Լոտուսի գործ
| Court | Միջազգային արդարադատության մշտական պալատ  | |
|---|---|---|
Լոտուսի գործ (The Lotus Case), միջազգային իրավունքում պատմական նշանակություն ունեցող գործ, որը տեղի ունեցավ Ֆրանսիայի և Թուրքիայի միջև և ներկայացվեց Միջազգային արդարադատության մշտական դատարան (Permanent Court of International Justice): Գործն առավելապես հայտնի է իր սկզբունքով, որը հետագայում անվանվեց «Լոտուսի սկզբունք»։ Այս սկզբունքը հաստատում է, որ պետությունները կարող են գործել ազատորեն միջազգային իրավունքի շրջանակներում, եթե որևէ նորմ բացեիբաց չի արգելում այդ գործողությունը։ Այս դատական որոշումը մեծ ազդեցություն ունեցավ միջազգային իրավունքի զարգացման վրա՝ ընդլայնելով պետությունների սուվերեն գործողությունների շրջանակը, երբ բացակայում են հստակ արգելող դրույթներ։
Գործ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Նախապատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1926 թվականի օգոստոսի 2-ին ֆրանսիական շոգենավը՝ «S.S. Lotus»-ը, բախվեց թուրքական շոգենավին՝ «S.S. Bozkourt»-ին, Հունաստանի Միտիլինի կղզու հյուսիսային շրջանում։ Վթարի արդյունքում թուրքական «Bozkourt» նավի ութ թուրք ուղևորներ խեղդվեցին, երբ նավը ծակվեց «Lotus»-ի հարվածից։
Դրանից հետո Թուրքիան ձերբակալեց «Lotus»-ի կապիտանին՝ պարոն Դեմոնսին։ Նա մեղադրվեց և դատապարտվեց թուրքական դատարանների կողմից՝ պատահարի հետևանքով պատճառված վնասների և մահերի համար։
Դիմում Միջազգային մշտական դատարան (PCIJ)
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ֆրանսիան բողոք ներկայացրեց Թուրքիայի գործողությունների դեմ՝ պնդելով, որ քանի որ հանցագործությունը տեղի էր ունեցել բաց ծովում, պարոն Դեմոնսի դեմ որևէ մեղադրանք ներկայացնելու իրավասությունը պատկանում էր միայն դրոշակակիրը հանդիսացող պետությանը, այսինքն՝ Ֆրանսիայի դատական համակարգին։
1927 թվականի սեպտեմբերի 7-ին գործը ներկայացվեց Ազգերի Լիգայի դատական մարմին հանդիսացող Միջազգային մշտական դատարանին, որը Միավորված ազգերի կազմակերպությանը նախորդող կառույցն էր։ Ֆրանսիան մեղադրեց Թուրքիային՝ պարոն Դեմոնսին միջազգային իրավունքի խախտմամբ ապօրինի ձերբակալման մեջ։
Ֆրանսիան ներկայացրեց նախադեպային իրավական դեպքեր (case law), որոնց միջոցով փորձեց ցույց տալ, որ իր դիրքորոշումը համընկնում է պետությունների սովորական գործելակերպին։ Սակայն այդ դեպքերում երկու նավերն էլ կրում էին նույն պետության դրոշը։ Ուստի Դատարանը, ձայների փոքրամասնության տարբերությամբ, մերժեց Ֆրանսիայի դիրքորոշումը՝ հայտնելով, որ միջազգային իրավունքում նման կանոն գոյություն չունի։
Լոտուսի սկզբունք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Լոտուսի սկզբունքը կամ Լոտուսի մոտեցումը, որը սովորաբար համարվում է միջազգային իրավունքի հիմքերից մեկը, եզրակացնում է, որ ինքնիշխան պետությունները կարող են գործել ցանկացած կերպ, եթե նրանց գործողությունները չեն խախտում միջազգային իրավունքով հստակ արգելված կանոնները։ Այս սկզբունքի կիրառումը՝ որը ծագել է «Լոտուս» գործից, ապագայում փոխարինվել է 1958 թվականի Ժնևի կոնվենցիայի 11-րդ հոդվածով, որը վերաբերում է բաց ծովերում մարդու նկատմամբ իրավասության հարցին[1]։ Կոնվենցիան ընդգծում է, որ բաց ծովերում տեղի ունեցած դեպքերի դեպքում իրավասություն ունի միայն՝
- նավի դրոշակակիր պետությունը կամ
- այն պետությունը, որի քաղաքացի է համարվում ենթադրյալ մեղադրյալը։
Միջազգային իրավունքի հետագա զարգացումը
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]«Դրոշակակիր պետության սկզբունքը» հետագայում նաև ներմուծվել է Միավորված ազգերի կազմակերպության «Ծովային իրավունքի կոնվենցիայում» (UNCLOS), օրինակ՝ նշվում է
- հոդված 92-ում, որը սահմանում է նավի իրավական կարգավիճակը և դրոշակակիր պետության իրավասությունը,
- ինչպես նաև հոդված 217(1)-ում, որը վերաբերում է շրջակա միջավայրի պաշտպանության օրենքների կիրառմանը ծովերում[2]։
Սույն սկզբունքը կիրառվել է նաև որպես հիմնավորում՝ ընդդեմ ԱՄՆ-ի այն պնդումների, որ միջազգային քրեական դատարանի (ICC) գոյությունը պետք է մերժվի[3]։
Մահմուդ Էսաթ Բոզկուրդ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Թուրքիայի կողմը դատարանում ներկայացնում էր արդարադատության նախարար Մահմուդ Էսաթ Բոզկուրդը։ 1934 թվականին, երբ Թուրքիայում ընդունվեց պաշտոնական ազգանունների համակարգը, Մահմուդ Էսաթը որպես իր ազգանուն ընտրեց «Բոզկուրդ»՝ ի նշան հիշատակի «Լոտուս» գործին[4]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ «Convention of the High Seas (1958)». Արխիվացված է օրիգինալից 2017թ. մարտի 22-ին. Վերցված է 2007թ. փետրվարի 27-ին.
- ↑ Jesper Jarl Fanø 2019). 'Enforcing International Maritime Legislation on Air Pollution through UNCLOS'. Hart Publishing. Ch. 6 և 8.
- ↑ «US Opposition to the International Criminal Court». Արխիվացված է օրիգինալից 2020թ. փետրվարի 23-ին. Վերցված է 2007թ. փետրվարի 27-ին.
- ↑ «Bozkurt Case, aka the Lotus Case (France v Turkey):Two Ships that Go Bump in the Night» (PDF). էջ 1. Վերցված է 2020թ. ապրիլի 19-ին.
Աղբյուրներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- The Case of The S.S. Lotus - Դատավճռի ամբողջական տեքստը
- The Case of The S.S. Lotus - համատեղված ֆրանսերեն-անգլերեն տարբերակը
- The Case of The S.S. Lotus - իսպաներեն թարգմանությունը