համար Արոնյանին շնորհվեց ՖԻԴԵ-ի վարպետի կոչում։

1995 թվականին Փարիզում Արոնյանը հաղթեց մինչև 14 տարեկանների արագ շախմատի աշխարհի առաջնությունում։

1996 թվականին հաղթեց Իսպանիայում կայացած մինչև 14 տարեկանների աշխարհի առաջնությունում։

Նույն թվականին նա դարձավ միջազգային վարպետ:

1997 թվականին Արոնյանը նվաճեց «Կասպարովի գավաթը»:

1998 թվականին թիմակիցներ Գաբրիել Սարգսյանի, Տիգրան Լ. Պետրոսյանի և Վարուժան Հակոբյանի հետ դարձավ Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում կայացած 6-րդ մանկական օլիմպիադայի հաղթող[15][16]։

1999-2000[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1999 թվականին դարձավ Հայաստանի փոխչեմպիոն և ընդգրկվեց Հայաստանի հավաքականի կազմում, որը Բաթումում դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն։

2000 թվականին նրան շնորհվեց գրոսմայստերի կոչում։

2001-2002[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2001 թվականից ապրում է Գերմանիայում, սակայն շարունակում է ներկայացնել Հայաստանը, որը համարում է իր հայրենիքը. «Գերմանիայում ինձ լավ եմ զգում, սակայն... դա իմ հայրենիքը չէ»[11]:

2001 թվականին Լևոնը դարձավ Հայաստանի առաջնության երկրորդ մրցանակակիր։

2001 թվականին Հունաստանում, իսկ 2002 թվականին՝ Հնդկաստանում նա երկու անգամ նվաճեց մինչև 20 տարեկանների աշխարհի չեմպիոնի կոչումը։

2003-2004[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2003 թվականին դարձավ Ֆիշերի շախմատի (շախմատ 960) գծով Մայնցի մրցաշարի հաղթող։

2004 թվականին Թուրքիայում կայացած Եվրոպայի անհատական առաջնությունում արժանացավ բրոնզե մեդալի։

Նույն թվականին Իտալիայի Կալվիա քաղաքում կայացած համաշխարհային օլիմպիադայում Հայաստանի հավաքականի կազմում նվաճեց թիմային բրոնզե մեդալ։

2003 թվականի հոկտեմբերին Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի այն ժամանակվա ղեկավարության հետ 2002-2003 թվականներին ունեցած տարաձայնությունների պատճառով լքեց ֆեդերացիան և սկսեց ներկայացնել Գերմանիան: Սակայն միջադեպն արագ հարթվեց, և 2004 թվականի մայիսից Լևոնը կրկին սկսեց ներկայացնել Հայաստանը։

2005[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Լևոն Արոնյան. 14.08.2005

2005 թվականին Հիկարու Նակամուրայի և Բորիս Ավրուխի հետ համատեղ հաղթեց Ջիբրալթարի մրցաշարում, իսկ Ստեփանակերտի մրցաշարում դարձավ միանձնյա հաղթող՝ առաջ անցնելով նույն Նակամուրայից և ուկրաինացի Վասիլի Իվանչուկից: Այդ հաղթանակներով սկսվեց Արոնյանի վերելքը և նա ներխուժեց շախմատային էլիտա։

2005 թվականի դեկտեմբերին նա հասավ իր կարիերայի առայժմ ամենամեծ նվաճմանը՝ Խանտի Մանսիյսկում նվաճեց ՖԻԴԵ-ի աշխարհի գավաթը։ Այդ մրցաշարի եզրափակչում նա 3-1 (0,5-0,5, 0,5-0,5, 1-0, 1-0) հաշվով առավելության հասավ Ռուսլան Պոնոմարյովի նկատմամբ։ Այդ հաղթանակը նրան հնարավորություն ընձեռեց պայքարելու աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդների մրցամարտերում։ 2007-ին առաջին մրցամարտում նա 7-5 հաշվով առավելության հասավ նորվեգացի Մագնուս Կառլսենի, իսկ երկրորդում 3,5-2,5 հաշվով՝ Իսպանիայի դրոշի ներքո հանդես եկող Ալեքսեյ Շիրովի նկատմամբ և նվաճեց հավակնորդների մրցաշարին մասնակցելու իրավունք։ Մեքսիկայի մայրաքաղաք Մեխիկոյում կայացած այդ մրցաշարում Արոնյանը հանդես եկավ վատառողջ վիճակում[11], ցույց տվեց ոչ այնքան լավ արդյունք և զբաղեցրեց նախավերջին՝ 7-րդ տեղը։

Մարզական լրագրողների հարցմամբ ճանաչվել է Հայաստանի տարվա լավագույն մարզիկ:

2006[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխարհի գավաթը նվաճելուց հետո Արոնյանին սկսեցին հրավիրել մասնակցելու գերմրցաշարերին։ Այդպիսի առաջին մրցաշարը հոլանդական Վեյկ ան Զեյում կայացած 19-րդ կարգի մրցաշարն էր, որտեղ Արոնյանը վաստակեց միավորների կեսը և 14 մասնակիցների մեջ բաժանեց 7-9-րդ տեղերը։

2006 թվականի մարտին նա գերազանց հաղթանակ տարավ Լինարեսի (Իսպանիա) 20-րդ կարգի ուժեղագույն մրցաշարում՝ 14 հնարավորից վաստակելով 8,5 միավոր (+5–2=4)։ Նա առաջ անցավ մի շարք ուժեղագույն գրոսմայստերներից, այդ թվում՝ ՖԻԴԵ-ի աշխարհի չեմպիոն Վեսելին Տոպալովից:

Հունիսին Վլադիմիր Հակոբյանի, Կարեն Ասրյանի, Սմբատ Լպուտյանի, Գաբրիել Սարգսյանի և Արտաշես Մինասյանի հետ դարձավ Թուրինի 37-րդ համաշխարհային օլիմպիադայի հաղթող։ Այդ հաղթանակի համար նա և թիմակիցները պարգևատրվեցին Մովսես Խորենացու մեդալով[17]:

Գերմանիայի Մայնց քաղաքում Պյոտր Սվիդլերի հետ եզրափակիչ մրցախաղում նվաճեց «Շախմատ-960»-ի (Ֆիշերի շախմատ) աշխարհի չեմպիոնի կոչումը։

Տարեվերջին Լևոնը Մոսկվայում կայացած Տալի հուշամրցաշարում ևս երկու գրոսմայստերի հետ բաժանեց 1-3-րդ տեղերը։

Մարզական լրագրողների հարցմամբ ճանաչվել է Հայաստանի տարվա լավագույն մարզիկ:

2007[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Լևոն Արոնյան. 19.08.2007

Հունվարին կայացած Վեյկ ան Զեյի ավանդական մրցաշարում Արոնյանը կրկին բաժանեց 1 - 3-րդ տեղերը։

Երևանում արագ շախմատի ընկերական մրցախաղ անցկացրեց աշխարհի չեմպիոն Վլադիմիր Կրամնիկի հետ և հաղթեց 4–2 հաշվով։

Գերմանիայի Մայնց քաղաքում Վիշվանաթան Անանդի հետ եզրափակիչ մրցախաղում պաշտպանեց «Շախմատ-960»-ի (Ֆիշերի շախմատ) աշխարհի չեմպիոնի կոչումը։

2008[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունվարին կայացած Վեյկ ան Զեյի ավանդական մրցաշարում Արոնյանը նորվեգացի Մագնուս Կառլսենի հետ բաժանեց 1-2-րդ տեղերը՝ լրացուցիչ ցուցանիշներով դառնալով հաղթող։

Ֆրանսիայի Նիցցա քաղաքում կայացած «Ամբեր-2008» «կույր» և արագ շախմատի ավանդական մրցաշարում հաղթող դարձավ երկու ձևերում էլ և հռչակվեց ամբողջ մրցաշարի բացարձակ հաղթող։

Հաղթեց Սոչիում կայացած ՖԻԴԵ-ի Մեծ մրցանակի մրցաշարում։

Հայաստանի հավաքականը Դրեզդենում կրկնեց 2006 թվականի իր հաջողությունը՝ դառնալով 38-րդ համաշխարհային օլիմպիադայի չեմպիոն։ Այդ հաղթանակի համար Արոնյանը և թիմի մյուս անդամները՝ Վլադիմիր Հակոբյանը, Գաբրիել Սարգսյանը, Տիգրան Լ. Պետրոսյանը և Արտաշես Մինասյանը, պարգևատրվեցին «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով[18]:

2009[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիցցայում Արոնյանը կրկնեց նախորդ տարվա հաջողությունը՝ դառնալով «Ամբեր-2009» «կույր» և արագ շախմատի ավանդական մրցաշարի բացարձակ հաղթող։

Հաղթեց Նալչիկում կայացած ՖԻԴԵ-ի Մեծ մրցանակի մրցաշարում։

Ջերմուկում կայացած ՖԻԴԵ-ի Մեծ մրցանակի մրցաշարում բաժանեց 2-3-րդ տեղերը և ժամկետից շուտ հռչակվեց Մեծ մրցանակի հաղթող։

Բիլբաոյում դարձավ «Մեծ սաղավարտի» եզրափակիչ մրցաշարի հաղթող։

2010[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականի նոյեմբերին Մոսկվայում դարձավ Միխայիլ Տալի հուշամրցաշարի հաղթող, մի քանի օր անց կրկին Մոսկվայում դարձավ կայծակնային շախմատի աշխարհի չեմպիոն։ Տալի 5-րդ հուշամրցաշարը առաջինն էր, որին Արոնյանը մասնակցեց Էլոյի վարկանիշի 2800 միավորը հաղթահարելուց հետո[19]:

2011[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոնտե Կառլոյում դարձավ «Ամբեր-2011» «կույր» և արագ շախմատի ավանդական մրցաշարի հաղթող։

Դառնալով ՖԻԴԵ-ի Մեծ մրցանակի (2008-2010) հաղթող՝ Արոնյանն իրավունք նվաճեց մասնակցելու աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդների մրցամարտերին։ 2011 թվականի մայիսին Ռուսաստանի Կազան քաղաքում մասնակցեց աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդների մրցախաղերին, որտեղ ութ գրոսմայստերներ վիճարկում էին աշխարհի չեմպիոն Վիշվանաթան Անանդի հետ մրցախաղ անցկացնելու իրավունքը։ Արոնյանի առաջին մրցակիցը ռուսաստանցի Ալեքսանդր Գրիշչուկն էր։ Հիմնական չորս պարտիաներն ավարտվեցին ոչ-ոքի, իսկ արագացված ժամակարգով լրացուցիչ պարտիաներում հայ շախմատիստը 1,5-2,5 հաշվով տանուլ տվեց և դուրս մնաց հետագա պայքարից։

2011 թվականի հուլիսի 17-26-ին Չինաստանի Նինբո քաղաքում Հայաստանի հավաքականի կազմում (Լևոն Արոնյան, Սերգեյ Մովսիսյան, Վլադիմիր Հակոբյան, Գաբրիել Սարգսյան, Ռոբերտ Հովհաննիսյան) դարձավ աշխարհի թիմային առաջնության հաղթող։

2012[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Լևոն Արոնյանը Ստամբուլի օլիմպիադայում

Հունվարին դարձավ Վեյկ ան Զեյի ավանդական մրցաշարի հաղթող։

2012 թվականի սեպտեմբերին Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում թիմակիցներ Սերգեյ Մովսիսյանի, Վլադիմիր Հակոբյանի, Գաբրիել Սարգսյանի և Տիգրան Լ. Պետրոսյանի հետ Հայաստանի հավաքականի կազմում երրորդ անգամ հաղթեց համաշխարհային օլիմպիադայում: Այդ հաղթանակի համար Լևոն Արոնյանը ՀՀ նախագահի 2012 թվականի սեպտեմբերի 10-ի հրամանագրով պարգևատրվեց Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով[20]:

2013[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականի մարտի 14-ից ապրիլի 1-ը Լևոն Արոնյանը Լոնդոնում մասնակցեց աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդների մրցաշարին, որտեղ նրա մրցակիցներն էին Մագնուս Կառլսենը, Վլադիմիր Կրամնիկը, Թեյմուր Ռաջաբովը, Ալեքսանդր Գրիշչուկը, Վասիլի Իվանչուկը, Պյոտր Սվիդլերը և Բորիս Գելֆանդը: Մրցաշարի հաղթողն իրավունք էր ստանալու աշխարհի չեմպիոնի կոչման համար մրցելու հնդիկ գրոսմայստեր Վիշվանաթան Անանդի հետ։ Այդ մրցաշարում նրա մարտավկաներն էին գրոսմայստերներ Սերգեյ Մովսիսյանը և Հրանտ Մելքումյանը: Չափազանց հաջող անցկացնելով առաջին խաղաշրջանը (3 հաղթանակ, 4 ոչ-ոքի, 1-2-րդ տեղեր)՝ երկրորդում Լևոնը կրեց երեք պարտություն և կորցրեց առաջատարի դիրքերը։ Մրցաշարում նա ընդամենը տարավ հինգ հաղթանակ (երկուական անգամ Իվանչուկի և Ռաջաբովի նկատմամբ, մեկ անգամ՝ Գելֆանդի), կրեց երեք պարտություն (Գելֆանդից, Սվիդլերից և Կրամնիկից), վեց պարտիա ավարտեց ոչ-ոքի և 8 միավորով Սվիդլերի հետ բաժանեց 3-4-րդ տեղերը։ Մրցաշարում 8,5 միավորով հաղթեց նորվեգացի Մագնուս Կառլսենը՝ լրացուցիչ ցուցանիշներով առաջ անցնելով Կրամնիկից[21]: Մրցաշարում Լևոնը 5 կետով բարելավեց իր անհատական վարկանիշը։

Լևոն Արոնյանը Ալյոխինի հուշամրցաշարում

2013ապրիլին Արոնյանը մասնակցեց աշխարհի չեմպիոն Ալեքսանդր Ալյոխինի հուշամրցաշարին, որի առաջին հատվածը կայացավ Փարիզում, իսկ երկրորդը՝ Սանկտ Պետերբուրգում: 9 հնարավորից վաստակելով 5,5 միավոր՝ Լևոնը իսրայելցի Բորիս Գելֆանդի հետ բաժանեց 1-ին տեղը, սակայն լրացուցիչ ցուցանիշներով ճանաչվեց հաղթող[22]:

Օգոստոսին Նորվեգիայի Տրոմսյո քաղաքում Արոնյանը մասնակցեց ՖԻԴԵաշխարհի գավաթի հերթական խաղարկությանը։ 128 շախմատիստներ նոկաուտ համակարգով վիճարկում էին աշխարհի գավաթակրի կոչումը, ինչպես նաև հավակնորդների մրցաշարի երկու ուղեգիր։ Արոնյանն այդպիսի ուղեգիր ուներ անկախ այս մրցաշարում ցույց տված աևդյունքից, սակայն այդ իրավունքը հաստատելու համար պարտադիր պետք է խաղար մրցաշարում։ Այն անհաջող դասավորվեց հայ գրոսմայստերի համար, որը 1/16 եզրափակչում զիջելով ռուսաստանցի Եվգենի Տոմաշևսկուն, դուրս մնաց պայքարից[23]:

Սեպտեմբերի 9-15-ին ԱՄՆՍենտ Լուիս քաղաքի «Շախմատային ակումբում և ուսումնական կենտրոնում» մասնակցեց աննախադեպ բարձր միջին վարկանիշով (2797) Sinquefield Cup մրցաշարին։ Աշխարհի երկրորդ շախմատիստ Լևոն Արոնյանը (վարկանիշը՝ 2813) երկու շրջանով մրցում էր առաջին շախմատիստ նորվեգացի Մագնուս Կառլսենի (2862) և ամերիկացիներ Հիկարու Նակամուրայի (2772) և Գատա Կամսկու (2741) հետ։ Մրցաշարն անհաջող դասավորվեց հայ գրոսմայստերի համար. նա տարավ մեկ հաղթանակ, կրեց երկու պարտություն և զբաղեցրեց 3-րդ տեղը։ Առաջինը Կառլսենն էր, երկրորդը՝ Նակամուրան։ Հաղթողը վաստակեց 70000 դոլար, 2-րդ մրցանակակիրը՝ 50000, 3-րդը՝ 30000, 4-րդը՝ 20000[24]:

Հոկտեմբերին Իսպանիայի Բիլբաո քաղաքում մասնակցեց «Մեծ սաղավարտի» 6-րդ խաղարկության եզրափակիչ մրցաշարին, որը կոչվում է «Շախմատային վարպետներ»: Արոնյանի մրցակիցներն էին Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավը (Ֆրանսիա), Շահրիար Մամեդյարովը (Ադրբեջան) և Մայքլ Ադամսը (Անգլիա)։ Մրցաշարն անցկացվում էր երկու խաղաշրջանով՝ 6 խաղափուլով։ Տանելով երկու հաղթանակ՝ սևերով Վաշիե-Լագրավի և Ադամսի նկատմամբ, և մյուս պարտիաներն ավարտելով ոչ-ոքի՝ Արոնյանը 10 միավորով (հաշվարկը կատարվում էր «ֆուտբոլային կանոններով»՝ հաղթանակ՝ 3 միավոր, ոչ-ոքի՝ 1, պարտություն՝ 0) դարձավ մրցաշարի հաղթող[25] (միավորների հաշվարկման դասական եղանակով նա վաստակեց 4 միավոր 6 հնարավորից)։ Դա նրա երկրորդ հաջողությունն էր տարվա ամփոփիչ մրցաշարում (առաջինը 2009 թվականին էր)։

Նոյեմբերի 7-18-ին Հայաստանի հավաքականի կազմում Վարշավայում մասնակցեց Եվրոպայի թիմային առաջնությանը՝ զբաղեցնելով թիմային 4-րդ տեղը, իսկ անհատական պայքարում 1-ին խաղատախտակի վրա նվաճեց բրոնզե մեդալ։

Նոյեմբերի 25-ից դեկտեմբերի 6-ը Թուրքիայի Անթալիա քաղաքում Արոնյանը Հայաստանի հավաքականի կազմում մասնակցեց Աշխարհի թիմային 9-րդ առաջնությանը։ Թիմը հանդես եկավ անհաջող՝ զբաղեցնելով 5-րդ տեղը, իսկ ահա Լևոն Արոնյանը 1-ին խաղատախտակի վրա ցույց տալով գերազանց արդյունք (8 հնարավորից՝ 6 միավոր՝ 75 տոկոս)՝ արժանացավ անհատական ոսկե մեդալի[26]:

2014[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հունվարի 10-26-ին Նիդերլանդների Վեյկ ան Զեյ քաղաքում մասնակցեց Tata Steel Chess ավանդական փառատոնի գլխավոր մրցաշարին[27], որտեղ խաղում էին 12 գրոսմայստեր, և նախավերջին տուրում, նախքան մրցաշարի ավարտը, ապահովեց միանձնյա հաղթողի կոչումը՝ դառնալով մրցաշարի քառակի հաղթող[28]: Մինչև վերջին տուրը Արոնյանը տարել էր 6 հաղթանակ, 4 պարտիա ավարտել էր ոչ-ոքի, չէր կրել ոչ մի պարտություն՝ ցուցադրելով գեղեցիկ ու ստեղծագործական խաղ։ Մրցաշարում նա առավելության հասավ հիմնական բոլոր մրցակիցների՝ Սերգեյ Կարյակինի, Ֆաբիանո Կարուանայի և Հիկարու Նակամուրայի նկատմամբ։ Եվս երեք հաղթանակ նա տարավ Արկադի Նայդիչի, Լենիեր Դոմինգեսի և Ուեսլի Սոյի նկատմամբ։ Ֆիլիպինցու նկատմամբ Արոնյանի հաղթանակը մեկնաբաններն անվանեցին «հանճարեղ» և հիացմունք արտահայտեցին «խաղի մոցարտյան փայլով»[29]: Միայն վերջին տուրում Արոնյանը խստագույն ցայտնոտում վրիպեց և պարտություն կրեց հոլանդացի Լյուկ վան Վելիից: Սակայն այս պարտությամբ մրցաշարում տարած հաղթանակը չխամրեց։ Արոնյանն իր անհատական վարկանիշն ավելացրեց 14 կետով՝ այն հասցնելով 2826-ի և 1 կետով գերացանցելով 2012մայիսին արձանագրած սեփական ռեկորդը։

Վեյկ ան Զեյից անմիջապես հետո Լևոնը մեկնեց Ցյուրիխ (Շվեյցարիա), որտեղ հունվարի 29-ից փետրվարի 4-ը մասնակցեց պատմության ընթացքում ամենաբարձր՝ 23-րդ կարգի (միջին վարկանիշը՝ 2801) Zurich Chess Challenge 2014 գերմրցաշարին, որտեղ նաև խաղում էին աշխարհի չեմպիոն Մագնուս Կառլսենը, ինչպես նաև Վիշվանաթան Անանդը, Հիկարու Նակամուրան, Ֆաբիանո Կարուանան և Բորիս Գելֆանդը: Մասնակիցների մեկնարկային համարները որոշելու համար հունվարի 29-ին անցկացվեց կայծակնային շախմատի մրցաշար, որտեղ Լևոնը Կառլսենի հետ բաժանեց 1-2-րդ տեղերը (լրացուցիչ ցուցանիշներով ստացավ 2-րդ համարը)[30]: Մրցաշարը բաղկացած էր երկու մասից՝ առաջինում գրոսմայստերները խաղացին դասական, երկրորդում՝ արագ շախմատի կանոններով։ Դասական շախմատում Լևոնը զբաղեցրեց 2-րդ տեղը, արագում՝ 3-րդ։ Ընդհանուր հաշվարկում նա բաժանեց 2-3-րդ տեղերը՝ զիջելով աշխարհի չեմպիոն Մագնուս Կառլսենին։ Այս մրցաշարում Լևոնը ևս 4 կետով բարելավեց իր անհատական վարկանիշը (դասական շախմատ)՝ հասցնելով իր համար ռեկորդային՝ 2830 ցուցանիշի (այս արդյունքը պաշտոնապես հաստատվեց 2014-ի մարտի 1-ին)։

Մարտի 11-30-ին Ռուսաստանի Խանտի Մանսիյսկ քաղաքում Լևոն Արոնյանը մասնակցեց աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդների մրցաշարին։ Երկու շրջանով անցկացվող մրցաշարի հաղթողը իրավունք էր ստանալու ձեռնոց նետելու աշխարհի չեմպիոն Մագնուս Կառլսենին: Արոնյանի (գործակիցը՝ 2830) մրցակիցներն էին աշխարհի նախկին չեմպիոններ Վլադիմիր Կրամնիկը (Ռուսաստան, 2787), Վեսելին Տոպալովը (Բուլղարիա, 2785), Վիշվանաթան Անանդը (Հնդկաստան, 2770), ինչպես նաև Սերգեյ Կարյակինը (Ռուսաստան, 2766), Պյոտր Սվիդլերը (Ռուսաստան, 2758), Շահրիար Մամեդյարովը (Ադրբեջան, 2757) և Դմիտրի Անդրեյկինը (Ռուսաստան, 2709)։ Առաջին խաղաշրջանում Լևոնը տարավ 3 հաղթանակ, կրեց մեկ պարտություն և զբաղեցրեց 2-րդ տեղը։ Երկրորդ խաղաշրջանը նա անցկացրեց անհաջող՝ կրելով 3 պարտություն և, ի վերջո, զբաղեցրեց մրցաշարային աղյուսակի 6-րդ հորիզոնականը։ Մրցաշարի հաղթող ավարտից մեկ խաղափուլ առաջ դարձավ Վիշվանաթան Անանդը[31]: Այս մրցաշարում Լևոնը 18 կետով նվազեցրեց իր անհատական վարկանիշը[32]:

Հունիսի 2-13-ին Նորվեգիայի Ստավանգեր քաղաքում Լևոնը մասնակցեց «Norway Chess 2014» գերմրցաշարին, որտեղ նրա մրցակիցներն էին աշխարհի ուժեղագույն գրոսմայստերներից ինը[33]: Առաջին օրը կայացավ կայծակնային շախմատի մրցաշար, որը կատարում էր նաև հիմնական մրցաշարի վիճակահանության դեր։ Արոնյանը զբաղեցրեց 2-րդ տեղը, սակայն ստացավ առաջին համարը, քանի որ, ըստ կանոնակարգի, 1-ին տեղն զբաղեցրած շախմատիստն ինքը կարող էր ընտրել ցանկացած համար։ 1-ինն աշխարհի չեմպիոն Մագնուս Կառլսենն էր, որն ընտրեց 5-րդ համարը[34]: Հիմնական մրցաշարում Լևոնը հանդես եկավ անհաջող՝ տանելով մեկ հաղթանակ (մրցաշարի ապագա հաղթող Սերգեյ Կարյակինի նկատմամբ), կրելով երկու պարտություն (Ալեքսանդր Գրիշչուկից և Մագնուս Կառլսենից), ևս վեց պարտիա ավարտելով ոչ-ոքի[35]: Ընդ որում, պարտիաներից առնվազն երեքում նա ուներ շահած դիրք, սակայն վրիպեց և դրանցում կարողացավ վաստակել ընդամենը 1 միավոր[36],[37],[38]:

Օգոստոսի 1-14-ին Նորվեգիայի Տրոմսյո քաղաքում թիմակիցներ Գաբրիել Սարգսյանի, Սերգեյ Մովսիսյանի, Վլադիմիր Հակոբյանի և Տիգրան Քոթանջյանի հետ Հայաստանի հավաքականի կազմում մասնակցեց համաշխարհային օլիմպիադային: Լևոնը գլխավորում էր հավաքականը՝ խաղալով 1-ին տախտակի վրա։ Մասնակցելով 10 պարտիայի՝ նա տարավ 3 հաղթանակ, 7 պարտիա ավարտեց ոչ-ոքի և 1-ին խաղատախտակի վրա զբաղեցրեց 7-րդ տեղը։ Հայաստանի հավաքականն 8-րդն էր[39]:

Օգոստոսի 27-սեպտեմբերի 7-ին ԱՄՆՍենտ Լուիս քաղաքում մասնակցեց «Սինքֆիլդի գավաթ» երկշրջանային գերմրցաշարին։ Նրա բոլոր մրցակիցները՝ աշխարհի չեմպիոն նորվեգացի Մագնուս Կառլսենը, իտալացի Ֆաբիանո Կարուանան, ամերիկացի Հիկարու Նակամուրան, բուլղարացի Վեսելին Տոպալովը և ֆրանսիացի Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավը, տեղ էին զբաղեցնում գործակիցների աղյուսակի լավագույն տասնյակում։ Մրցաշարի միջին գործակիցը 2801,7 էր, որը ռեկորդային էր պատմության ընթացքում։ Արոնյանի ելույթն անհաջող էր. նա տարավ ընդամենը 1 հաղթանակ (Տոպալովի նկատմամբ), կրեց 3 պարտություն և բաժանեց 4-5-րդ տեղերը[40]:

Սեպտեմբերին Բիլբաոյում Արոնյանը մասնակցեց «Մեծ սաղավարտի» «Շախմատի վարպետներ» եզրափակիչ մրցաշարին, որտեղ տարավ երկու հաղթանակ, մյուս չորս պարտիաներն ավարտեց ոչ-ոքի և զբաղեցրեց 2-րդ տեղը՝ զիջելով աշխարհի նախկին չեմպիոն Վիշվանաթան Անանդին[41]:

Հոկտեմբերի 8-ի արտահերթ նիստում Երևանի ավագանին քաղաքի 2796-րդ տարեդարձի առթիվ Լևոն Արոնյանին շնորհել է Երևանի պատվավոր քաղաքացու կոչում[10]:

Մարզական առումով տարին անհաջող էր Արոնյանի համար։ Նա անհաջող անցկացրեց մի շարք մրցաշարեր և զգալիորեն նվազեցրեց իր անհատական վարկանիշը՝ տարեսկզբի 2-րդից տարեվերջին նահանջելով 5-րդ հորիզոնական։

2015[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախորդ տարվա անհաջողությունների շարքը շարունակվեց նաև 2015 թվականի առաջին մրցաշարերում։ Մասնակցելով Վեյկ ան Զեյի, Բադեն-Բադենի և Ցյուրիխի գերմրցաշարերին՝ Լևոնը կայացած 25 պարտիաներում տարավ ընդամենը 2 հաղթանակ, կրեց 5 պարտություն, մնացած պարտիաներն ավարտեց ոչ-ոքի և իր անհատական վարկանիշը նվազեցրեց մոտ 30 կետով։ Վարկանիշային աղյուսակում մարտի 1-ի դրությամբ նա հայտնվեց 10-րդ տեղում։ Նման ցածր դիրք վերջին անգամ Արոնյանն զբաղեցրել էր 2008 թվականի հունվարին։

Ապրիլին Հայաստանի հավաքականի կազմում մասնակցեց աշխարհի թիմային առաջնությանը (Ծաղկաձոր), որտեղ հավաքականը նվաճեց բրոնզե մեդալներ, իսկ Լևոնը առաջինն էր առաջին խաղատախտակի վրա (9 հնարավորից 6 միավոր)[42]:

Հունիսին Նորվեգիայի Ստավանգեր քաղաքում կայացած Grand Chess Tour շարքի առաջին՝ Norway Chess 2015 գերմրցաշարում չափազանց անհաջող ելույթից հետո (1 հաղթանակ, 4 պարտություն և նախավերջին տեղ)՝ Լևոնը երկամսյա դադար վերցրեց և չմասնակցեց որևէ մրցաշարի։ Նրա վերադարձը շատ հաջող էր։ Օգոստոս-սեպտեմբերին նա հիանալի ելույթ ունեցավ շարքի երկրորդ՝ «Սինքֆիլդի գավաթ-2015» գերմրցաշարում (Սենտ Լուիս, ԱՄՆ), որը չափազանց բարձր՝ 22-րդ կարգի էր։ Այդ մրցաշարը բացառիկ էր նրանով, որ առաջին անգամ մասնակիցների ուղիղ կեսը՝ 5 գրոսմայստեր, անհատական վարկանիշով գերազանցում էր 2800-ը։ Լևոնը տարավ երեք հաղթանակ (երեքն էլ ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչների՝ Կարուանայի, Սոյի և Նակամուրայի նկատմամբ), մյուս պարտիաներն ավարտեց ոչ-ոքի և, 1 միավորով առաջ անցելով մոտակա մրցակիցներից, 6 միավորով միանձնյա զբաղեցրեց առաջին հորիզոնականը[43]: Անհատական վարկանիշը Լևոնը բարձրացրեց 19,1 կետով։ Հաղթանակի համար նա ստացավ 75000 դոլար մրցանակ[44]:

Հոկտեմբերին Ռուսաստանի «Սիբիր» թիմի կազմում Լևոնը դարձավ Եվրոպայի ակումբային առաջնության հաղթող[45]: Նա հանդես եկավ 2-րդ խաղատախտակի վրա և իր բոլոր պարտիաներն ավարտեց ոչ-ոքի[46]:

Նոյեմբերին Հայաստանի հավաքականի կազմում մասնակցեց Եվրոպայի թիմային առաջնությանը և նվաճեց երկու արծաթե մեդալ՝ մեկը թիմի հետ[47], մյուսը՝ անհատական (1-ին խաղատախտակի վրա՝ 9 հնարավորից 6 միավոր)[48]:

Ո՛չ անցկացված մրցաշարերի արդյունքներով, ո՛չ անհատական վարկանիշով Լևոն Արոնյանն իրավունք չուներ մասնակցելու աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդների մրցաշարին, որը պետք է կայանա 2016 թվականի մարտին Մոսկվայում: Սակայն նոյեմբերին պարզ դարձավ, որ նա, այնուամենայնիվ, կխաղա այդ մրցաշարում։ Նոյեմբերի 4-ին ՖԻԴԵ-ի նախագահ Կիրսան Իլյումժինովը Երևանում հանդիպել է Հայաստանի նախագահ, Շախմատի ֆեդերացիայի նախագահ Սերժ Սարգսյանի հետ։ Նրանք քննարկել են այդ մրցաշարի կազմակերպման հետ կապված հարցեր։ Կազմակերպիչները լինելու են ՖԻԴԵ-ն, AGON ընկերությունը՝ Ռուսաստանի շախմատի ֆեդերացիայի աջակցությամբ, իսկ գործընկերը կլինի «Տաշիր» ընկերությունը։ Կազմակերպիչներն իրավունք ունեին առաջադրելու մեկ մասնակցի, և այդ մասնակիցը դարձավ հենց Լևոն Արոնյանը[49][50]:

Դեկտեմբերի 4-13-ին Մեծ Բրիտանիայի մայրաքաղաքում մասնակցեց Grand Chess Tour-ի եզրափակիչ՝ London Chess Classic գերմրցաշարին, որտեղ նրա մրցակիցներն էին Կառլսենը, Տոպալովը, Անանդը, Նակամուրան, Կարուանան, Գիրին, Վաշիե-Լագրավը, Գրիշչուկը և Ադամսը: Լևոնը տարավ ընդամենը մեկ հաղթանակ (Տոպալովի նկատմամբ), մյուս բոլոր պարտիաներն ավարտեց ոչ-ոքի և 5 միավորով զբաղեցրեց 4-րդ տեղը՝ հաղթողների եռյակից հետ մնալով կես միավորով[51]: Grand Chess Tour-ի ընդհանուր հաշվարկով նա 3-րդն էր՝ զիջելով Կառլսենին և Գիրիին[52]:

2016[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Գրոսմայստեր Լևոն Արոնյանը միաժամանակյա խաղաշարի ժամանակ, Երևան, 2016 թ. մայիսի 9, Մանկական այգի

Մարտի 10-29-ին Լևոն Արոնյանը Մոսկվայում մասնակցեց աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդների մրցաշարին։ Հաղթողն իրավունք էր ստանում աշնանը ձեռնոց նետելու աշխարհի չեմպիոն Մագնուս Կառլսենին։ Լևոնը, որը մրցաշարին մասնակցում էր կազմակերպիչների տված ուայլդ-քարդի շնորհիվ, հաջող մեկնարկեց մրցաշարում՝ առաջին 6 խաղափուլերում տանելով 2 հաղթանակ և 4 պարտիա ավարտելով ոչ-ոքի։ Մինչև 8-րդ փուլը նա 1-2-րդ տեղերն էր բաժանում Սերգեյ Կարյակինի հետ, սակայն 9-րդ և 11-րդ փուլերում պարտություններ կրեց, մնացած պարտիաներն ավարտեց ոչ-ոքի և ամփոփիչ աղյուսակում բաժանեց 4-7-րդ տեղերը[53]։ Հաղթող դարձավ ռուսաստանցի Սերգեյ Կարյակինը։

Ապրիլին Լևոն Արոնյանը մասնակցեց Նորվեգիայի Ստավանգեր քաղաքում կայացած Altibox Norway Chess 2016 մրցաշարին։ Մեկնարկում և միջնամասում Լևոնը խաղաղասիրաբար էր տրամադրված և առաջին 6 պարտիաներն ավարտեց ոչ-ոքի։ Այնուհետև նա տարավ երկու անընդմեջ հաղթանակ Էլյանովի և Կառլսենի[54] նկատմամբ) և վերջին տուրից առաջ աշխարհի չեմպիոն Մագնուս Կառլսենի հետ բաժանում էր առաջին հորիզոնականը։ Վերջին պարտիան էլ Լևոնն ավարտեց ոչ-ոքի և մրցաշարում զբաղեցրեց 2-րդ տեղը[55]։ Հաղթող դարձավ Մագնուս Կառլսենը, որն իր միակ պարտությունը մրցաշարում կրեց Լևոն Արոնյանից[56]։

2017[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լևոն Արոնյանը գրեթե երկու տարի ոչ մի նշանակալի մրցաշարի հաղթող չէր դարձել։ Ապրիլին նա կարողացավ հաղթանակ տոնել գերմրցաշարում։ Գերմանիայում կայացած GRENKE Chess Classic մրցաշարը նա անցկացրեց գեղեցիկ ոճով, տարավ 4 անընդմեջ հաղթանակ, 3 պարտիա ավարտեց ոչ-ոքի և մրցաշարի ավարտից մեկ տուր առաջ ապահովեց առաջին տեղը[57]։

Տարաձայնություններ Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2001 թվականին մշտական բնակություն հաստատելով Գերմանիայում՝ Լևոնը հրաժեշտ չտվեց Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիային. նա շարունակում էր ներկայացնել Հայաստանը, սովորում էր Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շախմատի բաժնում, մասնակցում էր Հայաստանի շախմատային կյանքին, հատկապես երկրի առաջնությանը:

Լևոն Արոնյանը շախմատի ֆեդերացիայի նախագահ Սերժ Սարգսյանի հետ, 2008 թ., Դրեզդեն

2002 թվականի սեպտեմբերին 62-րդ առաջնությունն ավարտվեց Արոնյանի հաղթանակով, նա դարձավ 31-րդ չեմպիոնը։ Հոկտեմբերին Հայաստանի հավաքականը պետք է մասնակցեր Բլեդում (Սլովենիա) կայանալիք համաշխարհային օլիմպիադային: Ըստ կանոնակարգի՝ Հայաստանի չեմպիոնը պետք է համալրեր հավաքականի կազմը։ Լևոնը բարձր տրամադրությամբ վերադարձավ Գերմանիա և սկսեց սպասել նախաօլիմպիական հավաքին մասնակցելու հրավերի։

Ֆեդերացիայի հանձնարարությամբ Սմբատ Լպուտյանը հեռախոսով հայտնեց, որ Լևոնը հավաքական չի հրավիրվում, քանի որ նրա ներկայությունը կարող է կազմաքանդել հավաքականը, և որ Լևոնի բնավորությունը շատ վատն է։ Դա էր պատճառը, որ նեղացած Լևոն Արոնյանը դիմեց Գերմանիայի շախմատի ֆեդերացիային՝ խնդրելով փոխել իր շախմատային քաղաքացիությունը։

2004 թվականի մարտի 20-ին Երևանում կայացավ Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի կոնֆերանսը, որտեղ կազմակերպության ղեկավար ընտրվեց ՀՀ պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանը: Հայաստանի շախմատային կյանքում սկսվեցին էական փոփոխություններ, և առաջին հերթին Հայաստան վերադարձվեցին երկիրը լքած շախմատիստները։ Բազմաթիվ զանգահարողները չէին կարողանում համոզել Լևոնին վերադառնալ հայրենիք։ Հարցը լուծեց անձամբ Սերժ Սարգսյանի զանգը, և արդեն մայիսին Լևոնը կրկին սկսեց ներկայացնել Հայաստանը՝ դառնալով նրա հավաքականի առաջատարը[12]:

Անձնական կյանք և նախասիրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լևոն Արոնյանի նշանածը Ավստրալիան ներկայացնող կանանց միջազգային վարպետ Արիանա Կաոիլին է։ Նրանց 2006-ին՝ աշխարհի երիտասարդական առաջնության ժամանակ, ծանոթացրել է Արոնյանի ավստրալացի ընկերը, որը Արիաննեի առաջին ուսուցիչն է եղել։ Նա ծանոթացրել է՝ կարծելով, որ Լևոնն ու Արիանան մտածելակերպով շատ նման են իրար[58]: Ուշագրավ է 2006-ին Թուրինում համաշխարհային օլիմպիադայի օրերին տեղի ունեցած հետևյալ միջադեպը. անգլիացի գրոսմայստեր Դեննի Գորմելլին բռունցքներով հարձակվել էր Լևոն Արոնյանի վրա, երբ նա և Արիանան պարում էին պարասրահում։ Պատճառը, ամենայն հավանականությամբ, խանդն էր[59]:

Արիաննե Կաոիլի

2015 թվականի փետրվարի 18-ին Լևոնն ու Արիանան նշանվեցին[60]: 2012 թ. նոյեմբերին լույս տեսավ Լևոնի մոր՝ Սեդա Ավագյան-Արոնովայի «Լևոն Արոնյան» ռուսերեն գիրքը[61], որն իր մեջ ամփոփում է Լևոնի կենսագրության մանրամասները, նրա շախմատային ուշագրավ և հաղթական, ըստ էության՝ հեղինակային պարտիաները, որոնք շախմատային փառք ու հռչակ բերեցին նրան։ Ըստ մոր՝ Լևոնն ինչ ցանկանար, կդառնար՝ և՛ մաթեմատիկոս, և՛ երաժիշտ: Բայց նրան լիովին կլանել է շախմատը։ Լևոնը և՛ կինոման է, և՛ հրաշալի երաժշտություն գիտի՝ դասական, ջազ: Շատ է կարդում, հիմնականում՝ փիլիսոփայական գրականություն[62]:

Լևոն Արոնյանը պարելիս, 2007 թ.

Արոնյանը հիմնականում բնակվում է Բեռլինում, սակայն այն բանից հետո, երբ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը Խանջյան փողոցում գտնվող նորակառույց բարձրահարկ շենքի (նախկին Կինոյի տան տեղում) 9-րդ հարկում մի բնակարան նվիրեց, Լևոնն ավելի հաճախ է լինում Երևանում:

2005-ին Խանտի Մանսիյսկում կայացած աշխարհի գավաթի խաղարկությունում հաղթելուց հետո գերմանական «Շախ» ամսագրում Լևոնի մասին հոդվածը կոչվում էր «Երազում եմ կառուցել տուն ամբողջ ընտանիքիս համար»: Արոնյանի երազանքը կատարվեց. նա կառուցել է մի մեծ տուն, որտեղ ապրում են նրա ընտանիքի բոլոր անդամները[12]:

Լևոնը համարում է, որ իր կյանքը շախմատում է. «Սխալ կլինի, եթե ասեմ՝ իմ կյանքը Հայաստանում է կամ Եվրոպայում. իմ կյանքը շախմատում է»[58]:

Սպորտ սիրում է, բայց խոստովանում է, որ ֆուտբոլ լավ չի խաղում։ Ազատ ժամանակ սիրում է ճանապարհորդել, ակումբներ հաճախել[58]:

Մասնակցությունը մրցաշարերին և մրցախաղերին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թիմային առաջնություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լևոն Արոնյանը Հայաստանի հավաքականի կազմում խաղացել է 1996, 2004, 2006, 2008, 2010, 2012 և 2014 թվականների Շախմատային օլիմպիադաներում: 2004 թվականին նա իր թիմի հետ նվաճել է բրոնզե մեդալ, իսկ 2006, 2008 և 2012 թվականներին՝ ոսկե մեդալ[102]:

Աշխարհի թիմային առաջնություններին նա մասնակցել է 5 անգամ՝ 2005, 2010, 2011, 2013 և 2015 թվականներին։ Թիմի հետ Լևոնը նվաճել է մեկ ոսկե (2011-ին) և երկու բրոնզե մեդալ[103]:

Եվրոպայի թիմային առաջնություններին Արոնյանը մասնակցել է 7 անգամ՝ 1999, 2005, 2007, 2009, 2011, 2013 և 2015 թվականներին։ Թիմի հետ նա նվաճել է երկու արծաթե և մեկ ոսկե մեդալ (1999-ին)[104]:

Մրցաշար Հավա-
քական
Մաս-
նակ-
ցություն
Տարիներ Մ Պար-
տիա-
ներ
Հ Ո Պ  % Թիմային
մեդալներ
Gold - Silver - Bronze
Անհատական
մեդալներ
Gold - Silver - Bronze
Համաշխարհային օլիմպիադա Հայաստան(2)
Հայաստան
7 1996, 2004–2014 45 70 26 38 6 64,3 3 - 0 - 1 1 - 1 - 0
Աշխարհի
առաջնություն
Հայաստան 5 2005–2015 28 42 16 24 2 66,7 1 - 0 - 2 2 - 3 - 0
Եվրոպայի
առաջնություն
Հայաստան 7 1999, 2005–2015 37 59 20 34 5 62,7 1 - 2 - 0 0 - 2 - 1
Ընդամենը 19 107 171 62 96 13 62,6 5 - 2 - 3 3 - 6 - 1

Էլոյի գործակից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականի նոյեմբերին Լևոն Արոնյանը դասական շախմատում առաջին անգամ հաղթահարեց 2800 միավորի սահմանը (2801) և դարձավ աշխարհում վեցերորդ շախմատիստը (աշխարհի չեմպիոններ Գարի Կասպարովից, Վլադիմիր Կրամնիկից, Վիշվանաթան Անանդից, Վեսելին Տոպալովից, ինչպես նաև նորվեգացի Մագնուս Կառլսենից հետո), որին հաջողվեց հաղթահարել անհատական վարկանիշի այդ գերգրոսմայստերական նիշը։ 2014 թվականին 2800-ի շեմը հաղթահարեցին ևս երկու շախմատիստ՝ իտալացի գրոսմայստեր Ֆաբիանո Կարուանան (2801) և ռուսաստանցի Ալեքսանդր Գրիշչուկը (2810), իսկ 2015 թվականի հունիսին՝ ամերիկացի Հիկարու Նակամուրան (2802)։ 2016 թվականի օգոստոսին նրանց միացավ ֆրանսիացի Մաքսիմ Վաշիե-Լագրավը` 2819, 2017 թվականի հունվարին` ամերիկացի Ուեսլի Սոն` 2808, իսկ հունիսին` 2800 վարկանիշով ադրբեջանցի Շահրիար Մամեդյարովը։ Իր առավելագույն վարկանիշով (2830, մարտ, 2014) Արոնյանը զիջում է միայն Մագնուս Կառլսենին (2881, մարտ, 2014), Գարի Կասպարովին (2851, հուլիս, 1999) և Ֆաբիանո Կարուանային (2844, հոկտեմբեր, 2014):

2012 թվականից ՖԻԴԵ-ն հաշվարկում է նաև արագ և կայծակնային շախմատի վարկանիշները:

Վարկանիշի փոփոխությունն ըստ ամիսների և դիրքը լավագույն հարյուրյակում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ (2000-2013 թվականներ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Aronian, Levon rating.jpg

Արոնյանն ընդդեմ այլ գրոսմայստերների[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այստեղ բերված է Լևոն Արոնյանի անձնական խաղերի վիճակագրությունը աշխարհի ուժեղագույն գրոսմայստերների հետ (արագ, կայծակնային, կույր և Ֆիշերի շախմատի արդյունքները հաշվարկված չեն)։ Տվյալները՝ 2017 թվականի հունիսի 16-ի դրությամբ (+՝ հաղթանակներ, −՝ պարտություններ, =՝ ոչ-ոքիներ)[105]:
Թավատառ նշված են աշխարհի չեմպիոնները։

Լևոն Արոնյանը Երևանի Հանրապետության հրապարակում, 26․08․2016

Խաղաոճ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արոնյանը համարվում է ժամանակակից ամենավառ և ինքնատիպ շախմատիստներից մեկը։ Նա հատկապես ուժեղ է այն դիրքերում, որտեղ ունի նախաձեռնություն, լավ է տիրապետում վերջնախաղի գաղտնիքներին։ Արագ, կայծակնային և Ֆիշերի շախմատի մեծ վարպետ է։

Ահա Լևոն Արոնյանի խաղաոճին բնորոշ պարտիաներից մեկը, որտեղ նա սև խաղաքարերով 19 քայլում հաղթում է գրոսմայստեր Իվան Սոկոլովին՝ ամբողջ պարտիայի վրա ծախսելով ընդամենը 10,5 րոպե[106]:

a b c d e f g h
8
Chessboard480.svg
e8 black king
h8 black rook
a7 black pawn
b7 black pawn
f7 black pawn
f6 black queen
h6 black pawn
a5 black bishop
c5 black rook
d5 black pawn
f5 black bishop
g5 black pawn
b4 white pawn
e4 black knight
a3 white pawn
g3 white bishop
a2 white rook
e2 white pawn
f2 white pawn
g2 white pawn
h2 white pawn
a1 white queen
e1 white king
f1 white bishop
g1 white knight
h1 white rook
8
7 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
a b c d e f g h
Դիրքը 17.Թa1 քայլից հետո:

Սոկոլով - Արոնյան, 37-րդ համաշխարհային օլիմպիադա, Թուրին, 2006
(մեկնաբանությունը՝ Ա. Ջ. Գոլդսբիի)[107]

1. d4 Ձf6 2. c4 e6 3. Ձc3 Փb4 4. Թc2 d5 5. cxd5 exd5 6. Փg5 c5!? 7. dxc5 h6 8. Փh4 g5 9. Փg3 Ձe4 10. Փxb8!?

10.e3; 10.Փe5

10... Թf6!

10...Նxb8?? 11.Թa4+ +−

11. Փg3 Ձxc3 12. a3 Փf5! 13. Թd2 Փa5 14. b4? Ձe4 15. Թc1 Նc8!! 16. Նa2?! Նxc5 17. Թa1 (տե՛ս տրամագիրը) Թc6!

Սպառնում է մատ առաջին հորիզոնականից:

18. Թe5+ Աd8 19. Թxh8+ Աd7 0–1

Եթե 20.e3, ապա 20...Նc1+ 21.Աe2 Փg4+! և 22...Թc4#.

Պետական պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Transfers in 2003
  2. Transfers in 2004
  3. 3,0 3,1 http://ratings.fide.com/toparc.phtml?cod=241
  4. 4,0 4,1 4,2 http://en.chessbase.com/post/economist-wins-european-club-cup-in-plovdiv
  5. 5,0 5,1 5,2 http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=13300474
  6. 6,0 6,1 6,2 https://www.triposo.com/loc/Yerevan/sports
  7. ratings.fide.com
  8. 2005 թ. լավագույն մարզիկ
  9. 2006 թ. լավագույն մարզիկ
  10. 10,0 10,1 Լևոն Արոնյանը դարձել է Երևանի պատվավոր քաղաքացի
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Հարցազրույց Լևոն Արոնյանի հետ
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Հատվածներ գրոսմայստերի մոր «Լևոն Արոնյան» գրքից
  13. Հարցազրույց Լևոն Արոնյանի հետ
  14. Հարցազրույց Մելիքսեթ Խաչիյանի հետ
  15. «6th Children's Chess Olympiad: Istanbul 1998»։ Վերցված է 2016 Դեկտեմբեր 6 
  16. «Շախմատի Հայաստանի պատանեկան հավաքականը Թուրքիայում հռչակվեց Համաշխարհային Օլիմպի հաղթող»։ Վերցված է 2016 Դեկտեմբեր 6 
  17. Շախմատիստները պարգևատրվեցին «Մովսես Խորենացու» մեդալով
  18. Պարգևատրման մասին
  19. Տալի 5-րդ հուշամրցաշար
  20. Հայաստանի Հանրապետության նախագահի հրամանագիրը Լ. Գ. Արոնյանին Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով պարգևատրելու մասին
  21. 2013 թ. հավակնորդների մրցաշար, Լոնդոն
  22. Ալեքսանդր Ալյոխինի հուշամրցաշար 2013-ը chesspro.ru կայքում
  23. ՖԻԴԵ-ի աշխարհի գավաթ 2013
  24. Sinquefield Cup մրցաշար
  25. «Մեծ սաղավարտի» 6-րդ խաղարկության եզրափակիչ մրցաշարի ամփոփիչ աղյուսակը
  26. Աշխարհի թիմային 9-րդ առաջնություն. մեդալակիրներն ըստ խաղատախտակների
  27. Tata Steel Chess մրցաշարի պաշտոնական կայքը
  28. Տատա Սթիլ. Լևոն Արոնյանը՝ մրցաշարի քառակի հաղթող
  29. Արոնյան - Սո, Վեյկ ան Զեյ, 2014
  30. Zurich Chess Challenge 2014 կայծակնային շախմատ
  31. 2014 թ. հավակնորդների մրցաշարի պաշտոնական կայքը
  32. Լ. Արոնյանի վարկանիշի շարժը 2014 թ. մարտին
  33. «Norway Chess 2014»
  34. Կառլսենը հաղթում է բլիցում
  35. «Norway Chess 2014» գերմրցաշար
  36. Արոնյան-Սվիդլեր
  37. Կառլսեն-Արոնյան
  38. Արոնյան-Կարուանա
  39. 2014 թ. օլիմպիադայի կայքը
  40. «Սինքֆիլդի գավաթ» մրցաշարի պաշտոնական կայքը
  41. «Մեծ սաղավարտի» «Շախմատի վարպետներ» եզրափակիչ մրցաշարի պաշտոնական կայքը
  42. 2015 թ. աշխարհի թիմային առաջնության արդյունքները
  43. «Սինքֆիլդի գավաթ-2015» գերմրցաշարի արդյունքները
  44. «Սինքֆիլդի գավաթ-2015» գերմրցաշար
  45. Լևոն Արոնյանի թիմը՝ Եվրոպայի ակումբային առաջնության հաղթող
  46. Հայ շախմատիստների արդյունքները 2015 թվականի Եվրոպայի ակումբային առաջնությունում
  47. Եվրոպայի թիմային 20-րդ առաջնության մրցաշարային աղյուսակը
  48. Եվրոպայի թիմային 20-րդ առաջնություն. շախմատիստների արդյունքներն ըստ խաղատախտակների
  49. FIDE President's working visit to Yerevan
  50. Lևոն Արոնյանը կմասնակցի հավակնորդների մրցաշարին
  51. London Chess Classic-2015 գերմրցաշարի ամփոփիչ աղյուսակը
  52. Grand Chess Tour. Լևոն Արոնյանը երրորդն է
  53. Լևոն Արոնյանի վիճակագրությունը Շախմատի հավակնորդների մրցաշար 2016-ում
  54. Altibox Norway Chess, 8-րդ խաղափուլ
  55. Altibox Norway Chess, 9-րդ խաղափուլ
  56. Altibox Norway Chess, Ամեն ինչ մրցաշարի մասին
  57. «GRENKE Chess Classic, 6-й тур»։ Վերցված է 2017 Ապրիլ 28 
  58. 58,0 58,1 58,2 Լևոն Արոնյան
  59. Թուրինյան միջադեպի մասին
  60. Լևոն Արոնյանը նշանվել է
  61. Նոր գիրք Լևոն Արոնյանի մասին
  62. Լևոն Արոնյանի մոր գիրքը՝ որդու մասին
  63. Մրցաշարերի վիճակագրությունն ըստ տարիների
  64. Մրցաշարերի վիճակագրությունն ըստ մասնակցի անվան
  65. Համաշխարհային մտավոր խաղեր, արագ շախմատի մրցաշարային աղյուսակ
  66. Համաշխարհային մտավոր խաղեր, կայծակնային շախմատի մրցաշարային աղյուսակ
  67. Համաշխարհային մտավոր խաղեր, «բասկյան համակարգ», մրցաշարային աղյուսակ
  68. Grenke Chess Classic 2015 մրցաշարի պաշտոնական կայքը
  69. Գերմանիայի բունդեսլիգայի 2014 - 2015 թթ. առաջնություն
  70. Ռուսաստանի 2015 թ. ակումբային առաջնություն, պրեմիեր-լիգա
  71. Մայիսի 9-ին նվիրված արագ շախմատի մրցաշար Երևանում. արդյունքները
  72. Norway Chess 2015 մրցաշարի (կայծակնային շախմատ) պարտիաները
  73. Norway Chess 2015 գերմրցաշարի վիճակագրությունը
  74. «Սինքֆիլդի գավաթ-2015» մրցաշարի արդյունքները
  75. ՖԻԴԵ-ի Աշխարհի գավաթի խաղարկություն-2015. պաշտոնական կայք
  76. Արագ շախմատի աշխարհի 2015 թվականի առաջնության պաշտոնական կայքը
  77. Կայծակնային շախմատի աշխարհի 2015 թվականի առաջնության պաշտոնական կայքը
  78. Արոնյանի արդյունքները Եվրոպայի 2015 թվականի ակումբային առաջնությունում
  79. Արոնյանի արդյունքները 2015 թ. Եվրոպայի թիմային առաջնությունում
  80. London Chess Classic 2015 մրցաշարի պաշտոնական կայքը
  81. Zurich Chess Challenge մրցաշարի պաշտոնական կայքը
  82. Zurich Chess Challenge մրցաշարի արդյունքները
  83. Արոնյանի արդյունքները Գերմանիայի բունդեսլիգայի 2015-2016 թթ. առաջնություն
  84. Հավակնորդների մրցաշար 2016-ի արդյունքները
  85. Norway Chess 2016 մրցաշարի (կայծակնային շախմատ) պարտիաները
  86. Altibox Norway Chess 2016 գերմրցաշարի արդյունքները
  87. Grand Chess Tour 2016 շարքի 1-ին մրցաշար
  88. Grand Chess Tour 2016 շարքի 2-րդ մրցաշար
  89. «Սինքֆիլդի գավաթ-2016» մրցաշարի արդյունքները
  90. «В Музее русского импрессионизма открылся X Мемориал Таля»։ Վերցված է 2016 Սեպտեմբեր 27 
  91. «Tal Memorial 2016»։ Վերցված է 2016 Սեպտեմբեր 27 
  92. «European Club Cup 2016 Open Section, OR Padova»։ Վերցված է 2016 Նոյեմբեր 9 
  93. «London Chess Classic 2016. Pairings and Schedule»։ Վերցված է 2016 Դեկտեմբեր 9 
  94. «FIDE World Rapid Championship»։ Վերցված է 2016 Դեկտեմբեր 27 
  95. «FIDE Open World Blitz Championship 2016. Player info. Aronian Levon»։ Վերցված է 2016 Դեկտեմբեր 29 
  96. «Tata Steel փառատոնի մրցաշարային աղյուսակներ»։ Վերցված է 2017 Հունվար 15 
  97. «FIDE Grand Prix Series. Sharjah 2017, Aronian Levon»։ Վերցված է 2017 Փետրվար 20 
  98. «GRENKE Chess Classic 2017»։ Վերցված է 2017 Ապրիլ 17 
  99. Արոնյանի արդյունքները Գերմանիայի բունդեսլիգայի 2016-2017 թթ. առաջնություն
  100. Norway Chess 2017 մրցաշարի (կայծակնային շախմատ) պարտիաները
  101. Altibox Norway Chess 2017 գերմրցաշարի արդյունքները
  102. Bartelski Wojciech։ «Շախմատային օլիմպիադա. Լևոն Արոնյան»։ OlimpBase։ Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 7 
  103. Bartelski Wojciech։ «Աշխարհի թիմային առաջնություն. Լևոն Արոնյան»։ OlimpBase։ Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 7 
  104. Bartelski Wojciech։ «Եվրոպայի թիմային առաջնություն. Լևոն Արոնյան»։ OlimpBase։ Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 7 
  105. «Chess Games»։ Chessgames.com։ Վերցված է 2015 թ․ դեկտեմբերի 13 
  106. «Open chess diary 301–320»։ Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 13 
  107. «Internet Archive Wayback Machine»։ Web.archive.org։ հոկտեմբերի 28, 2009։ Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 20–ին 
  108. «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով պարգևատրելու մասին
  109. Լ. Գ. Արոնյանին Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով պարգևատրելու մասին

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]