Լոնտոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Լոնտոնի Տեսարժան Վայրեր

Լոնտոն (անգլերէն՝ London) Միացեալ Թագաւորութեան եւ Անգլիոյ մայրաքաղաքն է: Միացեալ թագաւորութեան եւ Եւրոպական Միութեան մեծագոյն քաղաքն է՝ 1, 706 քառ. քմ.: Կը գտնուի Թեմզ գետի ափերուն եւ բնակեցուած է գրեթէ երկու հազար տարի առաջ: Լոնտոնի պատմութիւնը սկսած է Հռոմէական կայսրութեան շրջանէն: Հռոմէացիները քաղաքին տուած էին Լոնտինիում անունը[1]․ Լոնտոնի հնագոյն կորիզ հանդիսացող «Լոնտոնեան Սիթի»ն մինչեւ օրս կը պահպանէ իր միջնադարեան սահմանները: Ժթ. դարէն սկսեալ` Լոնտոն անունը, կը վերաբերի նաեւ այս կորիզը շրջապատող բնակավայրերուն[2]: Ըստ Մեծն Բրիտանիոյ վարչական բաժանման, քաղաքը կը բաժնուի երկու շրջաններու՝ Լոնտոնի շրջան[3] եւ Մեծ Լոնտոն վարչական շրջան, [4] զորս կը կառավարեն, ընտրուած, Լոնտոնի քաղաքապետն ու Լոնտոնի ժողովը[5]:

Լոնտոնը յառաջատար քաղաք է իր արուեստով, առեւտուրով, կրթութեամբ, ժամանցային վայրերով, նորաձեւութեամբ, տնտեսութեամբ, առողջապահութեամբ, զանգուածային լրատուական միջոցներներով, մասնագիտական ծառայութիւններով, գիտութեամբ, որոնք քաղաքը կը դարձնեն առաւել յայտնի[6]: Ան կը համարուի աշխարհի տնտեսական կեդրոնը՝ Նիւ Եորքի հետ միասին[7][8][9] եւ անոր ՀՆԱ-ն (համախառն ներքին արդիւնք) ամէնէն մեծն է Եւրոպական քաղաքներուն մէջ[10]: Լոնտոնը նաեւ կը համարուի աշխարհի մշակութային մայրաքաղաքը[11][12][13][14]: Ան աշխարհի ամէնէն շատ այցելու ունեցող քաղաքներէն մէկն է[15] եւ ունի աշխարհի շատ զբաղած օդակայաններէն մէկը[16]: Լոնտոնի 43 բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնները ունին բարձրագոյն կրթութեան ամէնէն մեծ կեդրոնները՝ Եւրոպայի մէջ[17]: 2012-ին, Լոնտոն երրորդ անգամ ըլլալով կ'ընդունի Ամառնային Ողիմպիական խաղերը[18]:

Լոնտոն ունի բազմազան ժողովրդագրութիւն եւ մշակոյթ, Լոնտոնի մէջ կը խօսին աւելի քան 300 լեզուներով[19]: 2011-ի Մարտին, Լոնտոնի մէջ պաշտօնապէս կը հաշուէր 8.174.100 բնակիչ, դարձնելով զայն Եւրոպական Միութեան ամէնէն շատ բնակչութիւն ունեցող քաղաքը[20][21] եւ կը կազմէ Միացեալ թագաւորութեան բնակչութեան 12, 5%-ը:[22] Մեծ Լոնտոնը ամէնէն խիտ բնակչութիւն ունեցող քաղաքն է Եւրոպական Միութեան մէջ, որու թիւը կը հասնի 8, 278, 251, [23] իսկ Լոնտոնի մետրոպոլիտի տարածքը ամէնէն մեծն է Եւրոպական Միութեան մէջ՝ ընդհանուր 12 միլիոն բնակչութեամբ:[24][25]: 1831-էն մինչեւ 1925 թուականները Լոնտոն ունեցած է աշխարհի ամէնէն շատ բնակչութիւնը:[26]:

Լոնտոնի մէջ կան չորս Համաշխարհային ժառանգութեան վայրեր՝ Լոնտոնի աշտարակը, Քիու-ի թագաւորական բուսաբանական այգիները, Ուէսթմինսթըրի պալատի մէջ գտնուող Ուեսթմինսթըրի աբբայութիւնը եւ Սուրբ Մարգարիտ եկեղեցին ու պատմական յուշարձան Կրինիչը (ուր կը գտնուի Կրինիչի աստղադիտարանը):[27] Միւս տեսարժան վայրերն են Պաքինկհամ փալասը (պալատ), Լոնտոնի աչքը, Փիքատելլի հրապարակը, Սենթ Փոլ Քաթետրալը, Թաուըր Պրիճը (կամուրջ), Թրաֆալքար հրապարակը եւ Ուեմպլի մարզադաշտը: Լոնտոնի մէջ կան նաեւ մեծ թիւով թանգարաններ, պատկերասրահներ, գրադարաններ, մարզային միջոցառումներու վայրեր եւ մշակութային կեդրոններ, ներառեալ Բրիտանական թանգարանը, Լոնտոնի ազգային պատկերասրահը, Թէյթ Մոտերնը, Բրիտանական գրադարանը, Ուիմպըլտընը եւ 40 Ուէսթէնտ թատրոնները:[28] Լոնտոնի մետրոպոլիտը ամէնէն հին մետրոպոլիտն է աշխարհի:[29]

Պատմութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անուանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնտոն անուանման ծագումնաբանութիւնը բազմակարծիք է[30]: Ան հին անուանում է եւ առաջին յիշատակումները կու գան 2-րդ դարէն: 121 թուականին ան անուանուած է Լոնտինիում (անգլ.՝ Londinium), որ ունի ռոմանա-բրիտանական ծագում[30]: Ամէնէն առաջին բացատրութիւնը, որ ներկայ ժամանակին կը ժխտուի, տուած է Գելֆրիդ Մանմուտսկին իր Historia Regum Britanniae աշխատութեան մէջ[30]: Ըստ այս վարկածին, երբ քաղաքին կը տիրանայ Լուտ թագաւորը, ան կ'անուանէ Kaerlud[31]:

1898 թուականէն սկսեալ որոշ գիտնականներու կողմէն կ'ընդունուէր, որ Լոնտոն բառը եկած է կելտերէնէն եւ կը նշանակէ վայր, որ կը պատկանի մարդու Լոնտինիոս անուամբ. այս վարկածը յետագային նոյնպէս ժխտուեցաւ[30]: 1998-ին անգլիացի Լինկուիսթ Ռիչըրտ Քոթէսը բերաւ վարկած մը, ըստ որուն անուանումը կու գայ նախակելտական *(p)lowonida բառէն, որ կը նշանակէ՝ գետը չափազանց լայն է եւ ծանծաղուտ, եւ կը բացատրէ, որ այս անուանումը տրուած է Թեմզայի այն մասին, որ կ'անցնի Լոնտոնով, այնուհետեւ այստեղ հիմնուած է կելտական բնակավայր *Lowonidonjon անուամբ[32]․ այս վարկածը բաւական աղմուկ բարձրացուց:

Նախքան 1889 թուական Լոնտոն անուանումը պաշտօնապէս օգտագործուած է միայն Լոնտոն սիթիիի մէջ, բայց ետքը նաեւ օգտագործուած է Լոնտոն (երկիր) եւ այժմեան Մեծ Լոնտոն անուանումներով:[2]

Լոնտոն անուանումը ծագում առած կրնայ ըլլալ Թեմզա գետէն

Նախապատմութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած կան ապացոյցներ, որ Լոնտոնի տարածքին մէջ եղած են քելտական բնակավայրեր, հիմնական բնակավայրը կառուցուած է hռոմէացիներու կողմէն 43 թուականին:[33] Գրեթէ 17 տարի անց՝ մօտ 61 թուականին, Իցենի ցեղը Բոդիկա թագուհիին գլխաւորութեամբ գրաւեցին բնակավայրը՝ հողին հաւասարեցնելով ան:[34] Քաղաքը դժուարութեամբ ազատագրեց եւ վերականգնեց Կոլչեստերը եւ 100 թուականին ան հռչակեց Հռոմէական Բրիտանիոյ մայրաքաղաք: Ան բարգաւաճեց 2-րդ դարու եւ ունէր մօտ 60.000 բնակիչ: 7-րդ դարին Անգլո-Սաքսոնները կառուցեցին նոր բնակավայր, որ անուանեցին Լիւնտենուիք: Նոր բնակավայրը կը գտնուէր Հռոմէական Լոնտոնին մէջ երկու կմ հեռաւորութեան վրայ:[35]

Նոր բնակավայրին մէջ կը բարգաւաճէր ձկնորսութիւնը, առեւտուրը, մինչ քաղաքը գրաւեցին Վիքինկները, բնակավայրին բնակչութիւնը տեղափոխուեցաւ հռոմէական Լոնտոն, ուր մեծ պարիսպները պէտք է պաշտպանէին անոնց:[36] Վիքինկներու յարձակումները շարունակուեցան ուժեղանալ մինչեւ 886 թուական, երբ Ալֆրետ Մեծը ազատագրեց Լոնտոնը եւ խաղաղութիւն հաստատեց տանիական առաջնորդ Գուտրումի հետ:[37] Սաքսոնական Լիւնտենուիք քաղաքը վերանուանուեցաւ Ealdwic ("հին քաղաք"), ներկայիս Օլտուիչ, որ ներկայիս կը գտնուի Ուեսթմինսթերի մէջ:[38]

1300-ին Լոնտոնը կը գտնուի Հռոմէական պարիսպներուն միջեւ:

Վերջին երկու բացայայտումները կը վկայեն, որ Լոնտոնը աւելի հին է, քան ինչ որ համարուէր: 1999-ին Վոկսհոլեան կամուրջի մօտ յայտնաբերուած են Պրոնզէ դարի մէջ կառուցուած կամուրջի մնացորդներ:[39]

2010-ին Վոկսհոլեան կամուրջի հարաւին՝ Թեմզայի ափին, յայտնաբերուած է ք.ա. 4500 թուականի բնակավայրի մնացորդներ:[40]

Միջին դարեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լանքասերներու նստավայրը յարձակման կ'ենթարկուի յորքիսներու կողմէն:

5-րդ դարուն հռոմէական կայսրութեան փլուզումէն ետք Լոնտոնը մասամբ լքուեցաւ: Սակայն սկսած 6-րդ դարուն Անգլոսաքսեան բնակավայր մը յայտնի Լիւնտենուիք անուանմամբ հիմնուեցաւ ռոմանական Լոնտոնի արեւմուտքին մէջ, ներկայիս Կոուենթ Գարդենի եւ Սթրանդի վայրին մէջ, ունենալով ընդամենը 10-12.000 բնակչութիւն:[35] 9-րդ դարին Լոնտոնը բազմակի անգամ յարձակման ենթարկուեցաւ Վիքինկներու կողմէն, ստիպելով բնակչութեան բնակութիւն հաստատել հին ռոմանական Լոնտոնի տարածքին մէջ, որտեղ կրնային պատսպարուիլ պարիսպներուն տակ:[36] Երբ Անգլիոյ թագաւորութիւնը միաւորուեցաւ 10-րդ դարուն, Լոնտոնը արդէն երկրի ամենամեծ քաղաքն էր իր հարուստ առեւտրական կապերով եւ կը հանդիսանար քաղաքական կեդրոն:

11-րդ թագաւոր Էտուարտ խոստովանողը վերագտաւ եւ վերակառուցեց Ուեսթմինսթըրեան աբբայութիւնը եւ Ուեսթմինսթըրը, որ կը գտնուի Լոնտոնէն քիչ մը հեռու, եւ ան դարձուց թագաւորի նստավայր: Այս իրադարձութիւնէն յետոյ Ուեսթմինսթըրը կը համարուի կառավարութեան առեւտուրի կեդրոն:[41]

Ուեսթմինսթըրեան աբբայութիւնը Համաշխարհային ժառանգութեան օբյեկտ է եւ կը հանդիսանայ Լոնտոնի ամենահին եւ ամենակարեւոր վայրերէն մէկը, ինչպէս կ'երեւի կտաւին մէջ (Կանալետտո, 1749)

Հաստնիգսի ճակատամարտին իր հաղթանակէն ետք Ուիլիամ Նուաճող թագադրուեցաւ Ուեսթմինսթըրեան աբբայութեան մէջ 1066-ի սուրբ ծննդեան օրը:[42] Ուիլիըմը կառուցեց Թաուեր, շատ Նորմանտական ամրոցներ վերակառուցեց քարէն, որպէսզի ահազդէ հարաւ արեւելեան մասին մէջ ապրող բնակչութեան:[43] 1097-ին, Ուիլեամ II-ը սկսաւ Ուեսթմինսթըրեան դահլիճի կառուցումը աբբայութեան մօտ, որ յետագային հիմք հանդիսացաւ նոր Ուեսթմինսթըրեան պալատի համար:[44][45]

12-րդ դարի ընթացքին կեդրոնական կառավարութեան կազմը, որ մեծապէս կեդրոնացուած էր թագաւորին շուրջը սկսաւ կեդրոնանալ մէկ վայրի մէջ: Այս վայրը Ուեսթմինսթըրն էր, սակայն երբ գանձարանը տեղափոխուեցաւ Ուինչեսթըր, մէկ մասը տեղափոխուեցաւ Տաուեր: Մինչդեռ Ուեսթմինսթըր Սիթիին վերածուեցաւ կառավարութեան մայրաքաղաքի, անոր հարեւան Լոնտոնը դարձաւ Անգլիոյ ամենամեծ քաղաքը եւ առեւտրական կեդրոնը իր սեփական կառավարման մարմիններով: 1100-ին Լոնտոնի բնակչութիւնը 18.000 էր, իսկ 1300 թուականին ան դարձաւ 100.000:[46]

Ժանտախտի տարիներուն 14-րդ դարու կէսերուն Լոնտոնի բնակչութեան երրորդ մասը մահացաւ:[47] Լոնտոնը 1381-ին կը գտնուէր Ուտ Թեյլըրի ապստամբութեան կեդրոնին մէջ:[48]

Վաղ ժամանակակից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնտոնի մեծ հրդեհը տարածուած է քաղաքի զգալի հատուածներուն մէջ 1666 թուականին:
Լոնտոնը 1806-ին

Թիւդորներու ժամանակաշրջանի ընթացքին բարեփոխումները կը վերափոխէին կրօնը դէպի բողոքականութեան, Լոնտոնի մէջ եկեղեցիին սեփականութիւնը աստիճանաբար սկսաւ պատկանիլ մասնաւորին:[49] Բուրդեայ հագուստներու նիւթերը կը ներմուծուէին Լոնտոն պատմական Նիտերլանտներու տարածքին մէջ, որոնք քաղաքին մէջ կը վերամշակուէին եւ կ'ուղարկուէին երկրի միւս հատուածները:

16-րդ դարին Ուիլիամ Շաքսպիրը եւ անոր ժամանակակիցները ապրեցան եւ ստեղծագործեցին Լոնտոնի մէջ, այս ժամանակ մեծ վերելք ապրեցաւ թատրոնը: Լիւտորներու ժամանակաշրջանի վերջին՝ 1603-ին, Լոնտոնի տարածքը թերեւս փոքր էր: 5 Նոյեմբեր 1605-ին Վառոդներու սադրանքէն ետք Ճէյմզ I-ի վրայ կատարուեցաւ մահափորձ Ուեսթմինսթըրի մէջ:[50] 17-րդ դարուն Լոնտոնի բնակչութեան մեծ մասը վարակուեցաւ ժանտախտով, արդիւնքը՝ մահացաւ 100.000 մարդ, կամ քաղաքի բնակչութեան հինգերորդ մասը:[51]

Լոնտոնի մեծ հրդեհը բռնկուեցաւ 1666-ին եւ արագ տարածուեցաւ քաղաքի փայտէ տուներով:[52] Վերակառուցումը տեւեց աւելի քան տասը տարի, ղեակավարեց Ռոպըրթ Հուքը, որ քաղաքի գլխաւոր տեսուչն էր:[53] 1708-ին աւարտեցաւ Քրիստոֆիր Ռենին գլուխ գործոցը համարուող Սուրբ Պողոսի տաճարի շինարարութիւնը: Գերորգեան ժամանակաշրջանի ընթացքին արեւմուտքին մէջ կառուցուեցան նոր թաղամասեր ինչպէս՝ Մայֆայրը, կառուցուեցան նոր կամուրջներ Թեմզային երկայնքով:

1762-ին Գէորգ III-ը սկսաւ Պուքինգեմեան պալատի շինարարութեան, որ ընդարձակուեցաւ յաջորդ 75 տարիներու ընթացքին: 18-րդ դարու ընթացքին աճեցան յանցագործութիւնները եւ 1750-ին ստեղծուեցաւ առաջին արհեստավարժ ոստիկանութիւնը:[54] Աւելի քան 200 յանցագործ մահապատիժի ենթարկուեցան:[55] Երեխաներու 74 տոկոսը կը մահանային մինչեւ 5 տարեկան լրանալը:[56] Սրճարանները դարձան քննարկումներու ամենայայտնի վայրերը, մամուլի աճի հետ աճեցաւ թերթերուն քանակը, Ֆլիտ Սթրիթը դարձաւ Բրիտանական մամուլի կեդրոն:

Ուշ ժամանակակից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրիտանական կամաւորական զօրակոչիկները Լոնտոնի մէջ, Օգոստոս 1914
Ռմբակոծուած Լոնտոնի փողոցները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ

Լոնտոնը ամենամեծ քաղաքն էր 1831-էն 1925 թուականներուն:[57] Լոնտոնի գերբնակեցուած վիճակը բերաւ քոլերա համաճարակը, , [58] խլելով 14.000 մարդու կեանք 1848-ին եւ 6000 կեանք՝ 1866-ին:[59] Բնակչութեան աճը ստիպեց կառուցել աշխարհին մէջ առաջին քաղաքային փոխադրամիջոցը: Լոնտոնը ռմբակոծուեցաւ առաջին համաշխարհային պատերազմին ժամանակ, քաղաքը մեծ աւերածութիւններու ենթարկուեցաւ նաեւ երկրորդ համաշխարհային պատերզամի ժամանակ, այդ ժամանակ Լիւֆտվաֆէի ռմբակոծութիւններէն մահացան մօտ 30.000 Լոնտոնցի: Անմիջապէս պատերազմէն ետք 1948-ին Լոնտոնի մէջ կազմակերպուեցաւ Ամառնային ողիմպիական խաղեր, որուն բացումը տեղի ունեցաւ Ուեմպլի մարզադաշտին մէջ:

1951-ին Սաութպանքի մէջ տեղի ունեցաւ Բրիտանական փառատոնը: 1952-ի Մեծ սմոգ ստիպեց 1956-ին ընդունիլ օրէնք մաքուր օդի մասին, արդիւնքը՝ զգալիօրէն վերացաւ քաղաքի ծուխը, որ վատ համբաւ կը բերէր քաղաքին: 1940-ականներուն Լոնտոնը դարձաւ բազմաթիւ ներգաղթեալներու տուն, մասնաւորապէս՝ թագաւորութեան տարածքներէն Ճամայքան, Հնդկաստանը, Պանկլատեշը եւ Բաքիստանը, դարձնելով Լոնտոնը ամենախառն քաղաքը Եւրոպայի մէջ:

1690-ականներու կէսերուն Լոնտոնը դարձաւ երիտասարդական մշակույթի կեդրոն: Նորաձեւութեան դերը վերականգնուեցաւ Ֆանկ ժամանակաշրջանին: 1965-ին Լոնտոնի քաղական դաշտը ընդարձակեց իր սահմանները եւ ստեղծուեցաւ Մեծ Լոնտոնի խորհուրդը: Հիւսիսային Իռլանտայի խռովութիւններու ժամանակ Լոնտոնը ռմբակոծութեան ենթարկուեցաւ: Ռասիստական անհաւասարութիւնը 1981-ին չեղեալ յայտարարուեցաւ Պրիքսթոնի ապստամբութիւնէն հետոյ: Մեծ Լոնտոնի բնակչութիւնը Երկրորդ համաշխարհայինէն ետք սկսաւ նուազիլ, 1939-ին քաղաքի բնակչութիւնը 8, 6 միլիոն էր, իսկ 1980-ականներուն ան նուազեցաւ մինչեւ 6, 8 միլիոնի: Լոնտոնի հիմնական նաւահանգիստները դարձան Ֆելիքստոուն եւ Տիպուրին: Ան մեծ դեր խաղցաւ Լոնտոնի ֆինանսական կեդրոն դառնալուն 1980-ականներուն:

Թեմզայի պատնեշի շինարարութիւնները աւարտեցաւ 1980-ականներուն, ան կոչուած էր պաշտպանելու քաղաքը ջրհեղեղներէն: Մեծ Լոնտոնի խորհորդը լուծարուեցաւ 1986-ին, մինչեւ 2000 թուական Լոնտոնը միակ մեծ քաղաքն էր առանց կառավարութեան, բայց անոնցմէ ետք կազմաւորուեցաւ նոր կառավարութեան աւելի լայն լիազօրութիւններով: 21-րդ դարու սկիզբը տօնելու համար կառուցուեցաւ Միլենիում Տոմը, Լոնտոնի աչքը եւ Միլենիում կամուրջը: 2012-ին Լոնտոնը ընդունեց ամառնյին Ողիմբիական խաղերը դարձնելով միակ քաղաքը, որ ընդունած է օլիմբիական խաղերը 3 անգամ:[60]

Կառավարութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեղական կառավարութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնտոնի կառավարութիւնը բաժնուած է երկու ճիւղերու, ռազմավարական ճիւղ եւ տեղական ճիւղ: Ռազմավարական կառավարութիւնը կը հսկէ Մեծ Լոնտոնի կառավարումը, իսկ տեղական կառավարութիւնը կը հսկէ 33 վարչական համայնքներու կառավարումը:[61] Ռազմավարական կառավարութիւնը կը բաժնուէր երկու մասի, Լոնտոնի քաղապետը եւ Լոնտոնի ժողովը, որ կը հաստատէ քաղաքի պիւտժէն ամէն տարի:. Ռազմավարական կառավարութեան կեդրոնը Սիթի Հոլն է, որ կը գտնուի Սաութուորքի մէջ, քաղաքապետն է Բորիս Ճոնսոնը: Քաղաքապետը կը հաստատէ քաղաքի ռազմավարական ծրագիրը, որ վերջին անգամ վերանայուած է 2011-ին:[62] Ժողովը կազմուած է 32 տեղական համայնքներու անդամներէն եւ Լոնտոն Սիթի ընկերութեան անդամներէն:[63] Անոնք պատասխանատու են տեղական ծառայութիւններու համար, ինչպէս՝ աղբահանութիւնը, դպրոցները, ընկերային ծառայութիւնները, Ճանապարհաշինութիւնը եւ այլն: Այնպիսի գործառնութիւններուն, ինչպէս թափոններու կառավարումը, ժողովը կը վերահսկէ համատեղ տեղական կառավարման մարմիններուն հետ: 2009-2010-ին Լոնտոնի կառավարութեան ընդհանուր ծախսերը կը կազմեն 22 միլիոն ֆունտ:[64]

Հսկողութիւնը Մեծ Լոնտոնի մէջ բացի Լոնտոն քաղաքէն կ'իրականացնեն Մեդրոբոլի ոստիկանական ուժերը, որոնց կը ղեկավարէ քաղաքապետի ենթակայութեան տակ գտնուող (MOPAC) մարմինը:[65][66] Լոնտոն Սիթին ունի իր սեփական ոստիկանութիւնը, որ կը կոչուի Լոնտոնի ոստիկանութիւն:[67] Բրիտանական փոխադրութեան ոստիկանութիւնը կը հսկէ քաղաքի երկաթուղային փոխադրութիւնը եւ մեդրոբոլը:[68]

Լոնտոնի հրշէջ խումբը Մեծ Լոնտոնի հրշէջ ծառայութիւնն է: Ան կը համարուի երրորդ ամենամեծ հրշէջ խումբը աշխարհի մէջ:[69] Շտապօգնութեան ծառայութիւնը կ'իրականացուէր Լոնտոնի շտապօգնութեան բրիգադի կողմէն, որ աշխարհի ամենամեծն է:[70]

Ազգային կառավարութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնտոնը Մեծ Բրիտանիոյ կառավարութեան նստավայրն է, որ կը գտնուի Ուեսթմինսթըրի պալատի մօտ: Շատ կառավարական դեպարտամենտներ կը գտնուին Խորհրդարանի մօտ, Ուայթհոլլի երկայնքով, ներառեալ վարչապետի նստավայրը, որ կը գտնուի Տաունինկ սթրիթ 10 հասցէին:[71]

Աշխարհագրութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Լոնտոնի աշխարհագրութիւն

Շրջանակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներքին Լոնտոնը տիեզերքէն
Կեդրոնական Լոնտոնի Քարտեսը

Լոնտոնի տարածքը կը մտնէ Մեծ Լոնտոն վարչատարածքային միաւորի մէջ: Հնագոյն Լոնտոն Սիթին ժամանակին կ'ընդգրկէր ամբողջ բնակավայրը, սակայն բնակչութեան աճի հետ միաւորուեցաւ նաեւ մերձքաղաքեայ բնակավայրերը եւ ստեղծուեցաւ ներկայիս Լոնտոնը:[72] Մեծ Լոնտոնի 40 տոկոսը կը ծածկէ Լոնտոնի փոստային տարածքը, սակայն մնացած մասը փոստային հասցէներուն կ'օգտագործուի ԼՈՆՏՈՆ անուանումը:[73][74]

Լոնտոնի հեռախօսային տարածաշրջանի քոտը (020) կը ծածկէ մեծ տարածք Մեծ Լոնտոնի կազմին մէջ, չնայած որոշ շրջաններ միացուած չեն հեռախօսային քոտին:

Արտաքին հատուածի բնակչութեան աճը այժմ կը կանխուի Մեդրոբոլիբ կանաչ գոտով, [75] սակայն արտաքին հատուածին մէջ բնակելի տարածքի ընդլայնումը կը մօտենայ Մեծ Լոնտոնի սահմաններուն: Մեծ Լոնտոնը կը բաժնուի ներքին Լոնտոնի եւ արտաքին Լոնտոնի:[76] Քաղաքը Թեմզա գետով կը բաժնուի Հիւսիսային եւ Հարաւային մասերու, որուն կեդրոնին մէջ կը գտնուի Կեդրոնական Լոնտոնը:

Կարգավիճակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնտոնի հետ միասին Լոնտոն Սիթին եւ Ուեսթմինսթըր Սիթին ունին քաղաքի կարգավիճակ, ինչպէս նաեւ Լոնտոն Սիթին եւ Մեծ Լոնտոնը ունին աւանդական երկրի կարգավիճակ:[77] Մեծ Լոնտոնի տարածքին նախկին ժամանակին եղած են մի քանի պատմական երկիրներ, ինչպիսի են Միդլսեկսը, Քենթը, Սարեյը եւ Հերթֆորդշայրը:[78] Անգլիոյ մայրաքաղաք, հետագային նաեւ Մեծ Բրիտանիոյ պաշտօնապէս յայտարարման որեւէ փաստաթուղթ չէ ստեղծուած:

Իր կարգավիճակը եղած է տի ֆաքթօ մայրաքաղաք: 12-րդ եւ 13-րդ դարերուն Ուեսթմինսթըրեան պալատի զարգացման հետ, Անգլիոյ մայրաքաղաքը տեղափոխուեցաւ ուինչեսդըր: Շատ յաճախ Մեծ Լոնտոնը կը համարուի Անգլիոյ շրջան[3]:

Ծանօթագրութիւններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Roman»։ Լոնտոնի թանգարան։ Վերցված է 7 Հունիս 2008 
  2. 2,0 2,1 Mills 2001, էջ. 140
  3. 3,0 3,1 «Government Offices for the English Regions, Fact Files: London»։ Office for National Statistics։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 4  (չաշխատող հղում)
  4. Elcock, Howard (1994). Local Government: Policy and Management in Local Authorities. Routledge. էջ 368. ISBN 978-0-415-10167-7. 
  5. Jones, Bill (2007). Politics UK. Pearson Education. էջ 868. ISBN 978-1-4058-2411-8. 
  6. «Global Power City Index 2009»։ Institute for Urban Strategies – The Mori Memorial Foundation։ Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 14 
  7. «Worldwide Centres of Commerce Index 2008»։ Mastercard 
  8. «Global Financial Centres 9»։ Z/Yen։ 2011 
  9. «"World's Most Economically Powerful Cities".»։ Forbes։ 15 July 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 3 
  10. «Global city GDP rankings 2008–2025»։ PricewaterhouseCoopers։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 16 
  11. Calder Simon (22 December 2007)։ «London, capital of the world»։ The Independent (London) 
  12. «London is the world capital of the 21st century... says New York | News»։ Evening Standard։ London։ Վերցված է 10 February 2012 
  13. «London is world capital of culture says LSE expert – 2008 – News archive – News – News and media – Home»։ .lse.ac.uk։ Վերցված է 10 February 2012 
  14. «Cultural Strategy | Greater London Authority»։ London.gov.uk։ 6 September 2010։ Վերցված է 10 February 2012 
  15. «London tops ranking of destination cities»։ The Independent։ 1 June 2011։ Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 12 
  16. «Beijing to overtake london as world's largest aviation hub. Massive new airport planned»։ Centre for Aviation։ Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 12 
  17. «Number of international students in London continues to grow»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2010-ի Օգոստոսի 27 
  18. «ՄՕԿ-ի ընտրութեան արդյունքում Լոնտոնը կընդունի 2012-ի օլիմպիական խաղերը»։ Միջազգային օլիմպիական կոմիտե։ 6 Հուլիս 2005։ Վերցված է 3 Հունիս 2006 
  19. «Languages spoken in the UK population»։ CILT, the National Centre for Language։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 6 
  20. «July 2010 Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland»։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 24 August 2011-ին։ Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 3 (չաշխատող հղում)
  21. «Largest EU City. Over 7 million residents in 2001»։ statistics.gov.uk։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից 26 July 2007-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 28 
  22. 12:30։ «Focus on London – Population and Migration | London DataStore»։ Data.london.gov.uk։ Վերցված է 10 February 2012 
  23. «KS01 Usual resident population: Census 2001, Key Statistics for urban areas»։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 6 
  24. «The Principal Agglomerations of the World»։ City Population։ Արխիվացված օրիգինալից 23 July 2010-ին։ Վերցված է 2009 թ․ մարտի 3 
  25. «British urban pattern: population data» (PDF)։ ESPON project 1.4.3 Study on Urban Functions։ European Spatial Planning Observation Network։ March 2007։ էջ 119։ Վերցված է 22 February 2010 
  26. «London: The greatest city»։ Channel4.com։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 12 
  27. «Lists: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland»։ UNESCO։ Վերցված է 2008 թ․ Նոյեմբեր 26 
  28. «West End Must Innovate to Renovate, Says Report»։ What's On Stage։ 25 January 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 15 
  29. «Shanghai now the world's longest metro»։ Railway Gazette International։ 4 May 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 4 
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 Mills 2001, էջ. 139
  31. Ackroyd Peter (2 December 2001)։ «'London'»։ New York Times։ ISBN 978-0-7011-7279-4։ Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 28 
  32. Coates Richard (1998)։ «A new explanation of the name of London»։ Transactions of the Philological Society 96 (2): 203–229։ doi:10.1111/1467-968X.00027։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին 
  33. Perring, Dominic (1991). Roman London. London: Routledge. էջ 1. ISBN 978-0-203-23133-3. 
  34. «British History Timeline -Roman Britain»։ British Broadcasting Corporation։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 7 
  35. 35,0 35,1 «The early years of Lundenwic»։ The Museum of London։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 10 June 2008-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 7 
  36. 36,0 36,1 «Viking and Danish London»։ The Museum of London։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 May 2008-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 6 
  37. «Medieval London -Vikings»։ The Museum of London։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 7 
  38. George Hamilton Cunningham (1927)։ «London»։ J. M. Dent & Sons։ էջ xiii 
  39. Denison Simon (July 1999)։ «First "London Bridge" in River Thames at Vauxhall»։ British Archaeology (46)։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 15 
  40. Milne Gustav։ «London's Oldest Foreshore Structure!»։ Frog Blog։ Thames Discovery Programme։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 15 
  41. «Edward the Confessor (c.1003–1066)»։ British Broadcasting Corporation։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 27 
  42. «History – 1066 – King William»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 5 
  43. Tinniswood Adrian։ «A History of British Architecture - White Tower»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 5 
  44. «UK Parliament - Parliament: The building»։ UK Parliament։ 9 November 2007։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 11 March 2008-ին։ Վերցված է 2008 թ․ ապրիլի 27 
  45. «Palace of Westminster»։ UK Parliament։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 4 April 2008-ին։ Վերցված է 2008 թ․ ապրիլի 27 
  46. Schofield, John; Vince, Alan (2003). Medieval Towns: The Archaeology of British Towns in Their European Setting. Continuum International Publishing Group. էջ 26. ISBN 978-0-8264-6002-8. https://books.google.am/?id=Qu7QLC7g7VgC&pg=PA26&lpg=PA26&dq=london+population+1100+-+1300. 
  47. «Black Death»։ BBC History։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 3 
  48. «Richard II (1367–1400)»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 12 
  49. Pevsner, Nikolaus. London I: The Cities of London and Westminster rev. edition, 1962. Introduction p. 48.
  50. Durston, Christopher (1993). James I. London: Routledge. էջ 59. ISBN 978-0-415-07779-8. 
  51. «Story of the plague»։ Channel 4։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 May 2011-ին 
  52. Pepys, Samuel (2 September 1666) [1893]. Mynors Bright (decipherer). ed։. The Diary of Samuel Pepys. 45: August/September 1666. ISBN 978-0-520-22167-3. արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին. http://www.gutenberg.org/cache/epub/4167/pg4167.html. 
  53. The curious life of Robert Hooke, the man who measured London by Lisa Jardine
  54. "Thief Taker, Constable, Police". Public Broadcasting Service (PBS).
  55. 21 March 1960 (21 March 1960)։ 9171, 894775, 00.html «National Affairs: Capital punishment: a fading practice»։ Time (New York)։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 13 
  56. «The Foundling Hospital»։ BBC History։ 17 February 2011։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 13 
  57. «London: The greatest city»։ Channel 4։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 12 
  58. «Hidden extras: cholera comes to Victorian London»։ London: The Science Museum։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 13 
  59. Brown, Robert W.։ «London in the Nineteenth Century»։ University of North Carolina at Pembroke։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 13 
  60. «London beats Paris to 2012 Games»։ BBC Sport։ 6 July 2005։ Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 28 
  61. «About the Greater London Authority»։ London Government։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 27 
  62. «The London Plan»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից 25 May 2012-ին։ Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 25 
  63. «Links to other websites - London boroughs»։ London Government։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 October 2007-ին։ Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 27 
  64. http://www.communities.gov.uk/documents/statistics/pdf/1911067.pdf
  65. «About MOPAC»։ Greater London Authority։ Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 4 
  66. «MPA: Metropolitan Police Authority»։ Metropolitan Police Authority։ 22 May 2012։ Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 4 
  67. «Policing»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 21 January 2008-ին։ Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 25 
  68. «Areas»։ British Transport Police։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 25 
  69. «Who we are»։ London Fire Brigade։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 25 
  70. «About us»։ London Ambulance Service NHS Trust։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 25 
  71. «10 Downing Street - Official Website»։ 10 Downing Street։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 10 May 2008-ին։ Վերցված է 2008 թ․ ապրիլի 26 
  72. Beavan Charles; Bickersteth, Harry (1865)։ «Reports of Cases in Chancery, Argued and Determined in the Rolls Court»։ Saunders and Benning 
  73. Stationery Office (1980). The Inner London Letter Post. H.M.S.O. էջ 128. ISBN 978-0-10-251580-0. 
  74. Geographers' A-Z Map Company (2008). London Postcode and Administrative Boundaries (6 տպ.). Geographers' A-Z Map Company. ISBN 978-1-84348-592-6. 
  75. Dilys, M Hill (2000). Urban Policy and Politics in Britain. St. Martin's Press. էջ 268. ISBN 978-0-312-22745-6. 
  76. London Government Act 1963. Office of Public Sector Information. ISBN 978-0-16-053895-7. արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին. http://www.opsi.gov.uk/RevisedStatutes/Acts/ukpga/1963/cukpga_19630033_en_1։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 6. 
  77. «Lieutenancies Act 1997»։ OPSI։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 7 
  78. Barlow, I. M. (1991). Metropolitan Government. Routledge. էջ 346.